JW.275. w Poniedziałekistopada 1845.

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1845.11.24 Nr275

.0

Nakładem Prukarnj Nadwornej W Deckera i Spółki. - Redaktor pdpnwicdaialny: Dr. ./ liymurkietcicz.

F02 titi ii. ijiiin 99. Li* tIII* 111Ja.

(T o war z y s t wad o b ro c zy nności.) - Z pomiędzy wszystkich towarzystw dobroczynności najwięcej zasługują ha uwagę k a s s y o s z c z ę - dności. Albowiem tu ubogi na niczyją nie ogląda się pomoc, aleją sobie sam tworzy; nikomu nie jest ciężarem, ale i owszem staje się sam drugim pomocą, gdy z kasami oszczędności połączony będzie lombard wypożyczający na procenta. Kiedy więc w innych towarzystwach dobroczyn - ności kapitały marnują bej, korzyści, bo się spożywają przez biednych jako jałmużny, nic przysparzając ani im, ani społeczności bogactwa narodowego ; - w kassacli oszczędności kapitały oszczędzone rosną w procenta, a wypożyczane na wyższe mierne procenta przemysłowym, rękodzielnikom i rolnikom, podnoszą tą zapomogą produkta ziemi i pracy. Datki miłosierne, które towarzystwa chorym lub biednym, dla ulżenia im cierpień i nędzy podają, są tylko palliatywami, są tylko chustką na otarcie łez, ale zdroju tego, z którego łzy płyną nie wysuszają. Przeciwnie grosz oszczędzony i rosnący w kassie oszczędności jest z jednej strony zachętą do pracy, by jak najwięcej zarobić, a tern samem oszczędzić; jest zachętą do porządku i zdrowia, aby jak najmniej tracić i od zbytków odwykać; - z drugiej strony jest kotwicą w pewnej przystani, na którą człowiek na przypadek burzy trafiającej się w życiu rachuje. Możnaby zarzucić, i zarzucono nawet kassom oszczędności, że trudno tam oszczędzać, gdzie nic nie ma, że zatem kassy takie przydatne są dla ludzi coś już posiadających i nie cierpiących niedostatku, nie zaś dla ubóstwa. Odpowiadamy na to, że tez kassy oszczędności nie mają na celu znieść ubóstwo istniejące, ale chronić tylko ludzi aby w nie nic popadli. Jeżeli zaś choroba, lub inne klęski zniszczy człowieka posiadany i oszczędzony dobytek, nie będzie to jego wina, i dobrem sumieniem będzie mógł przyjąć datek, zapomóżkę lub jałmużnę innych ludzi, aby się postawić na nowo w możności pracy, i oszczędzania na nowo. Mamy przed sobą ustawy towarzystwa kassy oszczędności w Miłosławiu, które się tam w roku bieżącym zawiązało i które mogłoby służyć za wzór wszystkim podobnym zawiązkom. Na wstępie znajduje się kilka słów do członków towarzystwa, które po prostu ale i po prawdzie błogie

POGlĄD W STOSLMI RELIGUSE AMERYKI P O m c ID .

II. Artykuł.

Kacyon a litici Niemieccy.

fCutg ilah-y.) Nie ma być wolno nauczać w naszej gminie, jakoby się nieszczęśliwe skutki grzechu do przyszłego żywota rozciągać nie miały, b o by się to rozumnym pojęciom moralności sprzeciwiało. Wszakże nie wolno z drugiej strony kazać o wiecznćm polepieniu, co oburza szlachetne uczucia i sprzeciwia się miłości boskiej; kaznodzieja starać się powinien przekonać słuchaczów swoich, że l>óg mądry i dobrotliwy wszystkich ludzi do wiekuistej stworzył szczęśliwości, lecz, że nikt lego przeznaczenia nie osięgnie, kio się kocha w g t z e c h u« Art II. Gdyby który z kaznodziei przeciwko tym zasadom kazał, albo niemorainie się zachowywał, i napomnienia rady kościelnej były nadaremne, ulrara miejsce bez żadnego wynadgrodzcnia. Ar!. III Co niedzielę po obiedzie powinien mieć kazanie dobrze przemyślane i opracowane, gdy nie liczba kazań, ale ich (reść prawdziwie ducha ukszlalca. Wszelako gmina ma prawo żądać i drugiego kazania w niedzielę. Art. IV. Jest jego obowiązkiem odwiedzać chorych, gdy tego sobie życzą, i mieć mowę nad grobem umarłego. Odbywa chrzty i koinniunie tak w kościele, jak w domu, ile lazy sobie tego członkowie gminy życzą. Przyj mowanie członków. Kto kolwiek skończył rok 16., czy Ho jakiego stronnictwa religijnego należał, czy do żadnego nie należał, może być przyjętym na członka gminy, i powinien się o przyjęcie zgłosić do jednego z członków rady kościelnej.«cele takiego stowarzyszenia wypowiadają. Przytoczono je tu z życzeniem, aby trafiły do przekonania wielu, i znalazły liczny odgłos, i stały się zachętą, izby podobne stowarzyszenia i po innych miasteczkach naszych powstawały. Kto z nas nic zna pospolitego przysłowia: »ziarno do ziarnka, a przybędzie miarka?« czyli: składaj grosz do grosza, a nie będziesz wiedział kiedy się uzbiera talar. Z tej to prawdy stwierdzonej doświadczeniem, umyślili roztropni i przezorni ludzie korzyść wyciągać dla ogólnego dobra, zakładając różne stronnictwa, mające na celu poprawę bytu majątkowego, a tern samem ochronienie nic jednego bądź od rozpaczy, bądź od złego postępku. Najpożyteczniejsze z takich stowarzyszeń jest Z w i ąz e k o s z ę d n ości; każdy bowiem, co się wpisał do niego, składa pieniądz w miarę swej możności, bez wielkiego uszczerbku w innych niezbędnych potrzebach życia; nie razem, nie dużą summę, ale właśnie taką, bez jakiejby się łatwo mógł obejść; z takiej to małej ofiary po latach kilkunastu wraca do niego, nie tylko ten kapitał składany po trosze, ale jeszcze z procentów prawie drugi raz taka summa. Jakaż to nie obrachowana korzyść dla ubogiego komornika, który może sobie kupić jednę i drugą krówkę! jaka pomoc dla zamożniejszego gospodarza, któremu spada jak z nieba .kilkaset talarów, czy to na posag dla córki, czy na kupienie gospodarstwa synowi! jakie bezpieczeństwo dla zostających w obowiązkach służby, gdy pewni są doczekać się jakiego takiego funduszu, i na stare lata mieć swoje niezawisłość! Zgoła, tak temu, jak owemu co przystąpił do stowarzyszenia, w miarę jego środków, dana jest jakaś rękojmia lepszej przyszłości, nadzieja poprawy bytu. Oto są jedne korzyści, drugie nie mniej są ważne w swoich skutkach. Wiadomo, że przez wpływ cząstkowych kapitałów, tworzy się się znaczny kapitał ogólny, który, aby z każdym dniem się powiększał, musi być wypożyczany na pewną hipotekę. Żeby zaś wszystkie korzyści spływały na członków stowarzyszenia, rozumie się, że do takiej wypoiyczki, pierwsze prawo mieć będą członkowie. Iluż to gospodarzy lub rzemieślników, popadłszy w ręce lichwiarzy, zrujnowali się na majątku

To są główne punkta konstytucji racyonalislów. Kaznodzieje rzadko, mają kazania o rzeczach religii lub moralności. Zadania ich kazart rozciągają się na rzeczy świeckie np. »0 Fryderyku W.« »0 emigracyi Niemców, od Chrystusa aż do naszych czasów« »0 królu Pruskim« i 1.<J.

W Lutym 1816. r* otworzony został kościół ich, którego budowa wraz z cmentarzem 26,661 * dollarow kosztowała, nazywa się »przysionkiem poświęconym prawdzie« Nad kazalnicą napisane na ścianie następujące wyrazy: »przez noc do światła« Od wybudowania kościoła jeszcze w nim nie rozdawano kommunii, i chrzty coraz bywają rzadsze. Co do ślubów, istnieje ustawa, aby stary kawaler lub siary wdowiec nic braI młodej dziewczyny lub wdowy, i na odwrót aby młody człowiek starej panny lub slaie) wdowy nie braI za żonę, bo to sprzeciwia się moralności. Albowiem Ico szkodę przynosi! jest występkiem, co jej nie przynosi, jest cnot;j. .: l\oku 1841. liczyła ta sekta 166 mężczyzn i 86 kobiet, wpisanych w księgę kościelną, ż tych było 16 katolików, 2 greków, 13 izraelitów kilku presbylervan6w,' resz a luteranów i reformowanych. W tymże samym roku (linal wydal książeczkę, obejmującą projekt komunistycznego urządzenia społeczeństwa iiakszlalt Fourrieryzmu. Społeczność taka rzeczywiście w życie wprowadzoną została, ale dla nicpraktyczności rozwiązała się znowu. Mniej exceulryrzne sekty racyonalislów, bo zostające przynajmniej w zakresie religii, jako wiary, sa jeszcze następuj ąc e: l) N i e m i e c k i p 0wszechny kościół chi ześcia ński, założony przez pastora Mcrkla, niegdyś członka luterskiego synodu w Nowym-Yorku; ma na celu połączenie [protestantów w jeden kościół, odrzucając to wszystko, co różnicę między pioleslanlami sianowi, lnnemi słowy jest lo lolerancya zasad protestanckich. Dla tego też pastor Merkle pojął katoliczkę za rzom! przy dobrodziejstwie zaś towarzystwa oszczędności, taki gospodarz pożycza pewną stimme na hipotekę, płaci słuszny procent po 5 od sta, i jeszcze nie razem oddaje pożyczony kapitał, ale rocznemi ratami zbywa się powoli tego ciężaru. Kogóż zresztą nie przekonywa ta podwójna korzyść kassy oszczędności, gdy jednym zabezpiecza fundusze na przyszłość, a wszystkich uczy, jak należy cenić i obracać pieniądz, ten owoc potu i pracy.

WIADOMOŚCI KRAJOWE.

Berlin, d. lA. Listopada. - Dowiadujemy się z pewnego źródła, że niinistervum spraw duchownych oświadczyło prezesowi naczelnemu prowin - cji nadreńskich, że przez śmierć arcybiskupa Klemensa Augusta miejsce arcybiskupa kolońslriego bynajmniej nie zawakowało, ale że godność ta, przechodzi i p s o jur e z wszystkiemi wypływającemi z niej prawami na dotychczasowego administratora i koadjutora c u m s p e s u c c e d e n d i p. G e i s s e] . Nie zmienia się tedy w administracyi dyecezyi nic prócz imienia i tytułu arcybiskupa. A ponieważ pan Geissei nie tylko, że już od papieża kanonicznie jest obrany, ale i od króla potwierdzony, i wykonał przysięgę honiagialną, może, skoro tylko kapitułom metropolitalnym przedłoży potrzebne dokumenta, natychmiast objąć władzę arcybiskupią, kazać przysiądz sobie na wierność i intronizować się. Ostatni ten akt jest czysto kościelny, władzy cywilnej do tego wcale nie potrzeba. Obcdyencya zaś odbywa się w ten sposób, że kanonicy i deputowani niższego duchowieństwa, siedzącego na krześle arcybiskupa całują w prawą rękę, albo też w pierścień. -

WIADOMOŚCI ZAGRANICZNE.

F r a n c y a.

p a ryż 15. Listopada. - Pogłoska o dobrem porozumieniu się posła francuzkiego barona Alleye de Cyprcy z rządem mexykaiiskim nie potwierdziła się. Poseł owszem zerwał z rządem tym wszystkie stosunki. Baron Alleye de Cyprey czynił przygotowania do podróży do llawaiiny z rodziną i wszystkie mi urzędnikami poselstwa. W tej kolonii hiszpańskiej ma zamiar czekać na dalsze instrukeye swojego rządu. Akademia lekarska rozdała nagrody dnia 12. Listopada, za najlepsze wypracowania o chorobach nerwowych. Złote medale otrzymali z równą zasługą, profesor Landoucy w Remach i Brachet, lekarz przy szpitalu -w IAxgdunie. Prace Dr. Marchand dc St. Foy i Dr. Rienzi wspomniano z chlubą. Książe Saulx- Tavannes, par Francy! w napadzie melancholii odebrał sobie życie. Książe Broglie który niedawno wrócił ze swą rodziną ze Szwajcaryi, wyjechał na dwa miesiące do zamku Broglie w departamencie Eure położonego. Kisscleff rossyjski poseł w Paryżu udał się do Palermo.

Według prywatnych listów z Oranu, miał Abd ci Kader zezwolić na wymianę jeńców, żądając za jednego Francuza trzech swoich Arabów. Anglia.

L o n d y n, d. 15. Listopada. - Nędza w Irlandyi spowodowała lorda Cloncurry prezesa komitetu utworzonego z municypałności Dublińskićj, do podania pamiętnika Sir R. Peclowi względem zapobieżenia klęsce głodu: l) otworzyć porty Irlandyi bez żadnej opłaty cła wszystkim płodom służącym

żonę i nic nawraca jej do zasad swojego kościoła; 2) koś c i ó ł niem i e c kir a c yo n a l n y . Dr. Eylcrt założył by ł KOŚ c i ó ł e w a n g e l i c K i na zasadach racyonalizmu, następca jego Forsch, biegły mówca lY40. r., nadał mu powyższą nazwę. Księża nazywają się kaznodziejami rozumu (Vernunftprediger), a gmina, wyznawcami rozmnnej wiary (Vernunftgliiubige). Talent krasoniówski Fursza i pismo przez niego redagowane wielu mu zwolenników przysparzało. Kazania jego ściągały mnóstwa słuchaczy. Atoli rozwiozle życie F6rsza, w skutek czego złożyć swoje urzędowanie był zmuszony, niekorzystnie wpłynęło na gminę, która się odtąd znacznie zmniejszać zaczęła. H e mp e l następca jego zrobił sobie imię mową podaną do druku', pod tytułem: Chrześciaństwo i Oświata w stosunku do siebie. Wszelako i on ani roku nic bawił, a składki pieniężne były tak szczupłe, że zaledwie starczyły na utrzymanie nowego kaznodziei rozumu. Mioieiól lifzfftlielif.

Z tego wszstkiego, cośmy o stosunkach innych wyznań Ameryki północnej powiedzieli, pokazuje się, że (o istne Babel, istne pomięszanie języków. N ajdziwniejszy lego przedstawia się widok, gdy się na nowo zakupionych, albo nowo na Indyach zdobytych okolicach, nowa jaka o?ada tworzy. Oblegają ją zaraz missyonarze różnych sekt, i każdy z biblią w ręku dowodzi prawdziwości swojego kościoła, znpewuiając wyznawcom jego zbawienie, którego w innych kościołach nie ma. J eden z brodą aż po pas spadającą woła: "Kto widział kiedy piekło, albo po co piekło robić sobie na ziemi, gdy Bóg każdemu dopomódz pragnie i chce aby przyszedł do poznania prawdy. Precz więc z piekłem na tamtym i na tym świecie, precz z towarzystwami wstrzemięźliwości, ze szkółkami nicdzielne'mi i iimćini projektami dla robienia pieniędzy!« - Drugi naucza: »Bóg od początku świata wybrał wierne swoje w C bry

1/38do wyżywienia ludnos'ci; 2) zamknąć je wywozowi owsa; 3) ograniczyć o ile można pułki jazdy zostające na służbie w Irlandyi w dostawie owsa; 4) zakazać destylacyi spirytusu; 5) założyć szpichrze na składy zboża; 6) zaciągnąć pożyczkę li miliona dla Irlandyi, ku pomnożeniu mass żywności i ku zniżeniu cen za nie, a nakoniec dać pracę ludowi przy publicznych robotach, przy zakładaniu kolei żelaznych, osuszaniu ról itd. Sir IV Peel oświadczył lordowi na podanie, iż niebawem przedłoży wnioski te pod rozwagę swoich kolegów i zaręcza, iż nieustannie rząd stara się przynieść ułgę w tej powszechnej klęsce, która stanowi główny przedmiot ich narad, lubo bezpośrednio nie mogą stanowczych w tej mierze uczynić kroków. Artykuł giełdowy zawarty w Globe donosi o'polepszonym kursie we Wszystkich papierach. ( I kurs akcyi podniósł się w ogólności. Cło cd zagranicznej pszenicy spadło dziś na 14 szył. od kwarteru. - Wiele nowych towarzystw kolei żelaznych stara się tylko o to, aby listy subskrypcyjne były zapełnione, nie chcąc bynajmniej akcyonaryuszów swoicli nagabywać o złożenie summ podpisanych, przed upływem nawet następnego roku, gdyż prace przedwstępne zajmą czas dosyć znaczny. Zwyczajny bal w Guidhalł odbywający się na korzyść dotąd Polaków, ma w tym roku ku wsparciu szkół miejskich być przeznaczony według postanowienia rady gminnej» Niemcy z Tubingi donoszą pod d. 6. Listopada, iż odbył się tam process wytoczony przeciw dwom kobietom, które prowadziły korrespondencyą przez lat 14 z niejakąś Kl6ble imieniem Gottlieba Kepller, który w roku 1830. uczył się aptekarstwa w Tubindze. Kl6ble miała lat wówczas 21 i była do pomocy używaną w kramie kupcowej Dahmes w Tubindze. Kcppler podobno się kochał w niej, o czem dowiedziała się Marya Frank. Keppler potem oddalił się z Tubingi, a Frank utrzymywała imieniem jego ciągłą korrespondencyą miłosną, że ją kocha, że niedługo przybędzie, iż znajduje się w długacli po uszy i z tego powodu przybyć do niej nie może, nareszcie pisał z llollendii, że leży chory, za każdym przecie listem prosił ją o przysłanie pieniędzy tak, iż dopiero teraz, kiedy Kl6ble przeczytała doniesienie 'w szwabskim merkurym, iż aptekarz umarł we Winterbaeh, opłakiwany przez pozostałą swą żonę i dzieci, dopiero teraz komedya ta przez lat 14 odgrywana wyświeciła się, wszystkie listy były sfałszowane, wszystko aż do westchnień, łez i rozpaczy kreślonych w listach skłamane. W skutek sądowego śledztwa okazało się, iż niejakąś ogrodowa Kurner listy te pisywała, a Frank je odnosiła i odbierała za kochanka Kcpplera pieniądze od biednej Kl6ble. Przez lat 14 wymogła na niej przeszło 5 O O O złt. reih Dnia lo. bistopada zapadł wyrok, skazujący Frank na 14 lat obostrzonego więzienia domu poprawy, a Kurner na lat 5 w domu zarobkowym, obie zaś mają wynagrodzić oszukaną Kl6ble. Szwajcarya.

K a n t o n L u c e r n. - N a ostatnićm posiedzeniu wielkiej rady wniosek Balthasare o przedłożenie akt instrukcyjnych przeciw Mullerowi został odrzucony, poczćm pan Kopp zajął głos i oświadczył, iż w sprawozdaniu komissyi zamieszczono błędy ku obudzeniu większego podejrzenia naprzeciw Dr. Kazimierzowi Pfyfler, obżałowanemu, iż wiedział o zamiarze Mullera, a błędem między inne mi jest, iż Pfyffer znajdował się bezpośrednio przed zabiciem Leua po za granicą kantonu Lucern. T o jest wierutnćm kłamstwem, odrzekł Kopp: K a z i m i e r z P f y ff er przysłał pismo z wód Kaltbad niedługo po śmierci Lena, w niem tłumaczy się dla czego na posiedzenie rady wielkiej przybyć nie może. A wiadomo każdemu, że Kaltbad położone jest w kantonie Lucern. Sprawozdastusie. Człowiek tylko z łaski Bożej może być zbawiony. Głupstwem jest, aby czytanie biblii i towarzystwa wstrzemięźliwości ludzi poprawić mogły. Wy Prcsbyleryanie nowej szkoły znać usadziliście się wydrzeć z rąk bożych dzieło", które (ylko do Boga należy. U czynki nie mają ze zbawieniem żadnej styczności. Niech wyrastają dzieci wasze i każdy niech wybiera, co mu się zdaje.« - Trzeci każe: «Chrystus wysłał ucznic swoje, aby chrzcąc mazali grzechy, a więc grzech bez chrztu nie może być odpuszczony. Duch św. zstępuje dopiero na człowieka po zanurzeniu się jego w wodzie. Ludzie z natury są niewinni, i grzeszą tiwicdzciii złym przykładem, grzechy (e przebaczone im będą, gdy się ochrzcić każą. Jeżeli wierzysz, że Chrystus był synem Bożym, daj się ochrzcić, a zbawion będziesz.« - Czwarty napomina: «Czyńcie pokutę i nawracajcie się. Pokutą jest żal, który czujesz, gdyś co złego popełnił. Miej religią, a będziesz zbawiony. Nie wieizymy wfzadne wyznanie wiary. Jeżeli chcesz, abyś był odknpion, chciej tego silną wolą duszy, a będziesz. Błogosławieni są, którzy cierpią prześladowanie, albowiem oni będą pocieszeni. Podaj rękę na zgodę, a imię twoje wpisanein zostanie w liczbę naszych!" - Piały mówi w natchnieniu: «N owa otwiera się społeczność. Odbudujemy nowe Jeruzalem. Pójdźcie z nami i idźmy do ziemi obiecanej !« - A b n e r Ki e e lan d, którego w Massachusetts do więzienia za rozszerzanie Ateizmu wtrącono, obwołuje: »Nie ma Boga, to wymysł książąt i księży na zwiedzenie ludu« Nie dosyć na lem, dyspulacyei spory religijne odbywają się publicznie, pod golem niebem, na które lud z całej okolicy się zbiera konno, wozami, i pieszo. Weszło lo tak w zwyczaj, że się podobne teologiczne dysputacye na zabawy narodowe zamieniły. Prof Buttner opisuje jedno "takie zgromadzenie, na którem był przytomny. Kilkaset judzi kobiet i męaczyzu rozłożyło się na murawie, inni porozsadzali się na licyi, ii przeciw Pfyfferowi ma być śledztwo wytoczone za to, iż on należał do zbrodni z Mullerem, miał tenże po za granicą trwożliwie dowiadywać się »czyli bez niebezpieczeństwa dla swej osoby może wrócić do kantonu.« Tą trzecią osobą, o której sprawozdanie mówi, ja jestem. Mnie prosił adwokat Meier, z polecenia Kazimierza Pfyffer, krótko po zabiciu Lena, abym prokuratorowi oświadczył, iż rzeczony Muller przy pewnej przedaży, oświadczył się głośno przed Pfyfferem, iż ma zamiar zgładzić Lena, gdyż on jest przyczyną jego całej nędzy. - Na to miał Pfyffer czynić jemu uwagi i zganił mu jego zamiar tak z religijnych jako też i z politycznych względów, będąc pewnym, że tćj zbrodni się nie dopuści, kiedy ją naprzód rozgłasza. Ja zaś oświadczyłem ten wypadek prokuratorowi, z którego słów poznać móglcm, że te groźby uważa za dostatecznie dowiedzione. Być przeto może, że prokurator mnie przypisuje zamiar wybadywania władzy, czyli ona zamyślał aresztować l' f y (T e r a, kiedy, jak oświadczyłem w rozinowie potocznej prokuratorowi, iż Pfyffcra niepokoją agenci policyjni rozsiewaniem pogłosek o jego aresztowaniu. Tak więc sprawozdanie komissyi polega na wielkim błędzie. Żałować przeto należy, że akta nam przedłożone nie zostały, nie mamy wiadomości zeznań samego Mullera, a mamy rozstrzygnąć w tćj sprawie jako wielka rada. Dorozuniiewam się, że Muller oświadczył, iż o swym zamiarze zabicia Leua, opowiadał Pfyfferowi i że on tego władzy wcześnie nic doniósł.

Podług mego przekonania, wyznanie takiego zbrodniarza, jakim jest Muller, nie powinno zasługiwać na wiarę, zwłaszcza naprzeciw Pfyfferowi, mężowi pełnemu prawości i uczciwości. O ile Pfyffer jest podejrzany, trudno sądzić. Ale jako nie wierzyłem w samobójstwo Leua, tak nigdy nie uwierzę w udział Pfyffera w tej zbrodni. To podwójne moje przekonanie polega na gruntownej znajomości osób. Nie każdy posiada skłonność do denuneyacyi, ile że sam Pfyffer oświadczył mocne swe przekonanie, iż nie wierzył . Mullerowi, bo ten co odgraża publicznie i rozgłasza swe zamiary, nigdy ich rzeczywiście nie wypełnia. Zresztą Pfyffer nie przekroczył żadnego prawa, chociaż nie doniósł o pogróżkach Mullera.- Na to oświadczył sekretarz stanu Mejer, iż znajduje się paragraf w prawie, który opiewa, iż ten zbrodni dopomaga z urzędników, który naprzekór swemu obowiąz* kowi, nie donosi z umysłu o dopełnionej zbrodni, i że na mocy tego paragrafu Pfyffer został aresztowany. Nadto niespokojność w dowiadywaniu się o zamiarach władzy względem jego osoby, dowodzi pewnej niepewności o swe bezpieczeństwo i jest indicium współudziałuW 1 O C li y.

Z nad granicy Włoskiej, 7. Listopada. - Uzupełniając doniesie -nia nasze z ostatnich dni, dodajemy co następuje: Zapowiadają tutaj wybuchy, mające jednocześnie powstać w Rzymie, Neapolu, Sycylii i Kala-» brii. Rozruchy w Rimini były bowiem przedwczesne, zresztą miasto to ITR gdy się nie mogło utrzymać, zyskano jednakże przez wypadki zaszło tamże pieniądze i ludzie. Ankona Ipa się łatwo dostać w ręce powstańców, a następnie Macerata, Ferma, Ascoli i innych miast wiele przyłączą się do powstania. Prócz tego piękne postępowanie Wielkiego Księcia Toskańskiego naprzeciw' przytrzymanym na terytoryum jego z bronią w ręku zbiegom, umacnia nadzieję pomyślnego wypadku; nic słuchał on rekwizycyi rządu Rzymskiego opierających się na istniejących układach, i przeprawił kosztem rządu przytrzymanych zbiegów, z wyjątkiem własnych poddanych, i dowodzców, którzy należeli do tćj wyprawy, naprzód do Liworno a później do Marsylii, zkąd rozproszyli się po rozmaitych zakładach, utworzonych w Francy i dla politycznych zbiegów. Mówią, że Książę tern uniewiniaławkach na prędce zbitych, wokoło rzźały konie poprzywięzywane. Wystąpił uniwersalista, czarno i ozdobnie przybrany,«wszedł na ławę, i zaczął śpiewać pieśń nabożną, a źc mu nikt nie wtórował, odśpiewał ją solo; polem Odmówił modlitwę, i dopiero zaczął dowodzić falszywości i niedorzeczności nauki o karach wiecznych, zakończył odezwą, aby się nawracać do jego kościoła, który jedyny z wszystkich innych pismo św. rozumie. Wśród lego, jego przeciwnik, jeden z Unitarzy, ubrany w szaraczkowy surdut, bez chuslki na szyi, notował ołówkiem słabe slhpny dyspuiatora; wstąpił na ławę, gdy tamten z niej zeszedł i zaizął zbijać przeciwnika. Uniwersalista rozpoczął replikę. Widać zapal w słuchaczach usiał, zaczęto się przechodzić, cygara palić, do koni zaglądać' i l p. U nilaryusz widząc, że się słuchacze znudzili, zapowiedział odpowiedź za dni ośm, na tt'in samem miejscu. Rozeszło i rozjechało się zgromadzenie, szukając pokrzepienia po długiej dyspucie, i śmiejąc się i ciesząc z tego najwięcej, że ten lub ów przeciwnika swego dojechał, lub trafnym dowcipem pokonał. Cóż zatem dziwnego, jeżeli wśród takiego zamieszania pojęć i wyobrażeń religijnych, ludzie po długich manowcach wracają na bity gościniec katolickiego kościoła, kfóry mu podaje niewzruszoną opokę wiary, bodaj my do tego zabiegi missyonarzy i- jezuitów ogromne fundusze, które dla sprawy katolicyzmu płyną z Europy do Ameryki, a wylłomaCZvniy sobie nagły wzrost katolickiego kościoła w Zjednoczonych Stanach. Wzrost ten zastraszającym jest dla wyznawców innych religii, którzy w katolicyzmie wiecznego swojego widzą wroga. Wołają po Heblach swoich »videant verhi divini tnin istri, ne quid detrimenti capiat t'b'wn evangelium! Ztąd to powszechna niechęć ku katolikom w AuiejAce> i chociaż w kraju wolności sumienia, prześladowania być nie może, - >a"uje wszakże ciągła i zacięta przeciw papizmowi polemika, obrzucaswe postępowanie, ze uzbrojone zbiegi pod tym tylko warunkiem kapitu< lowały z komendantem na granicy toskańskiej. Za to przyjęto Księcia w teatrze delia B e r g o l a z wielkiemi oklaskami, a stronnictwo ruchu okazując mu cześć należną, mianuje go przyszłym królem Włoch. - Chociaż nie sprzyjam bynajmniej gwałtownym wstrząśnieniom, to dzielę przecież zdanie wszystkich dobrze myślących, aby rząd rzymski zastanowił się dobrze nad niejednem zdaniem, wyrażonem w odezwie powstańców w Rimini, która z rozumnego wypłynęła pióra,- aby zapobiegł wielu nadużyciom w admiuistracyi, i aby z własnej woli pozaprowadzał instytucye rozsądne i zgodne z duchem czasu, a nie nadużywał cierpliwości swych poddanych. Przez to bowiem powiększa się ciągle liczba niezadowolonych, a kraj staje się ogniskiem rewolucyi, która może zawichrzyć pokój całej Europy. - Dzienniki francuzkie donoszą o niespokojnościach, które miały zajść w Perugia. 1 w Bononii przyszło podobno wieczorem dnia 1. i 2, Listopada do krwawych zajść pomiędzy Szwajcarami a dragonami papieskimi. Lud ujął się za dragonami, tak nienawidzi najemników Szwajcarskich, którzy powiększej części składają się z Niemców i urwiszów z wszystkich krajów. Władza całe wojsko zakonsygnowała w koszarach, aby zapobiedz ponowieniu smutnych tych wypadków. - Komissya wojenna w Rawennie skazała znowu 60 osób na galery. - W Rimini i w legacyach wszyscy w największej zostają obawie; dużo młodzieży znikło z domu swych rodzin, aby ujść przed aresztowaniami.

G a l C Y a.

L w ów. - Narady ostatniego naszego sejmu, znalazły oddźwięk w ca-« łym kraju. Znajduje się między podaniami do cesarza jedno z najważniejszych, dotyczące regulacyi stosunków włościańskich. Z tego powodu wybrano z ośmnastu obwodovv Galicyi po dwóch komissarzy do prac przygotowawczych i napisania projektów. Co się tycze zupełnego zniesienia robocizny, którą obrachowano na 100 milionów zło], reń., trudno przypuścić, aby naraz spłacono ją gotówką przy panującym w Galicyi niedostatku. Też same trudności nasuwają się w kraju, gdzie mało można zarobić, by i roczną spłatą uwolnić się od pańszczyzny, z tego powodu pozostanie robocizna odpowiedna wartości pieniężnej, o którą strony dobrowolnie układać się będą. Lecz i to ulegnie rozmaitemu tłumaczeniu, bo w różnych okolicach różne są obowiązki i roboty, i dla tego powszechnej nie można zaprowadzić normy. Jedno przeto pytanie żywotne poruszyły stany Galicyjskie. - Oprócz tego wniosły choć bardzo skromnie do cesarza petycyą o uwzględnienie i tak uciśnionego w całej Galicyi języka polskiego, tudzież o dozwolenie pożyczki dwu milionów zł. reń. ku wsparciu ludności dotkniętej tegorocznym nieurodzajem i powodziamiuQZHUIIE WIADOPSCL

6 tegorocznych zbiór a c li w Galicyi. - (Gaz. handl. Warszaw.) Lubo umieszczane w naszym Korrespondencie od czasu do <)I(bM pojedyncze doniesienia korrespondentów , zawierają sprawozdanie o wypadku zbiorów itd. w całym kraju naszym, nie zawadzi przecie następujący pogląd ogólny w tej mierze, który Wyjmujemy z korrespondencyi prywatnej ze Lwowa, umieszczonej w dzienniku J o u r n a l d e s 6 s t e r r e i c h i s c h e n H o y d z dnia '26- Października r. b. 0) P s z e n i c a w ogóle co do ilości i jakości licho w tym roku obrodziła, i ') Naturalna rzecz, że pogląd ten, jako ogólny i tylko średnie liczby zawierający, nie inni e częstokroć w podaniach snoich zgadzać się «prost z wypndkaiui « lej luli o» ej okolicy olrzyiuaiieuiijąca katolicką wiarę, jej kapłanów i wyznawców najszkaradniejszemi zarzutami- *) Pierwsi katolicy przybyli jako osadnicy z Europy X, 1624-, pod przewodnictwem L e o n a r d a C al v e rt s, i założyli na cześć Maryi Panny osadę SL M ary, od której cała okolica Maryland nazwaną została. Osada la nie liczyła więcej nad 200 dusz. Inne kolonie katolików były mniej liczne, i wzrastały nader zwolna, m;e znalazłszy przyjęcia wśród kolonistów innych wyznań, którzy się nimi brzydzili, i żadnych stosunków z nimi zawięzywać nie chcieli. Księża wszyscy niemal byli Jezuici, aż do zniesienia le'go zakonu bullą papiezką z dnia 25. Sierpnia 1773. r. Księża świeccy nic zastąpili gorliwości Jezuitów w rozszerzaniu katolickiej wiary, i stan kościoła stal się jeszcze wąilejszym. Za wojny Amerykańskiej z Anglią nie byio więcej, nad 20 księży katolickich w całej Ameryce.

Papież Pius VIF. ufundował pierwsze biskupstwo Amerykańskie r Baltimore roku 17So. Pierwszym biskupem byl John Carroll, - _. J _ - _" I ", i .;. inr., i. JI_U- i.. ..:Jl: "A V rodu lK(I« k;"i_".

Li.y 'j " « ' " nj i t c juz owa trzy klasztory i 45 księży. (*) Zobacz dzieło: Gegenwartiger Zustand der katholischen Kirche in den Vereinigten Staaten, vorzugsweise in ihrem Vcrhiil iiisse zur Freiheit und.

zum Protestantismus. In einem Sendschreiben au Herrn T. JUockedorlT. Regensburg J842.

(l)ahzY ciąg aasiqpij przydatną. Kopa nie wydaje więcej Jak 10 do 20 garncy. Na Podolu galicyjskićm znajdą się jeszcze dawniejsze zapasy tego ziarna, atoli nie tak znaczne, jak o nich zwykle myślą. Przcszloroczne ceny były popłacające, sprzedawano tedy na łeb na szyję, bo nikomu ani przez myśl nic przeszło, źc i ten rok będzie nieurodzajny . Zapasy pszenicy w stertach trzymane, ucierpiały bardzo od częstych deszczów ulewnych; to zaś, co się dobrze przechowało, spotrzebowano na siew tegoroczny, gdyj, ziarnu z ostatnich zbiorów mało kto na siew ufał. Zbiór żyta okazał się daleko lepszy, w niektórych nawet okolicach wypadł zadowalająco: kopa wydaje 28 garncy, a nawet i korzec, przeto o piątą część mniej niź w innych latach. - J ę c z - m i e ń dość dobrze obrodził, atoli ziarnka nic są należycie wykształcone i przez długie leżenie ba slocie powyrastaly. O dobry jęczmień tak trudno w tym roku jak o piękną pszenicę. - 1'lon hreczki jest bardzo zadowolający, ale w niektórych okolicach wydaje ona bardzo źle. - Ku kur ud z a zrodziła daleko gorzej aniżeli się spodziewano *). - O w i e s udał się w tym roku, ale skąpiej niź zwykle wydaje. - Proso i jarzyny strączkowe dobrze zrodziły. Kapusty jest obficie. 1 plon 'kartofli jak na szczęście usunął wszelką obawę głodu; są wprawdzie okolice, gdzie nie zebrano jak 2 do 3 ziarn, ale za to jest wiele innych, które się cieszą 7 i 8 ziarnami. Jednak w ogóle tegoroczny zbiór karto lli średnim tylko nazwać można w porównaniu z inDemi latami, albowiem z powodu mokrej wiosny i wysokich cen, wysadzono ich w tym roku mniej niż zwykle. Choroba kartofli, która nawidziła Anglię, Francyę, Belgię, Niemcy północne itd., pokazała się także miejscami wGalicyi, jednak w stopniu mniej znaczącym"). Idzie tylko o to, czy przy troskliwem nawet przechowaniu, uda się je od zgnicia ocalić.

J eźlibyśmy chcieli wypadek tegorocznych zbiorów według położenia kraju ocenić, to pas środkiem kraju, od Białej do Lwowa w szerokości 2 do 4 mil, i dalej od Lwowa w kierunku południowo-wschodnim przez Brzeźany ku Kołomyi i Bukowinie w szerokości G do 7 mil się rozciągający, najlepsze jeszcze w tym roku miał urodzaje. Przeciwnie zaś okolice górskie, jako teź owe po nad Wisłą i od suchej granicy Polski po Brody, a ztąd dalej aź do Satanowa na granicy rossyjskićj się ciągnące, miały w tym roku zbiory tak liche, jakich pamięć ludzka nie zasięgnie; okolice te bowiem doznały wszelkich jakie być mogą plag, od powodzi, oberwania się chmur, gradów itd. Najobfitsze zbiory w całym kraju miał obwód kołomyjski, czortkowski, część stanisławowskiego, brzeżańskiego i sambor*) Cu ilu kukurudzy, musimy sprostować sprawozdanie szanownego korrespondenta, niezaprzeczoną bowiem jest rzeczą, ie zbiór jej wjpadt w tym roku bardzo zadów olająco i w ilości i w jakości. Okolice uprawą kukurudzy głównie, się trudniące, jako to: Bukowina, Pokucie, część obwodu czorlkowskiego nad Dniestrem i Zbruczem, mogą o lem poświadczyć. · *) J ak dotąd, lylkn z zachodniej Galicyi, i to z wadowickiego i bocheńskiego mieliśmy doniesienia o chorobie kartofli, a właściwie o gniciu łych, które zbyt wcześnie wykopano. Czyli zaś choroba kartofli z lakierni oznakami, jak o niej Z zagranicy piszą, i w Galicyi gdziebądź się pojawiła, ulem dotąd, ReTn dzięki, nic nie słychać.

JLuhcya sttftetJj.

W lokalu aukcyjnym pod Nr. 30. ulicy Fryderykowskićj sprzedawać będę przez publiczną licytację za złożeniem natyclimia-l pieniędzy w poniedziałek dnia 24. Listopada i dni hastę pnych przed południem od godziny 10., a z południa od godziny 3. pochodzące ze spuścizny sukna w całych postawach i reszlkacb rozmaitego koloru, pomiędzy któreini kilka jasnego koloru sztuk, przydatnych dla fabrykantów po jazdów. Anschii tz, Kapitan i Król. Aukcyonator.

JIOHO KALOXOM lIAXDEI, TOWARÓW U«»liOVI41,SV(]B, TABAKI i TYWNIIJ S. OREi\STEI3.A przy ulicy Fry dery Hon skićj S5, BIi> przeciwko zegaru poczto"Wego poleca dobrany skład wszelkich do lego wydziału należących a r t y kuł ó w w fi aj l cj!iszym gatunku w ceuacH naJii ni i arK o w a ii s z y c l i , przyrzekając punktualne i rzetelne usłużenie. Poznań, w Listopadzie 1845.

Jako nowo osiadły mieszkaniec P o z n a n i a, rozpoczynam z dniem l. Grudnia r. b. udzielanie lekcyi w muzyce fortepianowej nową metodą W następujących przedmiotach: l) śpiewy polskie, francuzkie, włoskie i niemieckie 2 towarzyszeniem fortepianu; 2) ćwiczenia na fortepianie z wyborem pięk RYT; 3) gruntowny wykład generalbassu z teoryą muzyki. (Ćwiczenia osobne dla początkowych i wyżej będących w muzyce mechanicznej) . Będąc przekonany, jak bardzo zależą prędkielj40skiego. - Niektóre obwody pogórne i 'zachodnie (najładniejsze ) będą musiały brać produkta od innych obwodów; ale jakże przy drogim przewozie dostawić im takowych, aby cena w dwójnasób się nie podniosła? jak zapobiedz lichwiarstwu przekupniów? Oto zadanie, które zaspokajające rozwiązać nader jest trudno. Jeżeli kartofle uda się bez zgnicia przechować, to zawsze jeszcze nie obejdzie się w kraju bez drożyzny, albo bez nieznośnego niedostatku. Ale jeźliby kartofle przepaść miały, to przy takiem nieszczęściu, nie wiedzieć jak sobie dać radę, zwłaszcza, źe z żadnego z sąsiednich krajów nie można spodziewać się ratunku, bo każden z nich jest w takiem samem położeniu jak Galicya. - To też stan rzeczy uznając, łączą się wszyscy i dobrowolncmi składkami niosą jak mogą pomoc ludowi. Stany krajowe na tegorocznym Sejmie oświadczyły sie do tronu z gotowością przyczynienia się z swej strony znacznemi ofiarami, a Rząd krajowy tak wsparciem picniężnem jak i mądremi środkami stara się zapobiedz nędzy. Co do wó dki, nie da się jeszcze teraz nic na pewno powiedzieć. Niektóre gorzelnie, szczególniej w okolicach pogórnycli, sa już w ruchu, i Aa 30 stopniową okowitę mają odbyt, u kupców z W ę g i er, garniec po 30 kro ra. k. Zaraza na bydło grasowała bardzo wGalicyi, i dotąd przerzedza stajnie panów i kmiotków. 1 z tejto przyczyny kmiotek sprzedaje swoją chudobę za jakąbądź cenę, aby się jej tylko pozbył. Targi na rogaciznę we Lwowie są od niejakiego czasu przepełnione, jedynie tylko z obawy zarazy; brakowi siana nie można tego przypisać, albowiem w całym niemał kraju jest go w tym roku podostatkiem. Londyn w Listopadzie. - Bank angielski znowu podniósł dyskonto najlepszych bezpiecznych wexli z 3 prCt. rocznie, a okoliczność ta wywrze wpływ znaczny na nasze targi pieniężne, wexlowc, towarowe i zbożowe. JNlalo bardzo przybyło lu świeżej angielskiej pszenicy; od poniedziałku tnalo też wystawiono pió b na sprzedaż, a te które dnia tego nie sprzedane pozostały, są najgorsze i po znacznie zniżone) cenie musiały być zbyte. Oclona zagraniczna pszenica nie zmieniła się w cenie. Pszenica pod kluczem więcej trochę poszukiwana przy małym obrocie. J ęczni.eń otrzymuje dawniejsze na?zc notowania. Wartość grochów nie zmieniła się leż w niczeni, owies, lak oclony jak zamknięty jest o l sz. tańszy. Londyńskie ceny p rzecięciowe. Pszenica 66 sz. 10 pens (52 zI. gr. 15 korzec). Jęczmień 38 sz. 1 pens. Owies 27 szyi. 10pens.

Zyto 39 sz. 7 pens. Groch 43 sz. 2 pens. za kvvarter.

Ogólne ceny przecięciowe z ostatnich pięciu tygodni: Pszenico 57 sz. 5 pens. (45 zip. korzec) . Jęczmienia 31 sz. 11 pens.

Ż y t o 3 3 sz.. 10 p e n s . O w i e s 23 s z . 11 p e n s . G r o c h 43 SZ. 11 pc U S . z a kwarter.- Cło na ten tydzień: Pszenicy 15 sz. od kwartetu (12 z!p. od korca;. Jęczmień 7 szI. Gwies 5 szI. Zyto 9 sz. 6 pens. Groch l szI. - Dowieziono za granicy od l. do 7. Listopada. Pszenicy 7466. Owsa 5181 kwarterów.

P e t e r s b u r g, d. 31. Października. - Dziś pierwsza kra ukazała się na Mewie i mosty zostały zdjęte; komunikacya utrzymuje się zapomocą batów i łódek przewozowychi wyższe postępy muzyki od gruntownych jej początków i u,i czćni się te zasadzają, śmiem Wysoką publiczność zapewnić, iż życzenia jej nie tylko zadowalniać, lecz często nawet i wypizcdzać będę. Przy tein mając przyzwoite lokale, życzyłbym sobie 4ch uczni 'z klass niźszycll gimnazyaluych na mieszkanie przyjąć, którzyby zarazem na fortepianie i w obiektach szkolnych u mnie lęktye brać mogli; poświęcając z żoną moją dla nich wszelką pielęgnacyą i wygodę, jako teź przykład najlepszego wycbowania. W tym celu polecam się łaskawym względom Wysokiej publiczności. Poznan, dnia 20. Listopada 1845.

Weber, Podgórna ulica Nr. 2. dolne piętro.

jPBi n ig >yi g aJot atit za l&tl(' doborze i najniższej cenie, jako też 6$ « g e t e r g a z o w y z fa b ry ki F. S e h u - f i g gfe s t e r a w Berlinie pruski funt po 5 sgr. jp?1 3CI poleca Handel galanteryjny «fgg A Alexandra i Nwarzeiiskiego. A

Najnowsze uiaterje na płaszcze i suknie we wszelkich gatunkach, przednie białe hafty, przednie kamizelki axamiluc, jedwabne i wełniane, poleca w znacznym wyborze po cenach najtańszych -MJouis -MJt"tschy w narożniku rynku i V\ odnej ul. Xv» 5'$, Najpiękniejsze Berlińskie blaskliwe świece, tudzież najlepszego Szczecińskiego, twardego mydła funt po 4 sgr. i najprzedniejsze Paryskie modre poleca Jfuliuss! MMoricitz, w narożniku placu Wilhełmowskiego Nr. 1. naprzeciwko Bazaru.

Szanownej publiczności donoszę, iż od l.

Grudnia r. b. S z e l ąg w dzierżawę wziąłem, i że o jak najlroskliwsze przyjęcie gości moich starać się będę. Rewicki. Sto- JN*a lir. kurant pa papie- goloprC. rami. <d zu li

Dnia 21. Listopada 1815

M, 98J 86J 3' 1 97 i / 98 i 3' / y. 97* 4 1021 3' 95 / 3' ./ 97} 3' 981 / 3' 98* / ) ei\ - - - ISA - Dl - 44 5 - 4 - 4 / - 1m 4 5 4 98t - 91 1 4 - <) 4 - 4 - 4 - - 105 - 133* 4 4 4 5 138 4 - 4 98*

Obligi długu skarbowego .. Obligi prciniów handln raorsk.

Obligi Marchii Klekt. i N owej Obligi iiiiasia Berlina . . . .

» Gdańska wT. .

Listy zastawne l 'rnss. Zachód.

\ v.x l'ozuansk.

» d i I o Pruss. Wschód » Pomorskie... March. Blek.iN Szląskic .... difo od rząd O gam ulonane Frj dryehsdory. . . . . . . . .

Inne monety ziole po 5 tul. .

Disconto. . . . . . . . . . . . .

A k c j e Drogi ieI. BerI.-Poczdamskićj Obligi npierw. BcrI. - Poczdams.

Drogi iel. Magd. - Lipskiej · · Obligi npierw. Magd. - Lipskie .

Drogi ieI. BerI.-AnlialI.skiej .

Obligi npierw. BerI. - Auhaltskic Drogi ieI. Dyssel. Elberfołd.

Obligi npierw. Dysscl. - Elbcrf.

Drogi ieI. lleiiskiej . . . . .

Obligi npierw. Końskie .... Drogi od rządb garnnlowane.

Drogi iel. Gónin-Szląskićj. .

Obligi npierw. Górno Suląsk.

dito LU. H. . . Beri -Szcz. Lit. A. i O.

« Bliigdeb. -llalberst Dr. iel. WrocI.-SzWidn.-Freib.

Obligi npierw. W noc, Szw.-l"r.

lir, iel. Bonn - Kolońbkić.j . . . Drogi iel. Dołno- Szląekfej. .

Obligi npierw. Dolno Szląskićj 98

7J

120* 99* 95

6*

122* 107* 107 137