KHYZYS W POZ1\JA!,;W

Kronika Miasta Poznania: kwartalnik poświęcony sprawom kulturalnym stoł. m. Poznania: organ Towarzystwa Miłośników Miasta Poznania 1934 R.12 Nr4

Czas czytania: ok. 10 min.

\VybulHe te z l'óżnyeh dziedzin żYI'ia t,;poje('zi1o-puhli('zIH>go Jjczh) dają pogląd, że waruBki żydowI' i moralno - kulturalne ludnośei Poznania ulegaj dość poważnym zmianom na gorsze pod wpływelll sytuacji, wytworzonej kahu;tr().fą gospodarczą.

III. Stan ż) cia gopodarezego zwykliśmy oceniać na podtawie wskaźnika produkcji, iłości zatrudniony('h pracownikÓw, wysokości il'h zarohkÓw, następnie na podstawie przev. ozów kGlejowyeh, OhI'otów \\ handlu i hankaeh itp. Dla Poznania specjałnego wskaźnika }))'odukcji nie posiadamy. To tei obraz życia gospodarczego musim.\ odtwon:yć. sohie drogą pośl'ednią, przy pOlUoey tyeh dan ('h, jakie są do naszej dyspozy('ji. Nie mamy również bezpośrednich dat, dotvczący('h stanu zatrudnienia \\ Poznaniu. HozpoJ'ządzamy zato stat styką uhezpif>('zeniową; na podstawie wię(' iI ()OŚCI ulwzpipezonyeh wnioskowal: możenl)' o pm;zenmniu si lub zw\,żaniu I'-nku pral' \\ posz('/.ególnych łatal'h i kwartałaeh. Jeieli chodzi o stan gospodarczy poznanskiego pr7emy:-;łu, handlu i rzemiosła - to IJanlLo wiele nam mówi opodatkowany do('hód w tyeh dziedzillach, ktĆlry jak wyżpj już podaliśmy - spadł z 841;2 milj. na 58 milj. zjoty!'!!. Zatem zniżka w ('iągu 3 lat wynosi 26/ miłj. Świad('z) to. niewątpliwie o ogrołllnem zmałeniu olJrotów \\ tO\\.ar7e i pieniądzu. \V 1'. 1927 urzędy skarbowe ohliczały ohrót \V żyl"iu gospoclan'zf'm m. Poznania lUt przeszło pół miłjarda złotyeh (j09 878121,81), znś \V 1'. 1928 ohrót tell wzrósł o 100 mi/j. (HO::> 497 905,00), hy \V następnyt'h latach powiększyć się do okolo :-I- miljarda. 71. Za lata 1931 do 1!J34 nie posiadam) ('opraw da he7pooreclnil'h clallyeh z akl'ji wymiarowej podatkÓw, lf'cZ znają(' pro-eentowy stosunek doehodu do ohrotu oraz wpjyW) z pOllntku przemy:;.łowego, możemy w przybliżeniu Ha pO(lI,;tawie windomego dochodu i podatku oszacować spadek obrotu poważnie poniżej ]:! mi1jarda złotyeh. \V dobrych lataeh kOllJl1l1ktury na jednego mieszkail('a przypadało obrotu powyżej 2 tys. zł (:! 1.8;) w 1'. 19:!8), oIJel"llie obrót ten nietylko nie osiąga 2 tysiey zł. ale 711aeznic o(lhiega od tej pom'śłllej grani('y. Wiele 1111'1\\ j}cą ilustracj(,' h'.go zja

7'wiska ..;tHlHlwią wpływ,\' z podatku przem'słowego od ohrotu, które podnjPIH) poniżej w lirzhach zaokrąglon) eh:

Hok ohl'arhunkawyna rzel'z:

19ZH 1 !):9/30 1!I:w:n 1!ł:n, :t! 19:ł;!i:I:1 l !):I:{ :H

Pailstwa m, I'oznanill 11 000 ty;;, I (i;JO tys.

13 800 " ;? 07410918 I (;31' 2240 3Z;) li 960 1044 " 5 H50 900

\\' ogóIuośri \\'plyw z podatkó\\ na rzel'Z miasta złllnkjszyły się o przeszło 2 milj. zł, spadając z l() milj. pOlJiżej H milj. zł.

\V związku ze zmniejszeniem się obiegu środkÓw pieniężn'l'h, lo'edytowyrh oraz innyeh wartośei ekonomicznych, obniż'łr si np, ważniejsze operarje bankowe w poznailskim oddziale Banku Polskiego z sumy przeszło póhniłjal'lt. w łat. 1929, 1\130 i 1!131 na 32.1, 911 tys. zł w r. l!ł33. Zachwianip si zaufania \\' żYl'iu gospodarrzem odbiło się szezególnie silnie na I'I'Z"jłllo\\'Hniu przez hauki weksli do dyskonta, \\' Brrnku PolsldlH zdyskontowano w }', 1931 weksli na sumę 11;)8877 000 zł, a w 1'. 1!l33 już tylko na sumę 2!18 312 000 zł. Ogółn) O'brót rzeko\\')' w poznailSkil'lH P. K. O. .przedstawiał się w ostatnirh latarh lIastępująeo: w r. l!l30 - 2 (;05,7 milj., w r. 1!1:n - 2347,6 lHilj.. w J". 1!132 - Z 24G,5 milj.. w r. 1933 - 23Z!I,4 milj. złotych. A zatem \\' r. W3:1 zwiększył si ohrót w stosunku do roku popl7;edlliego o 100 miłj. zł. Ohrot)" na giełdzie pieniężnej w Poznaniu spadły z 2H miłj. zł w r. 1928 i 14 1 milj, w I', 1!l29, na 7 1 .:: milj. w l'. 1932 i {P/2 milj. zł w r. 1933. Rok 1934 utrzymuje się Ha poziomie roku poprzedniego. Kursy giełdowe listów zastawnTh Pozllailskiego Ziemstwa Kredytowego wykazywały nHstępująl'e zmian)' poniżej parytetu (\\"artośei nominalnej):

\\' 1'01< u: 4' ::%, dolarowe 4%, konwers.

1928 - 190 - 1931 - 1932 - 1933 - 1934 95,5 93,9 8G.8 60,1 37,3 43-48 53.3 41,1 3:{,3 28,2 35.(j 40--45

Potwif'rdzenie niekOl'z'stnego faktu kUl'l'zf'nia sil: ohrotliw gOHpodal'l'z'l'h w Poznaniu dostarczaję. równif'ż I))'Zf'WOZ kolt'jowe" Miallowieie hiorąc ogółem, )'lH'h towarowy na poznalIskich (lwOl'cal'h kolejow eh wynosił do r. 1930 hli:<ko :! miljony tonn. W r. 1932 następuje spadek na 114:! 500,00, h \\ ", 19:3:3 okazać pewną z\\'yż]w na 1 210 ROO,OO. W ln'z'\\ozie róŻnydl towarów i surowców spadek wynosi w ostatnieh lataeh pół milj. tonn. \V wywozie, natomiast olmiżka llastłwiła z Hi:? 700 (w r. 1930) na 341 500 (w r. 1933). Za (lohr wslwinik wyt\\,t'IJ'czości przf'm'słowej może ilam posłuż'Ć' ilość prz,\ \VOŻOIH'.gO lio Poznania. wgla kamiemwgo i żelaza. Bez \\ ęgla howiel1l i żplaza nic może się dziś ohyć żaden przemysł. A zatem \\ ", ln2j przywieziono wt;'gla 3U7 342 t.; w r. 192R - 300993 t.; w l'. 19:m - - 3442R2 1.; w r. 1930 - 289 R33 1.: w r. 19:31 - 272 1(}1) 1.; w ł'. 1932 - 224 (j74 t. Spadek w HtoHunku 110 r. 19:30 na,.:tąpił o przeszło 70 tys. tonn. Dla 1'. 1933 nie U1am lIan eh. PrzywÓz żelaza i stali surowej olJ\liżył się z 4V tys. tonn \\ I'. IH:!H i 4 tys. w 1'. 1929, na 1300 tonn w r. 1932. Żelaza i stali handlowej .przy wieziono (lo Poznania w r. 1927 - :W 11;) 1.; \\' I'. 192 -40317 t.; w 1', 1929 - 2;) 82li 1.; w 1'. 1930 - 1) ,04. 1.; \V 1'. IJ:H - !) 149 t.,.a \V 1'. 1932 - fI 753 t. Przywóz \\'szelkidl iłln...h wyrohÓw żf'łazn-ł'h spalił z 10 tys. na 5 t.s. to II II. Przy\\Óz drzewa użylko\\ego. ))l'zf'znaezonego do ohróhki, zmalał o IH'Zf'szjo 2 ts. tulili (z 5 i 4 ty. na 2L tys.). Przywóz drzewa ohrohionego wlatal'h 1929- -1!):30 wahał si, w grallicat'll od 42 t s. do 63 tys. tOllll, po r. 1930 spadl poniżej 20 tys. tonn. Nawet przywóz soli, tego najpo\Vszechniejszego środka użytku, zniżył i z 1:1 i 14 tys. na i ty s. tonn. Na uwagę zaslugujfJ rÓwnic-ż rUl'h przedsięhim'st\\ lIalldlo\V'eh i JWZf'Il1,\"slowych. Chodzi tu o kwestj }JO\Vst3\\ allia 110w'l'h przedsi(,'hiol'!<tw ol'az likwidowania iQ i,.:tllip.iqc I'h. \V każdym I'zasif', a więl' i w okre:-;ie Ilohl'f'j ]{I}]Jjunktlll''. ilnil'jo j.WWIla. ilość }JrzedsiiJioł'stw, które nip. wytrzymuj:} ',\olllt'j konkm'f'ncji na rYllku handlowym i (llatego, padająt' poniżej ranicy opłat'alnośei, mllsuJ, się likwitłO\\at". ' Ii'mhm dziej za:; zjawisko to przyhie'l'a 1Ia. ostrośei w czasie nif'_poHlyśl1;e.1 hnnjunl,tuI'Y. \\' Poznaniu taki hal'dzo kryt('zny moment dla

43.3dzialalllod przellsihio1'stw przedstawiały łata 19311 i HI;;1, kip<ły liR lpżało się z ca łą I)('zwzglęllnośdą prz-stosow'wać do no\\ ;.'h ł'OgOl'701l-ch WRl'llllków gospodarczych. Ohjmdło się to hardzo wyrazllif' WP \\'Zl'ośl'ie upadłoś('i. \V łatach 192G-192!J 'upadłości hyło: 35 II Ui i 24. Natomiast w 1'01\\1 1930 - 4:, a w l'. H)31 - {4, Potelli "I'zyzł:v nłatwieuia IH'awne. ('O pozwoliło wielu zaehwian}'lll placówkom gosJlodat'('z:vm utl'z-nutĆ si jedlla k pl'zy ży('il!. \V l'. W32 jest przeto upadłości tylko 2ł, a w 1', 19:{:1 l!). \V każrlym razie zll111icjszCllip si liezhy upad łnśei po 1'. Hł:H II ie świadczy hynajmlliej o jakiell1ś polf')lszeniu sil: s.tuaeji gospodarnej pl'Zedsięhion;tw. Podziałały tu ra('Z(j w7ględy illIle. ponlgosl'olłareze, głÓwnie ochrolla prawna.

ŚWilUtl"7Y ('hociażh' o tf'1II stosowanie \y szen;Z-lII zakresie lIadz()l'" Sł)lhm Pgo. Ta k liP, w r. 1932 zarząd pl'zYllluso\V) zapl'o\\łuł70J10 w Iii pl'zedsi(o'hiOl'stwach, eo stallO\\"i 100%-owy wzrost w "to:';l\łllu do I'oku pO(lrzedlliego, a 300 i więcej pl'O('ellt w stosunku tło okrf'i':u z pnwd 1!)30 r. Hueh za)lisanych przedsi\,hinl'''! w w rf'jestl'ze sąd()\\l l\I przedstawia ł się 0(1 1'. t!):!'i' lIastpllj('O : W I'oku: l!l;a 192 192 !I ] 9:10 19:31 19:t! 19;{3 110\\ fI zapisallyeh fil'III ,;) 7H )H mi Mi -- 37 HO \\ o zapisali, spółf'k i:1 110 H :31 3ł ') 27 ",/ wykn'ślollo fi I' l1ł 'lIi 17 1 :1 24 :1:3 ;!II 21 \V kn'ślollo pólf'k /.. {4 .) 2 l ł r; 17 9 ../

1'0 I'oku t!l:m 7.lHiejs/a si' pl7edewszy:-Ikic1\I iloŚĆ 110\\0 znpisa1I..h firm i spó!l'I... Cipka\\ yeh jeszl'zc lIan'ch o wal'lHł-kal'h egl: shl1eji 1)J'ze<łsif:hiol'stw hHlldlow I'h i III'zem slowyeh w 1'0zllaniu 1I0stan'za stat"strka \Vykupywall'Ch eo roku świadectw JII'zPllly,.:.!owyeh I'oezll'('h i póh'Ol'zn eh, według kategol'yj ich \\'jplko;<..i. \\'śl'Ód IIl'zpd"i/;,hiol'stw hałHłlO\\'ydl oporlatkowaIFh l'o7l'6żllia si... takich kategoryj li (r. II, III, IV. Va i \' II).

\\'I'ód pl'zedsięhiol'stw }ll'zell1ysłowyeh jest ich K ZWl'aeamy 'lIa !f' kategorje dlatego uwagę, że włalIi(' największp zll1iall' za,;7ły w o:;tatnich lataeh pod tym głó\\'lIie względem. J\IiaHowi..il' 7aZI1aeZa si... ilny l'uch w kiel'ullku kategoryj lIajniższ,\'ch.

()Ja przykładu IIł'z'tae J::un nastl.'pująee . dane. Hoezne świadeet.WI) I I. l" i I\' kategorji wykupiło przedsięhiorst\\ handłmvych:

\\ l'oku: lHK IH9 1H30 1931 193;! 1!ł33 \, "I. tkil' \\ iadt'("I\\. a "()('711 p i 4 lO} 1mm ;, OO:i 2 49;) ) 1)3; J :łi() II kat, l (I:!:i 1 3H 1225 53:1 1 lOJ 979 'Hr kat. :! OOx 2 359 2247 1271 2732 2:U;':X IV kat. 14H I 1[)7 1 332 li3:1 1 ti8;) 1 H31 \\'-:1'1')(1 l I I'zel Isił.'hiors tw przelllysłowyeh tell sani III'ohl('1ll uk....ztalto\'vał i nastł.'IHljąCO: \\ I'oku: I !I;! H 19;W 1!ł:30 19:it t9;t lH33 ""'I..łkil' \\"i,,,ll'('t\\ a J-nel.lłpi ;! fj I ;! Hli;! 2 ti5 1033 2 995 30lZ VI kał. I'W lIi3 14;) :)1' 129 91i '\'11 kal. :lfi!ł Hli 431i lIi5 309 2R:I vru kat. 1 4. :! 083 180H 719 2381i 2 M:!t:hamktf'rysl"('zni(' akeentuje sił.' przy wykupie świauecl\V rok 1!I:n. kied panika kryzysowa kulminowała, powodująe, że t;wiatlpct\\ a tf' wykupi ło 7aledwie 'tO% przedsihiorstw,

1\' O I'"nku pracy \\"nioskujelllY ze statystyki uhezpiecz£'lIim\('j, OtÓż w roku 1B29 hyło uhezpieczonych pracowników w P,)zllalliu przeszło HO tysi<2cy, w r. 1930 zmalała ta liczba do -;O") t. -:,. W l'. 19:n do ;0 t S., a od r. 1932 spadła poniżej 70 ty-:.

"'" "nąez£'g-61Ilyl'll k\\aJ'tałach H)33 roku stan zatrudnionych i uhf'l."i{'('zoll ch \\ l'hezpieezałni Społecznej przedstawiał się nast<:pująeo: I kw, -, li. 74H; II kw. - 1>9554; nr kw. - 72818; IV kw. - ;)914H. gdy \\' hfUHlIu i uhezpieczeniaeh liczha praco\\' ,lik"I\\' utl'ZYlllUjf' ,.;i od l'. 1930 na poziomie 111; tys., w Pl'J:('lll,\ ś/t. zato lit-z!Ja zatl'udnionych hezustannie się- ohniża. W l', HI:JO zatl udniallo tu uhezpieczonych pracowników okrągło :10 ty.;,. \\ 1', l!)31 już poniżej 25 tys., w r. 1932 - 18 tys., .a w \'t)ku 193:1 ll{wal'tał wkazywał 11342:>; n kw, - 17711; Ul k\\.

iI In; rv k \\. - li li'!9, :Xatomiast w hiural'h i ul'zęrlach

Ikzba pracowników :-;ezOlJOWO wzrasta.ła, w. kazują(' w :-tosunI,u do r. 1930 (11 , ty s,) Z\\Tżkę o:! 3 t.\.,.. DOtTZył() to jellnak tyłko pierwszych 7.wykle kwartałów \V ciągu r()ku. Prócz liczhy zatrudniony('h. zaintereowanie łnH1zą J'ÓWnif'ż ieh płaee. W tej je'lnak d7.ied7.inio żadnych sz!'Zegółnyl'!l i ('harakterystyc7.ny('h znamion nie odkrywalll', Pła('e \\" Poznaniu mają howiem do.ść jednolitą. tenden('ję postępO\\ ania śladem wskaźnika orożyźnianego. To tpż nie wdają.l' się w hliżS7.ą ich analizę, ,wysta.rr7.' stwiprdzić, ŻP place godzino\\'f' I'ZPlI1ipślnikó,y i rohotników, zatrudnionych tak \V przedsi(,'hiorstwaeh miejskil'h jak i \\ przedsiębiorstwadl pn watn eh, oraz pO-hOł' urzędników ulegają od roku 1929 stopniowej obniż('(\ w miarę tego, jak ohniża się ws'lwi.nik drożyźniany. Gd' stan z l', 1928 przyjmiemy za 100 to do roku 1934 kos7.t' ży\\'no!Óci i utrzymania obniżyły się do 50-liO, pła('e rzemieślników mipj:-:kich do 80, place rzemif'ślników w pl'Zedsihiorstwaeh pn'watnyeh - do 7n, a pobory urzędników miejskich - 110 85, Obniżka wska7!lika drożyźnianego świade7Y 7.[tl'azem o ohniżeniu się w Poznaniu ogÓlnego p07.iomu cpn a.rtykułó\\ 1)/'71'df'wszystkiem pierwszej potrzeh'. lianowicie poważne skur'c7.enie się pod wplywem pogon;:ZOlI dl "arunkó\\ l2'ospodar('zych konsumeji z jednej strony, a stosunkowo zna('7.na podaż towarów z drugiej spowodowały. że Pozna/l ma ogóln' poziom {'en detaliezn'eh i hurto\\'nych w 7.akresip art'kuM\V Ż'\\'IIOŚciowyeh niższy niż niektóre więJ,szt' mia"ta Polski. Pod względem więc kosztów żywności Pmmail zajmuje ohecnie wśród miast polskich 9-te miPj!';ee, postępuję c po \Varszawie, Ratowicach, ]{rakowie, Bydgoszezy, \Vilnie, Borysławiu, Lwowip i Drohoh'czu. Prz'jmują.c koszt' ży\\'nośei w \\'arszawie 7.a 100, dla l\:atowie otrzymamy 99, ola Krakowa - 97, dla Bydgosz('z' -,- mi, dla \Vi/na - 94, dla Lwowa - 9i. dla POZ\łania - 9:?, dla Lo(lzi - SB, dla Częr-;toehow - 85.

Z pomiędzy inny{'h elementów kOlIjulIktury do l'ozważl'lIia pozostaję, jeszcze: kredyty hankowe, rueh inwesty(''jll w hud.ownictwie i irlllyeh gałęziaeh, kursy akl''j p/'7,emp.łowy('h i ceuy artykułów przemysłow ch, l'z'nS7.e za mies7.kania i za lokale handlowe i inne, Brak jednak dostatecznych danych

Powyższy artykuł jest częścią publikacji Kronika Miasta Poznania: kwartalnik poświęcony sprawom kulturalnym stoł. m. Poznania: organ Towarzystwa Miłośników Miasta Poznania 1934 R.12 Nr4 dostępnej w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej dla wszystkich w zakresie dozwolonego użytku. Właścicielem praw jest Wydawnictwo Miejskie w Poznaniu.
Do góry