GAZETA

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1833.08.21 Nr194

Wielkiego

Xiestwap O Z N A N S K.I E G Om "RmmR--.»----.

N akładem Drukarni N adwornej Dektra i Spółki, - Redaktor: A. WannowshL

....n.-j ...!... i ....H i. P i . I-n I I n -IHIfl i i n i IMI« »... I M A H A I I - - A - - i i . 1 .. .. . - u p - - -

JW 194. - W Srod<2 dnia 21. Sierpnia 1833.

Wiadolllości zagraniczne.

T u 2 C Y a.

ZKonstantynopola, dn. 23. Lipca, (Gaz. Powsz.) - Korzystam z okazyi gońca« który traktat między Porta i R»ssyą do Paryża przewozi. Porta podobno wielkiego dołożyła eiarania, aby trakut len du ekutku przyprowadzić, kiedy ona witle na niui zyska. Potrzebując raz opieki państwa obcego, przekonała się, że Roesya najrdatniejsza de udzielenia onej. Bez niezwłocznego wkroczenia Cesarza rossyjskiege, panowanie Sułtana juźby było ustało, i państwo Ottomań* akie siałoby się b )ło zdobyczą Egipcyan. Traktat ten dąży do zapobieżenia podobnym klęskom. Rząd rossyjski zobowięzuje się iv nim, utrzymać nietykalność i całość Tureyi i udzielić W. Porcie pomory przeciw ka> idem u napadowi, bądź wewnętrznemu, bądź zewnętrznemu. Wzajemnie oświadcza rząd turecki, iż gotów Rossyi w podobnym razie podobnej użyczyć pomocy'" Dostawi ona w tym celu pewną ilość wojaka i posiłkować będzie Rossyą także innym sposobem. Zgodnie z tern przyrzeka Dwór petersburski, że wedle okoliczności Porcie nade szle wojska posiłtująee i ją we*prz« wszysiHetn, czrgoby du «brony granic swouh i mr*)n;>3ma wewnętrznej epokojności potrzebowała. J estto więc formalne przymierze zaczepne i odpór» ne, kióre te oba państwa między sobą zawarły. Zostało ono już z obu «tron zrstyfikowane, azatem istnieje rzeczywiście. Czas trwa* łości onego wyznaczony na 8 łat, po upłynieniu których się unieważnia, jeśli powtórnie nie będzie odnowione. - Porta z traktatu lego wielką robi tajemnicę, zapewne aby uniknąć zarzutów i reklamacyi ze strony Anglii i Francyi. Łudzi się nadzieją, że potrafi dochować sekretu, lubo tylokrotnie sie, przekonać mogła, że się coś podobnego nie udaje. Nawet w obecnych okolicznościach powinnaby się była poznać na tern, Że nowy przymierza traktat w Paryżu i Londynie już wiadomy, kiedy Posłowie francuzki i angielski urzędowe uczynili kroki, aby dojść przyczyn, dla których Porta całćm swćm saufaniecn wyłączaie Rossyą zaszczyciła. Zresztą wolno każdemu państwu, szukać dla siebie sprzymierzonych polubownie; nierozumnie więc postępuje Porta, jeśli się zawartego tra« ktatu wypiera, albo się kłopoci, że bez przy. Zwolenia wymienionych państw w ścisłe weszła związki z dworem, który ją od ostatecznej zguby ocalił. Gdyby Francya i Anglia traktat ten zniweczyć usiłowały, przywłaszczałyby sobie zrzędną wyższość, o to właśnit gabinet peurguufski obwioiają. D B azyl e i, dnia 8- Sierpnia.

Dzisiaj doręczyli oba przez Sejm zjednoczony Zurychski z korpusem armii wysłani Kornmissarze rządowi Bazyiejskiemu swoje ultimatum stosownie do swoich instrukcyi. Oświadczają w mem, ie jeśliby jutro, dnia 9. Sierpnia w południe, rząd Bazylejski nie zezwolił na wkroczenie wojska pod . komendą, ich będącego, Kazyleja od tego momentu zostanie obieloną i mocą oręża do zezwolenia tego zmuszoną. Dwa bataliony milicyi szwajcarskiej stanęły w Arlesbeim, miasteczku na półtorej mili od Bazylei odleglem. Kommissarze iądali, aby natychmiast im nadesłano działa i moździerze ciężkiego kalibru, potrzebne do bombardowania miasta.- W tej chwili donoszą o przybyciu pułku piechoty i jazdy, jako też parku artyJerycznege c Baden na granicę badeńską. Bramy ni iasta ciągle jeszcze zamknięte a nieprzyjaciele jeden w obliczu drugiego,- Mieszkańcy Bazylei w największej trwodze. Przez cały dzień dzisiejszy i wczorajszy wywożono sprzęty i kosztowności do Francyi. -- O godzinie 5tej witczorern S' jm zjednoczony postanowił 3000 wojska wysłać do Bazylei a O osadzić terrytoryum okolicy. Z dnia 10. Sierpnia, Na wczorajszein nadzwyczajnym posiedzeniu Wielkiej Bady uczyniła Mała Bada wniosek, aby z Kommissarzami wojska zjednoczonej Szwajcaryi natychmiast zawiązano układy wzg''''dem stosownych i broniących warunków, pod któremi na żądane osadzenie miasta przy. stać miano, oraz aby wypadek tych układów Wielkiej Radzie do potwierdzenia przełożono.

Przy dyskussyach w tym przedmiocie umiarkowanych i rozsądnych, powstawano na-wniosek ten ze względu na wieloletnie doświadczenia; dowodzono oraz, iż obecne położenie nasze nieodbicie tego wymaga, abyśmy się bronili do ostatniego. Odzywały się jednakowo tez głosy, twierdzące, że wniosek ten przyjąć wypada, kiedy siły nasze zbyt wysoko ceni y ni sienie zapewniliśmy o jednozgodnem w tej mIerze zdaniu wszystkich obywateli. Uważano, że to skłonienie się do przyjęcia wyroków Sejmu zjednoczonego i wpuszczenie wojska rozdrażnione umysły kraju dla nas złagodzi a tak byt nasz się polepszy; po każdym razi-e miato ostateczne rozstrzygnienie być zastrzeżonym dla W. Bady, szłoby obecnie tylko o umocowanie do zawiązania przedwstępnych układów. P 0dawano także projekt, uciec się do pomocy obcej, kiedy ziomkowi« nasi szwajcarscy nas o ostateczności doprowadzają. Wszakże nIe przypuszczono myśli o zbrojnej interwencyi końcem urządzenia spraw naszych wewnętrznych, chciano tylko wezwać pomocy tych mocarstw, które bezpieczeństwo Szwajcaryi gwarantowały, abyśmy nie padli ofiarą nienawiści przeciwników naszych i nie zostali zniewoleni do zaciętej obrony miasta naszego. Ale i te projekta natrafiły na dzielny opór, kiedy większa część członków wybitnie oświadczyła, że w gronie rządu nigdy o wmieszaniu cię obcych, pod jakićmkolwiek bądi nazwiskiem i pozorem, ani mowy być nie może. Bazyleja od drogi honoru, którą szła dotychczas, ie raz też nie odstąpi. Przy przegłosowaniu było 56 głosów przeciw a 9 głosów za wnioskiem Małej Bady.

F 2 a n c y a.

Z Paryża, dnia 10. Sierpnia.

Monitor donosi, ie Kró] dnia 26. m. b.

z Paryża wyjedzie, dnia 31. do Cherbourga przybędzie, i tamże przez 3 dni, aż do 3. Września zabawi. Dnia 10. powróci N. Pan do St. Cloud.

Prezes Bady Ministrów oczekiwany tu z powrotem dnia 24. m. b. Konsul Dom Miguela w Bayonne zatknął na hotelu swoim chorągiew Królowej Donny Maryi.

Kładąc Monarcha kamień węgielny na skład towarów w tutejszej stolicy, oświadczył Panu Thomas, który się podjął tej budowy: "Mam nadzieję, iż to będzie nową erą dla handlu paryzkiego. U stalenie polityczne nie miałoby wartości, gdyby st}d nie wzmógł e!ę handel i przemysł. Wyrazy te sprawiły wielką radość. Na ulicy du Caire aresztowano 18 młodzieńców, za t o , iż należą do towarzystwa praw człowieka. Panowie Lafayette i Odillon Barrot wrócili do tutejszej stolicy z dóbr swoich, gdzie znajdowali się podczas obchodu dni lipcowych. M o n i t o r umieścił następujące wiadomości o wyprawie Generała DesmicheIs do Arzew: "Dnia i. Lipca dowiedział sie wspomniony Generał o zgonie Bethuwa, Kadego z Arzew, który od kilku miesięcy siedział w więzieniu w Maskara. Wiadomość tę otrzymał od nowego Kadego, który jest wujem dawniejszego, tudzież od innych członków rodziny jego, którzy zaraz wezwali opieki Francuzów przeciw przykrościom, doznawanym od stronnictw, które Bethuwa wydały Abedelkaderowi. Taki był powód przedsięwzięcia wyprawy. Przybyła ona dnia 4. Lipca przed Arzew, natychmiast rozbito obóz i wystawiono małą warownię. Gdy mieszkańcy dowiedzieli się o zamiarze Generała, Arabowie tegoż dnia wieczorem sprowadzili woły i konie na targ. Nazajutrz rano pokazało się kilku uzbrojonych ludzi na wzgórzach między Arsew i obozem. Wysłany na rozpoznanie szwadron strzelców cieczki, W nocy z dnia 5. na 6. Lipca mieszkańcy należący do stronnictwa przeciwnego K-adtmu, oddalili się w cichości 2 ionami i dziećmi ewftni, celem udania się do sąsiedzkiego pokolenia. W dniach 6., 7, i 8> Lipca nie pokazał się żaden Arab, Zajęto się dalszą robotą wspomnionój warowni i sprowadzaniem żywności. Po ukończeniu pierwszych robót, zostawiono dostateczną załogę, a reszta wojska wyprawy udała się dnia 9. Lipca o godzinie lisiej wieczorem napo wrót do Oranu, i nigdzie nie spotkała nieprzyjaciela. Z powodu burzy na morzu, Generał Desmicheis odłoiył na czas późniejszy zamierzone rozpoznanie okolic Mo* etaganem. " Naczelnicy sekty St. Symonistów, Enfantin i Chevalier, skazani wyrokiem Sądu kryminał* nego tutejszego na jednoroczne więzienie, wysiedziawszy już połowę tego czasu, zostali dnia 2.b.m. uwolnieni; Monarcha bowiem darował im resztę kary. Król ułaskawił takie 2. innych ludzi, skazanych na trzyletnie więzienie, za to, iż w dniu 5- i 6. Czerwca r. z. należeli do zaburzeń.

Hiszpania.

Z Madrytu, dnia 29. Lipca.

Aresztowano tu dwóch Francuzów, w chwili, gdy wysiadali z dyliżansu. Znaleziono przy nich buntownicze odezwy, drukowane w Tuluzie i innych miastach południowej Francyi. Pan Zea Bermudez udzielił te papiery Panu Bayneval. Tegoż dnia wieczorem wysłał Pan Zea Bermudez gońca do Xiecia Broglie z notą, w której rząd hiszpański domaga się oddalenia nieprzyjaciół Ferdynanda VII. z Francyi« Anglia.

Z Londynu, dnia 9. Sierpnia.

6 lobe onegdajszy wyraża: "Zamówienie Statków przewozowych ze strony Admiralicyi poczytywano tu niepojętym sposobem za demonstraeyą wojenną. Nie wiemy tego, czy ono w skutek obecnego położenia Portugalii nastąpiło, czy też nie; mamy jednak ważne bardzo pobudki mniemać, że się gabinet nasz bynajmniej nie obawia zgwałcenia neutralności przez Hiszpanią. Przeciwnie wiemy, Że gdyby żołnierze Dom Miguela przejść mieli przez granicę hiszpańską, oni tam natychmiast zostaną rozbrojeni. Co się tyczy przewozu wojska, tedy, ile nam {przynajmniej wiadomo, takowy wcale nie zamierzony i musiałyby niespodziane nastąpić okoliczności, aby rząd do przedsięwzięcia środków takich zniewolić." G I o b e dzisiejszy pisze: "Don Karlos ciągle jeszcze w Lizbonie bawiący, wzbrania się

udać na pokład okrętu hiszpańskiego, wynurzając życzenie, aby go okręt wojenoy aogiclłki do Neapolu przewiózł. - - Sko* ro zamiar Donny Maryi, udania się do Portugalii, zostanie ogłoszony, rząd angielski starać się będzie e to, ażeby prawna Monarehini państwa tak ściśle :JIC nami sprzymierzonego na pokładzie okrętu wojennego angielskiego powróciła do stolicy swojej. - Psa Addington, nzss dotychczasowy Poseł w Madrycie, odwołany został, ponieważ (wedle pogłoski) rząd nasz postanowił z większą działać sprężystością. Następcąjego jest Pan Je« rzy Villiers. Pakieibol Królewski "Sheldrake", bory z Rio-Janeiro d. 33. Mąja wypłynął, przywozi wiadomość, że w Brazylii wielkie panuje wzburzenie i niespokojność; zaufanie ku Regencyi stopniowo się zmniejszało, przeciwnie stronnictwa Republikanów i Portugalczyków wzmagały się coraz bardziej, Senbor Antonio Carlos Ribeiro d'Andrade na tym pakietbocie przybył do Anglii, aby w imieniu owego stronnictwa portugalskiego upraszać Dom Pedra, aby do Brazylii powrócił; chciał on na najpierwszym statku parowym puścić się do Lizbony. Xiężna Liewen oczekiwana tu wkrótce «powrotem z Petersburga; okoliczność ta zbija wszelkie pogłoski, jakoby Xiążę Liewen miat się wyrzec miejsca Posła przy dworze naszym, Dom Pedro mianował naczelnikiem brygady angielskiej w Oporto Pułkownika Cutter. Wynosi ona teraz 2000 ludzi. Następcą Pułkownika Williams w dowództwie angielskiego batalionu marynarki jest Porucznik Schaw. W zeszłym tygodniu posłano z Dower do Antwerpii 5 gołębi, 2 których 4 przyleciały do wspomnionego miasta w przeciągu pół czwartej godziny, a 5ty musiał się zabłąkać. W okolicy Sherness umarło w zeszłym tygodniu 2ch ludzi na cholerę. Gazety tutejsze umieszczają następującą wiadomość o rodzinie Admirała Napier: "Rodzina ta ma pochodzić z dawnej rodziny Tbans Lenox, a przydomek Napier otrzymała z powodu następującego zdarzenia: Gdy w r. 1344. Król Dawid I I, wezwał poddanych swoich do boju przeciw Anglikom, Hrabia Lenox wysłał na wojnę drugiego swego syna Donalda s należnym oddziałem uzbrojonych ludzi; a gdy w pewnej bitwie Szkoci chcieli ustępować, Donald wziął sztandar z ntk chorążego ojca swego, i z ludźmi swymi tak dzielnie uderzył na nieprzyjaciela, iż los bitwy zmienił i odniósł zwycięstwo. Gdy podług owczasowego zwyczaju, każdy zdał sprawę z czynności swoich; oświadczył Król, ii mi, lec« był między nimi jeden, który nie na równego sobie (nae Pier); B tego powodu Donald, do którego się to stosowało, wziął przydomek N apier, i w nagrodę za świetne usługi swoje otrzymał majętność Goefield i ione dobra w hrabstwie Fife. Potomkiem jego był Archibald Napier, który w r. 1627. otrzymał dostojność Barona, a wkrótce potem Para. " Donosią z Alexandryi, iż Mehmed Ali zajmuje się gorliwie poprawami w krajach ewoich. Między innemi planami zamyśla port Suda uczynić głównym składem towarów dla handlu syryjskiego. Po U cił kilku zagraniemym inżynierom, a między nimi dwom Anglikom, Panom Wallace i Galloway, aby zwiedaili Syryą i Egipt, celem zrobienia go ecińców handlowych i kanałów.

Z dnia 10. Sierpnia.

(Gaz, Rząd. ') - Wczoraj zwołano powtórnie zgromadzenie na korzyść Polaków do bazaru W Gray Innrood; wszakże o godzinie I., kiedy eię posiedzenie rozpocząć miało, ledwo 12 osób eię ukazało, tak dalece, ii do poł do trzeciej trzeba było czekać, do którego czasu około 40 osób się zgromadziło, pomiędzy temi Pani Macauley i inne trzy damy, nie spostrzeżono wszelako Żadnego członka parlarneniowego. Lord Dunboyne (Irlandczyk) prezydował i uchwalono dwa postanowienia, dotyczące się załatwienia spraw irlandzkich i polskich, tudzież wynurzenia współuczucia Irlandczyków dla sprawy Polaków.

«HHTMMTH

ROZlllaite wiadolllości.

Z pomiędzy 85 klasztorów raniehowskich, które w Wielkiem Xieatwie Poznańskiem istniały za czasów, kiedy rząd pniaki prowin - cyą tę zajął, 13 już wymarłoalbo jezniesiouo. W 12 dotychczas egzystujących znajduje eię ogółem 69 mnichów. 13 z pomiędzy nich żyją na probostwach. Wspomnione klasztory posiadają kapitału 263,381 Tal. 28 sgr. II fen. i pobierają prócz tego rocinie 12,646 Tał. 14 agr. z naddatków skarbowych. - Klasztorów mniszek jest 5 * 43 zakonnicami; majątek ich wynosi 61,349 Tal. 20 sgr., a kompeteneya wyznaczona dla nich z skarbu państwa 8564 Tal. 4 sgr. 3 fen. Z pomiędzy 446 duchownych w obwodzie Regencyjnym sluibę pełniących, 171 posiadają dostateczną znajomość języka niemieckiego, aby w nim kaza

OAnia miewać i traktować. - Liczba wszystkich nauczycieli szkolnych w obwodzie Regencyjnym dochodzi do 793, z pomiędzy których 666 znają dokładnie język niemiecki, tak że w nim objekta naukowe wykładać umieją, 97 jakkolwiek, a 48 tylko wcale nieumieją po niemiecku.

Na wiór francuzkiego dzieła Livre des centet-un wyszło w Petersburgu deieło, pod tytułem: Nowosselje, nakładem księgarza Smirdina, tego rossyjskiego Ladvocata, a klórem najsławniejsi autorowie Rossyi dar mu uczynili, złożywszy się każdy po artykule na uzupełnienie tego literackiego płodu. Wszystkich autorów, których (u artykuły umieszczone, jest dwudziestu siedmiu, a naktadnik postarał się o nader ozdobne wydanie, kosztujące go 22,000 rub. assyg. Pan Suiirdm należy do bardzo przedsiębierczych księgarzy i w r. 1833. wydał na nakładane przez siebie dzieła 400,000 rub. ass. Amerykanie północni wynaleźli teraz zu« pełnie nowy artykuł handlu, (o jest: wywożą lód do Kalkutty, w skórzanych worach zawarty. Indyanie amerykańscy tą tego zdania, że słońce rozpływa się i gaśnie każdego wieczora w Cichym Oceanie, a nazajutrz wychodzi nowe z morza Atlantyckiego. A jak u nas mówić się zwykło o pannie, że ma lat szesnaście, tak tam mówią, że ma pięć tysięcy słońc lub podobnie. W okolicy Rouen wilki tak bardzo eię rozmnożyły, iż napadają na całe etadniny; udusiły niedawno 17 źrebców i znaczną liczbę pokaleczyły. Porucznik Randolph, który pociągnął za nos Prezydenta Stanów zjednoczonych, pizybył w tych dniach do Anglii i wysiadł w Liverpool; opuścił on Amerykę natychmiast po dopełnię» niu tej zniewagi Prezydentowi.

SmmmemmSSSSSSSmmm "'ee "'iMmmSSSSSSS"'SSamm

OBWIESZCZENIE.

Podaje się niniejsezm do publicznej wiadomości, £e Ur. Jan Bogumił August Naumann, Assessor przy tutejszej Król. Regencyi i oblubienica jego Ur. Fryderyka Julianna Ludwika Werder, kontraktem przedślubnym z dnia 25, Maja r. b., wspólność majątku i dorobku pomiędzy sobą wyłączyli. Poznań, dnia 15. Lipca 1833.

Król. Pruski SA J Pokoju.