GAZETA

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1833.12.13 Nr292

Wielkiego

Xiestwa PO ZNA N SKI EGO

Nakładem Drukarni Nadwornej W. Dektra t Spółki. - Redaktor: A. Wannowshi.

JW 292. - W Piątek dnia 13. Grudnia 1833.

Wiadomości krajowe.

Z Berlina, dnia ix. Grudnia.

N. Pan raczył Tajnemu Radzcy i przewodniczącemu Dyrektorowi en Chef Kommissyi skarbowej polskiej F u h r m a n n , i Szefowi banku polskiego, Radzcy stanu Lu bo wieki e m u, dać order Orła czerwonego 2, ki. Z gwiazda"

HM'IIII,HMHMH

Wiadomości zagraniczne.

Niemcy.

Z M o n a c h i u m , dnia 3. Grudnia.

Między pismami, które na mocy dekretu roinisteryalnego tu zabronione i skonfiskowane zostały, znajduje się także dzieło: O rewol ucyi w N i e m c z e c h, przetłómaczonezpol»kiego« Autorem oryginału jest Pan Maurycy MocJinacki.

Francja.

Z P a ry ż a, dnia 30. Listopada.

I n d i c a t e u r de B ord, pod dn. 28- m. b.

nadzwyczajną drogą tu nadeszły, zawiera następujące wiadomości z Bajonny pod dn. 26.: "Fakcya Karolistów w prowineyach Biskajskichzupełnie zniszczona. Naczelnik one), XiąiU Granady, wczoraj w południe tu przybył. Gościńce okryte tłumami uchodzących rokoszan. Wczoraj widzitliśmy tu przyjeżdżających pi* nów z wielkie mi szlifami, zapewne oficerów dawniejszej gwardyi przybocznej. Około 80 mnichów oczekiwało przed bramą nadejścia nocy, aby w ciemności wjazd swój odprawić, lękając się niespokojności i skrzywdzenia, jeśliby pospólstwo ich spostrzegło. Mówią także, że oni zatrzymawszy się w Sarę, tam się ogolili i ubiory swoje pozmieniali. Xiąźę Granady sam opowiada, że Generał Sarsfield d. ai. zrana o godzinie 10. do Wittoryi przybył. Karoliści tylko mały stawiali opór przy moście przed miastem. Wszyscy wkrótce potem w rozsypkę poszli w największym nie« ładzie, a oficerowie i przywódzey właśnie naeamprzód pierzchać zaczęli. Wszakże na prawem skrzydle operacyi utarczka podobno była nieco zaciętszą. Tutaj waleczny General Lorenzo w połączeniu z wojskiem Sarsfielda okropną sprawił rzeź między powstańcami. Na lewem skrzydle oddział jazdy pod Villa« caiya uderzywszy na żołnierzy kanonika Eche» varria, wszystkich w p b ń wyciął. W Guernica, \? wiosce na 4 godziny odległej od Bil« bao, nastąpiła niejaka reakeya, kiedy mieszkańcy przeciw tyra powstali, którzy ich do weszli do miasta wśród okrzyków: "N iech ryje Królowa!" Nie znalazłszy jednak nikogo, z kimby się ścierać mogli, otworzyli więzienia tych, których dla zasad liberalnych tam chowano i oswobodzili takim sposobem Pana Vhagon i wielu innych. Uwolnieni natychmiast popłynęli do San Sebastian, dokąd też szczęśliwie przybyli. Rozumieją powszechnie, ie Generał Llorente dnia 0.2. albo 23, musiał wejść do Bilbao, ale urzędowego doniesienia o tern dotąd nie mamy. Politycznie więc fakcya cała zniesiona, ale myliłby się ten, któryby się dla tego bliskiego przywrócenia spokojności chciał spodziewać. Bandy rozgromione długo jeszcze trzymać się będą, w górach i kraj niepokoić." Dzisiejszy J o u r n a l de P a r i s zamyka następujący artykuł: "O d dwóch dni zajmują się dzienniki oppozycyi przedewszystkiem pizyszłą sessyą Izb; usiłują one chaiakter jej poprzednio oznaczyć i rozmaite wypadki obrachować, pierwszy podług swego życzenia, a te podług swojej nadziei. W jednym wszelako względzie wszystkie się zgadzają, t. j. źe oppozycya taka, jaka była na ostatniem posiedzeniu, ani sprężystości, ani wpływu na obrady Izb mieć nie może, Oppozycya rzeczywiście republikańska jeszcze się nie oświad' czyła; dwa dzienniki wzywają ją, aby szczerze i otwarcie zdanie swoje wynurzyła"; skoro wezwaniu temu zadość uczyni, potrafimy siły onej ocenić, jej zasady osądzić i obronę tychże rozpoznawać. - Co się tej tyczy oppozycyi, która się nie mieni być rej >ublikańską, a nie utnie być monarchiczną, wszystkie jej organa jednozgodnie opiewają, źe nierządu i dezorganizacyi stała się łup e m . Wszystkie wyznają że rozdwojona, w zasadach swoich opaczna, nie mająca planu operacyjnego, nie zdolna do piastowania władzy i nawet w położeniu tak niepomyślnem , źe powagi rządu zwalczyć nie zdoła. Teraz na tern się poznano, jakiem przywidzeniem było owo Compie rend u; teraz nazywają dni czerwcowe, które po niern nastąpiły, nieszczęsnemi; z tegoto wielkiego błędu politycznego wyprowadzają zatargi mniejszości i niesławę, na którą się w kraju naraziła. N arzekają teraz na żuchwa łość tych parlarnentowych opponentow, którzy powstając na zasady rządu, przez to kollegow swoich zniewolili, odłączyć się od nich; przebiegają smuinym wzrokiem szeregi owej oppozycyi, gdzie tylko zniechęconych i obojętnych, albo o przyszłość Królestwa obawiających się mężów znajdują, ale bez wspólnej chorągwi, be« wiążących zasad, bez zaspakającego" systematu; - Taki to obraz oppozycyi kreślą ci pisarze, którzy juźto ze zwyczaju, juźto ze wepołuczucia do niej należą. Położenie takowe ich dolega, życzą oni przeto otwartych oświadczeń, aby mu koniec położyć Wszakże tej pociechy przyjaciele ich im nie udzielają. Bo jakże też od polityków żądać można, aby w obliczu kraju oświadczyć mieli, źe się w tuczem pogodzić nie mogą. Byłoby to roszczeniem zbyt wielkiego zrzeczenia się, gdyby członków mniejszości do tego oświadczenia przymusić chciano, źe ich jeden tylko kojarzy węzeł, t. j. nienawiść przeciw rządowi istniejącemu, lubo sami nie mają tyle mądrości, aby wiedzieć, jakby postępować trzeba, dostawszy się do steru zarządów, i ie sami nie rozróżniają rozmaitych pobudtk, klore ich pojedynczo do powsiawania na rząd skłaniają. Ojipozycya ta, jeśli z błędów przeszłości na przyszłość wnioski wyprowadzać można, zostanie ląźe samą, którą była przed 6 miesiącami; nie może ona stać się czerń innem. Aby jej przywrócić należący się jej wpływ i miejsce, które w poruszeniach machiny rządow zajmować pouinna, trzeba żeby sięprzeistoczyła, do czego się wszelako ledwo prawdopodobieństwo okazuje. Mniejszość zostanie także na przyszłej sessyi bez wpływu, po« nieważ trzy lata nie wystarczyły, aby jej pokazać, jak i do jakiego stopnia obywatele, chcący być przyjaciółmi kraju i wolności, w chwili obywatelskich zatargów oppozycya posunąć powinni." Z dnia 3. Grudnia.

S e n t i n e 11 e d e s P y r e n e e s, którąśmy tu nadzwyczajną sposobnością otrzymali, zawiera następujące doniesienia z Bajonny pod d, 28. Listop .: 3,Xiąźę Granady, który się wczoraj zrana z orszakiem i pod eskortą żandarmów stąd do Tulle był udai, usiłował naprożno za daną kaucyą zostać w pobliżu granicy. Większa część wychodźców hiszpańskich ma być umieszczoną w Toulouse, Auch i Tulle. Na wiadomościach o tern, co się po zajęciu Wittoryi i Bilbao przez wojsko Królowej w prowineyach Biskajskich wydarzyło, zbywa dotychczas; za pogłoskę poczytywać wypada następujące nowiny: Po wejściu Sarshelda do Wittoryi powstańcy pod wodzą Vtrasteguya po większej części do N awarry się cołnęli, aby się tam z licznemi oddziałami rokoszan połączyć. N iektórzy twierdzą, źe Karoliści w tym odwrocie wiele ludzi utracili; zaś drudzy przeciwnie donoszą, źe wsztlkiej utarczki ujść umieli, aby z lem większą sprężystością modz działać w Nawarze, podczas kiedyby Merino korpus SaisfieJda w tyle niepokoił, Iionow wszedł do Burgos. Wiadomość ta, jeśli s<ę potwierdzi, byłaby ważną, ponieważ W Burgos mnóstwo jest klasztorów, a duch mieszkańców w ogolę rządowi nie sprzyja. Karoliści utworzyli tam także Komitet, posiadający wielki wpływ i mający związki aź z samym Madrytem. Ponieważ wszelako Generał Sarsfitld, wychodząc z Burgos, tam bez wątpienia znamienitą zostawił załogę, nie chcemy dotąd dać wiary nowinie o wkroczeniu tamże plebana Merino. To zaś jest niezawodną, że Nawarra cała w ogólne ") jest powstaniu, wyjąwszy może Pampelonę, ale i z tego miasta nawet codzień zbiegi przechodzą na Stronę powstańców. Pułkownik Eraso przybrał przydomek Generalnego Komendanta N a warry i założył swoje glowną kwaterę w EStella; stoi on na czele Junty. Wydziały celne całej prowincyi są w ręku Karolistow; ale trakt do Pampelony przez Roncesvailes dotychczas otwarty." W Dijon obchodzono rocznicę rewolucyi polskiej, ale z taką przesadą i zapalczywością, fe (wedle gazet ministcryalnvcb) uroczystość ta na nazwę bachanalu republikańskiego zasługuje. Przeto też Minister spraw wewnętrznych rozkazał, aby wszyscy ci Polacy, co byli przytomni na tym obchodzie i w chwili, kiedymiewano mowy republikańskie i wznoszono toasty nieprzyzwoite , się nie oddalili, natychmiast z depotu w Dijon zostali przeniesieni do innych miast, zaś przywódzcy mają być zupełnie z Prancyi oddaleni.

Z dnia 4. Grudnia, J o u r n a l de P ari e dzisiaj tak się daje słyszeć: "V erasteguy, Deputowany Ala wy i jeden z najgłowniejszych hersztów powstania, przybył do Bajonny. Piszą 2 Barcelony pod dn. 28. m. z., że Generał Valtles d. 19. m. z. z Mądry 1 u wyjechawszy udał się nadrsekęEbro, aby tam objąć komendę. Brygadyer Jena, przywódj.ca tłumu powstańców, -w Arragor.ii zrosła! ujęty. Królestwo Walencyi ciągle jeszcze przez Guerylasćw niepokojone. Wyprawiono wzmocnienia z Barcelony do Torto8eY," mające zastąpić miejsce załogi tego miasta, wysłanej na ściganie powstańców. Najnowsze numera Gazety N adwornej Madryckiej, którą tu przywiózł goniec d.24. z Madrytu odeszły, zawierają rozmaite przez duchownych, i przez Generała Minimów do Kró lowej skierowane adresa poddaństwa, jako też dtrnieeienia Generałów Sarsfield i Armilder z Toledo o osiągniętych korzyściach. - W czę

SCl północnej Królestwa Wałrncyi i w południowej Katalonii snują się ciągle zgraje powstańców, ale fałszem (co niektóre gazety paryjkie donoszą), że w Walencyi samej miało wybuchnąć powstanie. In di cateur de Bordeaux podaje następujące pismo z Bajonny pod dniem 29. m. z.j "Parci przez wojsko Królowej powstańcy tłumami na terryloryum naszem szukają schronienia; dwudziestu przywodzców, dobrze uzbrojonych i opatrzonych w wielkie summy pieniężne, zgłosiło się jeszcze wczoraj wieczoTem w Ainhoa , gdzie ich natychmiast rozbrojono i tu przyprowadzono. Znajduje się między nimi trzech Pułkowników, wielu byłych gwardzistów przybocznych, oraz duchownych i znajomy Verasteguy. Inni uszli w kierunku ku Nawarze, aby się wEstelli z niedobitkami połączyć, których lam Pułkownik Eraso koncentruje. W Bilbao i Wittoryi zalecił Generał Sarsfield mieszkańcom porządek i spokojne zachowanie się, zachęcając ich oraz, aby każdy bez obawy odbywał swoje zwyczajne interesa. Potwierdziło się, że kanonik Etcheverria na czele hufcu swego ujęty, w Willareago rozstrzelany został. Z San Sebastian puściło się wczoraj 7 statków do Munda ca i Bermes, gdzie powstańcy mają swój skład broni i amunicyi. - Markiz Valdespina onegdaj jeszcze przebywał w okolicach Bergary, gdzie gromadzi szczątki rokoszan, aby ich poprowadzić do Nawarry. Inny Szef Karolistow, osławiony Carrogal, błąka się w górach Eybarskich,"

Portuga li a .

Z L i z b o n y, dnia 16. Listopada, W ciągu bieżącego tygodnia nie nastąpiło nic ważnego, ani tu, ani w obozach wojska. N asza armia czynna przedsięwzięła pod woozą Marszałka Saldanby dn. 11. m. b. atak na Pernes zmierzający nietylko do zniszczenia znajdujących się tani młynów wodnych, ltcz też do opasania sił zbrojnych Królewicza, tam stojących. Wszakźeto się nie udało; zniszrzono albowiem tylko śluzy młynów, a załoga, wyjąwszy tylko 30 ludzi, którzy się w nieuolą dostali, cofnęła się do Torres Vedras, Niepowodzenie się to przypisują późnemu przybyciu artyleryi. Don Miguel wysiał ruchomy oddział aź doMontijo, z tamtej strony Tagu, który 80 ludzi zabrał w niewolą i przeszło 1000 sztuk bydła z sobą uprowadził. - Zdaje się, że u nas w wydziale wojny nastąpią zmiany. Minister wojny Fre4f€ z przyczyny niezdatności swojej, ma urząd swój utracić, ale zatrzymać tekę spraw zewnętrznych, któ być Generał Valdez, który sprawie Donny Maryi takie się nie bardzo przysłuży.

MM«vmVHivm

ROZlllaite wiadolllOŚci.

Pan Mikołaj'Wit wieki w szacownem dziele ewojćrn: O p s z c z e l n i c t w i e , wydanem przed kilku laty w Warszawie, dowodzi, że w prowineyach polskich, na przestrzeni 13,500 mil kwadr., znajduje się 4,432,500 pni pszczelnych; lecz gdyby la gałęź gospodarstwa do wyższego stopnia posuniona była, mogłyby kraje te utrzymywać 25,500,000 pni, czyli o 31.077,JOO pni więcej, jak dotąd utrzymują.

Licząc na jednym pniu najwięcej 10 złp. zysku, pszczelniciwo zatem czyni w prowin - eyach polskich ogółem rocznego przychodu 44,220,000 złp., a mogłoby czynić 255,000,000, jeśli przypuścimy, że ilość ułów do liczby wy źej wzmiankowanej poeuniona być może. Autor czyni uwagę, ze Opatrzność miasto kopalni drogich kamieni przeznaczyła Polsce pszczelnictwo, z którego dochód równa się naj obfitszym kopalniom. (Rozm. Lw.) Słynne za granicą także czerechy nasze, rodzaj słodkich wiśni, których stolicą jest Kleparów, włość pod samym Lwowem położona, przywiezione tutaj zostały przez kupców z Armenii, w połowie 15go wieku. Znany naturalisia nasz Dr. Zawadzki opisał je w niemieckiej Gazecie Ogrodniczej i nazwał Cerasus Kleparoviensis. (Rozm. Lw.) We wsi Stara-Cicha, w komitacie Zagrabekim w Węgrzech, włościanka, imieniem Barbara Tawurez, urodziła niedawno czworo dzieci na raz, a zwłaszcza chłopca i trzy dziewczęta. Ma ona dopiero lat 37 i w dwóch poprzednich porodach miała każdą rażą bliźnięta, a zatem w przeciągu lat trzech wydała na świat ośmioro dzieci. Ostatnie razem urodzone czworo dzieci żyją i mają się zupełnie dobrzej tak, że jest nadzieja, iż zostaną przy iyciu. Życzyć tylko potrzeba, by ta nadzwyczajna płodność nie dotknęła takiej familii, lttóreiby cieżarem stać sie mogła.

OBWIESZCZENIE.

Ur. Herrmann Lehmann AssessorNajwyższego Sądu Appellacyjnego i małżonka jego Augusta z Jungfrow dawniej owdowiała S c h o l z w kontraktcie sądowym z dnia Si. Października r. b. wspólność majątku i dorobku w czasie małżeństwa między sobą wy

łączyli; co się niniejszem do publicznej wiadomości podaje. Poznań, dnia 2. Grudnia JI833Król. Pruski Sąd Ziemiański.

Qrc;li

Żelazne wybielone naczynia kuchenne Lł1 rozmaitej wielkości, jako to: brutwanny, kociełki, misy, garnki, talerze, tygle, garnki do smażenia, kociełki do szynek, miednice, splwaczki i t. d. i t. d., jako też rury i drzwiczki na angielskie kuchnie, dale) noże stołowe rozmaitego rodzaju i wiele innych należących tu artykułów, znajduje się w zapasie w podpisanym handlu żelaza i przedaje się w cenach I umiarkowanych. \ M. P. Ephraim, Poznań, w Starym Rynku N ro. 79, I: naprzeciw głównego odwachu.

[I X) Berlińskiego kursu papierów i pieniędzy.

Wyciąg z

Dnia 10. Grudnia i 83i

Papiera- Gotowimi zną

Obligi długu pańatwa., .

Obbgi bankowe aź do włącznie lit. H. o.... Zachodnio- Pruskie listy zasta wne Listy zastawne W, Xiestwa Poznańskiego. , Wschodnio - Pruskie Stlaskie .,po 971po 96}

97J 101 £ 100 106

10lf

Ceny zboża na Pruską miarę w Poznaniu. Dnia 11 , Grudnia J8 3 3» Tal. igr. ten. do Tal.

wagęfen. 6

«gr.

12 28 17 16 IJ 7 8

-.

Pszenica Zyto Jęczmień · Owies .

Tatarka Groch .

Ziemiaki · Siana cetnar a H O ff.. · Słomy kopa a 1200 ff .

Masła garniec S5 15 15 12 2 6