GA

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1837.09.15 Nr216

ZE

WlpllcilP"O

IUI

Z N A N S K I E G O.

Xiestwa

Nakładem Drukarni Nadwornej W. Dekera i Spółki. - Redaktor: A, Wannomki.

«JI#216. - W Piątek dnia 15. Września 1837.

Wiadolllości krajowe.

Z Berlina, dnia u. Września.

Wyjechał: Królewsko - Niderlandeki Minister Rezydent przy dworze W, Xiąźęcym Badeńskim, Baron S eh i m me lpfe n ni g v &a d e r O ye, do Karlsruhe.

WHWMWnnM

Wiadolllości zagraniczne.

R o 8 s y a, Z Petersburga, dn. 23. Sierp. (4, Wrześ) N. Cesarzowa J mć, W. Xiąźę Cesarzewicz i W. Xiezniczka Marya Mikołajówna, raczyli uszczęśliwić rossyjskie towarzystwo lubownikow ogrodnictwa, nawiedzając wystawę przedmiotów tej sztuki. Po przybyciu N. Pani i J J. CC. Wysokości do galeryi, umyślnie na wy.

stawę urządzonej, Prezes towarzystwa, Xiąźę D. Golicyn, Vice-Prezesi: Rzecz. Członek Hrabia P. Tołstoj, Dyrektor i Rządca Kancelaryi, oprowadzając NN. Gości, pokazywali godniejsze uwagi przedmioty. Wychodząc zgaleryi, Cesarzowa J mć zaszczyciła łaskawern wejrzeniem uczniów nowourządzonej przez towarzystwo szkoły ogrodnictwa, w której jest teraz dziesięć ubogich 6ierot, utrzymywanych kosztem dochodu r folwarku Smdieniec, podarowanej przez Cesarzowa na używalnośćtowarzystwa. Z galeryi, N, Pani i JJ. CC* W W. raczyli przejść przez ogród, ku cieplicom towarzystwa, do kwietnika, gdzie przed dwoma laty, ani jednego ziółka nie było. Dnia g. Sierpnia, o 2, po południu N. Pani, z W. Xiezniczka Maryą, wyjechała z Moskwy traktem do Woroneża, lecz w wiliją tego dnia raczyła być na koncercie Pani Ctescini, danym w saji klubu szlacheckiego. Dnia g Sier pnia, o 8- rano, wyjechał też w dalszą podróż i J. C, W. W. Xiąźę Następca-Cesarzewicz, traktem do Władimira.

Pan Anaol Demidow między innem! pismami z Krymu, kazał też następujące z Odessy z dnia 10 Sierpnia w D z i e n n i k u S p o rów umieścić: " C u d a, jakie jeszcze pod żadnym rządem Cesarzy się nierozwijały , wprawiają obecnie mieszkańców południowych prowincyi w zadumienie. Cesarz Mikołaj odbywa na równinach pod Woznieseńskii rn olbrzymi przegląd jazdy, jakiego podobnego w dziejach wojskowych dotychczas niewspominają. 350 szwadronów, w ogóle więc sześćdziesiąt tysięcy ko ni skoncentrowano. Wybrano oraz z każdego pułku osad wojskowych pewną liczbę żołnierzy, mających przedstawiać kadry 300.000 piechoty. Ci starzy żołnierze, z których każdy więcej już nad 20 lat służy, tworzą 28 batalionowi każdy po goo ludzi. Do tego dodać na nów (każdy po 150 ezabb) złożonych z synów osadników, młodzieży zupełnie już wojskowo wyćwiczonej. Te ogromne massy przez dwa tygodnie pod oczyma Cesarza w okolicach Wo» znieseńskao bro'ty swe odbywać będą. W Lutym r. z. , gdy przegląd ten odbyć postano» wiono, W ozniestńsk nieznaną imałoznaczącą było mieściną w stepach. Obecnie, w ciągu więc kilku miesięcy, przybrało postać wspaniałej rezydencyi Cesarskiej, a Hossya południo wa nową zyskała ozdobę. Pałac dla Cesarza i dostojnej rodziny j e g o; dwieście kamienic dla oiszaku jego, - sala balowa go metrów długości a 30 szerokości, 4 sale jadalne stosownej objętości dla oczekiwanych gości; ogród z 60,000 nowo eadzonemi drzewami - wszystko (o jak gdyby czarodziejską powstało siłą,domy nie są na prędce z drzewa wystawione, lecz z pięknego, trwałego kamienia; wszystkie zakłady ogrodowe kwitną pod niezmordowaną osadników starannością. Wystawmy sobie jeszcze przed nowo wybudowanem miastem szereg namiotów przez 5 mil się rozciągających, a wyznamy zapewne, że tu nadzwyczajna scena przed okiem widza się ukaże. Cały ten festyn wojskowy urządził Hr. Witt. J emu się należy cześć przewodniczenia, lako staremu, zasłużonemu wojakowi, i naczelnikowi osad wojskowycńl, dziecku chrzestnemu Cesarzowej Katarzyny. Mąż ten niezmordowany dowodzi ciągle chlubnej w pełnieniu ważnych obowiązków swoich gorliwości; na podróżach inspekcyjnych odbywa rok w rok około 21,000 wiorst, *f 2 a n c y a, Z Paryża, dnia 4. Września.

Dziennik sporów zamieścił'dziś obszerny artykuł o zamiarze zaprowadzenia gaj.ety, której bezpośrednią redakcyą ministeryum sarno trudnić się będzie. Sen tin eile des Pyreneee dołącza do wiadomości o zajęciu Pennacerrady przez karolistow, następujące nowiny: »Raroliści posunęli się potem aź do Trevino i la Puebla i rozumieją, że wielki trakt z Madrytu do Wittoryi przecięty zostanie. Generał Carondelet z wojskiem swojeui do Mirandy powrócił. Generał J aureguy stoi w L unie; zda on naczelną władzę nad trzema prowineyami Generałowi O'Donnel.J. Tu równie jak wszędzie etan rzeczy coraz bardziej się pogorszą. Stosownie do pisma z Sanianderu z d. ?6. Generał MirasoJ do Galicyi się puścił. Generała Zariateguy dn. 25, Sierpnia w Nawarze oczekiwano.*' J o u r n a l de P a r i s twierdzi z pewnością, ie generała hiszpańskiego N arvaez otruto i iew Saragossie pogłoska krążyła, iż czyniono usiłowania aby Generała Mendez Vigo podobnie za pomocą trucizny z świata sprzątnąć. Z dnia 6. Września.

M o n i t o r nie podaje dzisiaj nowszych depesz telegraficznych z Hiszpanii, N adtszle tu z Madrytu wiadomości, sięgające do dnia 28.» nie są ciekawe. Owdowiała Ktolowa mianowała kilku Generał - Kapitanów: Cjuirogę dla N owej Kastylii, Richa dla Starej Kastylii, Espinosę dla Estrtmailury, a Santos San Miguela dla Aragonii. M e s s ag e r głosi, iź odebrał listy z Madrytu z d. 29., stosownie do kiórych w stolicy tej do zaburzeń przyjść miało. Wedle pism zBurgos, miasta tej prowincyi po większej części rządów Królowej więcej nie uznawają, a podobny duch powstania w Asturyi także i nad całem wybrzeżem Coruny się objawia. Z drugiej strony donoszą, że liczba ranionych pod Herrerą karolistow 600 wynosi, i że generał karoli-towski Cjuilez w bitwie tej zginął. Nawarra przedstawia obecnie osobliwy widok. Podczas kiedy Pampelona w ręku tych, co się przeciw Królowej zbuntowali; generał krysiynistow, Iriarte, miasto to oblega, aby powstańców do posłuszeństwa przymusić, a za tym znowu, na wzgórzach wokoło, stoją karohści pod rozkazami Brygadyera Tarragual, aby z tąd na poruszenia krystynistów uważać. General karolisto*ski Garna zatrudniony uforrnowanjem nowej dywizyi, z którą do Kastylii wyruszyć zamyśla; składać się ona będzie z 2<h do 3ch tysięcy ludzi. Z Wittoryi 4 kompanie milicyi na stronę Karolistow przejść miały. Z dnia 7. Września.

Stosownie do pisma z Bajonny z d. I. m, b" głoszono, że miasta B Ibao, Santander , Vittona i Logrono, idąc za przykładem Pampelo. n y, uiezawisiemi od rządu madryckiego się «głosiły,- utworzyły komitet centralny, który przyjął nazwę obradującej wojennej i skarbowej Junty. O s-anie spraw pacnpelońskicb, d. 1, w Bajonne żadnych niejniano wiadomości. Jedni opowiadali, że Iriarte zamiaru swego, przyprowadzenia rokoszan do karności, dopiąć nie mógł i <lo Tafalli się cofnął; drudzy zaś, że go-właśni żołnierze pod rourami miasta zamordowali * A n g l 1 a.

Z Londynu, dnia 5. Września.

Przybyły do Falowuthu dwa staiki parowe "Liverpool" i "Transit" z Lizbony, skąd dn.

28. odpłynęły. Ostatni przywozi listy z Malagi z dn. ai. S erpnia, z Gibraltaru z dn. 23 , z Kadyxu z d. 24. a z Porto i z Vigo z d. O. Oba Marszałkowie Saldanha i Terceira, posunąwszy się d. 25. zrana aż pod same iinie Liz» cie mieli zapewne zamiar uderzenia na Generalów Sa da Bandeira i Bomfima, idących wielkim traktem z Łeirii w pomoc Lizbonie, z których wszelako przejętych depesz się pokazało, źe na wierności wojeka swego polegać me mogą; Ti m es zaś sądzi, ie się dla tego cofnęli, aby pochód przywołanego z Algarbii do stolicy 5go pułku Cacadoresów zasłaniać, który w liczbie 350 żołnierzy oświadczył chęć połączenia się z nimi. Być lei może, źe sobie tuszyli, iż przed murami Lizbony na żaden opór nie natrafią, albo źe przynajmniej stronnicy ich w mieście powstanie na ich korzyść wzniecą. Ponieważ to jednak nie nastąpiło, wojsko ich 4000 żołnierza w ogólności liczące i nie mające żadnej artyleryi, własneni ich zdaniem, z siłami rządu przez demoKratow do największego stopnia czynności zmuezonego, mierzyć się nie mogło. Na wiadomość o zbliżaniu się wojska Saldanhy, stosownie do korreepondenta M o r n i n g - P o s t , wszystkich, nawet karolistów i miguelistów do jęcia się oręża spędzano, tak iż 12,000 ludzi pod bronią stanęło, nad którymi Visconde Beguendu (Baron Faro), człowiek bardzo ograniczony, komendę objął. Nieprzyjaciel forpoczty swoje aż do Carnpo Pequeno, na wystrzał karabinowy od miasta, był posunął; stoczono mało znaczącą utarczkę, po której się Marszałek Saidanha cofnął. Główną kwaterę założył obecnie w Loures, Terceira zaś w Belas; 150 gwardzistów narodowych w ciągu tych 3cb dni, kiedy Saldanha stał przed liniami hzbońskierri, na jego przeszło stronę a wiele batalionów, mimo sutowe przez rząd wyznaczone kary, przez zbiegostwo tak się zmniejszyło, fe ledwo 200 ludzi liczą. - Zdaniem więc Kurye r a, etan spraw portugalskich ostatniemi czasy się nie zmienił; kartyści wzmacniają się, a ministrowie tracą na siłach. W i o C ]l y.

Z Rzymu, dnia 29. Sierpnia.

Podług buletynuo cholerze, umieszczonego w Oiario, zachorowało tu d, 25. osób 402, umarło 186; d, 26. zachorowało 308, umarło J&4; d, 27. zachorowało 295, umarło 197, a d, 28. zachorowało 365, umarło 212, T u 2 C Y a.

Z K o n s t a n t y n o p o l a, dnia 14. Sierpnia.

Przeznaczenie Kapudana Baszy już niejest tajemnicą. Porta oświadczyła urzędownie, źe z swoją flotyllą zwiedzi kilka wysp na Archipelagu, końcem lepszego uporządkowania nieluorych odnóg administracyi, i źe potem do Trypolisu ma popłynąć, dla przedsięwzięcia i tara kilku znacznych rełorm. Niewierzą wreszcie, ieby wyprawa ta diugo potrwać miała,i głoszą, nawet, Ie Kapudan Basza najdalej za dwa miesiące powróci.

Rozmaite wiadomości.

Z P o z n a n i a, - Stosownie do urzędowych doniesień z obwodu Regencyi Bydgoskiej stan zdrowia tamże w ogólności zaspokajający, bo wyjąwszy rzadko zdarzające eię przypadki cholery, mało było chorych, Grassowały jednak biegunki i dyssenterye; nie raz więc potrzeba tylko było uchybienia przeciw dyecie, zaziębienia albo .wzruszenia jakiego, aby choroby te w cholerę azyatycką zamienić. Choroba ta cholera morbus, pokazała się W miesiącu Lipcu i Sierpniu w Uściu, KahlStadt, Stowen i Pile (pow. Chodziesk.) w Nakii, Zieląźnie, Trzciance, Białej i Griinfier (pow, Czarnkowskiego), Głębokim i Chełmcach (pow. Inowracławsk.), W miejscach: U ść, Kahlstadt, Sówen, Piła, Zieląźno i Głębokie zaraza znowu ustała. Liczba ogólna cholerą dotkniętych, w ciągu wymienionych 2 miesięcy do wiadomości publicznej podana, wynosi 128, z pomiędzy których 45 wyzdrowiało, 70 umarło a 13 w kuracyi pozostało.

Król J mć Sardyński ogłosił dla państwa swego nowy (codex cywilny, który zacznie obowiązywać od 1. Stycznia 1838 roku. Dotychczasowe prawa Sardyńskie nieodbicie wymagały reformy, z powodu licznych niedoskonałości. Xiqzna de St. Albans, (była aktorka) umierając zapisała cały swój ogromny majątek 26 letniej Pannie Angela Aurdett, wnuczce pierwszego swego męża. Spadek ten wynosi 1,800,000 funt, szterl., gotowych pieniędzy, nie licząc domów, ruchomości i udziału w do tnie handlowym Coutta, co tćź bardzo znaczną wynosi wartość. Mężowi swemu, Xięina zapisała tylko to.ooo funt. szterl. dożywotniego dochodu. Piszą z Konstantynopola pod dn, 3, b. m.

"Od czasu powrotu Sułtana z podróży, która w ogólności miała tak pożądane skutki we względzie krajowego zarządu, iaden firman nie sprawił tak przyjemnego wrażenia, jak ogłoszone ostatnimi czasy pozwolenie przywozu i wywozu wszelkiego zboża w całero państwie. Mówią o innym firmanie, już przez Sułtana Jmci na radzie tajnej zatwierdzonym, a którego ogłoszenie będzie prawdziwem dla kraju dobrodziejstwem. Jest to ustawa zabraniająca rządzcora prowincyi, agom i wszelkim publicznym urzędnikom, prowadzenia jakiegokolwiek handlu już pośrednio, już bezpośrednio. Dotąd nikł z panujących nie pomyślał o tej re.

formie, prawdziwie koniecznej, gdyż rządzcy cen na wszelkie przedmioty potrzebne do życia, lecz nawet czynili stąd własne monopolia i mogli sprawić głód powszechny tam, gdzie panowała obfitość i tym sposobem niemiłosiernie lud odzierali. Te szczęśliwe środki są wypadkiem prawd, jakie Sultan w podróży swojej usłyszał od sędziów i duchowieństwa, bardzo naturalnie środek ten znalazł wielki opór w dywanie, lecz Białość Sułtana lekceważy PO« dobne zawady w rzeczach sprawiedliwych; zresztą ten środek pociągnie za sobą całkowitą zmianę administracyi cywilnej. Stan artyleryi weFrancyi. - Francya miała za Henryka IV. 400 dział artyleryi kraj owej; w czasie śmierci Ludwika IV. 7,191; za Ludwika XV. 81683; za Ludwika XVI, iO, 007; za Napoleona (III 3.) 27,976. Czas, w którym zaczęto wąsy i bródkę hiszpańskę nosić. - Wielom zapewne nie wiadomo, jakim sposobem moda noszenia wąsów i bródki hiszpańskiej weszła do Europy; kronika stara daje w tej mierze objasnienienie następujące: Gdy Maurowie wkroczyli do Hiszpanii, zmieszał się lud chrześcijański z maliometańskim; trzeba więc było wy. myśleć środek rozeznawania w okamgniegniu chrześcian od pohańców. Z tego powodu chrześcianie zapuścili sobie pod nosem jak liniję poprzeczną, wąsy, a pod dolną wargą bródkę spadającą w dół prostopadle, co było znakiem krzyża świętego,- znamię to dało pierwszy powód do uniłormowania żołnierzy. Ztąd wynika, że początek tej ozdoby twarzy był szlachetny.

SPROSTOWANIE.

W wczorajszej gazecie, a mianowicie w uwiadomieniu tyczącem się wyszłego u mnie leśniczego dzieła pod nazwą: O uprawie lasów i t. d" wkradła się pomyłka kalecząca rzecz samą i język. Dla czego raczy łaskawy czytelnik w ten sposób ją sprostować: Dzieło obecne będąc w języku niemieckim w krótkim czasie pięć razy przedrukowane, zaszczycone imieniem autora, tak szczytnie znanego w świecie literackim, uwalnia mnie od wszystkich w tym względzie pochwał. Teodor Scherk, księgarz w starym rynku N o. 77, naprzeciw głównego odwachu, OBWIESZCZENIE.

Towarzystwo berlińskie assekuracyi życia. Berlińskie towarzystwo assekuracyi życia za wiązane na akcyach wynoszących m i l i o n

12C4

pruskich talarów, zatwierdzone i przywilejem nadane przez Jego Królewską Mość, istniejąc od miesiąca Wrztśnia r. z. umiało sobie zjednać wziętość i postanowiło rozciągnąć zakres swego działania na departament poznański. W tym celu mianowało głównym swym agentem JPana Vetter, Rendanta Towarzystwa Ziemskiego w Poznaniu, który udziela dokładną wiadomość i przyjmuje wnioski osób chcących przystąpić do towarzystwa, Berlin, dnia 31. Sierpnia 1837.

Dyrekcya Towarzystwa Berlińskiego assekuracyi życia. c. Brost, C. G. Briistlein, Z, Friebe, F. G. Halit, Dyrektorzy.

Lobeck. Agent centralny.

Korzystne kupna i zamówienia postawiły nas w możności przedawania wszelkich towarów cukierniczych i napojów po 15, 20 do 25 pCt, taniej, przy tej samej dobroci towarów. Poznań, dnia 15. Września 1837.

J. P. Beely & Comp.

Wyciąg z Berlińskiego Kursu papierów i pieniędzy.

Dnia i 2. Września

Papiera- Gotowimi zną

1837,po Obligi długu państwa i t 102J 1021 Obligi bankowe aź do włąrznie

Zaehodnio- Prusfcie listy zasta

1041 104{

Listy zastawne W, Xicstwa Poznańskiego... .

Wsehodmo- Psuskie , -zlaskiei041

106?

Ceny zboża na Pruską mIarę I wagę w Poznaniu. Dnia i3. Wrztśnia 1837.

Tal. śgr. ten. do Tal. śgr. ten.

Pszenica . 1 12 6 I 15 Zyto 1 3 l 6 6 Jęczmień 20 22 Owies . *4 16 Tatarka 20 24 Groch . a- l l 6 Ziemiaki 8 10 Siana cetnar a 110 ff.. 20 2 A Słomy kopa a 1200 ff. 4 5 4 10 Masła garniec I 12 6 l 15 Beczka SpIrytusu . » lO -t lo ?S