CrAlU

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1839.07.19 Nr166

Wiell&iesrolU

JC

)J(

Xicitwap O Z N A N S K I E G O.

Nakładem Drukami Nadwemej W Dekera i Spółki. - Redaktor: A» Wannott>8hi.

*yiu

W Piątek dnia 19. Lipca.

1839.

Wiadomości zagranIczne.

II o s s y a.

Z Petersburga, d. 16. (28.)Czerwca.

Dnia 13. Maja wybuchnął okropny pożar w miasteczku Iwanowo w gubernii Władimirskiej, powiecie Szujskim, należącem do Hrabi Szeremietjew, i wsławionem przez swoje rękodzielnie. Zgorzało 39 domów murowanych, 271 drewnianych i 61 zabudowań iabrycznych. Nadto w przyległej wsi, Ikonnikowo 106 domów -włościańskich i 3 fabry, ki. Dwóch ludzi straciło życie, a mała jedna dziewczynka ze strachu umarła. Szacują, zrządzoną szkodę w miasteczku na 3,580,330, a we wsi na 286,000 rubli. Za odebraniem tej smutnej nowiny fabrykanci zgromadzeni z powodu wystawy w Petersburgu, zrobili natychmiast pomiędzy sobą składkę na wsparcie ofiar tej klęski. Przyczyną pożaru była nieostrożność.

Francya.

Z Paryża, dnia 10. Lipca.

W moc postanowienia królewskiego z dnia 7. m. b. Markiz Gueilly Rumigny, dotychczasowy poseł przy dworze Turyńskim, w miejsce Xiecia Montesquiou Fezensac posłem przy dworze Królowej hiszpańskiej mianowanyzostał. Posadę Markiza Rumigny otrzyma Markiz Dalmacyi.

W moc postanowienia królewskiego wywóz cukru pod obcą banderą za granicę, dozwolony przez dekret Gubernatora Guadelupy, zabronionym zostaje. Obrady Izby Parów, onegdaj po zamknięciu sessyi przerwane, trwały wczoraj od 12. aż do 6. godz. Stosownie do pogłoski Izba Parów dotychczas dopiero nad karogodnością obżalowanych obradowała, a nawet w tym pierwszym przedmiocie porozumieć się nie mogła. Dzisiaj więc rozpoczną się może dyskussye nad zastosowaniem kary a wyrok zapewne jutro dopiero zapadnie. Rada ministeryalna ostatniemi czasy często się zgromadzała, aby nad tern obradować, czyliby wypadało karę śmierci spełnić, jeżeliby wyrok takowy na kilku obżalowanych zapadł. Obrady te miały być przez Króla spowodowane, ale wypadek ich dotychczas nie wiadomy. Twierdzą, że Baroes oświadczył, iż jeżeli wyrok śmierci nań zapadnie, do łaski królewskiej adpellować nie będzie. Mialon przeciwnie powiada, że wszelkich użyje środków ocalenia, którychby mu obrońcy jego doradzać mieli. Wszyscy inni obżałowani, Martin Bernarda wyjąwszy, polegają na łagodności sędziów. siaj w College Henryka IV. Nastąpiło to zaś W skutek doniesienia policyi, która się dowiedziała, źe stronnictwo republikańskie tych młodych Xiąźąt schwycić i w niewiadomem miejscu ukrywać chciało, aby ich zatrzymać jako zakładników za oswobodzenie obżałowanych majowych. Gazette des Tribunaux donosi, źe przed dwoma dniami na ulicy Faubourg du tempie potajemną prassę zabrano, gdzie właśnie numer "Monitora republikańskiego« drukowano, który odezwę do Izby Parów zawierał; w skutek odkrycia tego kilkanaście osób aresztowano. Izba Parów jeszcze dwie kategorye obźałowanych majowych sadzić będzie. Pierwsza z tych składać się ma z 40, a druga z 30 osób. N ierównie większa część oskarżonych, t. j.

240 do 250 indywiduów, stanie przed sadem policyi poprawczej. Stosownie do pogłoski, kilku deputowanych temi dniami w Izbie -wniosek uczyni, aby Izba postanowienie dotyczące odroczenia prawa cukru cofnęła i zbadanie onegoź niezwłocznie przedsięwzięła.

Anglia Z Londynu, dnia 9. Lipca.

Podczas gdy dzienniki torysowskie sądzą, źe Królowa będzie musiała Lordom na ich adres względem wychowania publicznego zgodną z uchwalą Izby wyższej dać odpowiedz, i dla tego cofnąć wydany już w tym przedmiocie tajny rozkaz gabinetowy, przez coby jednak na planie ministcryalnym oparte wotum ozapomoźce, uchwalone w Izbie niższej, zniweczono i obie Izby koniecznie między sobą poróżnić musiano, gdyźby w takim razie dozwolonych przez Izbę niższą pieniędzy nie można użyć w tym duchu, w jakim je Izba niższa uź)temi mieć chciała, ministeryalne i liberalne dzienniki jednozgodnie zapewniają, że N. Królowa nie zastosuje się do wyroku Izby wyższej, ale owszem Lordom nieukontentowanie swoje z powodu ich postępowania bez ogródki objawi. Królowa codziennie regularnie konno jeździ i to w towarzystwie Miss Quentin, która z bardzo pomyślnym skutkiem miejsce koniuszego zastępuje. Miss Quentin ujeździła juź sześć koni do szczególnego użycia N. Pani. Wzburzenie umysłów w Birminghamie jeszcze nie ustało. Gdy po przeczytaniu dn. 5. · wieczorem aktu o buntach miano uskutecznić' wydany rozkaz, wzywający mieszkańców do spokojnego siedzenia w domach, i ulice z ludzi oczyścić chciano, doznali polieyanci i żołnierze w naj odleglej szych dzielnicach miasta silnego w tej mierze oporu i powitano ich nawet gradem kamieni. Utrzymali się jednak przy swojem i wiele osób aresztowano. Dnia 5. było miasto stosunkowo spokojne, ale obawiano się skutków poprzylepianych po robach ulic uchwał z strony deputowanych kart ystowskich. Za ukazaniem się wspomnianych uchwał konwentu narodowego, trzymała się naprzód polieya tego, który je poprzylepiał, a potem agenta nowości, Pana Guesta, który się jednak do drukarza P. Watsona, odwoływał. 1 temu także nie bardzo chodziło o poświęcenie się za konwent i kartę ludu; oświadczył bowiem bez ogródki, źe Pan Lovett, Sekretarz, i Pan John Collins, jeden z deputowanych konwentu, polecili mu wydrukowanie owych uchwał, poczem magistrat tych dwóch panów aresztować rozkazał. Lovetta ujęto w sali konwentu, gdzie istotnie zastano go przygotowanego na los, jaki go czekał, btawiony przed magistratem zebranym, zeznał natychmiast, źe uchwałę owę konwentowi przełożył, a na zapytanie, czyłiby w chwili, gdy uchwałę tę przylepiać kazał, nie wiedział, źe magistrat pewne osoby za zgromadzenie się w Bullringu ukarał, odpowiedział, źe istotnie o tem wiedział, i źe, gdyby był mieszkańcem Birminghamu, byłby raczej każdą poniósł ofiarę, zanimby takie; despotycznej ulegał przemocy. Także Collins zeznał, źe uchwałę tę wytłoczyć i 500 exemplarzy poprzylepiać rozkazał, ale nie chciał wymienić nazwiska deputowanych, którzy nad tą uchwałą głosowali. Zażądana przez magistrat rękojmia zdawała im się za wielką i obydwóch do więzienia odprowadzono._ W nocy z dnia 6. na 7- skończyło się na wybiciu kilku szyb w oknach, ale wojsko z wielką trudnością ulice miasta o godzinie 10 z łudzi oczyściło, i dopiero dnia 7-, w Niedzielę rano, panowała w mieście zupełna spokojność, wyjąwszy jedno zbiegowisko w okolicy Hollowaja, gdzie kartysta jeden właśnie w czasie nabożeństwa popędliwą bardzo miał mowę. - Wczoraj wieczorem o godzinie 9, gdy dzień spokojnie przeminął, tyle się znowu łudzi po ulicach zebrało, źe wszystko wojsko, Wzmocnione nadto milicyą konną i znaczne mi oddziałami londyńskich polieyantów, wyruszyć musiało. Nie przyszło przecież <J,> krwawych scen, bo spodziewane od motłochu posiłki z strony okolicznych węglarzy nie nadeszły i wojsko juź o godzinie 11 do koszar powróciło. Na nowsze wiadomości dochodzą do godziny 8 dziś rano; nie donoszą o żadnych nowych wypadkach i spodziewaj się, że rozruchy ustaną, gdy część jedne naczel Birmingham opuścić zamyśla. Dotąd siedzi 30 osób W więzieniu. Z ranionych urzędników policyi żaden nie umarł. Dr. Taylora za złożeniem rękojmi na wolność wypuszczono; Feargus O'Connor i pewien pożyczający na fanty zaręczyli za niego po 250 funt, a on sam złożył 500 funtów aby się mógł przed najbliższym sądem przysięgłych z uczynionych mu zarzutów usprawiedliwić. Feargus O'Connor opuścił potem Birmingham; wyjechał on na raz onegdaj do Manchestru, i głoszą, że Dr. Taylor i inny deputowany, Dr. M'Douall, pośli za jego przykładem. W Birminghamie usiłowano rozsiać pogłoskę, że Pan Attwood dn. 15. b. m. przy rozpoczęciu tak nazwanego świętego miesiąca kartystów , porzuci swe miejsce w parlamencie i na czele ludu stanie dla popierania karty ludu. W tym świętym miesiącu chcą kartyści, jak się już napomknęł o, wstrzymać się od wszelkiej pracy i używania wszelkich akcyzie ulegających przedmiotów, i u tych zamieszkać, którzy ich zdaniem, za wiele dóbr doczesnych mają. Z dnia 10. Lipca.

N. Pani wczora) w towarzystwie Xiężny Hohenlohe szpital w Greenwich odwiedzić raczyła. Jutro po południu będzie tajna rada gabinetowa w pałacu Buckingham. Wielka liczba Parów, co za adressem planu naukowego glosowali, stosownie do starodawnego zwyczaju Arcybiskupowi towarzyszyć będzie, kiedy adres ten Królowej wręczy. Z Nowego Yorku mamy wiadomości po d.

19. Czerwca. Dwa okręty z niewolnikami, sprowadzone przez okręt wojenny angielski do N owego Yorku, czekają tam jeszcze wyroku sądowego. Dowiedziano się przy tej sposobności, że około 20 okrętów północnoamerykańskich, przez oficerów amerykańskich dowodzonych, obrzydliwym handlem niewolnikami ciągle się trudni; papiery ich okrętowe, pochodzą -wszystkie z jednego źródła, t. j. od Konsula północno-amerykańskiego w Hawannie. «Okręty angielskie (powiadają gazety N owo- Y orskie) kilkakrotnie już je przytrzymały, ale po przezieraniu ich papierów, zrwsze je znowu wolno puściły. Teraz jednak postanowiły doświadczać, czyli istotnie bandera amerykańska okrętów handlem niewolnikami się trudniących bronić może i w tym celu owe dwa okręty do N owego-Yorku sprowadziły.« - Gazety północno-amerykańskie zawierają oraz bliższe szczegóły wypadku, względem którego onegdaj Lord Brougham Sekretarzowi osad pytanie podał, t. j. najmowania niewolników na lat 8 za 5 funt. szt. od osoby. Okręty angielskie 5 takich statków z niewolnikami zabrały,

na których 1500 pod takim warunkiem najętych niewolników się znajdowało. Uważamy przytem, iż przypuścić nie można, ażeby choć jeden z tych nieszczęśliwych po upływie lat 8 będzie mógł być wyzwolonym, kiedy ciężka robota w plantacyach kawy życiu ludzkiemu prędzej tamę kładzie. - Statyk parowy »John Buli« spalił się na rzece Sw. Wawrzeńca. Wielu passaźyerów, chcących się pływaniem ocalić, utonęło. W Vicksbourg dom handlowy Bennet i Ferridness z summa 1 mil. dolarów zbankrutował.

N i e m e y.

Z Kar l s r u h e, dnia 10. Lipca.

Na posiedzeniu Izby Deputowanych dnia 8.

Lipca podczas obrad nad budżetem -wydziału poselstw rozmaite rozbierano stosunki polityczne. Powstawano nasamprzód na przytłumienie wolności druku, na sprawy Królestwa Hanowerskiego i na system związku Rzeszy Niemieckiej w ogólności. Deputowany Kotteck z tego względu sprzeciwiał się dalszemu utrzymywaniu posła u Związku [Niemieckiego, ponieważ tenże w sprawie hanowerskie) tego nie dał wotum, które się z przekonaniem każdego wolno myślącego Niemca zgadza, a Deputowany Sander wręcz oświadczył, iż wsz}' tkie konstytucyjne państwa niemieckie wszelkie związki polityczne z Hanowerem zerwać powinny. Minister stanu Blittersdorf ujrzał się przeto w konieczności zwrócenia uwagi Izby, że podobne wysłowienia za upośledzenie należącego się Królowi Hanowerskiemu uszanowania poczytane być muszą.

Rozmaite wiadomości.

Z P o z n a n i a. - Dziennik urzędowy Król.

fiegencyi w Poznaniu z d 16. Lipca zawiera między innerni obwieszczenie -względem skupowania koni dla wojska na r. 1839; - o przedawaniu trucizn; - ogłoszenie tyczące się wstępowania w śluby małżeńskie i osiadania osób do wojska obowiązanych; - polecenie Dra. J acobsohna historyi źródeł prawakościelnego; - następujący przedmiot cenzuralny: Następujące dzieła wyszłe w języku polskim za obwodem państw pruskich: 1) 100 bajek podług Lafontaina, ozdobione 100 obrazkami; poszyt 5 - 7- W Lipsku u Breitkopfa i Haertela. 2) Herbarz polski Kaspra Niesieckiego T. J. przez Jana Nep. Bobrowicza. W Lipsku u Breitkopfa i Haertela. 3) Najnowsze sposoby stawiania pieców i kuchni. W Krakowie 1839. 4) Zbieracz umysłowych rozrywek. W Krakowie 1839.; mogą być w krajach pruskich przedawane ; następujące doniesienie o nazwaniu posady: Na mapie po_ powko oznaczone odbudowanie na terytorjum Popowskićm otrzymało nazwę N o w a K o w o; - następujące kroniki osobiste: W Raszkowie powiatu Odalanowskiego, mieszczanie Adam Hylewski, Stanisław Witkowski i Franciszek Kierblewski; w Zaborowie powiatu Wschowskiego mieszczanie Daniel Scholz i Bogufał Pluntka; w Sziichtingowie tegoż powiatu mieszczanie Ernest Schubert" Fryderyk Strempel i Bogumił Roehr; i w Swięcichowie tegoż powiatu mieszczanie Franciszek Jerkowicz i Antoni Franz, zostali mianowani radzcami miejskimi. - Kupiec Karol Edward Scheel w Lesznie, naczelnik handlu pod firma J. D. Scheibe następcą, został potwierdzony agentem angielskiego towarzystwa zabezpieczenia od ognia Royal Exchange dla miasta Leszna, pow. Wschowskiego; - doniesienie o chorobie bydlęcej: Z powodu ośpicy między kilku trzodami owiec w mieście Skwierzynie wybuchniętej, miasto to pod 'względem owiec i wełny zostało zakordonowane, przewóz jednakie wełny dobrze w wańtuchach opakowanej jest dozwolony; - i następujący Najwyższy rozkaz gabinetowy: «Z raportu W Panów z dnia 8. z. m. wyczytuję, iz tak sądy Wielkiego Xicstwa Poznańskiego, ich deputowani Kommissarze, jako i Kommissya Generalna, oddział 4ty U stawy z d. 9. Lutego 1817. . 145. i następnych w przedmiocie uźywania języków urzędowych, rozmaicie wykładają. Ażeby więc usunąć wszelkie wątpliwości i jednostajne zaprowadzić postępowanie, zgadzam się z proponowanemi mi w tym względzie wnioskami i upoważniam W. Panów do ogłoszenia władzom sobie podrzędnym, przy wykładzie prawa tego wątpliwości mającym następujących postanowień: 1) Ustawa z dn. 9. Lutego 1817 r. rozwięzuje pytanie, w jakim języku czynności przez władze w prowincyi Poznańskiej przyjmowane być mają. Przy postanowieniu tern a miano-" wicie, że we wszystkich przypadkach, gdzie przepis ów tego wymaga, czynności -w języku polskim odbywać się mają, nieodmiennie pozostać się musi; 2) Przepisy ogólne prawa krajowego służą jednakże za wskazówkę, w jakim przypadku nieużycie przepisanego języka nieważność czynności stanowi. Zarzut nicości lub nieważności czynności, która przeciwko lJrzepisom ustawy z d. 9. Lut. 1817 w jednym tyl.Lo z obydwóch języków, lub zamiast polskiego W niemieckim lub przeciwnie, zdziałaną została, jest nieuzasadniony, skoro przepisom praw ogólnych kraju, podług których postępowanem być ma, kiedy sędzia języku stron z któremi działa, nie posiada, zadosyć się stanie. 3) Ze względu na postanowienia . 75. i 422. dodatku do ordynacyi processowej , wolno jest interessen - tom zrzec się spisania czynności w obydwóch językach, lub też tłómaczenia w niemieckim języku, na język polski. W tym względzie wystarcza owszem, przy spisaniu głównej czynności oświadczenie się stron wyraźne W obydwóch językach spisać się mające, iż niechce z prawa jej służącego korzystać i nie żąda spisania protokufu pobocznego przez tłórnacza.

TEATR MIEJSKI.

W sobotę dnia 20. Lipca 15te przedstawienie polskie towarzystwa artystów dramatycznych pod dyrekcyą Pana Zygmunta Anczyca: Na benefis Wiktoryi Studzińskie): Napoleon w Hiszpanii w roku 1808. Drama w 3cłi aktach a 6. oddziałach. Kurs papierów i pieniędzy giełdy Berlińskiej.

Dnia 16. Lipca 1839.

Obligi długu państwa. .

Pr. ang, obligacje lS:50. .

Obligi premiow handlu morsk Obligi Kurmarchii z bież. kup, Obligi tymi z. Nowej Marchii dt Bei buskie obligacye miejskie Królewieckie dito F.lblągskie dito Gdańskie dito w T.

Zachodnio - PI. listy zastawne Listy zast. W. X. Poznańskiego VWhodnio - Pr. listy zastawne Pomorskie dito Kur- i INowomarch. dito Szląskie dito Obi. zaległ, kap, i prC. Kur- i N o wej - Marchii Złoto a l marco . . . . .

N owe dukaty.

Frydiychsdory .

Inne monety złote po 5 talarów ,vi<<< onto

Ceny targowe w mieście Poznaniu.

Pszenicy szefel Zyta d1.

Jęczmienia dt. .

Owsa d1.. Tatarki d1.

Grochu dt. .

Ziemiaków dt. .

Siana cetnar .

Słomy kopa Masła garniec .

Spirytusu beczka

Sto- Na pI. kurant prC. papie- goto - rami wizną 4 mUl wi .. 103f 4 103i 1021 70 IlJ 4 1021 % lOli 4 104 103£ 4 lJ 99f 47£ U, 1021 10U 4 104} 101* IJ 1031 102J 4 1031 102* 3i 1031 102J 96 215 214 18, 131 13 1 y» 12i 4 Dnia 17. Lipca 1839. r.

od do Tal, sgr. fen. Tal. sgr. fen.

1 22/ 6 27 1- 22 6 27 1- 20 - 22 15 - 17 22 6 25 10 - 12 16 - 2 O - 4 5- 4,12, 6 1 12 6 15114 30 17!