.. GAZETA

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1839.10.04 Nr232

VVlelkiego

POZN

Xicst wa

SKIEGO,

Nakładem Drukami Nadwornej IV, Dekera i Spółki. - Redaktor; A» IVuwmotvshhe JIr- »3» .

W Piątek dnia 4. Października.

1839.

Wiadomości zagraniczne.

Rossya.

N owo wzniesiony pomnik w Borodynie mieści kilka napisów, ważnych pod względem wiekopomnej bitwy na polach tych stoczonej. N iektóre szczegóły tu przytaczamy: «Rossyjskich wojsk na pobojowisku ustawionych: było 85,000 piechoty, 18,000 jazdy, 1000 kozaków, milicyi 1000, 640 dział; siły zaś nieprzyjacielskie wynosiły 554,000 żołnierza; z pomiędzy tych było na pobojowisku 145,000 piechoty, 40,000 jazdy, 1000 dział.

"Wojskiem naszem pod Borodynem dowodzili trzej wodzowie: Kotuzow, Barciai de Tolly i Bagration. Poległo naszych 3ch generałów i 15,000 żołnierzy rozmaitego stopnia; ranionych było 12 generałów i 30,000 żołnierzy. W skutek odebranych ran umarli natychmiast po bitwie: wodzowie Bagration, Tuszko w I. i II. i Br. Kutaizow. Z wspomnianej, ogromnej liczby nieprzyjaciół tylko 79,000 oszło 2 granic Rossyi.« F r a fi c y a.

z Paryża, dnia 25. Września. Stosownie do pogłoski gabinet angielski.naezemu o bliskie m zamcściu Królowej z Xięciem Koburskina drogą urzędowa, doniósł.

MoniteurparisiAn pisie, t w Bellesme W departamencie Orne niespokojności przez tamowanie cyrkulacyf zboża powstały. Wichrzyciele urządzili barykady, które wszelako na rozkaz Podprefekta silą zbrojna znowu zburzyła. Spokojnośc wkrótce przywrócono a wolna eyrkulacya zboża obecnie zabezpieczona. W Nantes dn. 22. ra. b. spaliły się koszary jazdy, przyczćm 6 osób życie utraciło a 25 osób mniej więcej zostało skaleczonych. O obecnie w Hiszpanii panującym sposobie myślenia pisze K o n s t y t u c Y o n i s t a s «J eżeli pierwszym przynajmniej, w Hiszpanii objawiającym się oznakom dowierzać i Z -wniosków przez rząd Izbom przedłożonym domysły wyprowadzać można, to konwencya 1 % Bergary przynajmniej na czas niejaki dobry wyda skutek i stronnictwa między sobą połączy. Zagorzalstwo konstytucyjne ustępuje zdrowemu rozsądkowi publiczności i uszanowaniu należącemu się danemu raz słowu. Wprawdzie, gdyby dokończenia wojny domowej inną drogą dostąpiono, nie przyniesionoby zasady jedności w ofierze przywilejom pojedynczych prowincyi. Ale naród hiszpański daje dowody rozumu i wspaniałomyślności, nie protestując przeciw niektórym »ieforemnościom, którym tak ogólne, błogie konwencyi z Bergary jest powszechną amnestyą. U stanowiona w tym celu Kommissya składa się z PP. Martinez de la Rosa, Gareiy, Zarco deI Valle, Imargar i Armendariz. Większość tej Kommissyi należy do umiarkowanego stronnictwa. Widzimy przecież z ukontentowaniem, źe i mężów postępu na łono jej powołano. Jest to bowiem jednym z tych wielkich aktów, W którym wszystkie stronnictwa udział mieć powinny. Większa część wziętość posiadających mężów w Hiszpanii w życiu swojem pod tą albo ową chorągwią stała się ofiarą reakcyi politycznej. Wspomnienie własnych nieszczęść w sercu ich Wzniosłe politowania uczucia obudzi. Tuszymy sobie, że rząd Madrycki łask swoich na kategorye nie podzieli. Prawa takowe tym, co je dają, więcej przynoszą szkody, aniżeli tym, przeciw którym są wymierzone. Życzymy szczerze, żeby tam tylko wyjątki wprowadzono, gdzie polityka nieodbicie tego wymaga i źe po tej amnestyi będzie można powiedzieć: ««Liczba Hiszpanów tylko o jednego się zmniejszyła.''''

Anglia.

Z Londynu, dnia 28. Września.

Zmarły ostatniemi czasy Baronet Sir John Ram3dcn zoetawił ogromny majątek. Jego dwunastoletni wnuk jako spadkobierca najstarszego syna jego objął z godnością szlachectwa majątek, przynoszący rocznego dochodu 120000 funt. szterl. (około 900000 talarów), pomiędzy jego trzech młodszych synów podzielono 500000 funt. szt , każda z córek otrzymała 40000 funt. a małżonka jego oprócz wsi pięknej, 8000 funt. rocznej renty,

Hiszpania.

Z Madrytu, d. 28. Września.

N adeszła tu gońcem wiadomość z Bajonne o ucieczce Don Carlosa do Prancyi między wszystkie mi klas sami ludności tutejszej największą obudziła radość. Ministeryum przez te pomyślne wypadki ustalone, nie obawia się więcej zagorzalców. Rozumieją, źe natychmiast po przyjęciu projektu do prawa względem fuerosów Kortezy rozwiązane zostaną, jeżeli Ministeryum z pewnością nie będzie mogło na większość liczyć. W Cordowie wiadomość o zawartej między Esparterą i Marotą konwencyi stała się powodem do zamieszek. Gwardziści narodowi z szablą w ręku przeciągali wieczorem ulice miasta, wydawając okrzyki: »Precz z pokojem! Niech żyje wojna! Precz z umiarkowanymi! Niech. żyją. zagorzalcy!« Władze

z swej strony nic nie umyśliły, aby te wybuchy namiętności poskromić. Z n a d granic y hiszpańskiej.

Wychodząca w Bordeaux »Guienne « zawiera następującą proklamacyę Cabrery. »Najniegodziwszą, rozmyślną zdradę w tym kraju popełniono, który okrzykami wierności prawego naszego władzcę najprzód przywitał. Zdrada ta, zaczęta od morderstw, serce rojalistów boleścią przejmujących a która teraz pod pozorem niepodobieństwa wojny, zgubą świętej, przez nas bronionej sprawy się skończyła, wydaje naszego Króla obcej niewoli; poświęca armią królewską, której kraj tyle dni sławy i wawrzynów zawdzięcza i którą cała Europa podziwiała! Wieczna hańba tym niegodziwcom, co honor swój za pieniądze zaprzedali! Wieczna hańba tym, co zwycięstwem tak haniebnym i bezecn m sposobem dopiętćm chełpią się i cieszą! Nawarra i. Biskaj a przez zwodnicze przyrzeczenia pod względem uznania przywilejów złudzić się dały! Wkrótce swoję Jekkowierność i ślepe zaufanie opłakiwać będą. Królestwa Walencja, Katalonia i Aragonia także fuerosów swoich żądać mogą, które im w długiej wojnie sukcessyjnćj wydarto. Nie schowam pałasza mego do pochwy, zanim t)eh przywilelów nie zabezpieczę i ojczyźnie mojej prawdziwej pomyślności, honorowego i pomków Cida i Pelagiusa godnego pokoju nie wyjednam! Tym duchem wasz generał ożywiony, za te zasady gotów on ostatnią kroplę krwi swojej przelać. Niech żyje Karol V.! Niech żyje religia! Niech żyją nasze fuerosy! Główna kwatera G h ulilla, d. 12. Września 1839. Hr. M o r e 11 a.

Podobną zupełnie proklamacyę wydał też Hr. d'Espana, jako Prezes Junty Królewskiej W Katalonii, do Katalończyków

Nieme y.

Z Hanoweru, dnia 28. Września.

Ponieważ dnia 25. m. b. przełożeni prawie wszystkich cechów miasta G6ttingiadresnajpokorniejszy do N. Pana wydali, w którym nietylko J. K. M. o łaskę dla miasta swego błagają, lecz też odrazę swoję od wszelkich konstytucyjnych zabiegów wynurzają i uroczyście przyobiecują, źe wszelkiej dołożą usilności, aby miasto wyboru deputowanego na Sejm się nie wzbraniało, lecz oraz męża obrało znanego z lojalnego sposobu myślenia, udali się więc wspomnieni przełożeni do stolicy królewskiej i prosili o posłuchanie uJ. K. M. N. Pan adres rzeczony z rąk wspomnianych deputowanych najłaskawićj przyjąć i najwyższe swoje zadowolenie z wyrażenia ich 10jaJ da?im oraz to pocieszające zapewnienie, że ojcowską i potężne łaską i pieczołowitością swoją G6ttinge obdarzy, skoro się mieszkańcy miasta godnemi tego okażą. Austrya.

Z Wie dnia, d. 25. Września, N adeszły tu wiadomości z Konstantynopola z d. 12. m. b., które nowiny niby to z Tryeetu odebranej o odpłynięciu francuzko-angielskiej flotty do Alexandfyi, w celu czynienia demonstracyi przeciw Wicekrólowi, nie potwierdzaj? Owszem zgromadzenie reprezentantów wielkich mocarstw postanowiło, powtórną notę zbiorową (Kollectiv- Note) wydać, w której oświadczą, że wielkie mocarstwa jednozgodnie działają i drogę, jaką Wicekrólowi działać wypada, temuż wytkną. Słychać, że Reschid- Basza Ministeryum spraw zagranicznych zdawszy, wydział skarbu obejmIe. N ad granicą Czarnogórców wszystko spokojnie, ale czynności uregulowania granic ani na krok dalej nie postąpiły. Stany Zjednoczone północnej Ameryki.

z Nowego Yorku, dn. 2. Września. Podług tutejszego Morning Herald żółta febra coraz się bardziej niestety w południowych państwach Stanów Zjednoczonych rozpościera, a z Charlestonu, Mobile, Augusty i N owego Orleanu tłumnie się mieszkańcy W głąb kraju wynoszą, aby choroby i śmierci uniknąć. Wśród takiego stanu rzeczy ustały tam wszelkie czynności. Początkowo cudzoziemcy tylko padali ofiarą tej zarazy; ale teraz tak się wzmogła, że i do klimatu tutejszego całkiem nawykłe osoby codziennie tuzinami umierają. W N owym. Orleanie w ciągu jednego tylko tygodnia 153 osób umarło. Południowe strony Stanów Zjednoczonych są szczególniej w- tym roku niezdrowe, podczas gdy w N owym Yorku jak najpomyślniejszy stan zdrowia panuje i żółta febra tu i owdzie się tylko ukazuje i niemal na samych stanowiskach kwarantannowych ogranicza. M e x y K.

Z Ve r a c r u z u , dnia 8. Sierpnia.

(Gazety nowo-yoTgshh.) - Upowszechniła się tutaj wieść o zamordowaniu Santany, ale się przecież nie potwierdziła. Trzeba jednakże będzie niezadługo niepokojących z Mexyku wyglądać doniesień; jeżeli prawda, że Santana wszelkiemi sposobami do wyjednania sobie dyktatury zmierza. Pewną jest rzeczą, że między nim a Prezesem Bustamente nie ma zgody; drugi albowiem unieważnił wszystkie niemal rozporządzenia Santany, które tenżew czaSIe swego tymczasowego prezesostwa .wydał. 1 tak przywrócił on między inne mi zniesioną przez Śantannę wolność druku i zniósł układ względem mającej być w Londynie zaciągniętej pożyczki 130,000 funt. szterl., co »ię do całkowitego upadku kredytu rzeczypospolitej przyczynić może. Generał Gaona mianowany został przez niego Gubernatorem Veracruzu; urząd zaś ten posiadał dotąd Generał Coro, szwagier Santany , i teraz go opuścić nie chce. Wały i mury w Veracruzu mają znowu być naprawione. Bustamente mianował nowe Ministeryum; Carnedo jest Ministrem spraw zagranicznych, Cxievas spraw wewnętrznych, a Echevarria* Ministrem skarbu.

Rozmaite wiadomości.

Ze L w o w a. - »Tygodnika rólnfczo-przemysłowego« Ad. Kasperowskiego wyszedł Nr. 38. i obeimuje: 1) Doświadczenia z prosem.

2) Machina do krajania kartofli. 3) Przemiana owsa w żyto. 4) O przechowywaniu owoców. 5) O leczeniu księgosuszu zimna, wodą. 6) Powidła ze śliwek. 7) Syrop z gruszek. 8) Pomnożenie cukru przez sposób zachowania buraków. 9) Instytut rolniczy w Grignon. 10) Olbrzymia pszenica. 11) Nadzwyczajny plon kartofli. Czytamy w gazetach warszawskich o drugich »Pracach literackich", które niejaki Pan M. B. Skotnicki prospektem zapowiedział. Ma to być kilka tomów mieszczących różne gatunki poezyi, powieści oryginalne i tłumaczone sztuki dramatyczne. Między inne mi umieści autor »Opis smętarzy warszawskich«; niewymierna wierszem czy prozą. Tom pierwszy wyjdzie około połowy Października.

Krytyka. - O literaturze szalonej, przez M. Gr.1838. 8. 366. (Art. HI.) - Następują uwagi Autora nad romansem Victora Hugo - Notre Dame; sąd o Victorze Hugo i jego dziele kapitalnem, za jakie chce uważać autor romans pseudo- historyczny N otre Dame, jest sprawiedliwy. Czyfaiąc dawniej to dzieło, toż samo myśleliśmy o nićro; czuliśmy tę nienaturalność charakterów, dziwną wymuszoność zdań, myśli, wypadków; nieszykowność historycznych tam i sam powlepianych ułamków; słowem sądziliśmy Notre Dame, mimo otaczającej ją aureoli mody i entuzyazmu, jako poronienie przed czasem niedonoszonego płodu. Wszystko w N otre Dame tchnie tą przesadą, którąśmy wyżej nazwali cechą rodową Francuzów, nic nie ma naturalnego, genialnego; gdyż geniusz tylko umie Tłumaczy się tu Autor wybornem porównaniem posągu lub obrazu, z figurą woskową; utworów natchnionych z mechanicznie wypracowaną imitacią, za jaką uchodzić musi też i romans Vietora Hugo. - Lecz siląc się Autor nad pokazaniem filozoficznem ducha tego romansu i usiłując z niego wyprowadzić wnioski o autorze i narodzie, który takie dzieło ulubował, nie sądzi go P. M. Gr. pod .względem artystycznym, tylko wyłącznie pod względem morafno- filozohcznym. Jest to miara nie Właściwa może, a chociaż trudno jest rozebrać to dzieło artystycznie, gdyż nie ma je z czem przymierzyć, do czego porównać, bo ono jest celnem wcieleniem idei nowej szkoły; jednakie znaleźlibyśmy w pojęciu sztuki Wedle jej nowych zasad, sposób ocenienia tego dzieła, któren dalby zapewne ten sam · wypadek, co I ocenka czysto filozoficzna, lecz byłby rzeczywiście dopiero competens. Szukać W N otre Dame koniecznie wynikłości systematu filozoficznego, nie wiem czy sprawiedliwie. Powiedział sam Autor, źe przesada jest cechą tego dzieła i tćj przesady dość jest na wytłumaczenie wszystkiego. Nie pojmujem, ażeby jakkolwiek dziwaczne, nienaturalne postacie Esmeraldy, Claude- Frollo, Quasimodo i t. p. były wcieleniem rozumowanego systematu. Są to tylko figury wyszukane, najdziwaczniejsze, najexcentryczniejsze, lecz do nich nie wiązała się myśl filozoficzna, chociaż lą z nich wyprowadzić można, jak pokazuje M. Gr. Takim procederem jakiego się domyśla autor nie mógł tworzyć W. Hugo, który, jakkolwiek obłąkany, nadto jest poetą, żeby każdą swego romansu postać wybierał, niby filozoficzny temat i symbol jakiś. Uwaga, ii jedną z cech wyrobów literatury francuzkiej, jest łączenie wszelkich zbrodni z wysokim rozumem w iednei osobie. słuszna. (/.>.c. n.)

OŚWIADCZENIE.

Podpisany redaktor «Tygodnika literackiego« oświadcza, że bynajmniej wczorajszego »oświadczenia" nie napisał, źe nawet nie wie kto jest jego autorem. - Sądzi jednak, źe może jeden z gorliwych współpracowników a przyjaciel zdań, przeciwko którym pan E. K. w artykule swoim wystąpił, chciał się Tygodnikowi wczorajszem oświadczeniem przysłużyć. To mnie powoduje do oświadczenia, iż jakkolwiek jestem wielkim wielbicielem jeniuszu pana Kraszewskiego, jestem przecież przeciwnikiem zdań wyrzeczonych przez niego o arystokracyi w krytyce dzieła Grabowskiego; zdań przeciwnych postępowi ludzkości i ie co do t e g o zupełnie się zgadzam z panem Emilem Kierskim, autorem artykułu" Gieniusze«. Poznań, dnia 3. Października 1839.

A. W o y K o W SKi.

Młodzi ludzie, mający ochotę wyuczyć się sztuki drukarskiej i mogący wykazać swą zdatność, niechaj zgłoszą się u W. D e c Ker a i spółki.

Poznań, dnia 1. Października 1839.

Gdy pod koniec miesiąca bieżącego przybędę do Poznania, mam zaszczyt donieść niniejszćm, iż moje lekcye śpiewu rozpoczną się dnia 1. Listopada r. b. Grafenberg, dnia 1. Października 1839.

Emil RonnIge r.

Kurs papierów i pieniędzy giełdy Berlińskie) .

Dnia 30. Września 1839.

Obligi długu państwa .

PI. ang. obligacje 1830. .

Obligi premiow handlu rnorsk Obligi Kurmarchii z bież. kup Obligi tymcz. Nowe'j Marehii dt Berlińskie obligacye miejskie Królewieckie dito Elblągskie dno Gdańskie dito w T, Zachodnio - Pr. listy zastawne Listy zast. \ V. X. Poznańskiego Wschodnio - PI. listy zastawne Pomorskie dito Kur- iN owomarch. dito Szląskie dito Obi. zaległ, kap. iprC. Kur- i No wćj - Marchii

Złoto al mareo · N owe dukaty Frydrychsdory Inne monety złote po 5 talarów Disrońto

. . ,

Ceny targowe w mieście Poznaniu.

Pszenicy szefeł Zyta Jęczmienia dt. .

Owsa dt.. Tatarki dt.

Grochu dt. .

Ziemiaków dt.

Siana cetnar .

Słomy kopa .

Masła garniec .

Spirytusu beczka.

Sto Mapr. kurant prC. papie- gotorami wizną 4 1031 103} 4 1Ę 70 69£ m 102,£ 101 34 1 02i - 101 4 1031 4 474 31 1021 1011 4 1041 34 1011 3, 10* 102£ 3. 103 1m , 403 215 214 184 134 13 hf, Ob 3 4 D n. 2. Październ.

1839. r.

od I do

Tal. sgr.fen.fTal. sgr.fen.

2 21 61 21 (6 12615 - 20 - - 22 6 - 18 - - 1 9 27 6 l i - , 27 6 l 2 6 8 - 9 ' 19 - 20 4 7 6 4 10 ., l 15 l 17 6 13 5 13 10