GAZETA

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1843.07.25 Nr171

VVlelkiego

Xiest wap O Z N A N S K I E G O.

Nakładem Drukarni Nadwornej W De/cera i Spółki. - Redaktor: A. Wannowski.

nu.

We Wtorek dnia 25. Lipca.

1843.

Wiadomości kraj owe.

Z Berlina, dnia 20. Lipca.

N adesłana tu wczoraj wiadomość o zgonie J. KI. M. Księcia Fryderyka Wilhelma Henryka Augusta Pruskiego tak Króla J. M. jako też cały dom królewski w głębokim pogrążyła smutku. Książę J. M. był w podróży końcem przeglądania podwładnej Mu artyleryi. Już w Królewcu czuł się nieco niezdrowym, a w drodze do Bydgoszczy stan jego mocno się pogorszył, tak iż d. 19. b. m. zrana o kwadransie na dziewiątą w skutek paraliżu płucowego śmierć J ego nastąpiła. Nieboszczyk Książę J. M. był najmłodszym synem Księcia Augusta Ferdynanda Pruskiego, brata Króla Fryderyka II. i Księżniczki Anny Elżbiety Ludwiki, z domu Margrabiny Brandenbursko - Schwedtskiej. J. Książęca Mość urodził się był d. 19. Września r. 1 779., żył zatem lat 64. We wszystkich wypadkach, zaszłych za życia Jego w losach państwa i Panującego, J. Książęca Mość najczynniejszy miał udział; odznaczył się zaś przedewszystkiem w ostatnich świetnych wojnach walecznością i znajomością sztuki wojennej. Ostatniemi laty poświęcił się Keiąźę J M. z najzaszczytuiejszą gorliwością, jako Szef artyleryi, wykształceniem tejże broni. Wysokie przymioty duszy i serca, jako też

rzadka wierność, z jaką J. Książęca Mość obowiązkom Swego powołania się oddał, zapewniają Mu warmii i państwie trwałą i zaszczytną pamięć. · Dzisiaj, dnia 21. Lipca, przywdział dwór królewski żałobę na dwa tygodnie po J. Kr. Mości Księciu Auguście Pruskim.

Berlin, dnia 21. Lipca 1843.

W niebytności Najwyższego Mistrza ceremonii Arnim, Cześnik.

Z Dusseldorfu, dnia 17. Lipca.

Plan do odbudowania tutejszego zamku i domu sejmowego zatwierdzony został przez Króla J. M. Stosownie do Najwyzszej propozycyi koszta na trzy części podzielone być mają; J. Królewska Mość podejmuje trzecią część summy, drugą cześć ponieść ma kassa krajowa z przyzwoleniem Stanów, a resztę miasto Dusseldorf. Azate'm od przyzwolenia Stanów zależeć teraz będzie, czy Sejm na przyszło<ć w Dusseldorfie pozostanie czyli też nie. Z Poznania, dnia 24. Lipca.

Najednem z ostatnich posiedzeń Stanów Reńskich w Dusseldorfie wniósł jeden z Deputowanych stanu rycerskiego, aby Sejm wynurzył Królowi J. M. obawę swoje z powodu, że jak Stanom Poznańskim zagrożono odebraniem prawa Sejmowania, gdyby się z niedorzecznemi (konstytucyi się tyczącemi) wnioskami odzywały, tak i inne prowincye w prawie swojem to od okoliczności załcżnem być widzą. Większość posiedzenia odpowiedziała na to, że co Król J. M. o Poznaniu wyrzekł, to się innych prowincyi wcale nie tyczy, bo ponieważ Księstwo Poznańskie nie należy do związku Niemieckiego, przeto też do gwarancyi aktu związku żadnego nie ma prawa. - Widać stąd, że prowincye inne nie przyznają się do współdziałania w-wiadomej kwestyi, ani też koinpromitacyi stąd wynikłej dzielić z nami nie chcą. Może one lepiej stosunek Księstwa Poznańskiego pojęły, aniżeli własne nasze stany; nie pozostaje HallI nic innego, jak tylko na przyszłość od kwestyi ogólno liberalnych zwrócić myśl ku sprawom szczegółowo -prowincyalnym.

Wiadolllości zagraniczne.

Frarrcya.

z P ary ż a, dnia 15. Lipca. Rodzina królewska wróciła wczoraj z Dreux doN euilły; oczekują tu także Króla i Królowej Belgów, skoro tylko Xiążę Joinville z małżonką swoją w Breście wyląduje. Xiążę Montpensier uda się w ciągu miesiąca Sierpnia do Metz chcąc być przytomnym ćwiczeniom oblężenia, na które tą rażą ministerstwo wojny 10,000 fr. przeznaczyło. Wśród tych ćwiczeń mają wystrelać wyłom i tenże znów potem zapełnić. Dzisiaj ma odbyć się w jednym hotelu przedmieścia St. Germain liczne zgromadzenie legitymislów, na którem podobno znaczna jakaś osoba Panów Genoude i Berryer pogodzić zamyśla. Nie było dziś na giełdzie Znacznych tluktuacyi w rentach; 3procenlowe notowano 80, 30 a 40, 5procentowe 121, 85 a 90, <hoć się w nich żaden znaczny interes nieodbył. Wstrzymanie to jest skutkiem niepewności, w której się ciągle hiszpańskie stosunki znajdują. Kurs papierów postąpi lub spadnie, podług kierunku, który Espartero z Albacete obierze, tymczasem zakładają się tylko w tym względzie, częścią o Madryt, częścią o Kadyx. Depeszy, które w ciągu dzisiejszego dnia przyszły, jeszcze nie ogłoszono, i pytanie jeszcze, czy ich wieczorem publiczności udzielą. Tymczasem ogólnie na giełdzie wierzono tej pogłosce, że pełnomocnik francuzki w Madrycie, Pan Gliicksberg już paszportów swoich zażądał. Kilku gońców szło dzisiaj przez Paryż z Hiszpanii do Londynu. Oczekują tu jutro Wice-Admirała Mackau,

który ma, jak wiadomo objąć ministerstwo marynarki w miejsce Admirała Roussin. U dało się tylko wysokiemu wpływowi, jak ręczą wszyscy, namówić Panów Teste, Cuuin-Gridaine i Martin do pozostania przy ministerstwach swoich. Sądzą jednakże, że Pan Martin wystąpi z ministerium, gdyż Pan Bastard Prezes sądu kassacyjncgo gotów jest miejsca mu swego ustąpić, jeśli za to brat jego przy temże sądzie radzcą mianowany będzie. Postanowiono podobno na małym dworze Maryi Krystyny, żeby Exregientka niezwłocznie udała się do Hiszpanii, skoro tylko Madryt wysunie się z rąk Regicnta. Bozsądniejsi jednakże radzili podobno, kroku lego wcale nie czynić, gdyż wtedy jedność, łącząca dotychczas powstanie, zerwaną by z pewnością została, skoroby imię Krystyny hasłem rewolucyi ogłoszono. Utworzył się w Paryżu komitet irlandski, dla zbierania składek na rzecz Repealów. Wiadomo, że Król Ludwik Filip od niejakiego czasu zaczął pisać swoje pamiętniki; pracuje on teraz nad niemi usilnie, a Książę ISe mours pomaga mu w tern podobno jako sekretarz. Prawie we wszystkich krajach południowej Ameryki panuje wojna domowa z małemi przestankami. W niższein Peru według ostatnich przez Panama nadeszłych wiadomości z Lima pod dniem 29- Marca, wybuchła nowa rewolupya.

Anglia.

Z Londynu, dnia 12. Lipca.

Na dzisiejszem posiedzeniu skończyły się nareszcie obrady nad wnioskiem O'Briena tyczącym się spraw Irlandskich. Pierwszych mówców, którzy przeciw rządowi powstawali, z widoczną słuchano niecierpliwością. P. C B u ller zwrócił nieco więcej uwagi, krytykując mowę Pierwszego Ministra, którą uważa za wyraz "braku zaufania do własnego swego rządu.« Mówił więc za wnioskiem O'Briena. W ogóle było dziś widać, że partya rządowa w wielkiem jest rozdwojeniu. Pan Ferrano bowiem, jeden z najzaciętszych Torysów, piorunującą miał mowę przeciw nieczynności ministrów, której słowa stwierdził potem głosem swoim danym za mocyą O'Briena. Lord Palmerston powtórzył także zarzuty, jakie uczyniono rządowi z powodu nieczynności i próżnego ociągania; przyczyny takowej polityki upatrywał w rozdwojeniu gabinetu, które lepiej myślącym dobrych ich chęci dla sprawy Irlandyi wykonać nie pozwala. Lord Stanley bronił polityki gabinetu, dowodząc, że wnioski podane zwał Izbę, aby popierała rząd przeciw repealom. Wniosek P. O'Briena został odrzucony.

Podług urzędowych podań, ludność Anglii, Walii i Szkocyi wynosiła w 1841. I. 18,531,853 dusz, Irlaudyi 8,175,238. W r. 1843. ludność lego ostatniego kraju była 7,946,840 rozdzielona naslępnie: wyznawców kościoła anglikańskiego 872,064, katolików 6,427,712, presbyterynnów 642,346, innych dyssydentów protestanckich 21, 8 O 8 . Hiszpania.

Z P aryż a, dnia 13. 'Lipca.

Podług doniesień kilku zbiegów z twierdzy Monjuich usiał już zapał, który z początku kommendant w załodze wzbudzić potrafił i przez kilka tygodni rozrzarzać. Smutek i niedowierzanie własnym silom, które teraz żołnierzy opanowały, przyczynią się niezadługo do wydania twierdzy. Przylćm niedostatek żywności zwiększać się zaczyna i wywołał już zaraźliwą chorobę; przeszło stu żołnierzy na nią zapadło. - W Barcelonie wszczęły się niesnaski. Bogatsi ludzie nie chcą płacić działów zmuszonej pożyczki, które na nich padły i oświadczają, że wolą życie utracić, niż jednego reala zapłacić. K o u s t Y t u c yo n i s t a radzi Juncie, aby nazwiska tych upartych ludzi publicznie przybić kazała i ofiarowała ich wszystkich w ściekłoś« ludu. W Andaluzyi także powstanie wewnętrznie zakłóconem zostało przez przybycie kilku Generałów krystyńskich. Granada nawet zamknęła bramy swoje Generałowi Coucha, którego w Maladze bardzo zimno przyjęto. Z dnia 15. Lipca.

Barcelońskie dzienniki donoszą z Kadyxu, że Regieut istotnie ogłosił to miasto wolnym portem i że natychmiast niezmierna liczba angielskich statków, przygotowanych na to w Gibraltarze, wpłynęło do Kadyxu. Wieść ta powstała zapewne przez skrzywienie i przesadzenie rozporządzenia władz miasta Kadyxu, zniżającego na czas niejaki wchodowe cło od wszystkich towarów o 12 do 25 procent. INapad uczyniony z Sewilli na Xeres de la Frontera, które Regientowi wierne'm pozostało, odpartym został przez wytrwałość mieszkańców. Od początku tego miesiąca przychodzą tu codzień prawie gromady żołnierzy, którym się udało uciec z zbuntowanych miast andaluzyjskich. Stronnicy Esparlery zwalają teraz owo oskarżenie, jakoby Regieut młodą Izabellę z Madrytu uprowadzić zamyślał, na Krystynosów. Posądzają ich o chęć ponowienia napadu 7.

Września 1841., w cela zabrania osoby królewskiej i opanowania tym sposobem Madrytu, zapewne i to i owo oskarżenie zupełnie bezzasadne. Dziennik Sporów umieścił dzisiaj co do słowa ów manifest Deputacyi prowineyalnej i Ayuntamientu madryckiego wraz z należącym do tego artykułem Espektadora; przy końcu zaś tę czyni uwagę: Przytoczyliśmy dosłownie niego dną wjxieczkę Espectadora, jest to jedyny sposób zbijania, na który zasługuje. Dziennikarz kastylijski niema nawet zasługi wynalazku, gdyż, sprawiedliwie mówiąc, przysłano mu z Paryża cały aitykuł już wypracowany. Od dawna już patryotyczne nasze dzienniki, powtarzając ciągłą piosenkę angielskich żurnali, deklamują o sławnym spisku rządu francuzkiego i Króla Ludwika Filipa przeciw wolności hiszpańskiej. Co się zaś tyczy manifestu komissyi pomocniczej madryckiej, wiemy o te'm dobrze, że ministrowie Regienta zawstydzili się o to i nieuznali go wcale. Każdy wszakże to widzi, że dokument ten nie stoi w ofieyalnym dzienniku, G a c e t a d e M a d r i d . W innych czasach nigdyby zapewne rząd francuzki nie przestawał na tej milczącej satysfakcyi, lecz teraz nie można rzeczy sądzić tak surowo w czasie nierządu, w którym się Hiszpania obecnie znajduje, kiedy sam rząd ciśniony ze wszech stron powstaniem i zamknięty w stolicy, zmuszonym się widzi cierpieć nad sobą pomocniczą komissyę, która nim kieruje. Gabinet madrycki nie umieszczając dilyrambów komissyi w ofieyalnym dzienniku, zrobił zapewne wszystko, co tylko było w jego mocy. Spodziewamy się, że rząd nasz wytrwa w swem umiarkowaniu. Jest to najlepsza broń na zbicie wszelkich oszczerstw, których fałsz każdy wHiszpauii, we Francyi, w Europie całej, - a mianowicie w Hiszpanii widzi i pozuaje.« · - Zurbano skierował pochód swój KlI Saragossie, jak się można było spodziewać, gdy Leridę opuścił. Listy prywatne z nad granicy hiszpańskiej donoszą, że ma zamiar uderzenia, po krótkie m wypoczęciu na Calatayud i rozbrojenia tamże owych 800 konnych, którzy się, jak wiadomo, przeciw Esparterze oświadczyli. Lecz przyjdzie tam za późno, gdyż ten oddział konnicy, dowiedziawszy się o przybyciu Generała Narvaez do Daroki, opuścił Calalayud i złączył się z jego korpusem. Narvaez, który z Daroki razem Madrytowi i Saragossie zagraża i wszelkie zrywa związki między wojskiem Regenta i korpusem Generała czeństwo, gdyby dwaj jego przeciwnicy równocześnie nań uderzyli, gdyż odciętym jest od wojska powstańców katalońskich przez rzekę Ebro. Jest to więc w obecne'm położeniu, szczęściem dla niego, że twierdza Mequinenza, przy ujściu Segry do Ebru leżąca, sześć tylko mil od Leridy, oświadczyła się za powstaniem; to mu w potrzebie cofnięcie się zabespieczy. W Katalonii trzy tylko twierdze wieruemi zostały sprawie Regienta; barcelońska (Monjuich), twierdza Leridy i U rguel; (Moujuich jednakże, podług oświadczenia kommendanta, wtenczas tylko jeźli Espartero z obecnej walkim zwycięzkim wyjdzie). Centralna Junta Barcelony wysłała du Urguel lekką kolumnę złożoną z wojska i milicyi' która wkroczywszy do miasta napróżuo starała się załogę na stronę powstania przeciągnąć. Lecz ponieważ władze miejskie obiecały żadnej już żywności załodze nie wydawać, przeto spodziewano się albo jej poddania się, albo zaczęcia kroków nieprzyjacielskich. Generał Serrano, który 7. znajdował się w Bellpuig, małem miasteczku na połowie drogi z Leridy do Cervery, miał zamiar wezwać zostawioną w cytadelli leridzkiei przez Zurbana załogę do poddania się.

Junta prowincyi Guipuzcoa, zasiedlona w San Sebastian, która tylko pod tym warunkiem złączyła się z powstaniem, że Xiąże Witoryi aż do pełuoletniości Królowej dzierżyć będzie Regencyą, wydała teraz, na przedstawienie Generała Roncali, Generał-Kapitana prowincyi Basków, okólnik w którym o Regiencyi Espartery niema ani słowa. Gwardya narodowa w San Sebastian, obsadziwszy cytadellę, nie chciała z początku przystać na t o, czego od Junty żądano, lecz ustąpiła, gdy sam Generał Roncali na czele wojska przybył. Chciał on tu ztąd natychmiast z większą częścią wojska Guipuzcoy i Nawarry wyruszyć do Tudeli. WKadyxie wydał Generał Carratala ogłoszenie (bando) nakazujące jak najostrzejszą cenzurę dzienników, napominające oraz oenzorów, żeby takie tylko artykuły przepuszczali, które rządowi sprzyjają, lub też pogodzić chcą wszystkich dobrych Hiszpanów. W Galicyi około 2000 ludzi milicyi prowincyalnych pozostało wiernych Regientowi, Zajmują oni Ferrol i Orense. Santander oświadczył się za powstaniem d. 18.; władze uciekły do Santony, W Witoryi ma Junta na swoje rozkazy 4 bataliony, 200 koni i dwie baterye, Pampelona powstała podobno wraz z załogą swoją d. 3 O . Takim więc sposobem rozszerzyłosię powstanie już po wszystkich prowincyach Hiszpanii; z miast znaczniejszych jeszcze tylko Madryt, Saragossa i Kadyx uznają władzę Espartery. Jest ona jednakże, tu u nas w stolicy już pod opieką Junty, a w Kadyxie występuje Generał Carratala, od rządu zesadzony, jako dyktator, ogłasza miasto wstanie oblężenia, wprowadza cenzurę i zbija ogromne pieniądze zezwoleniem na wprowadzanie towarów. Generał Aspiroz stojący na czele powstania starej Kastylii uorganizował w Walladolid 7000 wojska i 2 baterye; ma on, przybrawszy jeszcze 5000 ludzi, ruszyć ku Madrytowi.

Dnia 2. wszedł van Haien do Kordowy bez żadnego oporu. Junta udała się do Sewilli. Znaczna część, leżących nad traktem z Madrytu do Saragossy, wsi i miasteczek oświadczyło się za powstaniem, zajęła Catalayud i przejęła gońców rządowych. W Daroka zbuntowała się znaczna część wojska, które przeciw Teruel wyruszyć miało. T elegraficzne doniesienia z Hiszpanii.

Z B a r c e lon y, d. 13. Lipca. - Przednia straż Zurbany wkroczyła lOgo do Saragossy, dokąd sam osobiście na czele 10 batalionów następującego dnia miał przybyć. Sześć batali - onów tworzących jego tylną straż ma pozostać na gościńcu do Leridy. Z dnia 16. Lipca.

T elegraficzne doniesienia z Hiszpanii.

Z Madrytu, dnia 9. Lipca. - Junta tutejsza ma zamiar ogłosić pospolite ruszenie; wszyscy mężczyźni od 16 do 50 lat mąją wziąść za broń i uderzyć na Generała Aspiroz. Ale to bodaj przyjdzie do skutku, gdyż przeciwnie znaczna liczba milicyi narodowych i innych osób gotową jest połączyć się z rzeczonym Generałem. Nikt, bez wyraźnego pozwolenia po litycznego szefa Madrytu opuścić nie może, a pozwolenie to trudno otrzymać. Wszyscy właściciele koni musząje stawić na rozkaz Regienta. Mówią, że Generał Aspiroz żąda, aby Królowa przeniosła się do WalIadolidu i zajęła tamże mieszkanie w starym pałacu Królów kastyIskich. W Walencyi obudziła się dawna nienawiść między mieszkańcami miasta i okolic, i stała się, w teraźniejszych okolicznościach rozbratem politycznym. Huerta (to jest mieszkańcy okolicznych wsi i miasteczek) oświadczyła się przeciw Pronunciamiento, nie uznaje władz walencyjskich i nie przepuszcza ni gońców ni ludzi zbrojnych z miasta idących. Dziwną jest rzeczą, że właśnie najbliżsi krewni żony Regienta stoją :o;a czele Junty w Lo przybrała. Generał Hoyoz, mianowany przez Esparterę 19. Mąja ministrem wojny, oddal się pod rozkazy Junty Burgosu, która okólnikiem z 5. t. m. wszystkich stronników Regienta zdrajcami ojczyzny ogłosiła. Z Madrytu, dnia 10. Lipca. - Madryt ogłoszonym został za będący w stanie oblężenia. Z Tulonu, d. 13.Lipca. Statek »Kastor«, który co dopiero w przystani naszej kotwicę zarzucił, przynosi wiadomość, że Generał van Haien opuścił stronę Regienta.

Z Perpignan, dnia 13. Lipca. - Serrano i Cortiuez wkroczyli z głównym sztabem swoim 9. Lipca do Leridy. Regient opuścił w nocy z 7. na 8. Albacete i Chinchilla i udał się traktem andaluzyjskim ku Balazote. Trzy bataliony, które stały w mieście i cytadelli Lerida, złączyły się dnia 11. z powstaniem. W Leridzie znajduje się główna kwatera Generałów Serrano, Cortinez i Castro; ostatni dowodzi pierwszą dywizyą. Przednia straż Brygadiera Prima udała się z Fragi do Mequinenzy.

Z Perpignan, d. 15. Lipca. - Centralna Junta Katalonii, składająca się z dwóch delegowanych z kazdej prowincyi usadowiła się dnia 11. w Barcelonie. Hiszpańska fregatta «Kortez« oświadczyła się w Algesiras. Przeszły rówuie do Narvaeza: baterya brygadiera Euna, batalion półku I z a b e II a I I., trzeci batalion i kompania pólku Priucessa, również 400 jezdnych.

Port ugalia.

Z Lizbony, dnia 3. Lipca.

Izby odroczone zostały aż do 15 Listopada.

- Jedną z najważniejszych czynności jest bez wątpienia prawo tyczące się założenia sieci traktów obemującej kraj cały. Potrzebę tę zewsząd przyznano i dla tego zdania Izb obydwóch wnet się na prawo to zgodziły. Niemniej wazne'm prawem, które cotylko sankcyą królewską otrzymało, jest nowy podział królestwa na mniejszą liczbę obowodów, tak pod względem politycznym, jak mianowicie także kościelnym. W skutek prawa tego niemało rząd oszczędzi, bo upadło przez to wiele miejsc wysoko płatnych urzędników cywilnych, a znaczna liczba dawnych biskupstw skasowana została. Pensye, które odtąd pozostałym biskupom i arcybiskupom opłacać będzie, zmniejszone są przez to w pewnych razach o ośm dziewiątych części. Skasowane te stolice biskupie były głównie kością niezgody pomiędzy Papieżami a rządem tutejszym; udało się nareszcie szczęśliwie załatwić tę sprawę.

Austrya.

Z Preszburga, dnia 12. Lipca.

Wspomniany już dawniej wniosek do prawa, tyczący się języka węgierskiego brzmi jak następuje: «Za najwyższem przyzwoleniem J. C. Mości postanowiły Stany: że 1) Następcy tronu, stosownie do wspólnego życzenia narodu wynurzonego wart. 5. r. p. 1550 i art. 33. r. p. 1560, obowiązani są nauczyć się języka węgierskiego. Stany włączają także do prawa najmiłościwsze królewskie przyrzeczenie, że nauka języka węgierskiego rozciągnąć się ma także do wszystkich Arcyksiążąt i Arcyksiężniczek domu panującego. 2) W Węgrzech i częściach z niemi połączonych będzie odtąd rządowym i urzędowym językiem tylko język węgierski. Każde w innym języku napisane podanie lub dokument jest nieważnym. Użycie innego języka wtedy tylko miejsce mieć może, kiedy wyjątki oznaczone . 5, 6, 7 na to pozwalają. 3) J ęzykiem naukowym po szkołach publicznych bę · dzie także wyłącznie język węgierski. Co do użycia tegoż języka w szkołach elementarnych, osobny artykuł prawa stosowne mieści postanowienie. 5 ) Wszystkie węgierskie monety, bite być mają z godłami i napisami węgierskiemi. We wszystkich obywatelskich, skarbowych i wojskowych zakładach Węgier i części połączonych, jako też na banderach okrętów, portów węgierskich, węgierskich kupców i w ogolę wszystkich węgierskich okrętów, użyte będą tylko węgierskie kolory narodowe i herb węgierski. N apisy na wszystkich pieczęciach urzędowych muszą być węgierskie. 5) Wszystkie jurysdykcye, władze sądowe i urzędnicy kroacyi korrespondować winni z namiestuiczyin rządem węgierskim, z władzami sądowemi i urzędnikami Węgier w języku węgierskim. 6) Język węgierski wykładany być ma regularnie po wszystkich szkołach kroackich. 7) W lat 10 po ogłoszeniu tego prawa nie może nikt posieść w kroacyi bądź świeckiego bądź duchownego urzędu zależnego od nominacyi królewskiej, ktoby języka węgierskiego nie był świadomy.«

Wiochy.

Z Neapolu, dnia 1. Lipca.

Dziś w wieczór udała sie młoda Cesarzowa brazylijska odprowadzona przez Króla i obiedwie Królowe, na fregatę, która podniosła ko twicę, aby wyjść pod żagle wraz z dwoma hinemi brazylijskiemi i czterema neapoliłańskiemi okrętami do Brazylii.

Ze Lwowa dnia 14. Lipca. - Nasz jarmark na wełnę skończył się z dniem dzisiejszym. W ilości przystawionej wełny, nie zaszła żadna zmiana od naszego ostatniego doniesienia, a mianowicie, było jej w ogóle 1500 cetnarów; z tej liczby znajdowało się 1300 cetn. (w 57 partyj ach) na targowisku (w szopach miejskich), a 200 cetn. (w 3 partyjach) po składach prywatnych. Z szop miejskich sprzedano tylko połowę, to jest 650 cetn., w cenach o 5 do 10 proCt. niższych w porównaniu z przeszłorocznemi; atoli nie można tego brać tak ściśle, bo ci, którzy w przeszłym roku wełnę swoją drogo sprzedali, nie są w tym roku zadowolnieni, ci zaś, którzy w przeszłym roku na niższej cenie poprzestać musieli, znajdują w tegorocznej sprzedaży dość dobry rachunek. Najwyższa cena za cetnar wełny była 100 zł. r. m. K., a najniższa 60 zł. r. m. k. - N asi panowie, którzy z tegorocznej przedaży wełny nie są zadowolnicni, muszą o tem dowiedzieć się, że właściciele owczarń w Szląsku, Prussach i w ogóle w Niemczech, mając oslatniej zimy mniej paszy, musieli większą liczbę owiec niż zwykle wybrakować, a przez to wełna z ich owczarń była w ogóle lepszą; i dla tegoto na jarmarkach w Wrocławiu, Berlinie, Szczecinie, Lipsku i t. d. mogli byli o 2 do 5 pCt. drożej ją sprzedać. Atoli wziąwszy wszystko pod rachunek nie wyszli na te'm lepiej, gdyż z powodu zmniejszonej ilości owiec, mniej wełny mieli na sprzedaż, a do tego jeszcze okazało się po strzyży, iż i te owce, które sobie zostawili, mniej w tym roku wełny wydały, gdyż mimo wybrakowania, zawsze jeszcze szczupłą paszę im dawano. - U nas zaś w Galicyi dostatek paszy nie przymusił do większego niż zwykle brakowania owiec, a do tego jeszcze strzyż nie okazała ubytku wełny.

N owo wynaleziona machina do czyszczenia ulic. - Machinę te wynalazł M. Whitworth w Manszestrze, w którem to mieście jest ona już od roku w używaniu. Tamtejsza władza miejska wyznaczyła wynalazcy oddzielną część miasta, w rozległości 8 O O sążni kwadratowych do wypróbowania tej machiny. Według ugody w tej mierze zawartej, ulice mąją być czyszczone trzy razy częściej niż dotąd bywało i o czwartą część taniej. Pokazało się, iż ta część miasta różni się co do czystości tak bardzo od reszty miasta, iż znaczna liczba mieszkańców podała wspólnie prośbę do władzy miejskiej, aby ten sposób czyszczenia ulic w caliim mieście zaprowadzić. Prośbie fe] stało się zadość, albowiem na rok następny zrobiono z Panem Whitworth ugodę, do czyszczenia tym sposobem powierzchni 22,000 sążni kwadratowych. Machina ta składa się z rzędu mioteł, utwierdzonych w lekkie m ramowaniu z kutego żelaza. Ramowanie to znajduje się przy zwyczajnej karze, której skrzynia aby ją łatwiej napełniać, osadzona jest bardzo nisko. Gdy ta karra postępuje, to jest gdy jej koła się obracają, wtedy miotły czyszczą ulicę, i za pomocą płaszczyzny pochyłej wnoszą nieczystości do skrzyni. Koła na których skrzynia spoczywa, mają blisko swej osi zęby żelazne, które znowu chwytają w drewniane zęby osadzone na innej osi, przez którą przesuwa się łańcuch bez końca, niemal do samej ziemi sięgający. Za pomocą tego łańcucha utrzymane są miotły w przynależnym ruchu. Skoro skrzynia napełni się śmieciem, odłącza się jq łatwo od kary na której spoczywa, i inuę próżną w jej miejsce zawiesza. Skutek tej machiny jest iak najpożądańszy; posuwa się ona po ulicy powoli, i zostawia ją po sobie jak naj czystszą. Przy tych wymiarach jakie ta machina ma dzisiaj, skrzynia wypełnia się śmieciem w 6 minutach gdy na dworze sucho, a w 3ł minutach podczas sloty. Prosty sposób zapobieżenia brakowi gnoju, i uwolnienia stajen i obór od exhalacyi ludziom i bydłuszkodliwych. - Jest to rzeczą doświadczoną, iż gnój tak w stajniach, jak i po za stajniami, przez zagrzewanie się, a następnie przez ulatnianie, traci mnóstwo cząstek posilnych, tak dalece, iż niektórzy chemicy wyrachowali, że ta strata wynosi przez cały rok Jt części. Chcąc temu zapobiedz, trzeba przeszkodzić owej exhalacyi gnoju. W tym celu na stajnię średniej wielkości bierze się funt kwasu siarkowego i wlewa do 15 lub 20 garncy wody. Tym roztworem polewa się gnój w stajniach i na kupach. Powtarzać to trzeba trzy łub więcej razy do roku. Przez to zapobieży się zagrzewaniu gnoju, a cząstki amoniakalne i solne nie będą ulatywały i pozostaną w gnoju. Dobrze jest także starać się o to, aby exhalacye stajenne trzymały się gnoju, i to w stanie krystalicznym; albowiem pi zez to gnój będzie silniejszy i nieszkodliwy zdrowiu tak ludzi w stajni posługujących, jako i samychże bydląt. Sposób do tego jest bardzo prosty: O to w kuku miejscach stajni postawić płaskie miseczki z kwasem solnym (wodo-chlorowym) w małej ilości, co sprawi, iż wszystkie lotne cząstki gnoju będą się krystalizować i uie ulecą. Miseczki lub drucianą, aby które z zwierząt domowych nie polizało będącego w nich kwasu. Choroby ócz, pluć i t. p. u koni, pochodzą najczęściej z gryzących exhalacyi gnojowych. Z resztą, siano i słomę chowa się nie raz na poddaszu, tak iż exhalacye stajenne dostają się do nich, i czynią je dla bydła niezdrowemi. Wszystko to powinnoby zachęcić do chwycenia się tego prostego i taniego sposobu uniknienia fych niedogodności, i przytrzymania w gnoju tych cząstek, które silność nawozu stanowią. Smalą Abd-el-Kadera. - Smalą, czyli raczcj Zamalat lub Zmalali, znaczy tyle co u nas dom, to jest rodzinę i krewnych. U Emira, jakim był Abd-el-Kader, znaczy dwór, to jest orszak z osób wyższego i niższego stopnia, które Abd-el-Kadera otaczają. Ze królewicz francuski na dniu 16. Maja wziął tę świtę w niewolę, jeslto ważnćm zdarzeniem równie dla Afryki jak i dla Islamizmu. Gdyby Arabowie byli jeszcze mieli jaką literaturę, jakieś ognisko, jak dawniej Bagdad, ten z chyżością orła wykonany napad pomnożyłby cudowne powieści Tysiąc nocy i j e d n a o nową bajkę, w której królewicz niewiernych, wsparty czaruoksięstwem i ziemi duchami, leci powietrzem i porywa królewiczów i królewnę sułtana prawowiernych. Ale Arabowie nie mają teraz ani piśmiennictwa, ani umiejętności, ani sztuki, nie zdolni przeto ani wystawić zdarzeń w lakiem świetle, w jakiem się okazują, ani też je wywoływać i przywieść do końca na rzecz swojej narodowości i rodzinnego kraju. Czemuż tak groźny niegdyś na Wschodzie i Zachodzie islamizm nikczemnieje i upada? Ponieważ ów czas, w którym dzika silą mas wielkich, nie kierowana duchem umiejętności i sztuki pierwszeństwo brała, już przeminął, już niepowrotnie przeminął! Samo natchnienie zabobonu niegdyś tak potężne, nie chroni teraz ani Arabów i Turków, ani też Chińczyków i Afganów przed garstką Europejczyków, którzy zbadawszy tajnie natury koiz\stają z owoców pracy swojej. Ztąd idzie, że przeciw temu samemu Abd-el-Kaderowi, którego zagorzała zabobonność na tron Emirów wyniosła, któremu wiele miast nowych i starych czołem biło, że przeciw niemu samemu ciż sami Arabowie walczą w szeregach francuskich z dzielnością synów puszczy. Ztąd idzie, że ten, co władał rozległym krajem i wielą miastami, musi wraz z swoją rodziną i dworem uch dzić i tułać się w puszczy, jak niegdyś en wie i szejkowie w biblii. Przyszło nareszci tego, że 500 znużonych jeźdców pod dov

stweltt młodzieńca w pierwszej porze wieku, zabrało ową smalę, podobnie jak się porywa młode drapieżnemu zwierzęciu, chociaż siłę pięćset krotną można było odeprzeć pięć tysięczną. Abd-el-Kader byt wprawdzie szczęśliwszym jak Daryusz nad rzeką Issus, wyratował bowiem swoje matkę i żonę, to jednak nie wstrzyma jego upadku. Ci ze znakomitych naczelników, którzy się wraz z swojemi żonami i dziećmi w jassyr dostali, zmuszają go do zaniechania dalszych planów, podczas gdy wyniszczenie jego majątku nie dozwala mu w nowe obrończe zaopatrzyć się siły. - Jeśli każden przyjaciel postępu ludzkości widzi w klęsce Abd -el- Kadera szczęśliwe zdarzenie, to z drugiej strony należy dziękować Opatrzności, że pochylonemu wiekiem i niedawnein nieszczęściem ojcu, nową wlała pociechę w owdowiałe serce, dozwalając jego synowi tak swielne'm okryć się zwycięztwem. I sam nieszczęśliwy Emir godzien powszechnego spółczucia i czci powszechnej. Ścigany jak dziki zwierz, nadstawiał w najnowszych czasach piersi swoje w obronie narodowości, domowego ogniska i praojców wiary, i możnaby ma było nie zawiścić zwycięztwa, gdyby w tak pięknej sprawie także inlelligencyi mógł bjl użyć ku pomocy i swoim staraniom moralną nadać podstawę. Tunel pod morzem z Doweru do Kale tu. - Zaledwo ukończono tunel pod Tamizą, a już czytamy po pismach angielskich o nowym olbrzymim planie zbudowania tunelu pod morzem z Doweru do Kaletu. - Pewien inżynier twierdzi, że ciasnina ta nie jest na żadnym punkcie tak głęboka, aby udaremniła podobne zamiary, z resztą skaliste dno morskie ułatwi także o wiele przywiedzenie tej myśli do skutku. Koszta mąją tylko pięć do sześciu razy więcej wynosić, niż przy tunelu pod Tamizą (?). Może się wkrótce Anglikom zachce, zamiast parowemi statkami, tunelem'do Chin towary swoje prowadzić! - Trudności towarzyszące wyrabianiu węglanu ołowiu (blejwasu) a nadewszystko szkodliwość zwykłych sposobów fabrykacji dla zdrowia tych co się jej oddają, spowodowały znanego członka Akademii Nauk Paryskiej P. Ganna! do szukania sposobu łatwiejszego i zclIu>wiu nieszkodliwego. Twierdzi on, iż znalazł takowy sposób. Przez operacyą bardzo prostą, w czasie bardzo prędkim, podejmuje się ten " " A dostarczyć handlowi taką ilość blejwasu, była zapotrzebowana i wyroby jego niew dobroci naj doskonalszym w tym 10Przyjęcie metody P. Gannal miałoby siącom ludzi, którzy giną corocznie lub dostają chorób nieuleczonych w fabrykach blejwasu. Na posiedzeniu Akademii Nauk dnia 22. Maja Pan Gaunal wykładał swoje metodę, opuszczając szczegóły techniczne. Zależy ona na rozdrabianiu ołowiu na zimno za pomocą tarcia śrolu w cylindrach tegoż metalu, pote'm na nasycaniu go kwasem węglowym również na zimno i na dalszych pomniejszych operacyach. Rzeczą jest nader pożądaną, iżby skutek sprawdził odkrycia P. Gannal, byłoby to prawdziwem dobrodziejstwem; około 500 robotników z fabryk blejwasu wchodzi corocznie do szpitalów Paryskich, ws7yscy są dotknięci okrutną chorobą zwaną kolką ołowianą, która po kilku powtórzonych attakach, wyradza się w wielką chorobę, paraliż i nakoniec śmierć sprawia, tak iż w dzisiejszym stanie można uważać fabryki tego wyrobu za upoważnione zakłady do trucia ludzi.

OBWIESZCZENIE.

Czyszczenie miasta i ulic od 15. Września r.

b. na rok najmniej żądającemu wypuszczone być ma. Tym końcem termin licytacyjny na dzień 27. Lipca r. b. po południu o 4tej godzinie przed Sekretarzem miasta Zehe naznaczony został. - Warunki w Registraturze naszej przejrzane być mogą. Poznań, dnia 10. Lipca 1843.

Magistrat.

OBWIESZCZENIE.

Niewiadomi właściciele na gruncie niegdyś kościoła Dominikańskiego tu w Kościanie znalezionego kielicha srebrnego wraz z pateną, oszacowanego na 26 Tał. 20 sgr. 4 fen., wzywają się niniejszem, aby swoje mieć mogące pretensye do tegoż w terminie dnia 18. Września r. b., o godzinie lIstej przed południem w naszym lokalu sądowym przed deputowanym Ur. HenkeI Assessorem nadwornym wyznaczonym, zameldowali i udowodnili, gdyii w przeciwnym razie z terminem prekludowani zostaną. Kościan, dnia 18. Lipca 1843.

Krół. Pruski Sąd Ziemsko-miejski.

Prostując odezwę z dnia 21 Lipca w Mrze 169. Gazety Pozn. pol. oświadczam, iż odnowienie ołtarza wielkiego nie moim, ale nakładem innych pobożnych parafian za staraniem Wgo Proboszcza i Dziekana Kamieńskiego uskutecznione zostało. Poznań, dnia 22. Lipca 1843.

J ez ioro wski.

Pojutrze dnia 27. Lipca r. b. jest do widzenia po roz ostatni kolosalny panoram Moskwy przy placu Kamlaryjnym. Wnijście 5 sgr. 12 biletów za Talara.

Natrum carbonicum (węglan sody) szczególniej godne polecenia dla gorzalń otrzymał i ofiaruje w najutniarkowańszćj cenie J. G. Treppmacher, przedtem: St. Sypniewski. Od dnia dzisiejszego przedaję w mojej fabryce likierów, przy ulicy Dominikańskiej Ńr.3. »pod Złotą kulą« kwartę likierów za 1 O sgr., kwartę dubeltowej wódki za 4 sgr., kwartę pojedynczej wódki za 3 sgr., kwartę dubeltowej wódki żytniej (kwedlinburskiej) za 3 sgr., kwartę żytniej wódki za 2 sgr., i daję nadto rabat biorącym znaczniejsze ilości. Poznań, dnia 24. Lipca 1843.

D. G. Baarth.

.....- .......I ."1. L" I-e

Hur giełdy Herliiiskiej.

8toDnia 22. Lipca 1843. pa prC.

Obligi długu skarbowego. .

Pr. aug. obligacje 1830. . .

Uhligi preiuiów handlu morsko Obligi Knruiarchii . . . .

Berlińskie oblig. miejskie

Zachodnio - Pr. listy zastawne Listy zast. W. X. Poznańskiego dilo dito dito Wschodnio - Pr. listy zast, ,

Kur- i Nowomarch. dito Szląskie dito.

Inne monety złote po 5 tal.

Discouto · AUcJe Kolei Berlińsko - Poczdamskiej dito dito akcje a prioris . Kolei Magdebursko - Lipskiej dito dito akcje a prioris . Kolei Berlińsko - Anhaltskiej dito dito akcje a prioris . Kolei Diisseldorf. - Elberfcld.

dilo dito akcje a priorisdito dito akcje a prioris . Kolei Berlińsko - Frankfurt.

dito dito akcje a prioris .

Kolei Beri. - Szcz. B. Lit. A. , dito dito Lit.B. . dito dito odstępI. .

Ceny targowe w mieście POZNANIU.

Pszenicy szef el Zyta dt Jęczmienia dt.

Owsa . dt.

Tatarki dt Grochu. dt.

Ziemiaków dt.

Siana cetnar .

Słomy kopa Masła garniec.

IIi 4

JNapr. kurant papie- 1 »otowirnml 1 zną. 104 A 103Ą 103 - I - 48 - 1021 1021 - 1061 - 101 1031 1034 - Iffit\ 102i 101* 18* 13rV 111 II! 3 4 144J - 103i - 1701 104 Iffit\ 149 148 - Iffit\ 83 82 95J - 771 JW - - 1 03* U4f II 31 114A - 114Atk Ę rp & 1/; 4 5 4 5 4 5 4 4

Dnia 21. Lipca.

1843. r.

od I do Tal. sg .1. sgr. fen 1 2 . - 1 22 6 1 12 - 1 12 6 l 11 - 1 12 6 1 1 6 1 2 1 14 6 1 15 1 20 - 1 21 22 - - 23 15- 16 6 20 6 25 - 1 15 - 1