G

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1843.08.28 Nr200

AZ

VVielkiego

ETA

Xicstwa

POZNAŃSKIEGO

Nakładem Drukarni Nadwornej W. Dekera i Spółki. - Redaktor: A. Wannowki.

300.

W Poniedziałek dnia 28. Sierpnia.

1843.

Wiadomości krajowe.

Z n a d R e n u, d. 17. Sierpnia.

N adzwyczaj czynnie pracują od niejakiego czasu nad koleją żelazną z Akwizgranu do granicy belgijskiej, tak, iż można się spodziewać, że 15go Września kolej tę, która idąc przez Akwizgran i Kolonię połączy Ren z belgijskicini kolejami i belgijskiemi portami, dla pub li - bliczności otworzą. Już dnia 9go Września cała linia ma być gotową. Z belgijskiej zaś strony tak wszystko urządzono, że po linii belgijskiej już od 1. Września lokomotywy będą mogły chodzić. Wspaniały i pyszny widok przedstawia wiadukt, który w bliskości Akwizgranu wiedzie przez głęboką dolinę. Ma on 600 stóp długości, a 120 wysokości i spoczywa na podwójnym rzędzie arkad stojących jedna na drugiej.

Wiadomości zagraniczne.

Polska.

· z War s z a w y, dnia 28. Sierpnia.

JW. Hr. Wład. Lranicki, Wielki Podczaszy Dworu J. C. K. Mości, Senator, przybył do Warszawy z Karlsbadu, wraz z swą rodziną.

Na dniu 13. b. m. i po 3ch miesięcznej ciężkiej chorobie, przeżywszy lat 67, rozstał się z tern życiem doczesnem ś. p. Ign. Locci, Referendarz Nadzw. i Kawaler różnych orderów,vr dobrach swych dziedziczno Muchlinie, parafii Turek, w powiecie i guber. Kaliskiej.

Zawczoraj Dyrekcya Główna Towarzystwa Kredyt. Ziemsko zdała publiczną sprawę z czynności ubiegłego Igo półrocza r. b., a 34go od zawiązania się Towarzystwa. Zagaił posiedzenie w zastępstwie JW. Dyrektora Główn. Prezydującego w Kom. Rz. Skarbu, Tajny Radzca Łęski, poczem JW. Senator Prezes Dyr. Głów, Morawski w zabranym głosie przedstawił w krótkości rezultaty półrocznych czynności władz T ow. ; a następnie odczytane zostało sprawozdanie z którego interessujace szczegóły zamieszczamy: Wierzytelność ogólna Towarzystwa na dobrach zahypotekowana wynosiła z końcem pierwszego półrocza 1843. summe zł. pol. 333,556,700, z tej do dawnego Towarzystwa należy zip. 32,925,000 do nowego zaś zł. 300,631,700. Listów Zastaw, w obiegu znajduje się dawnego okresu wartości 85,077,100, nowego zł. 197,559,500. Ogól należności do poboru od stowarzyszonych wynosił w minionym półroczu zł. 15,582, 135 gr. 28. Zalega na dobrach 3,649,550 gr. 13. Zaległość ta we wszystkich Guberniach poczyna się od raty Czerwc. r. z. · W półroczu fćro żadne dobra z powodu zaległości Towarzystwa sprzedane nie były; żadnych nie ma któreby na powtórny termin sprzedaży były wystawiene, takich zaś, które terminem lszej sprzedaży są zagrożone jest dóbr 50. Należność do wy-' roczne, wynosiła zł. 20,165,467 gr. 25, na to w minionem półroczu wypłacono zł. 13,496,750, pozostaje do wypłaty dla niezgłaszającyeh się po odbiór zł. 6,668,717 gr. 25. Fundusz stanowiący własność stowarzyszonych, a powstały z opłaty kar exekutnego, i innych nadzwyczajnych wpływów wynosi zł. 6,741,277 z tego zł. 4,563,186 gr. 19 należy do dawnego okresu, zaś zł. 2,278,090 gr. 11, do nowego okresu Towarzystwa.

R O S S Y a.

Z P e t e r s b u r g a, dnia 17. Sierpnia.

- W skutek Najwyżej zatwierdzonego 19 Czerwca przedstawienia N. R. Synodu, ustanowiony zostaje w mieście Kownie drugi wikaryat Prawosławny Eparchii Litewskiej. Wikariusz będzie miał tytuł Biskupa Kowieńskiego i na miejsce pobytu wyznaczony mu jest monaster Wniebowzięcia Pożajski, którego tenże Biskup będzie przełożonym.

Dziennik petersburski donosi, że smlerć Wielkie'j Księżny Alexandry Maxymilianowny, córki Jego Cesarskiej Mości Księcia Leuchtenberg i Wielkiej Księżny Maryi Mikołajewny, która po długiej chorobie dnia 12. Sierpnia o godzinie 9 zrana umarła, pogrążyła całą familią cesarską w smutek najgłębszy. Dnia 13. Czerwca odbył się obrzęd założenia gmachu przeznaczonego na Gymnazyum w miasteczku Białej-Cerkwi, budującego się kosztem Hrabi Branickiego. Najprzew. Metropolita Kijowski i Halicki Fi lar et miał niszą z tego powodu i położył węgielny kamień, w obecności P. Kijowskiego Wojennego, Podolskiego i Wołyńskiego Generał - Gubernatora, Kuratora okręgu naukowego Kijowskiego i innych miejscowych urzędników. - Przedtem Najprzew. Metropolita poświęcił Cerkiew wzniesioną w te'inze miasteczku kosztem Hrabi Branickiego. Po ukończeniu tych obrzędów w jednym z pawiljonów ogrodu Białocerkiewskiego dana była wspaniała uczta.

Francya Z P a ryż a, dnia 15. Sierpnia.

Zdaje się, że godność Wielkiego Jałmużnika znów przywróconą będzie. Już kilku dzienników mówiło o tern, a teraz donosi Revue, że od kilku miesięcy traktuje się z Rzymem o wykonanie dawnego tego planu. Według dziennika tego, godność Wielko Jałmużnika ma być pierwsze m miejscem duchownem, niejako nowe Ministerium spraw duchownych, kościelnych i stósuuków z Rzymem. Kardynałowi de la Tour

*'Ouvergne przeznaczają tę godność gallikańkiego Primasa. Arcybiskup Paryski wydał książeczkę: O b - servations sur la coutroverse elevee a l'occasiou de la liberte d'enseignement. Oddziela on w tern piśmie sprawę duchowieństwa od sprawy dziennikarskich przewodników, i jak sam Univers przyznaje, karci zbyteczne uniesienie tegoż dziennika. Wszakże U n i v e r s nie daje się tern odstraszyć, owszem powiada: »Oświadczenie naszego Arcybiskupa zapał nasz tylko powiększyć może, bo nam wolniejszy nadaje kierunek, pozwalając nam bez przeszkody iść drogą raz utorowaną, i zwalniając nas z odpowiedzialności, którąśmy radzi nieradzi dźwigali.« Z dnia 18. Sierpnia.

Mówią, ze Lord Aberdeen niema ochoty zezwolić na zmianę, lub jakby sobie rząd francuski życzył, na zniesienie traktatów wizytacyjnych z roku 1831. i 1833. Przeciwnie nawet zdaje się, iż gabinet w S1. James, zamiast zaniechać tei ugody, chce spowodować wszystkie dwory europejskie, aby ją przyjęły. Tylko jeszcze trzy mocarstwa nie przyjęły prawa wizytacyjnego, t. j. Belgia, Hannower i Grecya. Podczas ostatniej bytności Króla Hannowerskiego w Londynie wzmiankował o tern Lord Aberdeen i podobno już zaczęto umawiać się w tym względzie z gabinetem hannowerskim. Większe zapewne trudności Belgia robić będzie, gdyż rząd obawia się, aby Izby belgijskie uieposzły za przykładem Izb franzuskich i nieoświadczyły się przeciw prawu wzajemnej wizytacyi. Lord Aberdeen spodziewa się, iż mu z Grecyą pójdzie tak łatwo jak z Hanowerem i myśli nie zadługo wnijść w korrespondencyą z dworem ateńskim. Dowiedzieliśmy się wczoraj, że dwór lisboński wacha się, czy ma pozwolić Esparterze wylądować, gdyż nie wie jak go ma przyjąć, gdyi na okręcie liniowym angielskim obchodzono się z nim wciąż jako z Regientem, chociaż w skutek ostatnich wydarzeń hiszpańskich, z trudnością sobie do tytułu tego prawo rościć może. Donoszą dzisiaj, że Poseł hiszpański w Lizbonie, szczęśliwie tym spobem dwór w Lisbonie od ambarasu uwolnił, że protestował uroczyście przeciw wylądowaniu Księcia Witoryi. Posłem hiszpańskim w Lisbonie jest tenże sam Don Miguełl Aguilar, którego prawie przed rokiem Regient do Madrytu powołał, aby objął ministerstwo spraw zagranicznych, lecz gdy z Esparterem względem politycznego swego postępowania porozumieć się niemógł, pozostał na s»ojc'in miejscu. Ze zaś tymczasem cale ciało dy plomatyczne w Madrycie uznało nowy rząd hiszpański , a nawet było przy tomnem in corpore udoletnieuia Królowej Izabelli, przeto protestacyą Pana Aguilar rząd uważał za słuszną, a Espartero był zmuszonym udać się w dalszą podróż do Anglii. Wiedział o te'm, ze jego małżonka udała się do Bayouny, spodziewał się więc, ze ją tam jeszcze zastanie i przybył 16. t. m. do ujścia Aduru, niedaleko od Bayonny na angielskim parowym statku, chcąc ją zabrać i zawieść z 60bą do Londynu. Księżna de la Vitoria czekała napróżno od 12. do 15. w Bayonnie na wiadomość jaką o swoim mężu, a gdy dnia 14. Generał Seoane przybył do Bayonny, puściła się w jego towarzystwie do Paryża d. 16. kilka tylko godzin przed przybyciem Espartery. Spodziewamy się tu Księżny co godzina, lecz zdaje się, ze niezwłocznie uda się do Hawru, aby męża swego dogonić. Ciekawi jesteśmy jak sobie Pan Sancho, Poseł hiszpański w Londyz Regientem postąpi. Podług gazely la Presse Księżna de Joioville wniosła przez kontrakt ślubny małżonkowi swemu: 1) 1,000,000 fr. wgotowiźnie; 2) 180,000 ft. w rentach 6 procentowych brazyłskich; 3) 25 lieues ziemi w prowincyi S. Katarzyny do wyboru Księcia. Ta prowincja, położona nad oceanem obfituje w przepyszne lasy i kopalnie. 4) Księżna posiada nadto 26,000 fr. w rentach dochodu i na 200,000 fr. klejnotów. Cesarz brat jej dał Księżnie na wyprawę 300,000 fr. -- Dziś spodziewają się przybycia Księżny Witoryi, która, jak się zdaje, trafiła się w Bordeaux z Generałem Seoane. Okręt, na którym Ex Regient Espartero przybył do portu bajońskiego, aby ztamtąd żonę swoją zabrać, jest angielski siatek parowy P r o m e t e u s z , na którym, gdy mu w Lisbonie wylądować nie pozwolono, udał się wprost do Londynu, Takim sposobem spełzły na niczem wszystkie wieści, które krążyły, że chce wylądować do Galicyi, lub na wyspę Kubę i tam się osiedlić.

Ze Espartero nie chciał wyjść na ziemię francuzką, to łatwo pojąć można. Myślą, że ostatecznie osiędzie w Anglii, dopóki laska Królowej Izabelli nie zezwoli na powrót jego do Hiszpanii. Wątpić nie można, ze to prędzej czy później nastąpi, nie można bowiem sądzić, żeby Hiszpanie na długi czas odjęli powrót do ojczyzny człowiekowi, który, mimo wszelkich zarzutów, przez poświęcenie swoje i niezaprzeczone zasługi ma prawo do wdzięczności całego narodu. Popiera jeszcze mniemanie nasze to,

że obiedwie Księżniczki dziecinne'm poszanowaniem i przywiązaniem są przejęte ku niemu, i okazywały je nawet wtedy, kiedy N arvaez z wojskiem sojem już wkroczył do Madrytu i z wielkie m podziwieniem Królowy oznajmił się jej zbawcą, Z dnia 19. Sierpnia, Dzisiaj albo jutro spodziewany tu Książę Syrakuzu, który stosownie do doniesienia wczorajszego z Marsylii na parostatku neapolilań - skim tamże już dn. 16. przybył. O celu podróży jego nic pewnego powiedzieć nie umiemy; może chce odwiedzinami swemi blisko z domem panującym w Neapolu spokrewnioną nasze rodziuę królewską ucieszyć, albo też z pewną missyą królewskiego brata swego tu przybywa. Księżna Witoryi wczoraj wieczorem tu jeszcze nie przybyła; powiadają nawet, że w podróży swej do Havre przez Paryż wcale przejeżdżać nie będzie, a to w skutek pewnych skazówek, które jej ztąd pośrednią drogą doszły. Królowa Marya Krystyna, której Księżna aż do jej abdykacyi, pierwszą była damą pałacową, która Księżnę tylu dowodami przy» wiązania i laski dawniej zaszczycała, zrazu powzięła podobno zamiar zaproszenia jej formalnie, aby do Paryża przybyła, wszakże doradzcy Królowej na inną ją drogę naprowadzili. Wyjazd Maryi Krystyny do Madrytu pierwej z pewnością nie nastąpi, aż Królowa Izabella przysięgę wierności w zgromadzeniu Stanów wykona. Ksiądz Genoude, ukazujący się co wieczór w Gazette de France jako legitymisfa, aby nazajutrz rano w N a t i o n z czapką J akobińską się popisywać, któremu Arcybiskup paryzki zabronił właśnie odprawiania mszy, stara się teraz na dobre o miejsce deputowanego w Perigueux. Arago i Laffitte są jego patronami. Polecają go dla tego, że zawsze mówił i pisał za powtórnem zdobyciem granicy reńskiej. Zostawszy deputowanym, przysięgę wierności w ręce Królowa będzie musiał złożyć; uczyni to, ale rozumie się z należytą restrictio mentalis. Między p. Guizot i Posłem angielskim zaszły wzajemne reklamacye w skutku uderzenia się parostatków» V eloce« francuskiego i » Lezard« angielskiego, przez co ostatni zatonął. Gabinet angielski skarży się, że obrót Kapitana francuskiego uczyniony byl w zamiarze zatopienia okrętu angielskiego. Tymczasem Minister marynarki francuskiej otrzymał raport od dowódzcy francuskiego, który się skarży, że »Lezard« dał spostrzedz zamiar zatopienia »Veloce« uwa »Veloce« uuikał uderzenia i wpadł przodem na bok okrętu angielskiego, który rozbił. Anglia.

Z L o n d y n u, dnia 17. Sierpnia.

W Izbie Niższej toczyły się przedwczoraj ważne obrady względem Serbii, które tym intcressowuiejszem czynią nowe pismo czasowe zajmujące się tą sprawą. Zawiera ono bowiem 4) Zniweczenie rossyjskieJ polityki w Serbii; 2) INotę rządu Serbskiego do dworów Europejskich; i nareszcie 3) Historyą wypadków Serbskich od czasu wyboru Księcia Alexandra we Wrześniu 1342. aż do powtórnego wyboru tegoż w Lipcu 1843. Duszą tego pisma jest niezawodnie Urquhart, który znaną swoją nienawiść ku Rossyi wylać pragnie. Cechą dziennika tego, oprócz nienawiści owej ku Rossyi, jest jeszcze zacięta złość przeciw Lordowi Paljnerstonowi. Wszystkie nieszczęścia, jakim naród augielski obecnie podlega: stagnacya handlów i fabryk i wynikająca stąd nędza i nicukontentowanie robolnikow, niedobór finansów, zaburzenia Repealskie, Rebbekaizm, wpisane na karb tego męża. Liczne jego niesprawiedliwości sprowadziły gniew Boży na naród, Który nieprędzćj przebaczenia spodziewać się może, aż wielki ten zbrodniarz pod miecz sprawiedliwości wydany będzie! Wszakże pomimo tej namiętności, która w ogóle pizcbija, zawiera pismo to wiele rzeczy uwagi godnych. Co do obrad na początku wzmiankowanych, zawierają one nie jedne dobrą uwagę o ogólnych sprawach Europejskich, wykazując z drugiej strony, jak rozerwana jest partya ministeryalna. Z mowy Peela pokazuje się jasno, że niinisteryum jego daleko więcej posiada zaufania do polityki Rossyi, aniżeli przeszłe, albo też widać przynajmniej, że zaburzeniom IiIandskini lak długo pobłażać zamyśla, aż przymuszonym będzie stanowczego coś uczynić. Ekonomiści, jak Hume, chwalą je z tego względu, że się nie tyle kłopoce o sprawy zewnętrzne; ale niewątpliwą jest rzeczą, że zdania Palmerstona i Israelego daleko bardziej do gustu przypadną mężom myślącym, aniżeli owe mowy bez celu. Zresztą mniemał może Peel, że, ponieważ Palmerston w walce przeciw jego Ministerstwu zwycięstwa tylko szuka nad przeciwnikiem politycznym, i jemu nic więcej czynić uje wypada, jak zaczepkę w tym samym odpierać duchu. Ztąd też to zapewne poszło, ze tyle do tego wartości przy więzy wał, iż angielski agent w Belgradzie, który rząd swój zawiódł, instalowanym był przez Lorda Palmer

.1608

stona. Przynajmniej nadzieja jego, jaką w końcu wynurzył, że Rossya roszczeń swoich dalej nie posunie, i powtórny wybór Księcia Alex a n d r a uzna, bardziej zaspakaja przyjaciół Europejskiego pokoju, aniżeli dawniejsze jego oświadczenie, że do samej lylko Rossyi należy tłómaczyć sobie traktaly z Turcyą zawarte. Lord Sandon, lubo Torys, jednak zapalony przyjaciel Polaków, skierować chciał słowa Ministra także na Polaków korzyść, a Peel nie sprzeciwiał się temu przynajmnij . N ajlepiejby ministeryum nasze uczyniło, gdyby agieuta swego, tak nieprzyjaznego palryolom Serbskim, odwołać chciało; jakoż zdaje się, że to wnet nastąpi. Bo spodziewać się należy, że z uznaniem Alexandra nie skończą się intrygi w kraju tym rozpoczęte. Aby zaś intrygi te przeciąć, konieczną jest, aby rząd angielski zachęcał Serbów do jedności i utwierdzał ich w posłuszeństwie i wierności ku Porcie, gdyż to, przedewszystkie in i do ocalenia Porty samej przyczynić się może. Torysowski dziennik Times zawiera następujący artykuł przeciw teraźniejszemu ministerstwu : »Wigowic mało zdziałali pod Lordem Melbourne, mało praw przeprowadzili przez Izbę, w lem nie ma wątpliwości. Ale to przynajmniej mogli sobie powiedzieć, że przyczyna ich złego powodzenia leżała w sile ich przeciwników, nie zaś w ich własnej słabości. Jeżeli tylko mało wykonać mogli, to przynajmniej wiele proponowali i doświadczali. JNikt nie mógł twierdzić, że działali tak, jak gdyby byli w kłopocie, co mają czynić, mając silną większość za sobą. Dopóki ją mieli, rządzili dzielną ręką i przeprowadzili wiele praw nader ważnych, mniej ważnych i wcale nieważnych; jak n p. akt reformy, akt muuicypalności, akt o zamianie dziesięcin, emancypacyą murzynów, nowe prawo o ubogich i t. d. Gdy Irlandya zaczynała być niespokojniejszą jak zwykle, nie wahali się zażądać od Parlamentu uchwalenia aktu przymusu. Gdy się zbuntowała Kanada, przytłumili bunt z szybką determinacyą i siłą. Przeciwnie zaś rząd, który nastąpił po wigach, zdaje się być napełniony tą dumą, aby w obliczu świata okazywać połączenie absolutnej bezczynności z absolutną władzą. Uzbrojony w bezprzykładną od wielu lat silę parlamentarską, zamierza zamknąć posiedzenia Izb, których czynność prawodawcza we względzie wszystkich ważnych celów białą przedstawia kartę. Dwa tylko prawa przedłożył, które mąją na sobie cechę dokładności; bilo szkołach fabrycznych bile przechodząc przez Izbę Niższą, i niebędac jeszcze gotowe, doznały takich klęsk, takiego obkrojenia, takich odmian, jakich nie doznał żaden bil wigowski, nawet wtenczas, gdy władza wigów już była najgłębiej upadła. Utraciwszy swój;} zasadniczą podstawę, ogołocone z przeznaczenia, które je czyniło przedmiotem publicznego inleressu, pozostały tylko jeszcze jakby c a p i t a m o r t u a, celem pośmiewiska dla całego kraju. Wszelako te dwa bile, były niezaprzeczenie całorocznym owocem połączonej mądrości naszego konserwacyjnego gabinetu z jego większością parlamentową 100 głosów. Zresztą parlamentarska ta wyprawa była całkiem tak niepłodna, że liberalna oppozycya, z rozpaczy o brak materyi do oppozycyi, trzynaście nocy trawi na pokonywaniu jednego bilu, który jedynie ma ua celu dalsze trwanie upoważnienia, udzielanego każdemu zarządowi w Irlandyi od początku tego wieku, nawet rządom wigowskim. I tego bilu o broni w Irlandyi przeprowadzono przez 18 nory zaledwie 11 paragrafów. ! *) Jakże się to da wytłumaczyć? Isic zachowywałże p. Peel prawie przez cały rok po objęciu steru rządu tajemniczego milczenia, podczas gdy każdy domyślał się, że pracuje nad jakim wielkim planem politycznym, na którego rozwinięcie cały naród z niecierpli - wością oczekiwał? Czyliż ten wielki plan jest w końcu jedno nic? Albo jest że on nicze'm innem jak tylko systemem przynoszenia krajowi, po długich pauzach, tak małej dozy wolności handlowej, jak prawo zbożowe i taryfa z r. 1842 ? Ludzie nie mogą tego nieuważać , że ten sam minister, którego własne prawodawcze źródła pomocnicze płynęły dotychczas z tak dziwną oszczędnością, teraz tak delikatnie jak swoją źrenicę w oku pieści i pielęgnuje to, co dawniej, częstokroć pomimo jego naj silniej » ' szego oporu, czynione'm było przez tych, na których ruinie on teraz stoi. Byloż posiadanie władzy jedynym i całym jego celem? Nie byłoż żadnego złego do uleczenia żadnych złych praw do poprawienia, żadnych niebezpieczeństw do odwrócenia, żadnych wielkich czynów do wykonania? Czyż p. Peel wyobraża sobie rzeczywiście, ze jedynie dla siebie namówił naród angielski do obalenia przeszłego rządu! Czyż w jego konserwatyzmie nie ma innej zasady, jak tylko ta: aby ściśle trzymać się tego, co wigowie czynili, i lękliwym krokiem postępować trochę naprzód wich kierunku? Jeżeli lak

*) Wiadomo, ze w dniach następnych rozprawy nad tym biletu prędzej sic posuwałYjest, tedy czas dla niego dowiedzieć się, że to nie zasada konserwacyjna, do władzy go doprowadziła; i ona go też przy tej władzy zapewue nie utrzyma.«. Z dnia 18. Sierpnia.

Robotnicy, ktorzy w Ashton robotę porzucili, nie wdają się jeszcze w żadne plany polityczne, a w wielu fabrykach, gdzie się do żądań ich przychylono, powrócili nawet do robót. Ale umysły tak są rozdrażnione, że co chwila nowych wybuchów tak w tern miejscu, jako też gdzieindziej spodziewać się należy, w którym to razie Chartyści najwięcej złego nabroić mogą. - W Birmingham szczególne się odbyło zgromadzenie. Zwołali je pierwiastkowe owi teoretycy z pomiędzy fabrykantów, którzy w pomnożeniu pieniędzy papierowych widzą zbawienie narodu. Naprzeciw tym wystąpili Chartyści z cudowne m swem lekarstwem; cała ta dążność bliska była rozchwiania, aż tu jeden wystąpiwszy rzekł: «Czcgożmy sobie głowy łamać mamy, jak nieszczęściom naszym zaradzić trzeba? Toć to rzecz Ministerstwa. Ministerstwo to wypędziło poprzedników swoich pod pozorem, że kraj ocalić potrafi: aliści już dwa lata upłynęły, już dwa odbyły się posiedzenia, a nic jeszcze nie zrobiono. Udajmy się więc do Królowej z prośbą, ażeby tym ludziom, kiedyć zaradzić nie umieją, dymissyą dała.« Wniosek ten przyjęto z radością, i ma on być przełożonym na zgromadzeniu powszechnem. A za tern po wielu latach objawia się znowu jakieś porozumienie się pomiędzy niższemi a średniemi klas sami co zapewne nie będzie bez ważnych skutków. Odroczenie parlamentu ma, jak dzisiaj S t a n d a r d donosi nastąpić we czwartek, dnia 24. w sali Izby Wyższej; rzemieślnicy już robią zwykłe w tym celu przygotowania. Obstalowano nowe krzesło dla Księcia Albrechta, które będzie stało przy tronie Królowej, Przed trzydziestu laty katolicy edynburscy nie mieli nad jeden ołtarz w odległym kwartale miasta w domu prywatnym. Dziś mąją dwa wspaniałe kościoły: Św. Maurycego zbudowany kosztem biskupa Cameron i Św. Patrycego, biskupa Carruthers. Nadto w stolicy Szkocyi są dwa klasztory i kilka stowarzyszeń i szkół katolickich.

Hiszpania.

Z P ary ż a, duo 19. Sierpnia.

Depesza telegraficzna z Hiszpanii.

B aj o n n e , dn. 1 8 . S i e r p n i a . - Junta centralna w Galicyi, która niedawno temu w Lugo się była utworzyła, rozwiązała się.

zgromadzeń Junt generalnych, które dnia 15. Sierpnia w Guernice odbyć się miały. Deputacya Fuerystów, która dn. 14. z Bilbao była wyjechała, niebawem tamże powróciła. Niemcy.

Z F r a nkfo rt u n/M., d. 8. Sierpnia.

(G. Pow. Pr.) - Pomiędzy tutejszemi Izraelitami dzieje się od kilku tygodni szczególnego rodzaju bezprawie. Pewien żydowski kupiec z Amsterdamu, nadający sobie tytuł Xiccia (po hebrajsku N assi) Palestyny, kwestuje od domu do domu, i to bez żadnego pozwolenia zwierzchności, niby na korzyść ubogich w Palestynie, rzeczywiście zaś, jak tu od dawna wiadomo z odebranych wprost z Jerozolimy doniesień, w tym celu, aby zebrać potrzebny fundusz na okupienie, od przedajnych urzęduików tureckich, pewnego rodzaju zwierzchnictwa nad tamecznemi żydami dla siebie i ajentów swoich. Tym to sposobem zamyśla on pozyskać de facto w szumnym tytule zwiastowaną władzę, którą już, według otrzymanych ztamtąd doniesień, zaczął wykonywać po barbarzyńsku i środkami najgwałtowniejszemi. Ta okoliczność spowodowała już w przeszłym roku Sir Mojżesza Montefiore w Londynie do ofiarowania bezinteressownych usług swoich, w celu przesłania wsparcia pieniężnego dla ubogich w Palestynie. Amsterdamski Nassi wzywany już był z wielu stron i w wielu pismach publicznych, aby zdał rachunek z zebranych w poprzednich latach pieniędzy, które już wynosić mają przeszł0200,000 f.s. (8,400,000 złp.) Na to odpowiedział w drukowane'm piśmie zagrożeniem klątwy, i zamiast wymaganego rachunku, okazuje wiernym różne dziwaczne, niby religijne ćwiczenia i pozorne świątobliwości, np. w sabas i święta nie mówi innym językiem jak tylko hebrajskim, w te dni ubiera się całkiem biało i wiele innych podobnych wykonywa obłudnych czynów, o których istnieniu wcalebyśmy nie wierzyli, gdyby się przed naszemi oczyma nie działy, i gdybyśmy codzień nie widzieli, jak wiele osób udaje się do tego nowego «Świętego Izraelity«, prosi go o błogosławieństwo i za to znaczne na jego cel ofiaruje składki. Jak to wszystko pogodzić się może z. wysławianą oświatą dzisiejszych Izraelitów, trudno pojąć.

Niderlandy.

Z M a s t r i c h t, dn. 10. Sierpnia.

Król nasz dał nowy dowód swego ludzkiego serca. W dzień urodzin Xiecia Alexandra udał się konno do nowych koszar jazdy; mała 6

letnia dziewczynka przebiegła nie ostrożnie wpoprzek szosy przed koniem królewskim, który nie mogąc nagle być wstrzymanym, powalił dziecię na ziemię i skaleczył je w nogę i głowę. Król kazał natychmiast zanieść je do domu rodziców, przed którym ten nieszczęśliwy zdarzył się wypadek, i był obecny przy opatrzeniu go przez chirurgów, którzy zapewnili Króla, że rany nie są niebezpieczne. Po rewii powrócił Król do dziecka, i potem codzień kazał się o zdrowie jego dowiadywać. Sam do małej nie ostrożnej w czasie obwiązywania ran pocieszające przemawiał słowa, a rodzicom kazał wyliczyć znaczną summę pieniężną na pokrycie kosztów, przez ten przypadek zrządzonych. Szwecya i Norwegia.

Z S z t o k h o l m u, duo 4. Sierpnia.

Dowiadujemy się z Finlandyi, że czterej fińscy studenci, którzy przypadkiem na uroczystości studentów Skandynawskich byli obecnymi, do Uniwersytetu w Helsingsfors nie zostali napowrót przyjęci.

ROZlllaite wiadolllOŚci.

( Nadesłano.) X. Kazimirz Lerski kanonik metropolitalny gnieźnieński, urodził się w Opalenicy dnia 3. Marca 1 740. z ubogich, lecz poczciwych i pracowitych rolników, a ztąd niepospolitego szacunku godnych, że mając dwóch synów Stanisława i Kazimirza poświęcili wszystko, aby im dać przyzwoite wychowanie i wykształcenie najwyższe: do czego też za dawnej Polski wszelka była łatwość, bo fundusze publiczne edukacyjne wystarczały na wszystko, uboga więc młodzież nic niepłaciła. - Prócz tego szlachta brała do domów swoich ubogą a pracowitą młodzież z klas s wyższych, na dozorców 'i dyrektorów dla swych dzieci, uczyli się więc ubodzy o cudzym koszcie, to jest prawie groszem publicznym, a zawsze bratnim, rodzinnym. - Szkoły wyższe akademickie w Poznaniu urządzone w skutek reformy Kołłątaja, osadzone doskonałymi nauczycielami, niepospolicie zakwitły w końcu ostatniego wieku. Upadek ojczyzny pociągnął za sobą upadek szkół, miejsce nauk filozoficznych i umiejętności, tak pięknie w mowie ojczystej wykładanych, zajęła mowa niemiecka. Ztąd to giumazya za Prus południowych, stanęły w zupełnej sprzeczności z postępem. - Przed tą właśnie epoką Lerscy ukończyli szkoły «akademickie w Poznaniu, i złożywszy z cWubą examen dojrzałości, wybrali sobie zawód duchowny. Kazimirz w r. zki wikaryusza przy kościele w Grodzisku przez lat 3, później objął plebanią w Gniwie, a w r. 1812. w Dupinie, zkąd go w roku 1829. zasługi i nauki wywołały na kanonią metropoli - talną do Gniezna. Mąż ten prawy, najnaturalniejszy co do przyjemnej prostoty, w którym ani zdrady, ani przeniewierstwa nie było, którego każdy na samo wejrzenie pokochać musiał, który się nigdy nie uniósł gniewem, ani żadną pospolitą passyą, łagodny i przystępny bez wymuszenia, szczery i prosty jak dziecię, do zepsucia którego świat nie miał przystępu, by! tak wykształconego rozumu i serca, iź rzec można, że w nim skupiona była doskonała natura, z wykształconą sztuką: kochał go lud, uwielbiali współbracia, których jako dziekan umiał swym przykładem trzymać w karbach przyzwoitej dyscypliny, ale żadnego uiezdradził; na ułomności patrzał okiem politowauia, sądząc zawsze podług nauki Zbawiciela najprzód siebie. Słowem: długie lata upłyną nim równie naturalnego, równie cnotliwego i równie gruntownie oświeconego kapłana ujrzymy. Gdyby dary przyrody i usiłowania, Kanonika Lerskiego pomiędzy kiłku mężów pojedynczo podziełonemi były - jeszcze by ci mężowie nie byli pospolitćmi ludźmi. - Obowiązki stanu swojego pełuił bez przesady, równie bezbożnością jak chypokryzyą pogardzał. Skarbem mądrości jego, była księga ewaugielii, z niej wyssał słodycz życia i czystość sumienia. Mało czynił ubóstwu, bo samcałe życie ubogi, był atoli sprawiedliwym i rzetelnym. - Będąc plebanem, tak przy wyki do ubóstwa, że wcale już nie narzekał na biedę, zdawało się, że lak być musiało; tylko ja mogę rzetelne i szczere dac o tein świadectwo, jako nieodstępny przez lat 6. jego towarzysz, towarzysz pokoju duszy i niedostatku. Powołany na kanonika, nie zmienił sposobu życia, zawsze ta sama skromność, ta sama szczerość, taż sama prostota, równy do niego przystęp, równe do niego zaufanie, bo dusze wielkie czy okryte blaskiem świata, CZy w poniżeniu, zawsze są wielkierni, zmiana w postępowaniu lub w charakterze, słabym tylko i pospolitym ludziom towarzyszyć zwykła. - Otóż Kanonik Lcrski, jak człowiek w pożyciu domowem i publicznćin, jak kapłan bez skazy, jak obywatel bez nagany!., przypatrzmy się teraz jego umysłowi - a w tym względzie zajmie on w potomuości niepospolite miejsce: teolog, Kanonista, fllozo. . historyk, żadna gałęź nauk i umiejęti nie była mu obcą: co do historyi szcze.

późniejszych czasów i wypadków jemu współczesnych, był żywą encyklopedyą. Pisał niewiele, ale piórem tak wytrawnym, jak by! wytrawnym umysł jego. Historya reformacyi jest najlepszym obrazem jego usposobienia, jego sił moralnych: zwięzły, rzetelny, jasny, prawdziwy bez żółci, ale kochający swój kościół nad wszysiko, łagodny, szczery, stanął w rzędzie najlepszych historyków swojego czasu. -. Poświęcił także lat kilka tlómaczeniu z francuskiego nieporównanego Dra Prideaux «Historya Żydów i sąsiedzkich ludów« gdzie teolog angielski dowodzi z Proioków i wyroczni pogańskich przyjścia Messyasza, a z taką głębokością i przekonaniem, z taką znajomością starożytności i pewnością dowodów, że najobojętniejszy w wierze, odczytawszy to dzieło, uderzy czołem przed bóstwem Jezusa Chrystusa, a wrażenia te wyryte zostaną na całe życie w jego umyśle, w jego duszy. Styl w tych obudwóch pismach jest jędrny i jasny, tylko nieco językowej okrasy potrzebuje. *) Żałować należy, że mąż tak znakomity w kościele i świecie uczonym za późno by! poznany i oceniony! Ileż byłby mógł pisać i działać z kłopotów i ubóstwa wyrwany zawczasu?! Ta kolej nieszczęsna spotykała zawsze prawie wszystkich znamienitych ludzi. - Ostatki życia K. Lerskiego nie są mi zuane; to zaś jest każdemu wiadomem, że w chwilach ostatniego tarcia przemocy z odwiecznemi ustawami wiary, wystąpił jak prawy syn kościoła. Ten jest hołd, który składam przyjaźni, cnocie, skromności, talentom i nieskazitelnemu sumieniu. Sulmierzyce, 15. Czerwca 1843.

x. Siwicki.

Z Poznania. - »Orędownika naukowego« wyszedł Nr. 31. i zawiera: Wyjątki z podróży do państwa tureckiego, odbytej w roku"1841. przez M. C - Ułamek z historyi kampanii r. 1 "'94. - Krytyka: Jan Kochanowski w Czarnolesie. - Rozmaitości. - Nowiny literackie z Krakowa.

Biblij oteka dzieł SzylIera. - Towarzystwo ku czci SzylIera w Lipsku zawiązane, uchwaliło na posiedzeniUjZalożyć w tćmże mieście bibliotekę SzylIera, * Ktora oprócz dzieł tego autora we wszystkich wydaniach zawierać będzie to wszystko, cokolwiek się do jego nieśmiertelnych płodów odnosi, jakolo tłumaczeja w obcych językach, receuzyje po pismach

ba te dzieła nie są jeszcze drukiem oglosząSiwicki czytał je w manuskryptach.

]Je wszystkie pisma, w których jakaś ważniejsza wzmianka o tym niemieckim wieszczu jest umieszczona. - Towarzystwo to wzywa wszystkich księgarzy, nakładców, tłumaczów, redaktorów pism czasowych, uczonych i światłych męży, aby to wszystko, cokolwiekby zamiarowi tej bibłijoteki odpowiadało, drogą księgarską do Lipska nadesłać" raczyli.

Przepowiednia o tegoroczne m lecie.

Dziennik wychodzący w Peszcie umieścił w początkach Maja o tegoroczne'in lecie następującą przepowiednię: Pod koniec lata 1843 będziemy mieć takie samo powietrze, jak zeszłej wiosny, z tą różnicą, że teraz będzie jak na lato o wiele zimniej niż wtedy. - Całe lato będą wiać mocne, chłodne a czasami i zimne wiatry, dla tego będą częste przepadać deszcze. Miesiąc Lipiec będzie tylko wtedy piękny, kiedy północne wiatry wiać będą, skoro te ustaną, będą panować deszcze. Po pierwszej połowie Lipca będziemy mieć powietrze niestałe, które aż do pierwszych dnia Sierpnia trwać będzie. Sam nawet Sierpień zaledwo do pierwszej połowy będzie pogodny i ciepły, potem takie same powietrze, jak w początku, słowem w Sierpniu będzie najwięcej deszczu wiatru i zimna. Ale Wrzesień wszystko naprawi, pogoda trwać będzie aż do końca miesiąca. - Tenże prorok wymienia choroby, które tegoż lata panować będą, a te są: katary, reumatyzm, biegunka, łebry, gościec. Zbiór zboża i siana przyjdzie z wielką trudnością, a nawet winobranie pod parasolami odbywać się będzie.

Sprawiedliwość Mehmeda Ali. - Pan Postans opowiada w artykule obrazy Kairu w poszycie lipcowym Asiatic J ournal, o surowej sprawiedliwości "Wice Króla co następuje: >W czasie mego pobytu w Kairze, skradziona została pewnemu podrużnemu jedna drobnostka z toalety. Winowajca został odkryty i przed Mehmeda Ali stawiony, który na krótki tylko czas pozostawił mu nogi, aby mu kazać dać bastonadę w podeszwy; poczćm kazał mu ręce i nogi poucinać! (!) Po tej okropności kazał go Pasza przynieść przed siebie i rzekł; »To jest słusznie, mój przyjacielu! teraz nie będziesz już nic kradł rękami, i nogami nie będziesz więcej uciekać. Odtąd możesz być uczciwym człowiekiem.« Z tern wszystkie m chcemy wierzyć na zaszczyt Paszy, że tu p. P. 'powtórzył »tylko rozsianą przekręconą wieść w Kairze.

Prawa muzułmańskie skazują złodzieja na utratę rąk, ale tylko, gdy się kilka razy dopuści

złodziejstwa. Jeżeli to zdarzenie miało mIeJsce, musiał to być złodziej już nie raz karany. (Rozm. Lwów.)

OBWIESZCZENIE.

Podział pozostałości po zmarłym w Zembowie powiatu Bukowskiego na dniu 10. Styc z ni a 1841. r . Fe l i x i e J a s i e l s ki m dzierżawcy pomiędzy jego sukcessorów wkrótce nastąpić ma, o czem się wierzycieli nieznajomych, stosownie do . 137. części!, prawa kraj. z tern nadmienieniem uwiadomią, iź wierzyciele sukcessyjni, którzy się w trzech miesiącach po obwieszczeniu niniejszem z pretensyami zgłoszą, tylko się każdego sukcessora tegoż części trzymać mogą. Grodzisk, dnia 15. Lipca 1843.

Król. Pruski Sąd Ziemsko-miejski.

Stan Termometru i Barometru, oraz kierunek iriatru w Poznaniu. Od dnia 21. do 26. Sierpnia.

Dzieli. Stan tern lomctru Stan Wiatr najniższy najwyi. barometru. 2I. Lipca + 9,8=> + 21,0° 27 = 11,3-- Poludn. Vi.

22. + 12,4 ° + 17,6° 27= 11,5.

23. » + 13,0° + 18,9° 27« 11,2 = 24. + 13,2° + 20,2° 27= 10,9 = 25. - + 13,1° + 19,1° 28= 1,4 = 26. - + 10,1° + 20,6° 28. 3,3-

Kurs 2iełdy Berlińskiej.

Sto- N a pT. kurant Dnia 24. Sierpnia. 1843. pa papie- gotowiprt!. rami. zna.

Obligi dlngu skarbowego .

Pr. ang. obligacje 1830.

Obligi premiów bandlu morsko Obligi Kurmarchii Berlińskie oblig. miejskie 4

104,4 1031 901 102 103' 48 102] 107 101 ]

3V, *\

Zachodnio-Pr. listy zastawne Listy zast, W. X. Poznańskiego dito dito ditn Wschodnio - Pr. listy zast, , 4 34 3! 3' ;' 103' 1021 13JI HI 3

Kur- i Kowoniarch. dito , Szląskie dito.

3>: li(

Inne monety złote po 5 tal.

U isconto Akcje Kolei Berlińsko-Poczdamskiej dito dito akcje a prioris Kolei Magdebursko-Lipskiej dito dito akcje a prioris Kolei Berlińsko - Anhaltskićj dito dito akcje a prioris Kolei D1isseldorf. - Elbcrfeld.

dito dito akcje a prioris 4

155}

139} 5 4 82', 9IJ 78 96« 128,'.

:3 dito dito akcj e a prioris 4 Kolei Berlińsko - Frankfurt. 5 dito dito akcje a prioris 4 4 119! 119* 118',

Kolei Beri.-Szcz. E. Lit. A.

dito dito Lit.B. dito dito odstępI. , ,lĘ\ 102; , 9IJ

102« 106}um 102} 101f I3A "J 4 167 104 l 3 <<1 104 BU Ę

126} 104 113/

'-,