1 O 1 »z p o z n a n i a, do. 2. Czerwca. · Onegdaj wieczorem o godzinie 9. J. K. W.

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1844.06.04 Nr128

Książe Adalbert pruski w podróży swej inspekcyjnej tu przybył iw Hotelu Bawarskim stanął, gdzie władze wyższe J. K. W. przyjmowały. Wczoraj był wiełki przegląd arlyleryi tutejszej, które) dostojny szef takiego dowiódł udziału w dobrym bycie wojska, że »ie tylko wszystkie stajnie, lecz nawet kwatery pojedynczych arlylerzyslów oglądać raczył. Dzisiaj wieczorem J. K. W. w dalszą podróż się puścił.

Wiadomości zagraniczne.

Rossya.

z Petersburga, dnia 25. Maja. Ukaz Cesarski do Rządzącego Senatu z dnia 1. Maja: »Przychylając się do niejednokrotnie wynurzonego Nam przez Ministra skarbu Ge, nerała piechoty Hr. Kamkrina żądania i z uwagi na zupełnie zwątlone zdrowie jego, naj łaskavriej uwalniamy go od zarządu Ministerstwem skarbu, z pozostawieniem członkiem rady Państwa. « »T owarzysz owi Ministra skarbu, Rzeczywistemu Radzcy Tajnemu Wronczenko, naj laskawićj rozkazujemy objąć zarząd Ministerstwa skarb« z tytułem Sekretarza stanu, zarządzają, cego Ministerstwem skarbu.« Reskrypt Cesarski do Generała piechoty Hr.

Kankrina, z dnia 1. Maja 1844.

»Serdecznie ubolewając nad niemocami, od tak dawna was Irnpiącemi, widzę się zmuszonym zezwolić na żądanie wasze opuszczenia Ministerstwa skarbu, którymeście, przez ciąg lat 21 kierowali ku zupełnemu zadowoleniu tak ś.

p. N. Cesarza Alexandra Pawłowicza, jak i Mojemu. Ponawiając wam raz jeszcze wyrażenie szczerej wdzięczności za tyle pożyteczną służbę · wasze, tuszę, źe z odzyskaniem sił nie zaniedbacie sławić się znowu do służby w Radzie Państwa i przy osobie Mojej z dawną was odznaczającą gorliwością o dobro kraju. Pozostaję wam na zawsze przychylnym.« Polska.

z W a r s z a w y, dnia 1 7. Maja. Sprawozdanie Banku Polskiego--Bank Polski zduł sprawę z czynności swoich za r. 1843. T o szesnaste z porządku od istnienia tej iustyturyi posiedzenie publiczne, zagaił w zastępstwie ł W, Radzry Tajnego Dyrektora Głównego Prczydująrcgo w Komissyi Rządowej przychodów i skarbu, JW, Adam Łęski, Rze>czywisty Radzra Stano Dyrektor Wydział« dóbr i lasów rządowych. Po nim przemówił JW. S1. HI. Grabowski Członek Rady Administracyjnej, Prezes Komissyi UimHzenia długu krajowego. Następnie JW. Tymowski Radzca Tajny, Prezes Banku Polskiego, skreślił bieg czynności mstytucyi zarządowi jego poleconej, poczem szczegółowe onej sprawozdanie za rok 1843. odczytane zostało. Oto glówniejsze cyfry i rezultaty działań Bankowych. W ciągu I. 1843, Bank Polski spłacił dług« krajowego: I. Z epoki Xi<;stwa Warszawskiego za rubli SI. 13,543 k, 97i. II. Z epoki Królestwa ; a) obligacyi skarbowych. I. Sery i za r, SI. 300,302 k. IlJ. II. Seryi za i. SI. 422,663 K.!J. UL Seryi za I. SI. 536,410 k. 55, c) obligacyi cząstkowo za I. SI. 1,192,515. Z koń* cem roku z. pozostało w obiegu 86,085 sztuk Certyf.: A po zł. 300, a 74,268 szluk Certyf.: B. po zł. 200. Uposażenie Banku pozostało niezmienne w kwocie rubli SI. 8,000,000 zł. 53,333,33 a groszy 10. Depozyty opieczętowane w ciągu r, 1843. Bankowi powierzone, łącznie z pozostałością roku poprzedzającego, wynosiły I. SI. 52,970,818 k. 50"'. Summy depozytowe łącznie z pozostałością roku 1842., wynosiły I. SI. 7,048,476 k, 41; kapitały instytutowe I. SI. 6473,2 O O k. 8 O; prywatne I. sr, 3,048,476 k. 41; summy przekazowe I. SI. 8,755,418 k. 95.

W roku 1843. było w obiegu biletów bankowych i kassowych na rub. SI. 7,999,999 k. 50, to jest: pierwszyeh za I. SI.: 7,983,210; drugich za I. sr. 16, 780 k. 5 O . Wymiana bi1etów nu srebro nie dochodziła w przecięciu na dzień rsI. 3,500, to jest: o 500 SI. mniej ni/o w roku 1842. i w latach poprzednich. Biletów zużytych wymieniono w roku 1843. za I. SI. 846,750. Obroty Banku wynosiły w skupowaniu wexli i papierów publicznych wylosowanych I. SI. 5,288,879 k. 80; w nabywaniu i zbywaniu wexli zagranicznych rsI. 2,145,212 k. 94,1; w nabywaniu i zbywaniu papierówpublicznych I. SI. 6,199,535 k. 37; w pożyczkach i zaliczeniach I. SI. 34,510,916 k. 99; w przedsięwzięciach handlowych i przemysłowych I. SI. 20,977,015 k. i; a ruch monet w kassie I. SI. 25,531,317 K. Ę. Wartość nieruchomości i zabudowań Bankowych, ruchomości, sprzętów, oraz zapasów materyałów, wynosiła Z końcem roku 1843. rsI. 224,130 k. 99. Papiernia w Jeziornej wyrobiła w ciągu I. z. papieru więcej aniżeli w roku 1842. za I. SI. 52,800. Sprzedała w ogóle papieru? za I. SI. 127,818 k. 57. W magazynach ban sku zboża korcy 20,186; w Włocławku korcy 10 ,428; w Warszawie wełny cent. 10,850, inuych towarów cent. 4,471. Dochód z opłaty myta ua Kanale Augustowskim wynosił I. SI. 683 k. 70. Drzewa z Jasów'Płockich i Augustowskich sprzedano 48,212 sztuk i 2, 052 sarni. Tartak parowy w Jaworze dostarczył tarcic i bali kop 807. Fabryka machin na Solcu miała obstalunków za I. SI. 165,000; wartość łaś jej produkcyi wynosiła rubli SI. 180,000. Najważniejsze dostawy tego przemysłowego zakładu były: do mostu żelaznego pod Brześciem Litewskim; do papierni w Soczewce i do niektórych gmachów rządowych. Produkcya soli Z warzelni w Ciechocinku wynosiła wr. 1843.

cent. 120,531. Dla powiększenia produkcyi, pogłębiono otwór głównego źródła słonego do stóp 480, a otwór służący do poszukiwania soli kamiennej do 1,100 stóp. Zyski Banku w I. 1843. wynosiły rubli SI. 404, 157 k. 9» (złot.

2,694,380 gr. 19.) Francya.

Izba parów. Posiedzenie dnia 24.

Maja. - Po pięciotygoduiowych naradach Izba parów przyjęła dzisiaj prawo o szkołach drugiego rzędu. Trzeci i ostatni tytuł, który jeszcze do rozłrząśnienia został, nader jest ważnym, ze w treści swej zawiera uzupełnienie organizacyi publicznego wychowania. I lak. Art. 33. przepisuje pomnażanie królewskich colleges w miarę zwiększającej się potrzeby miejscowej. Artykułami 34. do 41. obowiązane są miasta, żądające wyniesienia kommunalnych colleges do rzędu królewskich ponosić koszta na potrzebną budowę i urządzenie, dostawić sprzęty i zbiory naukowe, fundować pewną, oznaczoną przez ministra oświecenia liczbę stypendyów, a te będą wydzielane wspo»ubie określonym królewskim ordonansem. Dalej, każde miasto żądające założenia college kommunalnego winno dostawić stosowny lokal, o jego utrzymaniu radzić, potrzebne dostarczyć sprzęty i przynajmnie 'j na lat 5 zaręczyć ra wypłatę pensyi stałych pryncypala i professorów. Będą dwie klassy kollegiów kommunalnych. Kollegium pierwszego rzędu przyznane jest udzielenie nauk w wszelkich przedmiotach (le plein exercice) pod warunkiem, jeżeli będą utrzymywały professorów agre'ges (odpowiada prywat-docentom po niemieckich uniwersytetach); w kollegiach drugiego rzędu musi być włącznie z pryucypałem przynajmnie'j czterech professorów posiadających stopnie akademickie. Przy każdem college kommuna1»

ne'm urzadzone'm ma być biuro, którego członkowie, nie płatni, pilnować będą administracyi instytutu. Bióro to składać będą Maire, jako prezydent i 5 lub 7 członków wybranych przez ministra oświecenia z pomiędzy radców municypalnych i pierwszych osób miasta. W kollegiach pierwszego rzędu ustanawia się pensya każdego professora filozofii, retoryki, matematyki i fizyki na 1800 fran. najmniej; prócz tego płaca innych professorów w obudwóch klassach colleges nie ma mniej jak 1200 frank, wynosić. - Artykuł 41. stanowi, że fundusze przez radę municypalną na szkoły przeznaczone użyte być winny tylko na założenie i utrzymanie tych królewskich lub kommunalnych colleges, których pryncypałowie i regenci przez ministra oświecenia mianowani. - Artykuł 42. znosi wszelkie rozporządzenia praw, dekretów i ordonansów tyczących się instytutów naukowych, któreby z przepisami niniejszego prawa nie były zgodne. - Tak więc wyczerpaną była kolej artykułów, kiedy Mar. de Barthelemy wniósł jeszcze poprawkę o zniesienie podatku do uniwersytetu. Zniesienie to zgadzało się wprawdzie z og6lne'm życzeniem, ale Izba nie uważała za właściwe, mieszać do prawa naukowego rozrządzenie czysto- fiuansowe i wniosek został odrzuconym - poczćm całe prawo większością 85 głosów przeciw 51 przyjęto. Izba deputowanych. Posiedzenie dnia 24. Maja. - Po trzydniowych sporach został dziś więkezościę 190 głosów przeciw 60 przyjętym projekt do prawa, na mocy którego założona między Montpellier a Nismes droga szynowa wypuszczoną ma być w dzierżawę przez Iicytacyą towarzystwu prywatnemu.

Z P a ryż a , dnia 25. Maja.

Ministrowie spraw zewnętrznych i marynarki naradzali się wczoraj z królem w Neuilly. Mówią, że rzecz była o broszurce Księcia J oinville i o debatach w Izbie deputowanych, do których da powód. Pan Thiers miał wczoraj długą konferencyą z Hrabią Mole. Że P. Thiers wydania owej broszury doradzał, poznać można z Dziennika sporów, kiedy okolicznie nadmienia o intrydze przeciw ministerstwu, za której narzędzie księcia użyto, ale więcej jeszcze z tonu, w jakim C onslitutionel, organ Pana Thiersa, o owe'm pisemku się wyraża. Dzienjiik ten nazywa artykuł ministeryalnego organu nieprzyzwoitym, a uprzednie kilkudniowe milczenie jego tłumaczy, jakoby wprzód wymiarkować chciano, co też Anglia na notę księcia powie. »Czyż przecie - pyta się dalej dzieu podniesie się nareszcie uczucie narodowe? Książe jest miody, gorący, czuły na godność swego kraju; patryotyzm go unosi - czyż myślą, że Francya nie ma już ducha młodzieńczego i już nie jest jak dawniej rozplouiona szlachetną dumą? Kiedy syn króla traci już cierpliwość, pókiz Francya z założonemi rękami drze'mac będzie?« Constilutionel zdaje się zapominać, że Książe Joinville w samem piśmie kilkakrotnie się obwarował przeciw pozorowi, jakoby nieprzyjaznej był myśli ku Anglii, gdyż powtarza z przyciskiem, że mówi tylko hypotetycznie przypuszczając wojnę z Anglią, i zalecając na taki przypadek poprawę w orgauizacyi francuzkiej marynarki. O podróży Księcia Joinville do Compiegne różne biegają wieści, między innemi i ta, że król go tam na miesięczny pobyt wskazał. - Z O t a h e i t i nadejść miały wiadomości, które gabinet wielkiego podobno nabawiły kłopotu i w skutek których minister marynarki, Admirał Mackau, oświadczyć miał, iż wolałby wziąć dymissyę, aniżeli Admirała Dupetit Thou · ars dłużej jeszcze się zapierać* Tak głoszą pisma oppozycyjne. Prawdziwy stan rzeczy obławia zapewne inlerpellacye, spodziewane w Izbie Deputowanych temi dniami pod względem spraw Otahejlijskich. Subskrypcyja na mającą być ofiarowaną Admirałowi Dupetit - Thouars szpadę honorową wynosi przeszło 26,000 fr. Minister wojny otrzymał daiowaną pod duo 43. m. bicz. depeszę od Generał-Gubernatora Algieru o potyczce z d. 12. Marszalek donosi, że liczba Kabylów 8 -10,000 dochodziła, których 5 batalionów piechoty francuskiej, 8 Ofran - cuskich i 600 Arabskich jeźdźców do ucieczki zniewoliło. Stratę Kabylów podaje Marszałek na 2-300 ludzi, podczas kiedy Francuzi 3 tylko mieli zabitych i 26 rannych. Rozumieją, że Izba parów przyjętym teraz w Izbie Deputowanych projektem do prawa o reformie więzień na lej sessyi już się zajmować uie będzie, ani też Izba Deputowanych prawem o wychowaniu. Powszechną tu zwraca uwagę dzieto Pana Larochefoucauld, Xiecia Doudeauville, legitymisty, podtytułem: »Esquisses et Portraits.« Z dnia 2 7. Maja.

Sławny Jacques Laffitte wczoraj wieczorem o godz. 7, z tym światem się pożegnał. W teatrze Odeum długo przygotowywana przedstawa Antygony Sofoklesa w tłumaczeniu PP. Meurice i Vaquerie z muzyką Mendelsohna ouegdaj istotnie daną była a to z jak nnjpomy-'ślniejszym wypadkiem. Teatr podobnie byl urządzony jak na reprezentacyi trajedyi tej w Berlinie, skąd też nadeszły potrzebne opisy całej sceneryi. Hiszpania.

Z L o n d y n u, dnia 2 1. Maja.

Times tak się wyraża w dzisiejszym swoim numerze o Hiszpanii: »W upadku gabinetu Gonzales Bravo, dziwić się tylko przychodzi, ze wczesnie'j nie nastąpił. Osoby składające go musiały tylko zniweczyć zasady najzdrowsze, a środki, do których uciekały się dla zatrzymania siebie przy władzy, musiały ich zgubić nawet wtenczas, gdy je utrzymywał wielki wpływ osobisty. Gabinet Gonzales Bravo był dotkuietvm głównie w osobie swego naczelnika, od czasu jego przyjścia do władzy. Niegodziwość była cechą główną jego istnienia i od początku swego był przeznaczony do poniżającego upadku, czyby stronnictwo umiarkowane wzięło w rękę na nowo kierunek spraw pub li - cznych i przywróciło władzę praw zasadniczych, czy by też władza dyktatorska założoną została na mocy praw wyjątkowych, którym kraj poddaćby się musiał. Dla tego my nie pojmujemy wcale tego postrachu na giełdzie madryckiej, który poprzedził upadek ostatniego gabinetu. Niepodobna, aby którekolwiek ze stron» nictw uważało utrzymanie przy władzy Gonzales Bravo jako rozwiązanie wielkich trudności, w których Hiszpania była zawikłaną. Nigdy Gonzales Bravo nie śmiałby spojrzeć w oczy kortczom. Jeżeli ma tę śmiałość potrzebną do poprowadzenia intrygi lub wykonania zamachu stanu, nie posiada on odwagi zgodnej z istnieniem swobody. Upadek Gonzalesa Bravo był w porządku rzeczy tak, że więcej niemyślemy się nim zajmować.

Co do postępowania Generała N arvaez od kilku miesięcy, a szczególnie od powrotu królowej Krystyny, przyznać trzeba, że usuwało w pewnym stopniu uprzedzenia niekorzystne, do jakich dawał powód jego gwałtowny charakter i mała waga, jaką przy więzy wał do ustaw krajowych. Sądząc jego zawód polityczny nie za pomocą środków, których używał dla posunięcia siebie do władzy, ale za pomocą przedmiotów, które kiedyś miał mieć na widoku, nie można mu zarzucić braku żarliwości lub wierności do korony, jednakże nie możnaby go nazwać doradcą pełnym miłości kraju w narodzie swobodnym. Cokolwiek bądź, każdy woli jego dzisiejsze położenie jako naczelnika gabinetu, jak władzę tajemną ale nieograniczoną, którą dotąd wywierał. Duch przeważający czenia wszystkich stronnictw, które w tej chwili chcą oddać się sprawie królowej Izabelli I I., i sądzimy, że tylko w tej myśli osoby, kiedyś przywiązane do stronnictwa karłistów, wezwane zostały do wykonywania urzędów publicznych, badajmy do tego, że śmierć księcia Torreno, i dziwny wypadek Olozagi pozbawiły królowę Krystynę i stronnictwo inoderatystow dwóch ludzi, którzy są najzdolniejszemi do ułożenia silnego gabinetu, nie można więc było wybierać. - Z drugiej strony Pau Mon, nowy minister skarbu i Pidal, minister spraw wewnętrznych, nie mogą natchnąć wielkie m zaufaniem w rozwiązanie wielkich kweslyi, znajdujących się w porządku dziennym. Najważniejszą z nich jest kwestya konfiskowanych dóbr kościelnych, nie dla lego, że zawieszenie ich sprzedaży szkodzi interesom kraju, ale także dla lego, że narusza prawa dotychczasowych nabywców. Jako środek finansowy, sprzedaż po tej cenie dóbr kościelnych jest równie niedorzeczną jak i niemoralną. Wszyscy znający Hiszpanię i charakter jej mieszkańców na chwilę nawet przypuścić nie mogą, by kościół hiszpański, niegdyś lak zamożny, pozostał w dzisiejszym sianie ubóstwa; doznał on prześladowania równie okrutnego prawie jak prześladowania dawnych męczenników. Rzeczywiście w dzisiejszych czasach towarzyskie wslrząśnienia pociągają za sobą cierpienia nieinnie'j gwałtowne, jak gwałty czasów barbarzyńskich. Ale tak jak w czasach dawnych, prześladowania te i dziś mnszą mieć swój koniec i kościół tak jak zawsze wyjdzie zwycięzki i tryumfujący, nawet wówczas, gdyby najwięcej ucierpiał.

Zmiany towarzyskie, wywołane energią albo też zbrodniami indywiduów, wstrzymują się zwykle w swym zgubnym chodzie przez przywrócenie ustaw; są to kotwice ocalenia i szczęścia ludów- Śmiemy mieć nadzieję, że gabinet uformowany w Hiszpanii rozpocznie swe przyjście do władzy zniszczeniem nienawistnego i okrutnego przymusu praw wojennych, i że stronnictwo panujące zdoła za pomocą innych środków, nie siłą utrzymać się w swćm położeniu i wrócić spokojność Hiszpanii. Nie ulega wątpliwości, że stosunki zza granicą zależeć będą od spokojuości wewnętrznej, i dla tego tylko nie skreślamy tu wątpliwości i myśli naszych o przyszłym losie Hiszpanii, by nie przejmować przestrachem nowej adininistracyi. tego kraju.

A U S t r y a.

Z W i e d n i a, dnia 2 3. Maja.

Stosownie do wiadomości z Gory cy i, stan zdrowia Xi<;cia A n g o u l e m e znowu bardzo się pogorszył; wodna puchlina tak się wzmogła, i» żadnej już nie ma nadziei. Szwajcarya.

Z S i t t e n, dnia 23. Maja.

Wyżsi Walizyjczykowie, około 2400 ludzi, pod dowództwem Pana Kalbermatten, dopiero d. 22. po południu do Martinach weszli. Pioklamacya obiecywała opiekę dla osób i własuości. Dzisiaj o 10. rano doszli do St. Moritz i w kilka godzin potem w liczbie 1200 w dalszy pochód do Mouthey wyruszyli, aby zajęcie Doluego Wallis aż do S1. Gingolph uskutecznić. Wszędzie Pan Kalbermatteu powszechne przedsiębierze rozbrojenie. Stany Zjednoczone Ameryki północnej.

Z New-Jorku, d. 29. Kwietnia.

Przyszła tu wiadomość z Haiti, że Prezydent Herard został zamordowanym i że w Port auPrince obawiają, się podobnej rzezi jak w la Bayes, gdzie murzyni wymordowali białych i kolorowych; 400 zbiegów z tego nieszczęśliwego miasta przybyło do Jamaiki. Cały kraj jest w najokropniejszej anarchii. P. Vau Bur/en, który ina najwięcej widoków do zostania Prezydentem, w dzienniku Washington Globe ogłosił swoje zdanie o przyłączeuiu Texas. Oświadcza on, że przyłączenie to wcale nie sprzeciwia się konstytucyi, że prawne przeszkody żadne nie zachodzą, ale ze względu lia okoliczności powinno by być odroczone, może bowiem Siany Zjednoczone zawikłać w kosztowną wojnę z Mexykiem a co gorsza być powodem zerwania stosunków z Anglią, jeżeli nie wojny. Zdanie to P. Van Buren wszystkich zdziwiło, dotąd bowiem bvłou zawsze opinii starego J aksona, który nie lyłko się nie sprzeciwiał przylączeuiu T exas, ale owszem silnie za nieiii kiedyś przemawiał i dowodził, że Stany Zjednoczone teu obszerny kraj wcielić w swój skład powinny. Piszą z Cap Haitieu pod dniem 8. Kwietnia: Wojska, które wyszły zląd temu trzy tygodnie, dla przyt łumienia powstania hiszpańskiej części wyspy, wracają na powrót; 8,000 ludzi weszło już do naszego miasta. Ich plan wojny był następny, udać się do San Jago, najznakomitszego miasta wschodu, położonego o 15 O mil ztąd; po zajęciu tego ważnego punktu mieli powrócić na południe, połączyć się z korpusem Prezydenta, który z tak połączonemi silami miał uderzyć aa Saut Domingo. Nasze wojska beioporu doszły do Sant Jago. Aie przednia strai pod dowództwem Generała Pierrot została przyjęta ogniem kartaczowym z forlyfikacyi miejskich i odparta. Zebrano żołnierzy i po kilka razy prowadzono ich do szturmu, ale bez skutku; na koniec chociaż byli daleko liczniejsi liczba jak oblężeni, oświadczyli, że nie wrócą do ataku. Zdaje się, ij3 juz nie mieli amuuicyi i byli bardzo zmordowani. Zapewniają, że większa część żoluierzy nie sympatyzuje z rządem w Porto au Prince i uważa tę wojnę za niesprawiedliwą. Dwieście ludzi miało zginąć z wojska oblegającego, oblężeni nic nie stracili. Miasto Cap wybrane zostało jako punkt zbiorowy w cofaniu się, oczekiwać tam mają na Prezydenta; ale czarni uciekają gromadami do swoich domów. Jeżeli prezydent rychło nie wróci zapewne nie znajdzie armii. Doznał on silnego oporu w Anca małćm miasteczku nadbrzeżnem, zajął je wprawdzie, ale straciwszy wprzód wiele ludzi. H a j t y.

Z P a ryż a, dnia 25. Maja, Najświeższe gazety z J amaj ki z dnia 24.

Kwietnia suiutuy kreślą obraz położenia rzeczy na Hajti. Liczba przybyłych do dnia tego wychodźców z Aur Cayes dochodziła do 800, którzy wszyscy w najokropniejszej byli nędzy, 7. wszystkiego ogołoceni. Biedni ci ludzie uszli byli do J amaj ki, pouieważ porty tej wyspy jedyuemi są miejscami, gdzie wolni kolorowi z Hajti przystęp mają, który im wzbroniony w francuskich i hiszpańskich osadach, gdzie, jak wiadomo, niewolnictwo jeszcze panuje. -Mieszkańcom Jamajki zresztą leż uie łatwą, tylu przybyszów wspierać i w potizeby choć tylko niezbędne opatrywać. Zresztą już clIJ ucieczki tylu mieszkańców z Aux Cajes wynika, iż mylnem było doniesienie, że Czarni stawszy się panami miasta Aux Cayes, żadnych bezprawi i gwałtów się nie dopuszczali. Jakkolwiek w ogóle sprzeczne nas dochodzą nowiny, tyle jednak niezawodną i w lem się wszyscy zgadzają, że nierząd ciągle się wzmaga i wojna domowa zagraża, a co wojna domowa na Hajti znaczy, doświadczenie krwawćmi zgłoskami do księgi dziejów wpisało. -- Liczba wojska Prezesa Herard (starszego) obecnie ledwie 15,000 wynosi; około 10,000 przeszło do powstańców hiszpańskiej części wyspy. Obawiano się, żeby powstanie z Aux Cayes nie rozszerzyło się na całą zachodnią część wyspy. Na czele wojska Dominikańskiej rzeczypospolitćj stanął J. J. Acaau. Oprócz Aux Cayes miasta St. Domin

go, Porto Plate, St. Yago i inne mniejsze wpadły w ręce powstańców. Znamienita siła zbrojna flotty francuskiej i angielskiej czuwa nad każdem poruszeniem rokoszan.

ROZlllaite wiadolllOŚci.

Z Poznania, dnia 30. Maja. - D o m ochrony biednych dziatek ma sobie za obowiązek oświadczyć publicznie swoje podziękowanie Wielmożnemu Inżynierowi N etrebskiemu, za ofiarowaną zakładowi temu machinę do krajania chleba; jest ona zbudowaną w tutejszym jego zakładzie machin, w tak praktyczny sposób, iż prawdziwą jest dla Domu ochrony dogodnością. Z Poznania. - Gazety tutejsze'j kościelnej wyszedł Nr. 22. i zawiera: Szkoła i kościół (dokończ.)-Zal matki nad grobem dziecka. Rok nowy (poezye). - O rekołlekcyach ducbowuych archidyecezyi Poznańsko - Śmierć X. Biskupa Kuauer. - Doniesienie z Rzymu_ Zakłady dobroczynne w Galicyi. - Doniesienia z Węgier, Szwecyi i Anglii -Klątwa katoliczki na Turczynce sprawdzona.

W Paryżu utworzono nowe francuzkie słowo czasowe. W trybie bezokolicznym brzmi ouo »polker« i znaczy tańczyć polkę. Mówią więc Francuzi: Je polkę, tu polkes, nous polkons i t. d. Wi elkość Londynu. Czyniono juz często rachunki i porównania, mające dać dokładne wyobrażenie o ogromie L o n d y n u; nie zuamy przecież bardziej uderzającego porównania jak następne obliczenie: Gdyby połączono razem mieszkańców miast Liverpool, Manchester, Birmingham, Leeds, Nottingham, Bristol, Newcastle, Cambridge, York i jeszcze innych s z e ś ć d z i e s i ą t najznakomitszych miast Anglii (które są wszystkie wymienione) jeszczeby nie złożyły się razem na jeden Londyn; te bowiem 69 miast zawierają razem tylko 1,873,189 ludności, podczas gdy Londyn ma 487 mieszkańców więcej. Potrzebaby sześćdziesiąt takich miast jak Exeter, aby zająć przestrzeń i rozległość L o n d y n u, a to olbrzymie miasto wzrasta jeszcze ciągle tak znacznie, iż co trzy kwartały przybywa mu tyle nowej ludności, ile całe miasto Exeter obejmuje. Ale za to jest też miasto Londyn już tak ogrome, iż ta ciągle przybywająca ludność wcale się nie postrzega, jakby nie postrzeżono beczkę wody wlauą do morza.