, JIj.223. w Srodę

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1845.09.24 Nr223

dnia 24. września 1845

Nakładem Drukarni Nadwornej HJI IIeeKe2a i Spójki.

- Redaktor odpowiedzialny: Dr. J- RymarMewic%.

M* O »Uff j*, flfffff *<*. Września.

(Arystokracya angielska.) - Organa wszelkich opinii uderzone zostały wielkicmi okrzykami radości, jakieml w Anglii powitano zjawienie się nagłe i niespodziewanie pięknej pogody, straszliwe wyznanie z wszystkich ust się wymyka: Anglia uniknęła głodu. Potrzeba wyjaśnić, jakim sposobem ta kwcstya wyżywienia łączy się ściśle z polityką. W Anglii produkeya zboia, od dawna niższa jak konsumeya, a w tych latach wielką stanowi różnicę pomiędzy zasobami a potrzebami. Jakiż byłby interes ogólny Anglii w tym stanie rzeczy! Oto zniesienie ceł wchodowych od zboża, a przynajmniej zniżenie ich o tyle, by kraje zbożowe mogły znaleźć odbyt pewny dla swego ziarna, i w urządzaniu swych żniw pamiętały o targu angielskim. Ale tutaj interes ogólny spotyka przed sobą politykę arystokracyi angielskiej. Arystokracya ta jest ziemską, żeby mogła być silną musi być bogatą, zboże musi być drogiem w Anglii; bybyło drogie m to zboże, potrzeba zrobić, ażeby ziarno zagraniczne nie mogło znićm konkurować. Z tąd to owe cła zakazowe i owa skala ruchoma, które zamykają zbożom zagranicznym targi W. Brytanii, utrudniając ich sprzedaż w latach zwyczajnych, nie pozwalają krajom rolniczym myśleć o targu angielskim przy swych zasiewach, a handlowi angielskiemu robić magazyny do zaopatrywania kraju; w ten sposób, ponieważ każdy kraj wydaje mniej więcej tylko ilość zboża potrzebną ilo swćj konsumcyi, Anglia na próżno otwiera swoje granice i jest zagrożona głodem. Większa część osób, których uderzył ten fenomen, szuka i znajduje jego rozwiązanie w postępach i tryumfie związku przeciw prawu zbożowemu. Ale ludzie, którzy sądzą, źe zwycicztwem tego stronnictwa cała kwestya zostanie rozwiązaną, nic pojęli jeszcze całej ważności i trndności i nie wiedzą, że kwcstya zbożowa jest kwestyą żywotną dla Anglii, kwestyą jej organizacyi politycznej. - Wszystkie kraje potrzebują jedności silnej, która jest środkiem i warunkiem rządu wielkich interesów, która wymaca razem szybkości w działaniu i konsekwentności w widokach; Anglia, której interesa są tak powikłane i tak rozmaite, której posiadłości są rozsiane na rozległej przestrzeni mórz, której interesa na wszystkich stronach świata się rozwijają, więcej jak każdy inny naród potrzebuje tej potężnej jedności, która sama tylko zdoła prowadzić i kierować wielkiemi interesami. Otóż

SEJMY PROWINCJONALNE PRUSKIE w roku 1841. 1843. 1845.

W tych dniach wyszło w Berlinie, nakładem księgarni Veitn, pisemko przez zuakoinitcgo Karola N auwercka (U ebersicht der wichtigeren Abstimmungen der Preussischen Provinciallaudtage), obejmujące tabellaryczne zestawienie głosowania wszystkich sejmów prowincyonalnych Pruskich w główniejszych materyach politycznego i socyalnego życia. Niejako jednym rzutem oka można tu nabrać wyobrażenia, jak się w ciągu trzech ostatnich sejmów rozwijały pojęcia polityczne każdei prowincyi w szczególności; z jaką miarą głosów występowały, j ku jakiej przechyliłyby się stronie, gdyby z tych sejmów prowincyonalnych, jeden stanął sejin generalny państwa, rozdzielony, jak w izbie francuskiej, na prawicę i na lewicę i na środek. Otóż ujrzelibyśmy zasiadających na ławach prawej Strony, reprezentantów konserwatyzmu i starego porządku rzeczy, deputowanych z Brandenburgii, Pomeranii i Saxonii. JSa przeciwnej stronie zasiadlyby jako reprezentancie postępu i reformy: prowincye Nadreńskie, Prussy i Poznańskie. Środek zająłby Szląsk i Westfalia; pierwszy stanowiłby centrum lewe, druga centrum prawe. Wypadek taki nie jest przypadkowy. Prowincye zachodnie pamiętają swobody polityczne, drogim krwi okupem sąsiedniej Francyj zdob y t e; a w prowiucyach ,wschodnich drgają jeszcze podrzuty wolnej rzeczypospolitej Polskiej. Stare prowincye monarchii Pruskiej stanowią zatem przeciwwaźeuie liberalnemu ruchowi, który się odbywa na dwóch najodleglejszych jej krańcach; są jak gdyby izbą parów, powstrzymującą postępowy polot izby deputowanej, z N adreńczyków, Prussaków i Poznańczyków złożonejjednością Anglii jest jedność arystokratyczna, każdemu to wiadomo; korona wywiera tylko władze podrzędną. Znosząc cło protekcyjne od zboża ruj nujemy arystokracyę, rujnując jćj majątek niszczymy ją zupełnie; niszcząc ją znosimy jedność rządową w Anglii i usuwamy tego gracza zręcznego i upartego, który grał we wszystkich politycznych partyjach Anglii od lat tylu, który koncentruje w swćm ręku wszystkie siły narodu, i umiał oprzeć się trudnościom i niebezpieczeństwom. Tak więc Anglia w skutek błędu swej konstytucyi albo musi być wystawioną na wieczne niebezpieczeństwo ogłodzenia, albo tez musi znieść swą konstytucyę i jedność arystokratyczną, to jest szukać nowej jedności wśród zmian, narażając się na niebezpieczeństwo stracenia swego niezmiernego majątku, kiedy koło żelazne ściskające jej boki zerwanćm zostanie.

WIADOMOŚCI KRAJOWE.

Berlin, d. 13. Wrzes'nia. - Godnem uwagi jest stanowisko, jakie zajmuje obecnie sąd nadeenzuralny, którego odpowiedzi równie jak i wyroki są charakterystyczne. Jedną z podobnych odpowiedzi udzielamy, ponieważ nam sio zdaje, źe widać z niej dostatecznie, jaki zachodzi stosunek pomiędzy prokuratorem państwa, czyli raczej ininisteryum spraw wewnętrznych a sądem nadcenzuralnym. Posłużyć ona zarazem może za środek do ocenienia postępowania i czynności tegoż sądu. Tutejsi tak nazwani przyjaciele światła chcieli niedawno temu przez pisma publiczne zaprosić na zgromadzenia. Doniesienie to krótkie, proste, ledwo jednorządkowe cenzor przekreślił, dla tego zapewnie, źe się dowiedział o policyjnym zakazie podobnych zgromadzeń, którego to zakazu jednakże nie ogłoszono. Udano się więc do sądu nadcenzuralncgo, a poniewcż doniesienie to nie zawierało nic przeciwko cenzurze, oczekiwano z ciekawos'cia odpowiedzi zwłaszcza, źe jeżeliby sąd nadeenzuralny miał potwierdzić zdanie cenzora, byłby musiał przytoczyć powody, dla czego nie może pozwolić na wydrukowanie. Zamiast wyroku jednakże wydał on tymczasowo tylko doniesienie w następujących słowach: Na użalenie się Pańskie z 14. p. m. tyczące się odmówienia irapriinatur dla zaprosili na zgromadzenia w Tiwoli, donosimy Panom,

W szczególności następujący pokazuje się rezultat: Za koustytucyją prowiucya Pruska najprzód głosowała na sejmie 184J, i powtarzała wnioski w następujących sejmach; Reńska prowiucya 1843. głosowała za rozszerzeniem komitelu stanowego, r. 1845. za konstytucyą (55 gjo. sów przeciw 16); Poznańskie r. 1841. oświadczyło się przeciw konstytucyi, w następnych sejmach prawie jednomyślnie za konstytucyą. Przeciw niej glosowały Pomerania, Saxonia, w Braudeburgii nie stała się dotąd przedmiotem obrad. W Szląsku nie zyskała f części głosów (43 przeciw 40) . Westfalii o b rad y uie ogłoszone. Z a w o l n o ś c i ą d r u k u wo l o wat y Prus sy , p r z e z trzy s ej my, p r a wi c jednomyślnie; Reńskie prowincye r. 1841. za lepszein prawem ceuzuralnem, r. 1813. wolność druku nie zyskała I głosów, r. 1845. miała 63 głosów przeciw 6. W Poznańskiem 1841. r. wolność druku upadła 35 głosami przeciw 8, r. 1813. przeszedł wniosek o poprawę przepisów cenzury, 1845. wolność druku przeszła jednomyślnie; Saxonia, Brandenburgia, Pomorze oświadczyły się przeciw wolności druku. Za publicznością obrad sejmowych głosowały Poznańskie i Szląsk »rzez dwa sejmy; Prussy przez trzy sejmy; Reńskie prowincye na ostatnim sejmie (49 głos. przeciw 21). Przeciw wnioskowi oświadczyły się 1845. r. Saxonia i Lrandeburg.a. Za publicznością obrad rady miejskiej prawie taki sam zachodził stosunek głosowania. Za w p r o wad z e n i e m s ąd u p r z y s i ę g ł y c h głosowały tylko Prussy prawie jednomyślnością na sejmie 1845; inne prowincye dotąd w tym przedmiocie nie oświadczyły się. Za pu blicznem p o s t ę P ow ani e m sadowe m głosowały Prussy Szląsk i Nadrenanie; Poznańskie 1843. za wuioskiem 1845 przeciw wnioskowi; Brandeburgia i Pomerania przeciw wnioskowi; Saxonia 1843ie prokurator państwa wątpi, czy rozstrzygnienie tego przypadku należy przed sąd. Za pozwoleniem więc królewskiego ministeryum spraw wewnętrznych wniósł o oznaczenie włas'ciwcgo sądu. Stosownie do rozporządzenia najwyższego z dnia 30. Czerwea 1828. (Zbiór praw 1828. strona 86) rozstrzygnienie tego przypadku zawiesiliśmy, i przesłali akta ministrowi sprawiedliwości, aby rozstrzygnął co do kompetencyi, o czem Panów ninicjszćm uwiadomiam.« Co się dalej stanie, niewierny, a chociaż ostateczne rozstrzygnienie nie tak prędko pewnie nastąpi, udzielimy go jednakże W czasie swoim czytelnikom naszym.

- Dzisiejsza gazeta Berlińska następujące zamieszcza doniesienie: Podobnie jak rai poruczono zająć się urządzeniem walnego zgromadzenia przyjaciół protestanckich w Koethen-, tak i zgromadzenia mającego się odbyć na dniu l. Października t. r. Dla tego uważam za obowiązek, donieść przyjaciołom moim, że tak mnie jak i wszystkim księżom pruskim, surowo zakazano, mieć udział w zgromadzeniach przyjaciół protestanckich w kraju albo za jego granicą, jeżeli one mają charakter zgromadzeń ludowych. Ublich. « - Magnetyzer N e u b e r t przesiedlił się z Drezna do Berlina i otrzymał pozwolenie do wykonywania praktyki magnetycznej. Uzdrowił jedne młodą pannę przed kilku dniami, którą napróźno 21 lekarzy leczyło. Wprowadził on ją w stan jasnowidzący, w którym rozmawiała. W tym stanie podała sama dla siebie środki lekarskie. Przepowiednie jej ziściły się zupełnie. Wielki jest do niej natłok ciekawych. W stanie tym magnetycznym ma też dar poznawania chorób drugich osób i podawania lekarstw. Widziałem lekarzy, którzy nie śmieli podać tej rzeczy w żadną Wątpliwość. Dziewczyna ta nie ma wyższego wykształcenia, a jednak nadzwyczajnych dokazuje rzeczy. Tak np. był podczas ostatniego przesilenia magnetycznego były prezes kammergerichtu Grolman, mąż pełen jasnego sądu. Dziewczyna skreśliła ostatnią i najważniejszą katastrofę jego życia, z zadziwiającą psychologiczną prawdą. Dotyczyła zaś jego oporu przeciw nowemu prawu o rozwodach w Prusach, W skutek czego podziękował za swój bardzo ważny urząd. Przytćm opisała cierpienia jego córki i podała środki do jej uleczenia. N eubert także zupełnie uzdrowił żonę biskupa Eylcrta, która cierpiała często na bezprzytomuość.

WIADOMOŚCI ZAGRANICZNE.

P o l s k a Warszawa d. 15. Września. Po wyjeździe księcia namiestnika do Podola objął dowództwo nad cala armią rossyjską w Po U co generał Riidiger.

Generał Okuniew trudni się torrespondencyą, która nie wchodzi w zakres rady administracyjnej. Cesarz nadał zabrane dobra prawem własności generałom Szahowskiemu, Pisarewowi i Itahńsldemu, pierwszemu wartości rocznego dochodu 45 O O rub. s., włącznie z dawniej darowane mi dobrami, dwom ostatnim wartości rocznego dochodu 25 O O rubli sreb. - Wieść się upowszechnia, że Warszawę mają zamiar Rossyanie ufortyfikować od Uj azdowa. - Ceny zboża na nowo się podniosły. Płacono za korzec pszenicy 35/j zł., za żyto 29Ł zł., jęczmień 22 zł., owies 12)]; zł., ziemniaki 8 zł.

Garniec spirytusu 6 zł. 8 gr. pol. - Przed niedawnym czasem robiono doświadczenia we wsi Czarnów pod Kielcami zapomocą nowej machiny do żęcia, które wszelkie oczekiwania przechodzą. Jedna dziewka wiejska przy tej sposobności powiedziała: o ile wdzięczniejszemi bylibyśmy temu panu mądrem u, gdyby wynalazł machinę, Coby nam jak najprędzej wyżnęła wszystkich Moskali.« Usłużny jakiś szpieg, których przy takich sposobnościach nie mało, doniósł te słowa szefowi policyi najbliższego miasteczka; dziew

przeciw publicznemu postępowaniu, 1845. za uslnein tylko postępowaniem w sprawach Kryminalnych. Z a z n i e s i e n i e m s ą d o w n i c t w a w y ł ą c z n e g o glosowały N adreńskie i Pruskie prowineye, Brandeburgia za utrzymaniem; w Saxonii l. i 2. stan oświadczył się przeciw wnioskowi, 3. i 4. slan za wnioskiem. Za zupełną emaucypacyą iydów głosowali Nadrenauie, za warunkową Prussy i Poznańskie; za restytucyą prawa 1812. roku z 11. Marca Szląsk i Brandeburgia; przeciw wszelkiej rofonnie Saxonia.

Za zniesieniem większości f głosów w obradach sejmow y c h dały się słyszeć" głosy w Nadreńskich prowiucyach, w Szląsku i w Brandeburgii, ale nigdzie nie przeszły. Z a r o z w i ę k s z e n i e m t e p r e z e u t a c y i m i a s t i w łoś c i, tudzież z a r o z w i ę k s z e n i e m p r a w a o b o r c z e g o, o świadc zy ły s j c Prus sy i Poznańskie, Reńskie prowineye nie zyskały I głosów, także i Szląsk nie; przeszły tylko wnioski za rozwiększeniem prawa oborczego. Pomerania, Brandeburgia i Saxonia oświadczyły się przeciw wnioskowi, nieckórc tylko sejmy zniżyły 10Ietuią posiadłość na pięcioletnią w alrybutyach wybieralności. Za zniesieniem prawa 2 dn. 29. Marca 1841» r. obejmującego przepisy względc, urzędników, a w szczególności sądowych, głosowały jednogłośnie Nadreńskie i Pruskie prowineye, Szląsk i Poznańskie, inne prowineye milczały. Pomijamy tablice obrad nad materyalnemi przedmiotami, które we wszystkich prowincyach obudziły interes, i zyskały głosy dla siebie; - dowodzi to, jak dziś przemaga interes lnaleryalny nad polilycznein do

czynę schwytano, wsadzono do więzienia i obito. W ciągu dalszego śledztwa oKaraD3 się« źe ona pod wyrazem moskale nie rozumiała ludzi lecz robaki, które bardzo są szkodliwe zbożu i po chłopsku w owej oko liry są moskalami nazywane, podobnie jak inne robaki w kuchniach ciepłych a wilgotnych w Polsce nazywają prusakami, w Prusach zaś znane pod nazwiskiem »Schwaben.« Tak wypuszczono po kilkanastu dniach biedną męczenniczke, z tą jednak przestrogą, aby nigdy tak niebezpiecznego nie używała wyrazu i aby ostrzegła wszystkich o tern znajomych. (Gaz. Wrocł.) Francya.

P a ryż d. 16. Września. - Pisma ministerialne milczały dotąd względem rozwiązania dotychczasowej Izby deputowanych. Teraz dopiero zamieścił G lob e artykuł, z którego można wnosić, że ministerstwo wyszło nareszcie z tej niepewności i postanowiło pozostawić [zbę na jedne jeszcze sessyą. G lob e (wprawdzie zaręcza, że to są jego własne mniemania i nie jest wcale wtajemniczony w zamiary ministerstw, jak dzienniki oppozycyjne, które udają, iż wszystko wiedzą co zaszło na radzie ministrów; mimo to jednak pismo ministeryalne oświadcza się przeciw rozwiązaniu, zkąd wnosić można z pewnością, że stało się to nie bez wyższej skazówki. Si cele utrzymuje, iż odebrał wiadomość od rady departamentalnej · Ardennów, której jest członkiem minister handlu Cunin - Gridaine, iż on przystąpił do większości oświadczającej się za reformą oborów, która przyznaje prawo głosowania obywatelom zamieszczonym na drugiej liście przysięgłych sędziów i głosowanie przywięzuje do głównych miejsc, w których odbywają się wybory. Si ecie sądzi, że Cunin-Gridaine zawsze połączony z lewym środkiem zabłąkał się tylko między teraźniejszych ministrów, lecz inne gazety nie chcą dać wiary tej wiadomości. Komissya centralna marynarki odebrawszy sprawozdania od komissyi portowych, poczyniła następujące wnioski: 1) okręty iaglowe mają być jeszcze zatrzymane, z dodatkiem przecie szrub parowych chociaż małej siły; 2) dwa rodzaje mają być zaprowadzone wojennych okrętów parowych: właściwe okręty wojenne parowe i transportowe statki parowe; 3) do obrony brzegów i portów powinny być pływające baterye urządzone. Minister marynarki zgodził się na te wnioski. Presse zapatruje się na stan francuzki ej wgjenriej marynarki i przyszłość, i powiada, że Francya nie ma dostatecznej liczby marynarki. Uważa francuzką marynarkę handlową we'dług przedsięwzięć i korzyści za zbyt szczupłą do powiększenia liczby majtków. Pismo to żąda przeto, ażeby ludność na rządowych statkach uczono służby morskiej kosztem publicznym. Francya najwięcej w stanie jest 4.0,000 marynarzy dostarczyć, co nie jest dostatecznćm do opatrzenia floty wojennej na czas pokoju złożonej z 310 okrętów według rozporządzenia z d. 1. Lutego 1837. Na ten cel wypada przynajmniej mieć 67,000 majtków, a my ich mamy tylko 4 O, O O O . Lecz te 4 O, O O O nie są wszyscy W służbie rząd u, lecz w części na okrętach handlowych, a na przypadek wojny czekać należy ich powrotu do domów. Nie masz przeto więcej jak 25, O O O do rozporządzenia. Z 27, O O O marynarzy na flocie handlowej najzdatniejsi pójdą na kaprów. Wojna więc zaskoczyłaby nas w niedostatku majtków, coby pociąglo za sobą upadek żeglugi tak zagranicznej, jak nad naszemi brzegami. Auglia ma oprócz swego sztabu złożonego z 6,226 oficerów (Francya ma tylko 15 O O) majtków 24, 165 , żołnierzy morskich 9,000 i chłopców okrętowych 2 O O O, gdy tymczasem marynarka handlowa trzyma w rezerwie 1 6 O, O O O marynarzy. Francya posiada z morskiej inskrypcyi 3 5 O O O i 2 7 O O O majtków z handlowej marynarki, a więc 620 O O przeciw 2 O O, O O O Anglikom. W tern znajduje się wielkie niebezpieczeń - stwo na przyszłość dla francuzkićj siły morskiej i to tern większe, kiedy

UWAGInad artykułem Stan chlopów w Polsce, umieszczonym w Gazecie Poznańskiej No. 192. do 194.

jCiq/r dalszy.) Półrólnik odrabiał połowę lego, co kmieć dla Pana, a chałupnik 4tq część, i w takiej propprcyi byli gruntami, zasiewami i inwentarzem stosownie obdarzeni. - Śmiesznie się wydaje przelo, gdy szan. Aulor zapewne dla braku praktyki gospodarskiej, tak mocno narzeka, iź włościanie zacięźni musieli rąbać drzewo i lny opelać, oraz sztukę przędzy oprządzać dla Pana. - Zapylałbym Go wzajemnie, kio mu dziś chędoźv boty, rąbie drzewo, umywa naczynia kuchenne, pierze brudną bieliznę, zamiata izby i bruk przed domem, czyści nocny pokój? zapewne odpowie, _ hausknecht i dziewczyna, płatni! zaiste nie jest lo zaspokajająca odpowiedź. -Włościanin zaciężny był lakże płatny przez swego Pana, i obficiej niżeli najemnik miejski, bo miał zabezpieczony dom, opal, bydło, które go żywiło i grunta, klóre rządząc się do brze, mógł dzieciom w spadku przekazać, lym czasem kiedy najemnicy miejscy, a szczególniej biedne młode dziewczyny, przyjmowane na kwartały, podejmując upadlające pleć ich prace, za"liche zasługi, uie są pewne, czyli na zimę, okrytą śniegiem pod dachem otrzymają leżę? - Mówi jeszcze szan. Aulor, chłop nie będąc panem danego mu inwentarza i gospodarstwa, używał go źle i wszy s'ko przepijał z rozpaczy, gdyż go nie uważał za swoje. - Tern gorjel! następuje odpowiedź. - Ileż szlachly nie miało i nic ma jeszcze swojej «jasności! a przecież wielu z samych dzierżaw dorobili się majątku. - Czynili tak niektórzy stanu marynarki Francyi. To przekonanie kierowało piórem autora pamiętnika o naszej sile morskiej w roku 1 844. (księcia J oinville). Angielskie okręty handlowe noszą rocznic 3 miliony beczek, a przed sześćdziesięciu laty miały tylko 1 milion; francuzkie zaś w roku 1.789. pod narodową banderą przewoziły 5 O O, O O O beczek, a teraz ledwo 6 O O, O O O beczek. Monitor algierski z 10. Września donosi, iź wiadomości z zachodniej części Algieru są zaspokajające. Większa część prowincyi O r a n jest spokojną i podatki wpływają regularnie.- Niektóre oddziały konne Angadów niepokoją, jak dawniej pograniczne pokolenia. Obecność Abd el Kadera w swojej dairze nad Moluja, z licznemi gumami, utrzymujo te pokolenia w pcwnćm rozdrzaźnieniu. Ruchome kolumny przebiegają bezustannie te powiaty i chwycono się wszystkich środków ku odparciu wszelkiej napaści ze strony Emira. Stan zdrowia Ludwika Napoleona jest nadwątlony z powodu więzienia jego we warowni Ilam. Anglia» Londyn, 13. Września. - MorningChronigle donosi z wiclkicm niezadowolnieuicm o odwiedzinach królowej w Eu. - Uważa on je za nowe zwycięztwo, które odniosła przebiegła polityka Ludwika Filipa w ulubionym jego projekcie, połączenia księcia Montpensier z siostrą królowej hiszpańskiej. Nie ulega wątpliwości, pisze dalej liberalny ten dziennik opozycyjny, że ani ministeryum angielskie, ani królowa, jak się przynajmniej spodziewać można, nie jest za tym projektem. Sądząc jednakże z przychyl* ności i nadskakiwali, jakie od niejakiego czasu dla królowej Angielskiej okazuje dwór Francuzki, wnosić należy: że czyni to w tym jedynie zamiarze, aby królową z projektem tym oswoić. Ze podobne zabiegi nie osięgną celu, na to mamy rękojmią w charakterze królowej. Nie godziło się jednakże wystawiać jej na podobne próby. Dziwną jednakże jest rzeczą, jak Lu* dwik Filip gwoli własnym widokom używać umie ambicyi domu Koburgów. Część jedna Członków partyi liberalnej w Hiszpanii obrała młodego Księcia Leopolda Ko burg na męża dla królowej Izabelli. Rzecz ta ma Coś za sobą.

Książę nie należy do możnej familii, któraby przez niego mogła sobie chcieć w Hiszpanii zyskać wpływy niewłaściwe,-jest bratem króla Portugalskiego, i chciałby dla tego zaprowadzić zgodę pomiędzy Portugalią i Hiszpanią, Wszystkich tychkorzyści nie chce uznać Ludwik Filip, owszem zsamego zaraz początku wielką udawał on niechęć przeciwko temu zamęściu, nazywając xcia kandydatem angielskim, i oświadczając się wprost przeciw temu, aby którykolwiek z książąt angielskich wstąpił na tron hiszpański. Zawsze jednakże, kiedy człowiek zdatny niedorzeczne podaje przyczyny, przyjąć można za pewne, ze ma jakąś tajemną przyczynę, z którą wystąpić uważa za niestosowne. Podobnie ma się rzecz i tutaj. Nikt nie jest w stanie dowieść, że książę Leopold ma bezpośrednie związki z Anglią, zresztą nie rząd angielski, ale część narodu hiszpańskiego, zwróciła nań swe oczy; niedorzecznością więc jest, mienić go kandydatem angielskim, tern bardziej, że przez połączenie brata swego z księżniczką Klementyną a siostry swej z księciem N emours podwojnemi węzłami połączony on jest z dworem fraucuzkiin. Jeżeli więc Ludwik Filip koniecznie przy tern obstaje, że księcia uważać należy za kandydata angielskiego, to w tym jedynie czyni to "zamiarze, aby przyzwoleniu swemu, na zaślubienie przez Leopolda królowej Hiszpańskiej, familia Koburgów tern większą przypisywała wartość, i aby Anglia za to zezwoliła na połączenie Księcia Montpensier z siostrą Królowej Hiszpańskiej. Krok ten jak z jednej strony byłby, utrzymuje Chronicie, wielkim tryumfem dla Francyi, tak z drugiej dla Anglii wielką klęską, po

włościanie, i dobrze im było; zac oz opieszalec, lub rozrzutnik, nic korzystał z powierzonego mu grunlu i inwentarza? Dochowek byl jego nić zaprzeczenie, a fundusz w zbożu i inwentarzu Pańskim jemu dany, nigdy napowrńt żądanym me był: oprócz tego w każdej klęsce i chorobie czekała go od I ana, zapomoga; dla tego nie utyskiwał nigdy na ów mniemany ucisk. (!) Pełne wesołego ludu karczmy, odpusty i jarmarki, były tego dowodem, - a źe stan włościan niższym byl od szlacheckiego, to nic Polaków wina, proszę mi pokazać dziś jeszcze w całej Europie, gdzie jest inaczej? a chociaż różnicę stanów zniesiemy, zaczćm zupełnie jestem, zawsze będą hierarchie w społecznościach narodowych, bo to jest w naturze człowieka; zawsze będą bogatsi i ubodzy, dopókąd Bóg ludzi ha jedną formę, czyli z jednenii i temi Samami duchowemi oraz lizycznemi zdolnościami li i c stworzy. - Nigdy naród cały nic będzie się' składał t Ne« tonów. Koperników, Leibniców, Loków, Kantów, Boliugbroków, Homerów, Wirgilicb lub Ciceronow - A' gdy nie przyjdzie do tego, aby każdy sobie drzewo rąbał, dom murował, i konie pasał; kto inaczej myśli, je'st w matzeuiacb; nie zna stosunków społeczeństwa, albo szuka na swój zysk, ku swemu wywyższeniu, projektami napowielrzncini Zawracać nieoświecouym głowy. - R-Apl y i Towarzystwa narodowe powinny dcYz-yc" i wyszukiwać sposób, aby ubogiej klassy ludziom stall i położenie 'ulepszać, lecz wszystkich zarówno w możności postawić a jeszcze bez pizylożenia się każdego w szczególności, jest niepodobnem. Niezaprzeczam, jak wyżej powiedziałem, iż były nadużycia niektórych ze szlachty, popełniane naprzeciw włościanom, ale to są wyjątki, zawsze przecież' szlarbcic laki był obrzydłym dla drugich i unikano jego towarzystwa. Znalem w młodości mojej pewnego (dla niewinnej jego fawńli nazwiska nic wymienię;), który zbiwszy włościanina, miał się przyczynie waż książę Montpensier jako prezumpeyjny następca tronu, zwłaszcza prj.y wątłym Stanie zdrowia królowej, mógłby łatwo taki wpływ pozyskać w Madrycie, iż przezeń niewątpliwie dawne przymierze burbońskie, co się tyczy Francyi i Hiszpanii, wznowionćmby zostało. Dla tego ministeryum angielskie wszelkich możebnych środków użyć powinno by zniweczyć zamiary te Ludwika Filipa, zamiary, które jeszcze w 1830. zaraz po jego wstąpieniu na tron były powzięte, kiedy wkroczenie Miny do Hiszpanii pieniędzmi popierał, w zamian za przyrzeczenie iż partya liberalna kiedyś popierać będzie zaślubienie urodzonej wówczas Izabelli z księciem francuzkim, zamiary którym stawanie na zawadzie Espartery , głównie sprowadziły tegoż upadek.

Niemcy Wolne miasto Frankfort nad Menem, d. 12. Września. Zgromadzenie związku rozpoczęło zwykle wakacyc jesienne, które tą rażą trwają aż do 1, Stycznia 1846. Wielu, posłów opuściło już miasto nasze, pozostał tylko jeszcze hrabia Miinch-Bełłinghausen. Powtórnie już z pewnego dowiadujemy się źródła, źe król Pruski ma zamiar dać swemu narodowi konstytucyą. SzwaJcarya.

Wątpić należy, czy sprawy Bernu, które z każdą godziną groznleJszą przybierają postać, korzystniejszy wezmą obrót przez zwołanie na dzień 10. Września wielkiej rady. Rząd, jak dawniej tak i obecnie bezsilny, nie w czas i za daleko się posunął, wykraczając przeciwko tym, którym istnienie swe zawdzięcza. Ogólne zdanie jćst to, źe wystąpienie dobrowolno większej części radzców rządu i odezwa do patryotów i umiarkowanych z pośród narodu, jedynym jest środkiem, który mógłby powstrzymać nieprzyjazne kroki i wojnę domową. Tak w Lucernie jak i w innych kantonach na nowo wszczynają się niespokojności. Spodziewają się znacznego dowozu broni, mianowicie z fabryk nadreńskich. Usiłowania, aby w kantonach przywrócić spokojilość i porządek, chociaż w ostatnich miesiącach miały pomyślny skutek, często jednakże wzywać musiano sądy, aby lud, który w niedziele i dni świąteczne przez tak nazwanych mówców ludowych poruszony i przez gwałtowne napaści z ambon rozdrażniony, powstrzymać od n-wałtów. Fanatyczny pietysta z B., który niedawno temu wczesny zapowiadał upadek tym, którzy nie chcieli mieć udziału w ćwiczeniach nabożnych odprawianych wśród nocy, z wielką biedą uszedł rąk kilkunastu silnych rzemieślników, co przeświadczeni o swćj pracowitości i nieposzlakowanem życiu i w zgodzie z sobą samym, rozjątrzyli się nań za owe przcklęstwó. Pietyści w ogóle wielu u nas nieszczęść są przyczyną, a zawziętość swą przeciwko innowiercom do śmieszności często posuwają. Po niektórych jniastacJi i wsiach zadaję żeby rzeźnik, piekarz, krawiec a nawet i rębacz był pietysta, jeżeli chce, aby mu nabożnisie owi dawali jakieś zatrudnienie. Ula tego też hipokryzya po wielu miejscach nadzwyczajnie bierze górę. Neuenburg» dn. 11. Września. -Według dziś nadeszłego Cons1.

N euchat, odkryto rozgałęziony tajny związek we wielu miejscach Szwajcaryi, który dążył do podkopania wszystkich religijnych, moralnych i społecznych podstaw, szczególniej W Niemczech. Następujący jest wyjątek z artykułu umieszczonego wConst>Ncuch.: przed niedawnym czasem odkryto w księstwie N euenburg daleko większą i niebezpieczniejszą assocyacyę, aniżeli związek; komunistów. J ej celem jest» zapomocą ateizmu obalenie wszystkich zasad moralnych, j *ko też przez śmierć królom zadaną, zmienienie przemocą całej organizacyi religijnej »społecznej i politycznej Niemiec. Już dnia 9. Czerwca t. r. p. Lardy, mer w Ponts aresztował cały tameczny

nić do śmierci jego; widziały to dziecęce oczy moje, a później już i młodzieńcze, jak go unikano w towarzystwach, i do żadnego uiczapraszauo społeczeństwa był sądzony krymiaaluie. - Oskarżonego takiego, skof8 było dowiedzione zabójstwo, na utratę głowy skazywano. - Ale była większość szlachty co przy każdym kościele szkółki i szpitale dla włościan stawiali. Lecz kto się do niszczenia włościan najwięcej przyczynił? - oto małe miasteczka, gdzie na targach i jarmarkach niemoralni mieszkańcy i żydzi, za marne uieniadze. a o 4 część większą nad krajową miarą zbożez Magistratów złożone, gdzie każdego a czasem i mieszczanina, śmiercią okrutną, bez dostatecznych dowodów, jak w św. Inkwizycyi karano. j ; i Tak w miasteczku Pogorzel, powieszono dwóch ludzi zato, źe 5 miechów, wysypawszy z nich zboże, zabrali. - W Koźminie ścięto 3ch mieszczan za 5 ułowionych w stawie karpi a wM.xtacie, dobrze mi znajomym, wskazano Katarzynę pod miecz katowski zato, Że je, z oczu źle patrzałoś i aby Radni Panowie, mitręgi, chodząc dla niej na Ratusz, nie podejmowali. Szlachta nie imała prawa sądzenia, lecz Magistraty miejskie posiadały Ius gładii (prawo miecza), chociaż żadnego prawa uie znali, i ledwo czytać umieli.

(Dokończenienastąpi.) o istnieniu innego związku »młodych Niemiec.« Wielu przewodników tego związku zostało aresztowanych, ale mimo znacznych indicii zostali uwolnieni, z powodu, iż rząd mając dopiero dowody w ręku jasne chciał dochodzić związku tego. N a początku przeszłego miesiąca udał się pan Łardy, członek komissyi wyznaczonej do śledztwa i uważania tych zabiegów, do Lausanne, gdzie związek »młode Niemcy« licznych liczył zwolenników i tam wynalazł dosyć dowodów prawnych. W skutek tego dziesięciu przewódzców wielkiego klubu w La Chaux-de- Fonds zostało na nowo aresztowanych, a kilka dni potem Julius Standau, nauczyciel niemieckiego języka przy tamtejszem gimnazyum. Skutkiem tego śledztwa wykryto: od roku 1838. znajduje się w Szwajcaryi tajna propaganda »młodych Niemiec.« Członkowie tej propagandy znajdują się w zacnej liczbie po miastach szwajcarskich. Pierwszymi dowódzcami są Standau z Gotha i Dolcke z okolicy Erfurtu, obadwa nauczyciele języka niemieckiego, Wilhelm Marr redaktor dziennika Propaganda, który zwykł się podpisywać Roberspierre, i Hoffmann z Bawaryi aptekarz. Dr. Fein, niemiecki wychodźca i do wolnych kompanii należący w czasie napadu na Lucern, połączył się z nimi. Drugi artyknł statutów tego związku brzmiał: towarzystwo jest według swej natury tajne, a według istoty swej polityczną propagandą. Każdy członek propagandy obowiązany jest do pozostania w związku aż do swego 40 roku, do łożenia wszystkiej swej pracy ku osiągnieniu założonego celu i do nieszczędzenia żadnych ofiar. Przytćm obowiązuje się każdy członek nie mieć i nieprzechowywać żadnych dowodów na piśmie, iź propaganda taka istnieje lub mogących skompromitować członków. W Szwajcaryi znajduje się biuro centralne, mające polecenie do kierowania całym związkiem i któremu mają wszyscy członkowie zdawać sprawy po powrocie do Niemiec ze swćj propagandy. Podobne bióra powinny być utworzone, w każdej prowincyi Niemiec. Tajemnice propagandy każdej, tylko małej liczbie osób mają być powierzone, z tego powodu członków związku stosunkowo jest bardzo mało. Tymczasem propaganda pomyślała o utworzeniu armii, przez stosowne obrobienie niemieckich robotników, których w Szwajcaryi jest do 25, O O O; jćj to nadzwyczajnej pracowitości przypisać należy, ze się utworzyło 28 politycznych klubów, w Genewie, Carouge, Nyon, Rolle, Aubonnc, Morges, Lausanne, Aigle, Vevcy, Yverdon, Monson, Payerne, Chaux de Fonds, Fleurier, Bern, Biel, S1. Imier, Pruntrut, Burgdorf, Chur, Zug, Zurich, Winterthur, Bazylea, Lucern, Freiburgu, Marsylii i Strasburgu.

Kluby w Freiburgu i Lucern zostały na wyższy roikaz rozwiązane. Wszystkie te kluby połączyły się na wzór Szwajcaryi w jeden związek ogólny. Trwoga nas ogarnia, kiedy wspomnimy sobie na nadzwyczajną ruchliwość i jezuickie i diabelskie środki tej propagandy, których używa do wciągania do związku robotników. Tak pisze jeden klubista z Zurich do biura centralnego: nie możecie sobie dostatecznie wystawić położenia naszego klubu. Przedewszystkiem musimy się strzedz nadzwyczajnie przed czujnością naszego rządu, większa przytćm część przychodzi do nas rzemieślników prosto z Niemiec, a ztąd przestraszonych królewskiemi rozporządzeniami i inne mi huncwockiemi sposobami przeciw klubom. Większa część z nich pyta mnie przy wstępowaniu do klubu »czy to tylko nie jest związek polityczny?« Tak więc musimy ich z trudem wprawiać do naszego A, B, C Nasz przeto klub może być tylko uważany, za przygotowanie do klubów we francuzkićj Szwajcaryi. Wiele klubów przyszło do wielkiego znaczenia i do znacznych pieniędzy. Miały swe gazety, biblioteki, fortepiana i t. d. Kluby w Genewie, Lausanne, Bern, Zurich, Chaux de Fonds bardzo były silne.

Kluby cale nie miały wiadomości o istnieniu propagandy, tylko klub w Lausanne stanowił może w tćm wyjątek. W każdym przecie klubie znajdowało się kilku propagandzistów, którzy wiedzieli o co rzecz idzie.

OGŁOSZENIE.

Wartość taxacyjna pojedynczych parceli nieruchomości Schildnera, tu na przedmieściu S1. Marcińskiiim pod liczbą 180. leżącej i dnia 7. Października 1845. przez subhastacyą przędąc" eię mającej, wynosi: a. parceli pod Nr. L . 7,200 Tal. 7 sgr. 9 fen., b. parceli pod Nr. II. 17,541 - 22 5 c parceli pod Nr. III. 5,48» - 20 - 3 - Poznań, dnia 28. Sierpnia 1845.

Król. Sąd Ziemsko-miejski.

Rospatrując się w pismach tych klubów, nie można się dziwić, iż między nimi są królobójcy, gdyż propaganda uczyniwszy robotników ateuszami, podżegnęla w nich wszystkie namiętności rewolucyjne i ciągle im praWI, że potrzeba krwawych ofiar, że zabijanie królów jest aktem sprawiedliwości.

Węgry.

P r e s z b u r g, d. 9. Wrześ. - Rząd wydał rozporządzenie tyczące się szkółek elementarnych, które się sprzeciwia wyrzeczonym publicznie życzeniom opozycyi. Podług jćj mniemania bowiem i one powinny być po madziarsku urządzone podobnie jak szkoły wyższe. Rząd przeciwnie chcąc dobrej służyć sprawie, i podług zdrowego postępując rozsądku postanov* ił, aby nauki po szkółkach elementarnych w tym wykładać języku, który w jakiej okolicy jest panującym. Namiestnik zaczyna wszędzie plan nowy nauk w praktyczne wprowadzać życie, i zdaje się ściśle przestrzegać prawa, podług konstytucyi mu służącego; wyłącznie wydawać postanowienia co do szkół. - Mówiono niedawno temu o uroczystości, którą chciano urządzić na uczczenie 501etnich rządów palatyna, zdaje się jednakże, że nie przyjdzie ona do skutku, żadnych bowiem nie widać przysposobień. - Podług doniesień z Budy i Pesztu spodziewają się tamże ulubionego arcyksięcia Jana, prawdziwego przyjaciela pięknej alpejskiej Styryi, który i w Węgrzech jest lubiony. Stany komitatu Pesztkiego teraźniejszą uroczystość narodową odłożyły do Maja przyszłego roku, jak mówią, dla pięknej pory roku, głównie jednak dla tego, że się spodziewają jednocześnie sejmu, i wyboru palatyna. W każdym razie, uroczyste powitanie arcyksięcia, chociażby dla etykiety tylko dla zastępcy cesarza, na dniu 2 O. t m. nastąpi. W komitatach, w których opozycya przez nowy system administracyi nie całkiem jeszcze musiała ustąpić, stara się ona wszełkiemi siłami, aby się utrzymać i rząd w przykre wprowadzać położenie. Pan Kossuth okazał się w tym względzie na kongregacyi kwartalnej stanów komitatu Pesztskiego, nadzwyczajnie czynnym, nazwał on system przez rząd zaprowadzony wprost zgubnym i przeciwnym konstytucyi, i Bóg wie, co nań wygadywał. Hr. Appony postępuje tymczasem z spokojnością dyplomaty rozpoczętą drogą, a ci nawet, którzy nie życzą zwycięztwa w Węgrzech zasadom konserwatywnym, zaczynają rozpoznawać, że one coraz więcej zyskają pola, krótko mówiąc, że większość deputowanych przyszłego sejmu w Węgrzech będzie popierać zamiary rządu. Bezowocny koniec ostatniego sejmu obrót ten rzeczy uczynił koniecznym; Węgry musiałyby upaść, gdyby zostały tak, jak są obecnie; liberalizm arystokratyczny nie zdoła ich wyrwać z cho robliwego położenia; Austrya sama przestaje już być obojętną na los W ęgier, i będzie się starała, otworzyć sobie tamże źródło obfite dla swćj potęgi. Wszystkie te zamiary znane są opozycyi ultramadziarskićj, i ztąd owe wielkie gniew! - Słuszniem napomknął w jednym z dawniejszych listów, że rząd będzie chciał partyi illirskićj w Kroacyi w jakikolwiek sposób dać zadosyćuczynicnic za wyrządzoue jćj pokrzywdzenia; i rzeczywiście pokasował on już podobno kilka postanowień nowego magistratu komitatowego w Zagrzebiu i odrzucił kilka jego przedstawień; Turopolczycy jako gmina', jeden mają tylko mieć głos na sejmie prowineyalnym. I na tym chcieli oni zaimponować liczbą, i stanąć jako silna falanga. Zresztą rozdrażnienie umysłów w tej okolicy trwa jeszcze ciągle. - Wydawana przez p. Stura »Słowacka gazeta narodowa« wielu ma czytelników. Partya madziarska powstaje bardzo przeciwko temu tytułowi, ponieważ nie chce ona żadną miarą uznać Słowaków za naród. Treść tej gazety jest wszędzie nauczająca i zastosowana do ogólnego użytku. Redaktor z taktem daleki jest od wszelkiej abstrakcyjnej polemiki, a w artykułach wstępnych rozbiór« po największej części te przedmioty, które mniej więcej mają styczność z życiem praktycznćm, z materyalnem i spółecznem uszczęśliwieniem stanów niższych, jak naprzykład: o kasach oszczędności, bractwach wstrzemięźliwości i t. pnftlipierwsise świcie MMolszt. ostrzygi cotyltio otlebrati Bracia Andersch.

Pięknych, dojrzałych, codzień świeżych wiuogron w koszykach dostać można u Jana Ign. Meyera, Nr. 70. N owćj i Sierót ulicy narożnik.

iiajuniźenićj, iź nauka tańców u uiego rozpocznie się 2 dniem l. Października r. b. S i m o n, nauczyciel tańców.

Mfominittm Pntctowice pod Poznaniem ma sto skopów opaśnych do sprzedania.

% Zmiana lokalu handlowego. J » SkładmójjJorcelany, naczyń £ I zdrów i« 5 fajansu i szkła prze- I D niosłem z dotychczasowego lokalu z Ży- 1 <l> dowskić-i ulicy Nr. 4. do moje o domu, (# l W rynku i narożniku tlutel- <j I skirj ulicy pod . \r. 45. (który da- l I) wniej do Radzcy handlowego Pana Bicie- Jl · > feld należał) o cze'm Szanowną Publicz- W J ność niniejszćm iiajuniźenićj uwiadomiam. Jl jj Poznań dnia 20. Września 1845. J D Mich a elis III. Misch. ·

Ceny targowe Dnia 22. Września.

1845. f.

POZNANIU. od do Tal. tgi. fen.IT»1. "B r ł<<ii Pszenicy szefel 2 10 2 11 8 1 13 - 1 14 - 1 5 - 1 7 6 - 25 - 26 6 - 10 - 1 7 1 1 10 - 1 12 6 - 13 4 14 6 Siana cetnar. - 25 - 27 6 8 15 9 1 20 1 25 -mm

Doniesienie szkolne.

Do szkoły mojej przygotowującej dla Gymnazyów i ezkót realnych będą znowu z dniem l. Października synowie, liczący 6 do 14 lat, przyjmowani. R e u s s: przy Wilhelmow skiej ulicy Nr. 23.

Nauka tańców.

Podpisany ma zaszczyt donieść niuiejszem