WIADOM OŚCI KRAJ OWE,

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1845.10.22 Nr247

B e r l i n , d. 15. Października. - Izba reprezentantów miasta naszego uchwaliła wskutek zdania deputacyi: aby za pośrednictwem magis t r a t u w n i e ś ć d o J e g o K ról e w s k i e j M o ś c i o war u n k o w-ą jawność swych posiedzeń. Wiadomo, źe dawniej już podoby wniosek przedłożono stanom, z którego jednakże na ostatnim Sejmie nie zrobiono petycyi. Co zaś bez porównania jest ważniejszem, to zmiana, jaka w ostatnich czasach zaszła. Przypominamy sobie, że izba reprezentantów, rok temu, kiedy kwestya co do jawności w jej łonie po raz pierwszy się pojawiła, całkiem jej była przeciwną, jak później żądała warunkowej jawności, później i to znowu porzuciła, dla tego, że się to magistratowi nie podobało. Spodziewać się jednakże należy, że magistrat, sądząc z postępowania jego w sprawach religijnych, w których się za jawnością oświadczył, zmienił i sprostował teraz co do tego swe zdanie. Sprawa co do oświetlenia gazem niedawno temu dowiodła jasno, jak nieufność pomiędzy obywatelstwem przez fałszywe wieści wzniecać się da i umacniać. Jeżeliby zaś w ten sposób adniinistracya komunalna stolicy uczyniła rzeczywiście krok naprzód, widać jasno, jakby to silnie oddziaływało na moralne życie gmin w całem państwie. Jest to nowy dowód na poparcie dawniej już przez nas wyrzeczonego zdania, że władze nasze miejskie okazują wiele bardzo ruchu i czynności. Pogłoski dotyczące konstytucyi, coraz stają się pewniejszemi. Mówią teraz, że niepodobieństwem jest, aby wnioski, które wszystkie sejmy jednozgodnie podały, mogły być odrzucone. Mówią dalej na pewne, że wyznaczono komissyą, na czele której postawiono ministrów Thilo i (anitz, celem wypracowania konstytucyi, która jednocześnie z odprawami sejmów ma być ogłoszoną. Dłużej jak kwartał trwający w Karlsruhe kongres państw do związku niemieckiego należących, wedługjedneżgodnych doniesień rozmaitych dzienników, do żadnego nic doszedł rezultatu tak. że s t a t u s (juo i nadal będzie utrzymań}'. Południowe Niemcy, jakoto: Bawarya, Wirtembergia i Baden glosowały za podwyższeniem cła od przędzy o 6 talarów. Przeciw temu projektowi powstały Sasy, Turyngczycy i Hessy. Pomiędzy dwoma temi ostatecznościami pośredniczyły Prussy, które żądały miernego podwyższenia cła. osobliwie na przędzę lnianą o 20 i 24 zltp. Wszelkie usiłowania, sprzeczne te zdania z sobą pogodzić, okazały się dotąd bczskutecznćhii. Jeżeli z początku bieżącego roku nie zbywało na poduszczaniu i wszelkiego rodzaju przyniówkach, które mylnie kierowały opinia pu bliczuą, natenczas przewidzieć można, że praktyczna bezskuteczność kongresu celnego poda na nowo materyą, do większych jeszcze kłótni i niezgodo Od tak niepatryotycznych środków pochodzących li tylko z namiętności, rząd każdego państwu, należącego do związku celnego, zapewne jest dalekim, chociażby też dla tego tylko, źe rozwiązalne związku tego nic może nastąpić przed rokiem 1 853 ., do którego czasu uchwalą z r. 1 84 1. istnienie jego zostało przedłużone.

Towarzystwo zawiązane pod przewodnictwem dyrektora seminaryum Dicsterwcga, w celu podniesienia piśmiennictwa ludowego, zamierzyło innym jeszcze sposobem wpływać na ukształcenic ludu. Jeden z redaktorów nowo wychodzącego czasopisma: »Organ piśmiennictwa ludowego« Otto Rupius, umyślił otworzyć publiczny kurs w przedmiotach ogólnych, zastosowany najszczególniej do pojęcia tej części społeczności, i pierwszy krok ku temu już uczynił. Idzie tylko o to, czy uzyska on potrzebne ku

,IJ,==Aaa

, ,

elaznych, przrdewszyslkićm musiały zniknąć komory celne na przestrzeniach, po których będą przebiegały linje' relsów i parowozy, i przenieść" się na ostatni kraniec krajów niemieckich. Systemat leń rozszerzy się nawet dalej . Wcześniej lub później, Hollaudja i Austrja przystąpią do Z o 11 v e r e i n, a musi to nastąpić koniecznie: pary zbyt są silne! Być może nastąpi czas, kiedy cala Europa będzie składała jeden ogromny Z o 11 v e r e i n, a jej wewnętrzne celne komory wszystkie usuną ic na koniec Europy. W tein przypuszczeniu nic nie ma zbyt śmiałego, w takim razie wojna koniecznie zostanie wygnana z wnętrza Europy. Lecz i przed tą, zapewne jeszcze oddaloną epoką, sztuka wojenna niezawodnie dozna ważnych odmian. Ostatnim wielkim faktem historji ludzkości było urządzenie stałych armji. U rządzenie to jest główną dzisiejszą sprężyną ukszlałconego świata. Teraźniejszy widok Europy ma w tym ważnym wypadku swój początek i głównie na nim się opiera. - Przed, urządzeniem stałych armji, państwa'europejskie, właściwie nie miały finansów, jak dotąd nie mają ich monarchje azjatyckie. W razie wojny, rządy zwoływały naró d, który po skończeniu walki, rozchodził się po domach. Wydalkj były nieznaczne, podatki bardzo skromne, pobory celne po większej części małe. Państwa istotnie nie czuły potrzeby dobrze urządzonych finansowych sysiematów, wydawano mało, żyło się bez długów, i jeszcze robiono oszczędność z ograniczonych dochodów na przypadek wojny. W c ale co innego wynikło w Europie od chwili urządzenia stałych armji. Konieczna potrzeba ogromnych summ na ich utrzymanie, zdziałała to, co dziś nazywają nauką finansów, a nawet ekonomią polityczną. Pierwszćm i najnaturalniejszćin źródłem pieniędzy na zaspokojenie potrzeb ciągle uzbrojonej siły, stuły się komory celne. Trzeba było podnieść cła za przywożone towary. To się przyjuż albowiem oświadczono się przeciw podobnego N awet literacka działalność członków towarzystwa ścisłego badania celów tegoż, tak iż szczególniejszątemu upoważnienie, raz rodzaju zgromadzeniom. dała pohop władzom do zwracają nań uwagę. - Niedawno temu udało się tutejszym władzom policyjnym, 50 kilkakrotnie karany eh już, niebezpiecznych zbrodniarzy obojga płci, których pobyt dotychczas wyśledzonym być niemógł , napaść niespodzianie w jednej podejrzanej szynkowni za bramami miasta samotnie położonej, i do więzienia odprowadzić. W tej jaskini złoczyńców odbywały się najwszeteczniejsze bachanalia.

K o lon i a, d. 8. Października. - Przekonaliśmy się teraz nowe mi dowodami, iż kraj francuzki przestał być schronieniem dla politycznych zbiegów. W tćj chwili dowiadujemy się, że dwom członkom »młodych Niemiec,« Doclekcmu i Standau, nakazano natychmiast opuścić Francyą. Wiadomo, iż przed nie dawnym czasem zostali oni wydaleni ze Szwajcaryi'iudali się do Strasburga. Ale wspaniałomyślnie pozwala im rząd francuzki, jeżeliby chcieli pozostać pod berłem Ludwika Filipa, puścić się na kolonistów do Algieru. Wygnańcy zmuszeni będą zapewne korzystać z tego pozwolenia. Kolonia, d. 12. Października. - Według wiadomości z Holandyi, daleko są tam tańsze ziemniaki chociaż się wcale nie obrodziły, podobnie jak w Belgii, aniżeli nad Renem, a to z powodu dosyłek ze wszystkich stron świata. Szczególniej z Danii i Szwecyi nadeszły ogromne zapasy ziemniaków do Holandyi. St. Go ar, d. 19. Października. - Dziś po południu o i na 2. godzinę było tu znaczne trzęsienie ziemi, wszystkie budynki się chwiały i wielki huk dał się słyszeć.

WIADOMOŚCI ZAGRANICZNE.

Polska (Gaz. kość.) - Ikaz cesarski odbierający probostwa księżom za wynagrodzeniem ich szczupłemi pensjami, już uskuteczniono z całą surowością. Grunta plebańskie w całej Rossyi poprzedauo, ale mała tylko liczba duchownych zapewnione słowem cesarskićm pensye pobiera. Opuszczeni i los owi z o s t a w i e n i księża, żyją tylko z oliar ludu, który sam mało mając, niewiele dać może swym pasterzom. Takimi są mężowie znani z swej gorliwości w wierze. - 00 jakiego stopnia katolicyzm w Rossyi prześladowania doznaje, widzieć można z następującego przepisu: «Wszyscy katolicy, zawierający małżeństwa sakrament w swych kościołach, opłacać muszą 50 zip. do kassy cesarskiej, na zakupienie stempla. Jeśli zaś ciż katolicy chcieliby brać ślub w kościele schizmatyckim, żadnej opłaty do skarbu ani popom wnosić nie mają.« - A tak biedny wieśniak na Litwie sprzedaje krowę, szaty i obuwie, boso idzie do ślubu i płaci 50 złp., aby tylko nie odstąpić swej wiary!! Rząd umie wszędzie stosować się do wyobrażeń ludu, a zawsze na swoje korzyść i zgubę katolicyzmu. Oderwał on z orężem w ręku unitów od kościoła, ale cóż dalej robi? Ponieważ lud prosty w zabranych prowineyach nic wcale o tćm oderwaniu nie wie, bo go nikt pod karą Syberii objaśnić nie może, więc odstępcy kapłani noszą dawny swój ubiór księży łaciuskich, nie zapuszczają brody i gdzieniegdzie tylko za szczególną łaską Cesarz pozwala odstępcom zmieniać rewerendę na togę, a po kilku latach zapuścić brodę w nagrodę zasług. V r a n c y a.

P a ryż, d. 12. Października. - N a dniu 10. t. m. nakazał prefekt poczyniło do rozstrojenia różnych gałęzi dawne') handlowej zamiany i przy uiusilo do odzyskania środków, ażeby stratę w bogactwie narodowćin zamienić protegowaniem różnych miejscowych przemysłów. N ajgłówniejszym przedmiotem troski przy takim stanie rzeczy, było urządzenie u siebie fabryk broni, różnych metalicznych wyrobów, sukna, płótna, i t. p. wszystkiego, co jest potrzebnein w ogromnej massie licznego wojska, ażeby w przypadku wojny, nie być w zaleźuości w tym względzie od niepewnej dostawy z zagranicy. Stąd to pochodzą syslemata zakazujące. Istnienie, porządek i korzyść stałych armji wymagały prócz tego ukszlałconych oficerów i urzędników, potrzebowały matematyki, medycyn}', chemji, fizyki, dobrych dróg, mocnych mostów, obszernych i wygodnych gmachów, i o to Europa, dzięki swemu uzbrojonemu położeniu, powoli okryła się nieskończonym lasem instytutów, szkół i wszelkiego rodzaju zakładów, które powstawały jedne po drugich i stanowią dziś charakterystyczny rys jej ukszlałccnia. Jest to - historja Francji, Auslrji, Pruss, Bussji, i za naszych czasów, Egiptu i Turcji. Powiększenie się wydatków przymusiło stopniowo zwiększyć podatki i cła, dla odebrania zaś takowych w większej ilości potrzeba było poruszyć wszystkie produkcyjne siły narodów do czynności i wzniesienia prywatnych bogactw. Ze stale arnńje służyły za główną dźwignię w sprawie oświaty europejskiej i rozwoju przemysłowego, że wszystko na dzisiejszym Zachodzie, bezpośrednio lub pośrednio, od nich pochodzi i do nich się stosuje, - nic ma w tćm żadnej wątpliwości. Dotąd armje koniecznie musiały być liczne: każde przejście przez stały ląd narażało je na zmęczenie, choroby i stratę ludzi; nim korpus przyjdzie 2 wnątrz państwa do granicy nieprzyjacielskiej , już znaczna część znajduje się w szpitalach i większa część koni do użytku niezdatna. Na samym początku wojny, wojska już są utrudzone. " Psucie sukni i broni, tsrata źy Bwóch z nich odwiedził komisarz policji w towarzystwie kilkunastu agentów. Tak naj mniej sza nawet broń jak i Jisty prywatne zabrano. Jeden 2 wymienionych Toskańczyków mieszka od kilkunastu lat w Paryżu, i nie jest wychodźcą politycznym. M c s s ag e r powiada, że rewizye te nie mają bynajmniej styczności z wypadkami zaszlemi we Włoszech. Czytamy w J o u r n a l des D ć b a t s: Pogróżki wojny dały się słyszeć pomiędzy Mexykiem a »Stanami Zjednoczonemi. Cóż o nich myśleć należy? Czyż spokojność nowego świata zostanie zakłóconą? Jakież mogą być skutki tego zerwania? MexYK ma prawo uważać się obrażonym, wyrwano mu najpiękniejszą prowincyę. Wychodźcy Stanów Zjednoczonych, przed laty dwudziestu przybyli do T exas, przedstawili się tam skromnie jako spokojni roluicy. Później, gdy podnieśli przeciw władzom mexykaiiskim sztandar powstania, wspierały ich oddziały zbrojne ochotników, przybyłe ze wszystkich stron Stanów Zjednoczonych i widocznie zachęcane przez gabinet Washingtoński. Kilka pułków regularnych unii, zgromadzone w korpus, stały na granicy, w postawie, wcale nie bezstronnej. Była to wyraźna zachęta dla powstańców. Nie ukrywano wcale tego, chwalono-się tern, kiedy vv depeszach urzędowych udawano najzupelniejszą bezstronność. Ci powstańcy stawszy się panami kraju przez nieudolność rządu mexykauskiego, dziś oddają się unii. Czyż to wszystko nie okazuje nam się jako plan z dawna ułożony dla korzystania z zaboru, nie biorąc na siebie otwartej odpowiedzialności. Mexykanie zatem mają prawo żalić się; oszukano ich i obdarto. Ale dla wydania wojny nie dość mieć prawo, potrzeba mieć siłę do prowadzenia jej. Pod tym względem jakże stoi MexYK? iMexyk jest bezsilnym, ludność jego jest waleczna, żołnierze wstrzemięźliwi i karni. Ale armii niexykanskiej nie ma, bo armię stanowi organizacja, wprawa w poruszeniach, zręczność oficerów, obfitość materyałów potrzebnych; silne urządzenie broni umiejętnych, artyleryi, inżenieryi i sztabu. MexYK nic posiada ani wprawnych żołnierzy, ani dobrych olicerów. Zresztą jakże ich mieć może? Od czasu jak w skutek poduszczeń północno Amerykanów, wszyscy ludzie w Hiszpanii zrodzeni wypędzonemi zostali z gruntu mexykanskiego; nauka, ukształcenie, znikły zupełnie z tego nieszczęśliwego kraju; ciemność nieprzebita cięży dziś nad tym plemieniem Więcej posiadającćm potęgi umysłu, jakby sądzić można. MexYK nie posiada zakładów, wktórychby mogli się kształcić oficerowie, wktórychby mógł czerpać swych artylerzystów lub inżynierów wojskowych. J ego finanse są w nieporządku, rząd prezydenta Santany był napiętnowany gorszącem fupieztwem grosza publicznego. Nie ma arsenałów, nie ma magazynów. Państwo takie jak MexYK, którego ludność dochodzi do ośmiu milionów, gdzie* ftiateryaly pierwotne znajdują się w obfitości, gdzie uprawa wszelka obfity plon przynosi, powinno, z jaką taką administracyą, posiadać armię wynoszącą sto tysięcy dobrych żołnierzy i Uotę przyzwoitą. MexYK nie ma ani jednego okrętu wojennego i trudno mu zebrać wjednym punkcie 15,000 ludzi źle ubranych, źle uzbrojonych, źle wyćwiczonych i źle dowodzonych. Siły wojskowe Stanów Zjednoczonych nic są znaczne. Wojsko lądowe unii wynosi olcolo 10, O O O ludzi, których zaledwie połowę możnaby zebrać w T exas, albowiem wiele posterunków obsadzać trzeba ze strony pokoleń indyjskich, trzeba też zostawić po kilkadziesiąt ludzi w fortecach nadbrzeżnych. Anglo Amerykanie nie bardzo się odznaczyli w bitwach lądowych, bitwa pod .Nowym Orleanem jest jedynym faktem świetniejszym i ta dowodzi raczej odwagi i krwi zimnej jak prawdziwej znajomości sztuki wojennej. Qstatnia wojna w Florydzie, dowiodła, że są nędzuemi żołnierzami; jednakże wyżsi są zawsze od Mcxykanow a ich oficerowie mająwności, przewożonej z wielkieini wydatkami, i tysiąc innych koniecz Hych sirat, czynią uciążliwemi już same wstępne wojenne działania.

Lecz kiedy, przy pomocy kolei żelaznych, można będzie w mgnieniu oka przeprowadzać z oddalonych punktów państwa na swoją granicę - zdrowe, wesołe, świeże pułki, u których nawet podeszwa od butów liie zniszczyła się przed pierwszym wystrzałem na nieprzyjaciela; kiedy Znajdą się środki do przeniesienia przez swoje państwo z jednego końca Da drugi Ogromnych mass uzbrojonej siły z taką łatwością, z jaką przesuwacie szachy na szachownicy, wtedy, oczywiście, ze stu tysiącami wojska wynikną też same skutki względem o brony kraju, dla dopięcia któryeh potrzeba teraz pół miliona. Już ta sama okoliczność, pominąwszy, że z lal iq i iatwością można przeprowadzać massy wszelkich żywności, znaczn.e zmniejszy wydatki państwa. Związki między państwami w tymże czasie b e d q l i e z nj ej s z e i ściślejsze, albowiem usuinęcie trudności przy dostarczaniu sP'z:ynUerzoneimi państwu pomocy w ludziach i żywności, nada im nową i rzeczywistą wartość. Wszystko to stopniowo doprowadzi Europę do wyswobodzenia handlu od spadających na niego ciężarów i nakoniec do wyzwolenia go od syslemalów zakazujących. Niegdyś jeden z liczby znakomitych ludzi wyrzekł następne godne uwagi słowa: »Państwa nigdy nie powinny by'y występować z systemu wolnego handlu: lec« jak tylko raz wystąpiły z niogo, już n i e p o d o b n a im się w r ó c i ć ażeby zupełnie nic popsuć sprawy.« Przeciwko lej wielkiej prawdzie, nic nie można było zarzucić w owym czasie. Koleje żelazne prawie jeszcze nie istniały. Lecz teraz wynalazek ten, wprzód uważany jako zabawka wzbogaconego przemysłu, stał się głównym politycznym faktem dla caVRo zachodu. Porusza całą Europę do nowego rodzaju życia, do zupełnie nowego porządku stosunków między narodami, nawet do nowejwiele nauki. Ale na morzu Anglo Amerykanie z flotą nie zbyt liczną są straszliwi. W J 8 1 2. i 18 15. okryła się ona chwałą. Jakkolwiek mają mało okrętów, nieby to ich nie kosztowało blokować hermetycznie wszystkie porty Meksyku, zająć je nawet i odebrać rządowi mexykaiiskiemu najważniejszy jego dochód, to jest pobór cła, a to jest jedynym jego zasobem. Europa powinnaby sobie życzyć, ażeby MexYK w tej walce nic nie stracił i mógł przeszkodzie nowym wdzieraniom się. Stany Zjednoczone zasługują, by cieszono się z ich pomyślności i życzono im wygranej. Jest to wielki naród, w cudowny sposób "korzystający z ziemi, na której go postawiła Opatrzność, który otworzył cywilizacyi obszerne przestworze. Alei nareszcie kraj ten rozległy powinien być dla nich dostatecznym, może on zaspokoić naród najbardziej pełen ambicyi i najbardziej przedsiębiorczy. Przecież to jest powierzchnia dziesięć razy większa od powierzchni naszej Francyi, a nasza Francya jest najpiękniejszćm królestwem. Układy lub siła zyskały dla nich wszystkie kraje potrzebne im do zaokrąglenia się i zostania panami u siebie; posiadają dolinęMississipi, mają Florydę, mają wszystko, co należało kiedyś do Indyan. Czegóż im więcej potrzeba? Czyż tym dwudziestu milionom ludności brak miejsca w tym niezmiernym przestworze. ' Interes dobrze zrozumiany Stanów Zjednoczonych, nakazywałby im poprzestać na tern co mają. Świat cywilizowany tei obojętnie nic mógłby patrzeć na ich rozszerzenie się ze strony Mexyku, albowiem każda stopa ziemi przez nich zajęta, już jest oddana niecnej instytucyi niewolnictwa. Ula równowagi politycznej świata, zajęcie Mexyku przez Stany Zjednoczone, mogłoby stać się przyczyną niebezpieczeństw ważnych, jakkolwiek one należą do przypuszczeń tylko i są bardzo oddalone. Europa nie mogłaby obojętnie spoglądać na zjawienie się na jej zachodzie kolosu, któryby zapełniał przestwór od przesmyku Panama do rzeki Sgo Wawrzeńca i rzeki Columbia w Oregonic, panującego nad najżyzniejszemi polami i najbogatszemi kopalniami w świecie i niezmiernie niebezpiecznego na morzu. Przy tej demokracyi Stanów Zjednoczonych tak wzrosłej na zachodzie, Europa mogłaby być ściśniętą więcej jak na to pozwala jej niezależność i godność. Interes Europy nie pozwala, ażeby Ameryka była w jednych rękach, a my sądzimy, że i Ameryka tego życzyć sobie nie może. Otóż podbicie Mexyku byłoby wielkim krokiem do poddania całej Ameryki pod władzę Stanów Zjednoczonych, a wydanie wojny przez MexYK dzisiaj przygotowaćby mogło tylko ten podbój. Ula tego opinia publiczna uważnie powinna śledzić wypadki na tamtej półkuli mające miejsce, bo te bardziej, jak sig zdaje, mają wpływ na los Europy.

P ary ż, d. 13. Października. - Rząd francuzki odpowiedział przybyłym tu deputowanym llajtyjskim z proźbą o przedłużenie terminu wypłaty wynadgrodzeń Francyi, iż w tej mierze żadnej dać nie może stanowczej odpowiedzi, dopóki nic zostanie rząd prawomocny postanowiony na tej wyspie. Na rozkaz króla wyznaczył minister oświecenia stypendia w królewskich kollegiach dla dzieci po poległych pod U szemma Gasaua1. Co dzień od czasu ostatnich wypadków w prowincyi Oran podają się w ministerstwie wojny oficerowie wszystkich stopni do służby w Algierze. Według najnowszych listów i dzienników z Algieru z 5. Października, przechodził Abdel Kader z oddziałem swym po klęsce zadanej pułkownikowi Montaguac przez małe miasteczko kabylskie Nedroma. Udał się w okolice Tiary, która leży na lewym brzegu Tafny. Pokolenia kabylów nad Tufną poddały się w roku 184'2. bez walki, bez razii, tylko Mohammed Uled el Seheik z własnego popędu uciekł się pod opiekę broni francuzkićj,

geografii: dawne handlowe miasta podupadną; wszędzie gdzie liuje relsów będą przecinały spławne rzeki, powstaną nowe i potężne środkowe punkta ludności, ręko dzielnego przemysłu i handlu. Powrót do wolnego handlu stanie się, jeżeli nie pierwszym, niezbędnym skutkiem podobnej reformy, przynajmniej loicznein podobieństwem i dosyć słuszna nadzieją. Dotąd ekouomja polityczna rozprawiała o tym systemacie, jako o pięknem urojeniu. Zapala się jutrzenka tego czasu, kiedy pomysł oderwany zjawi się w kształcie urzeczywistnionej prawdy. Rozpatrzmy sumiennie dowody zwolenników i przeciwników. Tymczasem będziemy mówili o tern, jako O teorji naukowej, w tej nadziei, ie kiedykolwiek, skutkiem samych wypadków, systemat ten będzie zastosowany do praktyki. Produkt wymaga kapitału, pracy i środków fizycznych, to jest, powietrza, ciepła, światła, ziemi, kopalni kruszczów i kamieni, wo dy i t. d. Te produkcyjne siły nie wszędzie znajdują się. Środki fizyczne zależą od położenia geologicznego, formacji i topograficznego planu miejsca. Materjały pierwotne (les matieres preinieres) są rozmaite, tak co do własności jak do ilości, podług klimatu, własności gruntu i zwyczajów mieszkańców. N akoniec, nauta fizyczna siła robotników, zależy od mnóstwa rozmaitych przyczyn, które dozwalają w lem samem miejscu, jednemu pokoleniu, wydawać to, co na żaden sposób jest niepodobne'm winnych iniejscacb'i dla pokoleń innych. Teraz wystawmy sobie świat przemysłowy i handlowy bez żadnych ograniczeń, tak, jakby charakterystyczne rysy każdego narodu zupełnie znikły przód korzyścią ogólną. Wystawmy sobie, niby EurO pa. 00_ końca do końca okrytą jest siecią kolei żelaznych i posiada środki do szybkich, tanich i wygodnych stosunków. Nakoniec wystawmy sobie, że każde państwo, znalazłszy możność do zmniejszenia swoich wy dat wysiani przez Abdel Kadera z Marokko poduszezyli te pokolenia do buntu. Z korrespondencyi wypada, może cokolwiek przesadzone, iź Emir posiada silę wojenną z 10,000 ludzi, a między niemi 4000 jazdy. Trara oddalona jest na dwa dni od Lalla Magrnia, a na cztery dni marszu od Oranu. Z jazdą jeszcze wcześniej może tę drogę przebyć. Na wiosnę napróźno się silił Emir przedrzeć od południa, to jest od strony pustyni do Al<ńcryi; widział się zmuszonym do odwrotu, który mu stawili łlarmianes Szeragas i Laguats, posiłkowaui kolumnami francuzkicmi linii Sahary. Teraz rzucił się od strony północno zachodniej, od morza. obierając zręcznie chwile, gdzie wojska dywizyi Tlemscn zatrudnione były zwalczaniem powstania podburzonego przez jego emissaryuszów. Obawiają się wkrótce usłyszeć o zwrocie jego ku wschód południu, aby pobudzić do powstania prowincyą Maskarę, Hachem, UzalTra, sąsiadów Flittasów-, którzy znowu graniczą z Beni Uragres i VVarcnzerami, okolicami, w których Bu-Maza panuje i stoi według generała Lamoriciera na czele 15 O O jazdy i 2,500 piechoty. Rozmaite kolitmuy, które mają wstrzymać marsz Emira lub zagrażać jego skrzydłom, by się nic usadowił w okolicach dawnej jego potęgi, są następnie rozpołoźone: kolumna generała Bourjolly wzmocniona 2 batalionami, które wylądowały z Lamoricierem pod Mostaganem, zajęła stanowisko nad Miną; za nią, w drugiej linii znajduje się kolumna pułkownika S1. Arnaułt, komendanta w Orleansville; generał Revcu dowodzący w Milianah uda się kn Szelifowi, za Orleansville, ku prowincyi Algier, aby strzedz wschodniej granicy pasma gór W araiserów, u niższej Aliny mają Francuzi Kalifa Sidi ci Aribi głównego nieprzyjaciela Abdel Kadera z 6 O O jazdy. W okolicy T l e m s c n osiadł generał Cavaignae, połączywszy się z pułkownikiem Barrai, komendantem Lalla Magrnii, nad rzeczką Isser, która wpada do Tafny; nowy garnizon zajął Gassauat, ważny punkt portowy, gdzie posiłki i żywność dla Tlemscn dowożą. Generał Lainoriciere przybywszy z dwoma batalionami do Oranu, natychmiast wydał stosowne rozporządzenia. Nad Rio Salado, na wyżynie Saidourn, przed Oranem usadowił się pułkownik Valsin Esterhazy, który po śmierci generała Mustafy całym Oiańskim gurnem dowodzi. General Lanioriciere udał się z 5 batalionami na drogę z Tlemsen wiodącą, chcąc uważać na marsze i plany Abdel Kadera. l'laiiy te dopiero odkryją się po przejściu jego przez rzekę Tafnę. Generał Eamoriciere powiedział w swojem oslatnićin doniesieniu, że na pojedyncze powstania można teraz nic zważać, nie chcąc swych sił rozdrabniać, głównym zaś" celem w tej chwili jest inwazya Abdel Kadera i jego korpus nowy, którego z oka spuszczać nie należy.

P ary ż, d. 14. Października. - Spodziewają się pojutrze powrotu ministra wojny Soułta. Minister spraw wewnętrznych Uuchatel i minister robót publicznych przybędą w końcu tego tygodnia. Mówią w biurach ministerstw, że jest zamiarem rządu rozwiązać teraźniejszą izbę, lecz ogłoszenie tego odkładają do przyszłego tygodnia. Rozporządzenie tego rodzajii nastąpiłoby w końcu Października a nowe wybory na początku Grudnia. J ournal des DćbaU wypowiada swe niezadowolenie względem prasy angielskiej, która roztrząsa sprawy algierskie: postanowienie rządu franctizkiego, mówi ten dziennik, ścigania Abdel Kadera az w głąb marokańskiego kraju, wielkie uczyniło wrażenie w Anglii. Dzienniki londyńskie czynią domysły względem następstw tej wyprawy i okazują namiętność, która świadczy o obudzonym interesie w tej mierze w Anglii. Słuszność za Francya tak silnie przemawia, iż to żadnej z ich strony nie ulega wątpliWOSCl. Angielska prasa przyznaje, że Maroko nie dotrzymało układu w Tanger zawartego; źe cesarz nie oddalił Abdel Kadera od granicy fran

ków, z powodu tych stosunków, znalazło sposoby do zaspokojenia swoich potrzeb, nie przeszkadzając wolnemu odbytowi towarów. Jakie wynikną z lego skutki dla przemysłu, pozostawionego lakiui sposobem jego własnym silom i naturalnemu pociągowi?... Ma się rozumieć, ze Natychmiast nastąpi podział robót i płodów podług narodowości; jeden kraj będzie produkował i sprzedawał jeden przedmiot; inwy - dru"i, w miarę tego, kto do czego więcej jest zdolny i kto do czego więcej ma środków. Kapitały będą rozrządzone stosownie do naturalnyrh praw, na korzyść produkujących i konsumujących w każdym kraju, na kaidem miejscu, będą wyrabiane tylko takie towary, jakie szczególniej są właściwe tamecznej miejscowości; gdyż towary te będą się rozchodziły po całej Europie, każdy uaród będzie miał potrzebne dla siebie przedmioty za tanią cenę i w dobrym gatunku, zle zaś i drogie takiegoż rodzaju wyro by wcale znikną w handlu. Konsumcja, wzmocniona szybkością pizewotu, obfitością i taniością przedmiotów konsumcyjnych, obudzi czyn liość produkujących; nie będzie ani próżnych usiłowań, niepowodzeń, ani niebezpieczeństw w przedsięwzięciach handlowych. - »Najzaeiętsi przeciwnicy Wolności handlu nie śmją zaprzeczyć tych skutków, zawierających w sobie proste zastosowanie zdrowego rozsądku,« -mówi bardzo słusznie p. Uossi, na którym będziemy się opierali w tej sprawie, jako najnowszym z pomiędzy ekonomistów, którzy rozprawiali o wolności handlu. (*) lin więcej miejscowe okoliczności sprzyjają sile produkcyjne'}, tein znaczniej powiększa się summa płodów przy jednakowej ilości kapitału »pracy. Wydalki na płody, a więc ich wartość, nigdy nic przestępująn...'-* I \O,ours cr.E f ollQ111ie politiqiic, par M. P. Uossi, lucmbrc de llustitut, l a m, bl0. ot rS4 . 1 Lcuzko algierskiej, mimo woli swoJeJ, a więc iź Francya ma prawo za sobą starać się o wykonanie tego układu. To nic ulega wątpliwości. Angielski« pisma mówią tylko, żeby Francya nic zatrzymała na dłuższy czas części Maroko, ale wiadomo każdemu, źe Francya o tćm nic myśli. Nie będziemy prowadzić Wojny ze sułtanem Abd elRhamanem, nie chodzi tu jak w r. zeszłym o napaść na Tanger i Mogador, nic wątpimy o dobrej woli Abd el Rhaniana, dotrzymania zawartego układu. Kiedy on nie jest w stanie, my sobie zaradzić inueimy. Wypadek wypraw}' mieć będzie dla niego i dla nas dobre skutki. Ochronimy go tein samem od niebezpiecznego pretendenta. Teraz co do uczucia zawartego w słowach gazet angielskich musimy wyznać, że jest pogardy godne. Ich słowa tworzą zupełny kontrast do naszych, kiedyśmy o wypadkach w Afganistanie wspominali. Myśmy podzielali sympatye we Krancyi z poległymi dzielnymi żołnierzami, którzy tam w Afganistanie poginęli pod ciosami zdrady, podobnie jak nasi żołnierze w Algierze. Teraz czują w Anglii sympatye tylko dla zdrajców. Niech sobie dzienniki głoszą hymny zwycięztwa! Wolimy ich okazywaną radość, aniżeli obłudne słowa iilantropii. Nasi polegli na polach sławy wojownicy, zaszczytnie dosyć zakończyli żywot, nie potrzebują kłamliwych współuczuć angielskich. Nie chcemy obrazić ich pamięci, wydobywając zbrodnie na jaw z dziejów angielskiego narodu. Byłyby to oskarżenia ani ich, ani nas niegodne. Widząc jednak, jak niektóre organa publicznej opinii w Anglii haniebną zdradę zamieniają w karę Opatrzności, przckonywujemy się o ich moralności politycznej i chrześciańskich uczuciach, któreiui tak bezczelnie przy każdej sposobności błys2czyć usiłują. Niemcy L i p s k, d. 9. Października. Robertowi Blum wytoczono proces kryminalny. Głos objawiający się co do tego w publiczności, jest następujący: Wiadomo, jak rozmaicie da się tłumaczyć prawo dotyczące przekroczeń politycznych, niewątpliwą więc jest rzeczą, źe Blum wyrokiem na karę zostanie skazany. Tajne i piśmienne postępowanie mianowicie w tego rodzaju procesach bardzo jest niepewnem. Tylko sądy przysięgłych zdołałyby w podobnych sprawach s p r a w i e d l i w i e wyrokować. Sąd chwytać będzie słowa oderwane z mów IIIHIIIa, a nikt z tych, którzy w dniach tych przemawiali, czy to publicznie czy też w listach prywatnych, nie możć zaręczyć, że tu i owdzie wkradło się wyrażenie, które da się dostatecznie uniewinnić rozdrażnieniem naówczas umysłów, i słuszne m oburzeniem; od tego jednakże odłączone, i przeniesione na papier być ono łatwo może przyczyną do oskarżenia. Sądy przysięgłych przeciwnie rozważyłyby pomijając drobnostki, branie się męża tego przez cały ciąg wypadków, uznałyby, że Blumowi chodziło tylko o utrzymanie porządku i szacunku dla prawa (co mu się także udało), a zamiast karać, pochwaliłyby owszem jego dążność. Manheim, d. 10. Października. - Redaktor dziennika Manhcimskiego został pociągnięty do odpowiedzialności sądowej, z powodu mowy lnianej na uczcie wyprawionej na cześć Rongego. S Z waj c a r y a.

L u c e r n, dnia 10. Października. - Tutejsze pismo opowiada co następuje: Kemisya policyjna uznała wszystkich kominiarzy jako pol Acznie zarażonych i dla tego rozporządziła, ażeby na nowo zostali obrani na wykonywających swoje rzemiosło, a wybranych na cztery tylko lata potwierdziła lub też na czas niepewny . Liberalny kominiarz z Ilitzkirch miał dać powód do tego postanowienia, chciano się go tym sposobem pozbyć i pozbawiono go też posady. Nic nie uchodzi pieczołowitości ojcowskiej rządu lueeruskiego.

granic ścisłej konieczności z przyczyny wspóldzintania szlucznych środków. Ponieważ ludzkość nic nie traci ze swoich produkcyjnych sił, więc podług lego przypuszczenia, wspólne bogactwo powinno się wznieść, sposoby zaś do zaspokojenia bez pracy fizycznych potrzeb udzieli roboczej Hassie czas do ukszlalcenia swoich umysłowych zdolności, i obudzi w niej skłonność, do zatrudnień moralnych Ludzie będą oświecensi i szczęśliwsi, aniżeli dzisiaj, bo nie będą mieli powodu obawiać się jakichkolwiek niepowodzeń, myśleć o poprawieniu błędów. Gdyby był jeden rynek, wolny od wszelkich ucisków i na którym każdy przemysł nik mógłby działać slosoyvnie do naturalnych okoliczności swego kraju, wledy ludzie nie mogliby się obawiać prywatnych uchybień, nieuważnych względem bogactwa towarzyskiego, również nieładu w działaniu sil naturyl, którego skutki zawsze do niejakiego stopnia można przewidywać i odwrócić. Nie ma nic trudnego dla człowieka, razem ualchuionego i moralnością i interesem. (DalszY ciąg naslajii.J

Czas płaci, czas traci. W roku 1526. podkomorzy króla We gierskiego Ludwika, będąc posłany od niego do Moraw», otrzymał na drogę 4 ziole Węgierskie. W roku 1843. jedna z teraźniejszych sławnych tancerek dostała od dyrekcyi Loiwh ńskićj tealrów 20,000 zł. p. na drogę. - Nieśmiertelny N ewton pobierał toku 1652. nauki w Gralham, a miał na tydzień tylko 4 zł na utrzymanie. W roku 1832. lord Shrcwsbury kupił ząb Newtona za 16,395 franków. -

Dodatek do Gazety Wielkiego Xi

Anglia.

Londyn. - Z wielkićm uszanowaniem i względnością przyjmują tutaj nowego północno amerykańskiego posła, pana Ludwika Maclane. Pan Maclane bez wątpienia ma trudne zadanie zajmować miejsce po człowieku tak powszechnie szanowanym jak ostatni poseł Stanów Zjednoczonych, pan Evereth, który nie tylko przez swe wiadomości literackie i znakomitą wymowę, ale jeszcze więcej przez swe postępowanie spokojne, ścisłe umiarkowane, a przy tern zręczne, umiał zmusić do poszanowania tutejszą pełną dumy arystokracyę. Zdaje się jednakże, ze pan M'Lane zupełnie godnie może go zastąpić, że wywrze wpływ korzystny na układy prowadzone teraz pomiędzy obydwoma krajami. Jako pierwszy dowód, ze »wieczny pokój,« który mają zawrzeć Anglicy i Amerykanie, nie jest zbyt dalekim, uważać tutaj musimy korzystne dlań usposobienie prasy i towarzystwa. ( Przyłączenie Texas zaczynają tutaj uważać jako fakt dokonany i więcćj liczą na nowy traktat handlu i żeglugi z Stanami Zjedoczonemi, jak na zdobycie kraju pustego na wschodnim brzegu nowego świata, który żadnej korzyści Anglii nie przyniesie. Szczególniej dzienniki związku przeciw prawu zbożowemu oddają posłowi największe pochwały, »który, jak mówi jeden z nich, nie tylko jest posłem Stanów Zjednoczonych, ale osobiście należy do stronnictwa, przedstawia je godnie u dworu St. James, a od którego można się spodziewać spokojnego, a dla obu stron korzystnego ukłaI du.« Pan Evereth był człowiekiem bardzo znakomitym, szanowanym wielce przez wszystkie stronnictwa, ale jako należący do opozycyi Whigów, nie mógł Anglii robić ustąpień, któreby przyczyniły się do załatwienia sporów pomiędzy obydwoma krajami. Stronnictwo pana Evereth broni systematu opiekuńczego dla amerykańskiego przemysłu, dla tego Anglia nie może nic na Dim zyskać. Tak więc spodziewać się możemy traktatu handlowego między Anglią i Ameryką. Widać z tego, że Anglicy pragną pokryć ubytek swoich targów w Europie (Niemcy, Francja, Belgia) przez rozszerzenie swego handlu z Chinami, a szczególniej przez otwarcie sobie obszernego targu w nowym świecie, do czego posłużyć im może bardzo spór o ziemię Oregon. Wiadomo, że rząd amerykański załatwił swe spory z Francyą ustąpieniami na korzyść francuzkich win i towarów jedwabnych, że Portugalja również poprzestała na zniżeniu cła od win portugalskich; dla tego spodziewać się należy, że Anglia bez wielkich i ważnych bardzo przyczyn nie odrzuciła traktatu, któryby jej zapewnił korzyści handlowe a części pretensji do Oregonu pozbawił, tak jednakże by honor Anglii na tern nie cierpiał. Prawie nie ulega wątpliwości, że podobny traktat ze strony Ameryki będzie przedstawiony i że pan M'Lane posiada do tego stosowne pełnomocnictwa. Zbadał on teraz pole i poznał, że trudności temu traktatowi sprzeciwiające się mogą być zwyciężonemu Spodziewając się załatwienia dawnego sporu, miuisteryalne dzienniki przybrały zupełnie inny ton względem Amerykanów; znów teraz nazywają ich -»sąsiadami,« a nawet »wielkim narodem.« Tak np. Standard i Herald w sprawie fregaty amerykańskiej M i s s o u r i, zatopionej w Gibraltarze, o której Times twierdził, że była tylko olbrzymim okrętem do przewozu niewolników, broniły sprawy Amerykanów. - Times opierał swe wnioski na znalezionej skrzyni z łańcuchami i kłótkami, wyciągnionej z kadłuba zatopionego okrętu; na to odpowiada Herald,że Royal Georg i inne wojenne okręta zatopione możnaby z tego powodu uważać za okręta niewolnicze, na każdym z nich bowiem znajdują się podobne skrzynie, gdyż na okręcie wojennym liczącym 250 - 350 ludzi osady, nie raz kajdanów Potrzeba dla utrzymania karności. Herald dodaje, że na amerykańskich okrętach ponieważ nie mają żołnierzy marynarki, więcej jeszcze dbać potrzeba o karność jak na innnych, jeżeli nie chcą uledz losowi brygu Somfiiers, na którego rejach powieszono niedawno trzech burzycieli, pomiędzy inne mi zaś syna byłego ministra skarbu. Za dziennikami ministeryalnemi poszły dzienniki whigowskie, które twierdzą, że MexYK powinien ustąpić Texas, by zachować w całości inne prowineye. Głoszą, że Stany Zjednoczone nie tylko myślą z Mexykiem Prowadzić układy o uregulowanie granic, ale jeszcze chcą zapłacić za nabytą prowincję i darować swe dawne pieniężne pretensye, by dowieść, że I nie myślą u i y w a e p r a w a mocniejszego przeciw słabszemu Mexykowi. Zdaje się, że przy usilnej pomocy posłów angielskiego i francuzkiego sprawa ta spokojnie się załatwi, pomimo pozornego oporu Mexyku ( Londyn, 9. Paźdz. - Biskup w Exeter wydał okólnik do niektórych duchownych swej dyecezyi, których nazwiska znalazł na listach komitetów najmujących się kolejami żelaznemi, z napomnieniem, że jako członkowie tych komitetów łatwo się mogą wystawić na karę, zagrożoną pewnym statutem królewskim. Liczba duchownych kościoła anglikańskiego, którzy mają udział w budowaniu kolei żelaznych, i dość znaczne w akcyach posiadają kapitały, jest nie mała, i często jui była przyczyną do nieporozumień z gminami. Gl o be donosi z D u b l i n a: Podpisana przez O'Conella i siedmnastu 'adców miejskich odezwa wzywa Lorda-majora, aby zwołał radę miejską £la nadzwyczajne posiedzenie celem naradzenia się nad środkami, jakby usua Poznańskiegod. 22. Października 1845nąć nieznaną dotąd władzę policyjną, która obecnie pod nazwą "p o l i c y i ś l e d c z ej, istnieje w naszćm mieście. Turcya.

S ku tar i, dn. 20. Września. Sprawa tajemnych chrześcijan z paszaliku Ipek i Jakowy szczęśliwie dla nich załatwioną została. Poseł dwóch miast tego nazwiska Preszka Ciasnicz, członek potężnej tamecznej rodziny doktor teologji i rektor biskupiego seminarium w Skutari, spotkał Baszę w Struga, a ponieważ ten lubił wielce jego ojca, nie tylko więc pozwolił na wypuszczenie przytrzymanych chrześcjan, ale jeszcze nie zabronił im wyznawania swej wiary. Dzień ten napełnił radością całą ludność chrześcjańską a święto narodzenia Panny Maryi (8. Września) obchodzono 7 uroczystością wielką w tamecznym kościele. llaporta z Janiny donoszą, że Seraskier wezwał do siebie wszystkich osmańskich naczelników z Epiru, a sam z 35,000 wojska regularnego i nieregularnego ruszył do miejsca nazywanego Kordzia. Gdy Seraskier Skutari opuszczał, mieszkańcy tego miasta dali nowe dowody swej zuchwałości, a rozmaite morderstwa miały miejsce po ulicach. Basza chciał dać z powodu niedbalstwa dymisję komendantowi miasta: naczelnicy sprzeciwili sie temu a następnie chcieli na miejsce dymisjonowanego osadzić sweo-o kandydata. Basza się opierał, ale wola naczelników przeważyła. Aleppo, dn, 14. Września. Gdy doszła tutaj wiadomość o zmianie gabinetu w Konstantynopolu, Basza gubernator wrócił tutaj z Arnik, gdzie zajmował się wytknięciem nowej drogi do Alexandretty i rozdzieleniem ziem pomiędzy turkom;inami. Zdaje się jednakże, iż wszystko zostanie w dawnym porządku, basza tylko otrzymał rozkaz całą okolicę wysadzić morwowe mi drzewami i wspierać uprawę jedwabiu. W dniu 11. b. m. miała wyruszyć z Damaszku karawana przez pustynię do Bagdadu, składa się ona z 250 wielbłądów obładowanych po większej części towarami angielskiemi, nieraieckiemi, które mogą służyć do pierwszych potrzeb. Chłopi druzyjscy, nie wikłani teraz przez swych naczelników w nowe powstania, żyją w zgodzie z chrześcjanami. Aleppo 16. Września. - Seraskier w dniu 8. b. m. oddalił się ztąd, by w innych miastach Syryi pozostawiać załogi z swej wielkiej armii. Całą korzyść z bytności Seraskiera widzimy w podwyższeniu ceny zboża. Jakkolwiek mamy tutaj zapas zboża na trzy lata, jednakże cena jeszcze pójdzie w górę, jeżeli Pasza nie usłucha deputacyi chrześcian, która w tych dniach do niego odejdzie i nie wstrzyma tego podwyższenia ze strony handlujących. Od Listopada 1843. r. żaden podróżny nie śmiał się udać do ruin Palmiry z obawy koczujących Beduinów; teraz w dhiu 22. Sierpnia Lord Sligo i pan Natanael Montefiore przedsięwzięli ten pochód; naczelnik Beduinów towarzyszył im za wynagrodzeniem 400 talarów i zebrał dla nich stosowną eskortę. W d. 3 O. Sierpnia wrócili bez przypadku do Damaszku.

KOZMAlTEITADOaiOSCI.

Ze Lwowa. - W Sobotę dnia 11. b. m. po południu odbyło się zwyczajne co rok posiedzenie uroczyste w Zakładzie naukowym imienia Ossolińskich. J estto jedna z tych uroczystości, która jakkolwiek poważniejszym poświęcona celom, nad zwykłe powody codziennej ciekawości, sprowadza jednakże liczne i dobrane grono słuchaczów. Komuż bowiem z mieszkańców czy stolicy czy kraju naszego, obojętnem być może istnienie tej prawdziwej skarbnicy, zachowującej zarówno kosztowne zabytki przeszłości, jak i nadzieje przyszłej oświaty. Jakoż w obec licznie zebranych gości, pomiędzy którymi widzieliśmy także dostojnych reprezentantów Rządu i kościoła, odczytał Dyrektor Zakładu W. Jrać Pan Kłodziński treściwe sprawozdanie: oddawszy hołd pamięci Cesarza Franciszka, pierwszego Protektora tegoż Zakładu, przedstawił nam stan teraźniejszy Instytutu, z którego z niemałą dowiedzieliśmy się pociechą, że prócz doprowadzonej już do końca budowy gmachu bibliotecznego, wzbogaciła się sama biblioteka od przeszłego roku nabytkiem tysiąca kilkuset ksiąg, bądź z darów bądź z kupna. Zarazem usłyszeliśmy z prawdziwą przyjemnością o pozyskaniu dla Zakładu, na posadę Skryptora, tak zaszczytnie w literackim świecie znanego męża, jakim jest August Bielowski. - Po zdaniu sprawy, Zastępca nieobecnego na teraz Kuratora W. Jmć Pan Gwalbert Pawlikowski miał przemowę godną tego zgromadzenia i tej uroczystości. Cóż bowiem godziwszego, jak przywodzić pamięci słuchaczów imiona ludzi, dobrze około rzeczy ojczystych zasłużonych. Wspomniawszy czcigodnego założyciela Ossolińskiego, naturalne m było przejście do twórcy podobnego Zakładu w W. Księstwie Pozn. E d war d a R a c z y ń s k i e g o, zawcześnie zgasłego dla ziomków i nauk, które hojną wspierał dłonią. - Na zakończenie mieliśmy nareszcie uczoną rozprawę W. Jmci Pana Jana Nepomucena Deszkicwicza, której przedmiot dobrze schwytany, wszystkich obecnych niepomału zajął. Rozbierał on bowiem stosunki, różnice i powinowactwo języka naszego z inne mi sławiańskiemi narzeczami (mowlami, jak je nazywa), mia jego wiadomości gramatykalnych. - Z prawdziwą przyjemnością przemknęło nam kilka godzin czasu, i wychodząc, mogliśmy unieść to przekonanie, że z pomiędzy tylu godzin marnie trawionych na lekkie rozrywki, trzy przynajmniej wyrwaliśmy na prawdziwy pożytek. - Nie możemy też przemilczyć miłego wrażenia, jakie na nas zrobiła do wpół już wymalowana sala, w której się to posiedzenie odbyło. Wspominaliśmy już dawniej o malarzu Benedetti, który to malarskie przystrojenie wziął na siebie: jakoż sądząc po ukończonym już suficie, okazałato będzie sala w calem znaczeniu tego wyrazu. Sposób użyty przez pana Benedetti, udający pęzlem płaskie i wklęsłe rzeźby, całćm bogactwem barw błyszczące, jest wyśmienity i sprawia wyborny efekt. W perspektywie sufit okrągli się i wznosi jakby w kopułę starożytnej świątyni. Z G d a ń s k a, dnia 3. Października. - W skutek ostatnicłi wiadomości z Holandyi i Anglii, do handlu niezachęcających, pokup zboża ustał u nas, gdyż sprzedający nie chcą na cokolwiek niższe ceny przystawać. Szczególniej też żyto zaczyna spadać, gdyż 1 w Holandyi ceny tego ziarna są znowu niższe, Z Odessy, dnia 29. Września. - Doniesienia z zagranicy a szczególniej z Anglii, powstrzymały nieco u nas pokup pszenicy, która na czetwercie spadła o i rubla srebr. Przeciwnie zaś żyto ciągle żwawy ma pokup, w cenie od 9 A do 10f rub. ass. za czetwer1. Wypadek tegorocznych zbiorów zboża w Europie.

Według powziętych wiadomości, możemy o wypadkach tegorocznych zbiorów w Europie, następującą zdać sprawę: ro do północnej i wschodniej Europy: Skandynawia, to jest: Dania, Szwecya i Norwegia nie zbyt obfite w tym roku miały zbiory. Rossya obejdzie się wprawdzie bez dowozu z zagranicy, ponieważ jej gubernie będą sobie wzajemnie pomagały, atoli trudno, aby to państwo mogło coś wysłać za granicę. Królestwo Polskie nie wystarczy na swoje potrzeby, a ponieważ nie ma znacznych zapasów przeszłorocznych, przeto albo cierpieć będzie niedostatek, albo też postarać się musi o przywóz z zagranicy, co znowu nie łatwo przyjdzie, gdyż kraje sąsiednie ledwie sobie samym wystarczą, a przy wysokich cenach, zkąd weźmie tyle pieniędzy, aby znaczne summy za granicę na zakupno wysłać. W Prusach królewskich, od powodzi w przeszłym i teraźniejszym roku nawidzonych, dzisiaj już niedostatek daje

W księgarni Baumgartnera w Lipsku wyszło i u W. Stefańskiego w Poznaniu do nabycia: Przypadki Robinsona Krusoe przez Daniela Defoe. Ozdobione 206 drzeworytami przez J. J. Grandville. N owy przekład polski. ligi i ostatni tom. 8vo. 2 Tal. (Obie części kosztują 4 Tal.) OBWIESZCZENIE.

Ponieważ stosownie do . 49. ustawy z dnia 17. Stycznia r. b. utrzymywanie sypialniów podpada policyjnemu zezwoleniu: przeto się wszystkich tych, którzy sobie osoby na sypialnię przyjąć życzą, wzywa, aby się w celu odzyskania konsensu najpóźniej do dnia 1. Listopada r. b. do władzy policyjnej zgłosili. Kto po upływie tegoż terminu osoby na sypialniach bez posiadania potrzebnego policyjnego pozwolenia mieć będzie, ściąga na siebie karę paragrafem 117. wymienionego rozporządzenia postanowio - ną. Poztfań, dnia 14. Października 1845. Prezes Policyi M i n u t o 1 i.

OBWIESZCZENIE.

Partykularz Juliusz Adolf Boguinir (Bogumił") B u s c h k e stał się sukcessorera ojca swego B o g u m i ł a B u s c h k e, na dniu 9 Października r. J837. w Poznaniu zmarłego. Dokumentem sądowym z dnia 28. Kwietnia r. 1843. sprzedał tenże prawo spadkowe swe na rzecz Leona Masłowskiego dziedzica za 2100 Talarów , względem której to summy kupna wraz z prowizyami dobra Z a w o r y zastawionemi zostały. Expedycya układu kupna z dnia 28. Kwietnia r. 1843. zgubił Juliusz Adolf Bogumir Buschke. N o wniosek tegoż oraz cessyonaryuszów: Tomasza Sylwestra Pawickiego, kupców Abrama Peiser i Aryusza Brandt, wzywają się niuiejszein wszyscy, którzy do zagubionego dokumentu jako właściciele, cessyonary usze, zastawnicy lub dzierzyciele pretensye rościć mogą, aby takowe najpóźniej w terminie na dzień 4. Lutego r. 1846. zrana o godzinie 10. w naszej sali instrukcyjnej przed Ur. Henke Rcferendaryuszem wyznaczonym, pod uniknicniem wyłączenia i nakazania wiecznego milczenia podali. Poznań, dnia 3. Października 1845.

Król. Sąd Nadziemiański; Wydziału I.

się w znaki. W W. Księstwie Poznańskiem zbiory okazały się mnIeJ niż miernemi, i chyba tylko przeszłoroczne zapasy mogą tamże zapobiedz niedostatkowi. Podobnie ma się rzecz i w Szląsku. W Galicyi świadczą o szczupłych zbiorach ceny, które po żniwach o 60 i więcej procentu w górę poszły, i jeszcze się podnoszą. W Węgrach nadzieja pomyślnych zbiorów tak dalece zawiodła, iż Rząd dziś już zakłada tamże magazyny, aby nadał zapobiedz głodowi. W Austryi, Morawii i Czechach zbiory tegoro czne były bardzo mierne, i z biedą tylko wystarczą na potrzeby kraju. - Przy tak nicpocieszających wiadomościach o zbożu, szczęście iż ziemniaki w większej liczbie krajów północnych i wschodnich dość dobrze się udały, i będą mogły przyjść w pomoc, zwłaszcza jeźli produkeya wódki się zmniejszy. Co do zachodniej i południowej Europy: Saxonia nie może się wprawdzie żalić na nieurodzaj, jednakże zbiory jej nie są tak obfite. To samo powiedzieć można o Brandeburgii i Magdeburskiem. Bawarya podobnie jak i wiele inny cli krajów ucierpiała wiele przez grady i deszcze, i już przez to zbiory jej wypadły szczupłej. Królestwo Wirtemberskie i W. Księstwo Badeńskie podobnie jak Westfalia i prowineye nadreńskie nie mogą się wprawdzie żalić na nieurodzaj zboża, ale za to choroba ziemniaków przyczynia się tam wiele do niedostatku. Belgia i Holandya narzekają na nieurodzaj zboża i chorobę ziemniaków, to samo w Szwajcaryi i we Francyi nienajlepiej się powiodło. We Włoszech był w jednej części piękny urodzaj, w drugiej zaś tćm większy nieurodzaj, mianowicie zaś w Sycylii zbiory nie zadowoliły. Hiszpania mały ma wpływ na ceny zboża w Europie, o ile jednak wiadomo, nie może się żalić na nieurodzaj. Anglia nie ma tak pomyślnych zbiorów, aby się do przyszłych żniw bez obcego zboża obejść potrafiła: od morza Bałtyckiego mogłaby dostać tylko małą ilość i po bardzo wysokich cenach; będzie tedy zapewne przymuszoną udać się po zboże do Ameryki, a co jeszcze będzie niedostawało, to sprowadzi z morza Czarnego.

Z powyższego poglądu widno, iż Europa w ogóle, oddawna już nie miała tak niepomyślnego co do zbiorów roku, jak teraźniejszy; a gdy i zeszłego roku zbiory zboża były tylko częściowo zaspokojające, przeto i zapasy nie mogą być tak znaczne jak w latach dawniejszych. Słuszna tedy powstaje obawa, a z nią i obowiązek przedsiębrania środków, któreby zagrażającej niedoli zapobiedz zdołały.

SPRZEDAŻ PUBLICZNA celem uczynienia działów. Sąd Nadziemiański w Poznaniu.

Dobra ziemskie Popowo wraz z wsią Deb r z n o w powiecie Międzychodskim, przez Dyrekcyą Zieinstwa włącznie z borami oszacowane na 22,059 Tal. 21 sgr. 11 fen., mają być dnia 11. M aj a 1846. przed południem o godzinie 10lej w miejscu zwykłych posiedzeń sądowych sprzedane. Taxa wraz z wykazem hipotecznym i warunkami przejrzane być mogą w właściwem biórze Sądu naszego.

Współwłaściciele z pobytu niewiadomi, jako to: Teodor Wincenty « Antoni Stanisław bracia D'Alfunce, oraz sukcessorowie Karola Oppeu i Tadeusza Władziinierza Magloire D'Alfonce, zapozywają się na takowy publicznie. Oprócz tego wzywają się wszyscy nieznajomi pretendenci realni, aby się pod uniknieniem prekluzyi najpóźniej w terminie niniejszym zgłosili. Poznań, dnia 4. Października 1845. Król.Sad Nadz ie miański: Wydziału I.

Mój, wo wszelkie gatunki zaopatrzony skład d e r i d y w a n ó w wlasne'j fabrykacyi, polecam po nader umiarkowanych cenach. S. Kantorowicz, Nr. 60. ulicy Wrocławskiej i rynku narożnik.

Otworzenie składu.

Mój handel towarów modnych dla mężczyzn, tu przyułicy Wilhelmowskiejobok hotelu bawarskiego założony, otworzyłem dnia dzisiejszego. Donosząc o tćm uajuuiżeniej, zaręczam obok stałych i umiarkowanych cen skorą usługę i dostarczanie towarów najnowszym modom odpowiednich, których ceny stosowne do dobroci ich; przyczem polecam do łaskawego uwzględnienia mój skład najprzedniejszych kam i z e l e k l u g d u ń s k i c h, we wszelkich materjach, szalów, bind na szyję, szlipsów, chustek do nosa i na szyję; rękawiczek, k a p e l u s z y , tudzież wszelkich przedmiotów toalety męzkiej, prawdziwych francuz k i c h p a r fu m ó w i t. p. Poznań, dnia 20. Października 1845.

Teodor Kweizer.

Kilka tysięcy wierteli kartofli szuka do nabycia' E. Renard -w rynku Nr. 85.

Handel mód 1 towarów jedwabnych MEirschfetda i Wonarowitsa, w M a r y n i r y n k u p o d \ r. . "»«i. Skład nasz po odebraniu najnowszyeh matęryj z jarmarku Lipskiego został tak dalece uzupełnionym, źe nie jesteśmy wstanie wyszczególniać każdej z osobna - tak wiele ich jest, - upraszamy tylko Wysoką szlachtę i Szanowną publiczność, aby się naocznie o tein przekonać raczyła.

Najlepsze soczyste c y t r y fi Y 9 tuzin po 10 sgr., świeże Hiszp. winogrona, najlepszy tłusty wędź. łosoś, św. Brunświeki salceson i świeże sardelki 1 M«c/IOr/*. iv ziołach u kła d a fi e A odebrał i poleca «f. Ephraim, Wodna ulica)l( r. 51.

Stan Termometru i Barometru, oraz kierunek tciatru to Poznaniu.

Dzień. Sł.-in termometru Stan -Yja,r najniższy 1 iiajwyż. barometru. » 12. Paźdz. + 4 OS + 7,9 0 27"10,3'" Pólnocn. z.

, 13. + 5,1 0 + 7,0 0 28 3 ,2"' dilo 14. » + 4,5" -r 6,5 0 28 6 Oli' dito , 15. « + 4,3 0 + 5,2 0 28 7,9'" Półn. w.

16. » + 0,0 0 4- 5,0 0 28 2 , 0"' Poludn. w.

17. .. + 2,0 0 -1- 7,1 0 27 9 , 9 "' Poludn *18. .. + 6 2 0 + 8,4 0 27 8 6"' Zachód ,ten) targowe w mieście POZNANIU.

Dnia 20. Paźdz.

1845. r.

od do Pal. . < »f9 n .IT»!. ifJt 'en

Pszenicy szefel Zyta d1.

Jęczmienia dl.

Owsa . d1.

Tatarki dt Grochu. dl.

Ziemniaków d1.

Siana cetnar Słomykopa .

Masła garniec 121 1 7 - 2 9 11

.211 23 10 1 lo 25 15 20'!27