, Jłf.253. w Srodę Nakładem Drukarni Nadwornej W Deckera i Spółki.

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1845.10.29 Nr253

M*o*nań, tlfia 9». Fuitiziejniku, Hiszpania. - Czytamy w Jo urn ał des Debats: Hiszpania nie jest jeszcze w stanie normalnym, umysły są żywo wstrząśnięte, społeczność często jest zakłócona, a rozboje zbrojne są bardzo częste na drogach publicznych; nakoniec gabinet uciekał się kilkakrotni« do czynów własnowolnych, jak gdyby nowsze instytucye nie dawały mu jeszcze dość siły koniecznej do utrzymania porządku i zaprowadzenia w kraju reform potrzebnych. Gabinet dzisiejszy pomiędzy dwoma stronnictwami krańcowemi zostaje; jcdnćm, które marzy o powrocie ucisku mniej łub więcej oświeconego, i progresistami, którzy zrzekłszy się działań tajemnych stają otwarcie w szranki, pod własnym sztandarem i pragną najprzód odzyskać swój wpływ nad ciałami municypałnemi, które zawsze tak ważny udział miały we wszystkich zmianach gwałtownych kraju, ażeby potem zapewnić sobie tryumf zupełny w przyszłych wyborach jeueralnych. Oprócz tych dwóch wielkich stronnictw znajdzie się jeszcze mnóstwo interesów odosobnionych, ambicyi zawiedzionych, żądań przesadzonych, które się sprzysięgają, poruszają i rodzą w kraju ciągle niespokojności. Członkowie dzisiejszego gabinetu, mając jedne zasady i walcząc w jednćm stronnictwie zawsze byli złączonemi w przesileniach politycznych i okolicznościach trudnych, jakie przebywać musieli, ale zbyt często objawiali zewnątrz niechęci i współzawodnictwo, które w szeregach własnych stronników gabinetu wywołały rozdział i smutne niezgody. Dla tego to w całej prasie madryckiej nie ma ani jednego organu, któryby bronił zupełnie gabinetu. Dzienniki moderatystowskie przedstawiają tę dziwną anomalią, że dziś nic mają ani polityki ani systematu stałego; że tworzą wielkie trudności równie przez swą nienawiść jak i sympatyę objawianą dla jednych członków gabinetu kosztem drugich. To dziwaczne położenie będzie niezawodnie w izbie także, gdy się zgromadzi. - Wiadomo, że kortezy dzisiejsze składają się prawie wyłącznie z członków jednego stronnictwa, to jest stronnictwa umiarkowanego. Progresiści wyłączyli się sami w czasie wyborów ogólnych, monarchiści wyszli gniewem przejęci, i nie zostali powtórnie wybranemi. Dla tego też nie może tam być walki zasad, a kortezy mogłyby rozciągnąć kontrolę surową i zbawienną na wszystkie czyny gabinetu, gdyby można się spodziewać, że

BUELOW - KUHMEROYf.

II.

Sprawa konstytucyjna te Europie.

Od lat 50 toczy się sprawa konstytucyjna w Europie. Narody dobijają się o nią, jako o tarcz wolności swoich, autokrata ma ją za niedorzeczność polityczną, republikanie zaś uważają za półśrodek na fałszywej podstawie oparty, będący tylko przejściem do ziszczenia się owych słów Napoleonowych, które na wyspie Ś(. Helenie miał powiedzieć, że ?"I pół wieku Europa będzie rzeczą pospolitą, albo pod Knu tein kozaka.

M. Y sprawę konstytucyjną uważamy, jako konlrakt między monarchą a narodem, wynikły z"wzajemnych potrzeb. Gdyby naród we wszystkich członkach swoich dojrzał do rządzenia sobą, obyłby się bez monarchy; jWby monarcha był organem woli narodu i typem sprawiedliwości, obyłoby si y bez konstytuevi. bud nie umiejący sobą władać potrzebuje panujcej dynastyj, a aby najwyższa władza monarsza w samowolę -panowania nie wy rodziła się, potrzeba ustawy rządowej.

Pan Buelow Kummerów jest także zwolennikiem uionarchiczncgo rządu, ale nieprzyjacielem despotyzmu. «Sainodzierstwo - powiada - przeklęstwem cięży na Azyi i Afryce, ale w chrześciańskiej Europie straciło na wziętości Niewola, nędza i upodlenie milionów ludzi są jego smulneiui następstwami; a uprawnianie go wolą Bożą, najsron.otliiejszem blużnierslweni. Żaden człowiek śmiertelny, by też najwyżej w świecie postawiony, nie inógł od Boga odebrać prawa rządzenja ludami, berłu swemu podleglemi, jedynie wedle dowolności swojej, sprawiając się llogu tylko i sumieniu z czyuów swoieb, by tei uajdowoluiejdn. 29. Października 1845.

Redaktor odpowiedzialny: Dr. J. Hymarkiewict.

nareszcie interes publiczny panować będzie nad interesem i namiętnościami osobistemi. Wielka kwestya zajmuje od pewnego czasu umysły w Hiszpanii: wywołała ona manifestacyc burzliwe, znalazła gwałtowny opór w dziennikach, w niektórych korporacyach państwa, nakoniec stała się powodem powstań zbrojną ręką wykonanych. Jest to kwestya finansowa. Ktokolwiek chociaż na chwilę zastanowił się nad położeniem H i s z p a n i i, przyzna, że anarchia w finansach była pierwszym powodem nierządów i zamieszać, z powodu których musiał cierpieć ten lud nieszczęśliwy. Gabinet winien był zwrócić na to całą swą uwagę; w rzeczy samej po długiem wahaniu zatwierdził jednakowy systemat podatków. T en środek tak roztropny i tak konieczny nie przypadł do smaku niektórym prowineyom, które używały przywilejów dawnych, zupełnie niestosownych z zasadą centralizacyi konstytucyjnej. Zniechęcono także klasę handlową i przemysłową, która musiała ponosić podatki może uciążliwe z powodu smutnego biegu interesów, ale od których nie mogła być wolną. T ak więc uderzono na gabinet z gwałtownością, której nic nie tłomaczy. W tćm starciu dzienniki konserwatystowskie, organa główne umiarkowanych, bardzo oddane stanowi rzeczy dziś w Hiszpanii istniejącemu, objawiły najwięcej zaciętości, pragnąc zmusić do wzięcia dywisyi ministra skarbu, któremu zaprzysięgły nieprzyjażu najmocniejszą, jak gdyby można było uzyskać tg dymisyg bez wstrząśnienia całym gabinetem, i bez narażenia położenia politycznego kraju i stracenia wszystkich korzyści reformy, która, jakkolwiek jej błędy przeciw formie są bardzo wielkie, jest przecież ważnym krokiem do centralizacyi tak koniecznej dla Hiszpanii. Z boleścią widzieliśmy to zapomnienie wszystkich form konstytucyjnych.

Nikt z większą boleścią nie widział nadużyć władzy i surowiej ich nie ganił: uwięzień nieprawnych, deportacyi bez sądów, nakazanych w przystępach złego humoru lub w skutek niecnych doniesień, słowem licznych aktów samowolności, w które dał się wciągnąć gabinet hiszpański, ale dla tego wcale nie myślemy pobłażać atakom nierozważnym dzienników konserwatystowskich, do których zachęcał tylko drobiazgowy chwilowy interes, zwracając one ataki do interesów i działań najbardziej prawnych. Jest to zniewaga nowej ustawy, a dzienniki zdają się razem oskarżać kortezy, gabinet i zdroszych. Zdanie takie byłoby anti-chrześciańskie, równie dla ludów, Jak dla królów samych zgubne« (str. 44). Prawo Boskie, któreby nie ograniczonemu samodzierstwu monarchy ludy oddawało, ani objawionem nigdzie w religii Chrystusa nie było, ani wedle fizycznego i moralnego porządku świata nic da się usprawiedliwić, a opiera się temu rozum ludzki, aby od błędu i kaprysu jednego człowieka losy milionów zależały. Władza samodziercza, nawet historycznej nie ma podstawy. Autor dowodzi, że od słupów Herkulesowych aź do Dniepru, Turcyi nawet nie wyłączając, wszędzie istniały stanowe instytucye, władzę monarszą ograniczające, i że dopiero z zaprowadzeniem wojsk stałych, władza najwyższa, siłą wojskową wsparta, na rząd sainodzierczy wyrodziła się. Pójdziemy ślad w ślad za autorem, ażeby wykazać, źe dzisiejsze kwestye żywotne polityki dawno już były rozwiązane, i że ludy domagając się kouslytucyi, domagają się tylko restytucyi dawnych praw i swobód swoich. , Portugalia. Henryk najmłodszy syn księcia Burgundzkiego, prawnuka Hugona Capet, pojął za żonę córkę Alfonsa VI. Króla Kastylii, i dostał z nią w lennictwo kraje zajęte między Minho i Duero 1094. Syn jego Alfonso I. pobiwszy Maurów 1139. r. wykrzykniony był przez wojsko na placu bitwy Królem Portugalii. Stany zgromadzone 1143. wLamego potwierdziły ten wybór, i nadały krajowi prawa i ustawę. -. Piedro groźny był ostatni z familii Burgnndzkiej. Po jego śmierci 1383.

z prawa następstwa była sukcessorką tronu córka jego Bealrice, żona Króla Kastylijskiego. "Lecz Stany oparły się połączeniu Portugalii z Kastylią i wyniosły na tron, syna Piotrowego Jana z nieprawego łoża. - J au II. pierwszy strącił władzę S tanów. Ich naczelnika księcia Bragauza ściąć kazał, a uastępce jego księcia Yiseo własną ręką zabił. - Wszakże prawy, których był przedmiotem, miały jedynie na celu dowieść krajowi szlachetności zamiarów. Wiadomo, że pomimo tych rozpraw, wszyscy ministrowie konstytucyjni, którzy następowali po sobie w ciągu tych lat l 5 U samowolnie rządzili finansami państwa. 1 czyż mogło być inaczej, kiedy dochody były zastawione na lat kilka i potrzeba było żyć z dnia na dzień pożyczkami otrzymanemi na procent, który niepodobna było obliczyć. Pojmujemy, że można powstawać na gabinet z powodu jego dekretu przeciwko prasie wydanego w nieobecności izb; ale systemat podatków porządny wprowadzony na skutek uroczystego głosowania izby, nie może tutaj należeć, a podobne zacięte ataki można tylko wytłomaczyć zaślepieniem i duchem stronniczym. Pod tym względem sądzimy, że w Hiszpanii jedna opinia panować powinna, albowiem od dobrej administracyi finansów zależy pomyślność wewnątrz, a godność kraju zewnątrz. Zresztą systemat ten pomimo deklamacyi codziennych prasy madryckiej został zastosowany bardzo szczęśliwie do kraju i coraz silniej się utwierdza i przyznać należy gabinetowi hiszpańskiemu, że pomimo swych błędów wielce się krajowi zasłużył. Dał mu armię lepiej uorganizowaną i wyćwiczoną jak kiedykolwiek pod rządem koibtutucyjnym, uorganizował radę stanu, zmienił systemat wychowania publicznego i administracyi cywilnej kraju, stosując się do prawdziwych zasad cywilizacyi. Nakoniec stara się zaprowadzić w finansach wielką, - zbawienną reformę, która może koniec położyć zamieszaniu, w jakiem one dotychczas są pogrążone ku wielkiej szkodzie Hiszpanii i licznych jej wierzycieli w rozmaitych krajach.

WIADOMOŚCI KRAJOWE.

B e r l i n, d. 24. Października. - Stan tutejszy handlowy miał w tych dniach posłuchanie u ministra Rothera. Minister słuchał deputacyi z całą uwagą, zgadzał się zupełnie na zdanie j ćj, iż zbytne budowanie kolei żelaznych pierwszą są i ukrytą przyczyną znikania gotowych pieniędzy.Rozwodził się potem nad diskontowaniem banku, nad wielu przypadkami tamże zachodzącemi, a nakoniec oświadczył iż ma nadzieję, że trzy miliony tal. na obecne potrzeby przeznaczone, będą wystarczającemu Deputacya powróciła zadowolona z odpowiedzi ministra, szczególniej podoba się rozporządzenie, iż bank tylko do 5 O O O tal. chce dyskontować, czem przysłuży się tutejszemu stanowi kupieckiemu i ukróci niesłychane spekulacye. Wielkie domy bankierskie diskontowały tutejsze papiery, po 5 prC. i posyłały gotówkę do Hamburga, gdzie za diskonto otrzymywały 7 prC. a czasem i więcej. Tym sposobem obracano milionami i tysiące zarabiano, gdy tymczasem właściwy stan kupiecki cierpiał, gdyż diskonto coraz wyżej się podnosiło, a papiery spadały. Z tego też powodu bank tutejszy nie chciał diskontować wielkiego wekslu, który mu do zrealizowania podano. Doświadczenie teraźniejsze zapewne będzie powodem do ostrożniejszych koncessyi budowania kolei żelaznych i nie wprzód nowe zostaną rozpoczęte, aż pieniądz na nowo zacznie obiegać, jak dawniej. Minister Rother oświadczył wyraźnie, że Prussy nie są dosyć bogate, aby w takiej zostawać niepewności i że się teraz okazało, iż zbytku w gotówce nie masz, na któren się dawniej uskarżano. Zresztą ta sama nieoględność w przyzwalaniu na koleje żelazne wywołała i gdzieindziej też same niedogodności. W Paryżu tak samo jest jak w Berlinie, tam także spadły w tych dniach papiery o wiele procentów i ten sam okazał się niedostatek pieniędzy. Mowa Bókha, którą miał podczas uroczystości narodzin królewskich w sali uniwersytetu wyjdzie w tych dniach z druku. Mowa jego dalekoyr roku 1640. na nowo Stany obierają na Króla księcia Braganza Jana IV. Od roku 1687. nie zwoływano już Kortezów i dopiero 1808 roku zebrana junta w Oporto dała początek do nowej ustawy konstytucyjnej. Ważną była ta okoliczność w ustawie stanowej Portugalskiej, źe nikt nie mógł być deputowanym, kto jakikolwiek urząd sprawował we wojsku, w marynarce, w skarbie lub sądownictwie. Hiszpania - W Królestwie Arragonii juź w XII. wieku była reprezentacya duchowieństwa, szlachty, i trzeciego Stanu. Ustanowiony tyl oraz "najwyższy sędzia zwany Iusti tia, mający władzę rozstrzygania sporu pomiędzy Królem a stanami, lub pomiędzy stanami sainenii. W Kastylii była także reprezentacja, ale dopiero w XIV. wieku stan trzeci dobrał się praw politycznych. - Z zaprowadzeniem inkwizycyi 1481. r. zaczęła się rozmagać władza monarsza. Rewolucya 1520. roku w Walencyi, Majorce i Kastylii, gdzie stan trzeci żądał swobodniejszej ustawy, przytłumiona za pomocą szlachty, oddała rządy całkowicie w ręce Królewskie. Roku 1415. był ostatni sejm w Kastylii, a r. 1120. ostatni w Saragossic. - Po wojnach N apoleońskich ponowiły się Kortezy w Hiszpanii, ale do dziś dnia do porządnej ustawy przyjść nie inoźe. Ciągła anarchia tłoczy i rozdziera naród od kilka wieków do rządzenia sobą odwykły, i w skutek tego odwyknienia w żądzarh egoizmu i partykularnych interesów pogrążony. - Kwitnęła Portugalia i Hiszpania, gdy naród przez stany reprezentowany miał udział w rządach: upadły obiedwie z upadkiem wolności narodowej. F r a n c y a. Z rożnem szczęściem toczyła się tu walka od najdawniejszych czasów między władzą królewską, a ograniczającą ją szlachtą foodalną. Dla złamania wpływu szlachty i zajęcia ich dóbr ogromnych podnosili Królowie Francuzcy miasta. Ludwik VI. (110 8) zaprowadził korporocye po miastach, a r. 1314. stan średni (tiers etat) powołany zo

świeższe ma myśli, aniżeli przepisane ubiory profesorskie z wieków średnich. Znajdzie tam nie jeden żądło czasu, które w lekkiej i pięknej łacinie docina teraźniejszym sztucznym i ukrycie działającym dążnościom. Mianowicie dotkniemy tu tego miejsca, w którćm profesor mówi, o usiłowaniach rozszerzania ciemności i wygaszenia światła rozumu. »Mnie się wydaje, iż te ściemniania mniej mają znaczenia i niebezpieczeństwa, gdyż nie tak jak w dawnych czasach z natury rzeczy, z usposobienia wieku pochodzą, lecz raczej z dymu sztucznie w pewnych kuchniach podsycanego pochodzą, który się za lada wiatru powiewem rozleci.« (At istac mi hi tenebrae tamen minus habere discriminis videntur, quod non tam ut olim nativae sunt, quae ex saeculi indole proveniant, quam fumi in singularibus quibusdam notissimisque culinis arte facti, quos ventorum dissipat tlatus.) O stanowisku uczonych mówi B6kh, iż raczej jest militarnćm, aniżeli spokojnćui, służbą wojenną, nie zaś siedzibą sztuki dla sztuki. Wojenna i opozycyjna postać dzisiejszćj umiejętności, od której nikt nie może się wyłamywać, co tylko ma w sobie cokolwiek godniejszego i szczerszego charakteru, pięknemi słowy oddana jest w mowie czcigodnego posiwiałego profesora, który dobitnie chłosta owych uczoności zwolenników, co zasklepieni w swojej skorupie nie wiedzą lub nie chcą wiedzieć, co się przed ich oczyma dzieje i co głównie na szacunek zasługującego głównie stanowi.

WIADOMOŚCI ZAGRANICZNE.

Francya.

P a ryż, dn. 14. Października. Czytamy w Ech o: Dzienniki Angielskie wydały wielkie okrzyki jak tylko do Londynu nadeszła wiadomość o wysłaniu posiłków do naszej arniji afrykańskiej. Wprawdzie dzienniki ministerjalnc uznały słuszność naszej sprawy i prawo nam służące z mocy traktatów ścigania Abd -el- Kadera na gruncie Marokańskim. Ale wynadgrodziły sobie ten przystęp zdrowego rozsądku, wydając zwykłe swe przekleń - stwa przeciw naszym posiadłościom w Afryce, przeciw barbarzyństwu naszych żołnierzy i niewinności Arabów. Do deklamacji tych dodano ubolcyvania z powodu tego smutnego legatu zostawionego przez restaurację, o niezmiernych wydatkac'i jakie za sobą pociąga, o konieczności opuszczenia kiedykolwiek tych zakładów. Morning Herald dowodzi, źe lepiejby było te pieniądze obrócić na koleje żelazne i kanały. Zaprawdę nie wątpimy, źe Anglja wolałaby podobne użycie naszych zasobów. Inny dziennik ubolewa niezmiernie nad Abd-el- Kiderem, który z poświęceniem sławy pcłnćm, broni swojego kraju przeciwko najezdnikom bez litości i barbarzyńskini. Zdaje się, że cała linia dzienników angielskich to hasło przyjęł a; według nich 1113 to jesteśmy w Afryce barbarzyńcami, a Abd el Kader jest bohaterem, którego imię będzie zapisanem na kartach potomności obok imion Milcjadesa, Karaktaka, Cyncynnata, Walasa. Zaręczamy naszym czytelnikom, że te wyrazy są dosłowne, brakowałoby jednego wyrazu, gdyby nas nie nazwano podpalaczami z Dahara, ale o tym tytule nie zapomniano. M o r n i n g P o s t niezmiernie się trwoży o to, co rząd angielski przedsięweźmic dla strzeżenia środków zatwierdzonych przez Francyę, dla pomszczenia krzywd wyrządzonych naszej armii. Wiadomo, że cała prasa angielska rzuca się i krzyczy jak tylko najmniejszy korpus z jednego punktu na drugi wprowadzony. Dla tego dziś rozpoczyna na nowo swój lament przeciw naszej chęci grabieży, zawojowania Maroko , wzywa gabinet angielski, by strzegł naszych zamiarów, naszych kroków, naszych czynów. Chodzi tu o pokój europejski, który może upaść, jeżeli Francva zajmie jnki

stal do reprezentacji stanowej. Karol VII, pierwszy zaprowadził wojsko stałe 1444. i odtąd Królowie wyłamywać się poczęli z pod ograniczeń stanów. Za Ftanuszka I parlament francuski, byl dowolnćm narzędziem w ręku panującego. Ludwik XIV. stojący na kulminacyi absolutnej władzy wyrzekł owo pamiętne P e t a t c' e s t moi. Z despotyzmem rządu wstąpiło do narodu zepsucie obyczai i upodlenie obywatela, czego reakcyą była rewolucya francuska. Dnia I. Maja 1789. r. nieszczęśliwy Ludwik XVI., który miał spłacić winy poprzedników swoich, zwołał po 175 leriech po raz pierwszy generalne stany państwa - ale lekarstwo było już zapóźne. Nienadanie konstylucyi narodowi sprowadzjlo upadek N apoleona; jej pogwałcenie wypędziło starszą linię Burbouów.

Hollandya i Belgia Niderlandy od najdawniejszych czasów rządziły się konstj lućyjnemi prawami, których nawet Karol V. Ces»«* naruszyć nie śmiał, a których pogwałcenie za Filipa 11. dało początek wolnej rzeczypospolilej Hollenderskiej. Od pokoju Paryzkiego 1815. roku Hollandya została monarchią konstytucyjną; a od 1830. r. JMgia oderwała się od Hollandyi i uformowała się także w konstytucyjne państwo. Anglia. Już 1215. r. widział się Król Jan przymuszonym, nadać poddanym swoim wielką karlę (the great charter) zapewniającą bez pieczeńsiwo osoby i własności każdego Anglika i rozwiększającą swobody gmin i szlachty. Jan przypłacił utrat.? tronu samodziercze tłomaczenie nadanej przez siebie ustawy. Pod jego następcą powstała izba gmin, czyli izba niższa. Richard II'. umarł w wiezieniu (1399.) za to, że chciał pogwałci«; prawa reprezentacyjne narodu. A rewolucya Kromwella, nareszcie zmiana dynaslyi, z lego samego w y płynęły żiódła. Z Wilhelmem, księciem Oranii, przywrócone zostały dawne prawa ludu angiel wstępować* na grunt marokański, ale jej powody są tylko gadaninami starego pieniacza i nie warto itli tu powtarzać. Dajemy tutaj wyjątek dosłowny, dla wskazania ducha panującego w dziennikach angielskich. »leżeli wbrew wszystkim naszym nadziejom, uda sie Francy! osiedlić stale w Afryce północnej, będzie to dla nas przedmiotem żalu i trwogi wiecznej; my pragniemy naj mocniej , ażeby Francya zupełnie tam przegrała. Nie mówimy tego wcale w skutek uczucia nieprzyjaźni narodowej, jesteśmy przekonani, że jeżeli Francya zwycięży, będzie to zwycięztwo siły nad prawem, człowieka dumnego, chciwego a potężnego nad Afrykanem patryotą ale słabszym. T i m e s , dziennik poważniej szy, bliższy rządu, przypisuje wszystkie te klęski naszym zbrodniom. Zresztą nie widzi, dla czego mają mlec zgubny wpływ na Europę wypadki, których przyczyną jest złośliwość «narodu jednego.« N a tym ograniczymy to wyłożenie nienawiści angielskiej. Dodamy jedno uwagę. Czyż Europa widziała kiedy, by prasa francuzka otwarcie życzyła sobie upadku Anglii w Indyach? Czyż kiedykolwiek broniła Sików lub Afganów przeciw armiom angielskim? I'rasa angielska pragnie, byśmy utracili nasze posiadłości afrykańskie, ponieważ czuje dobrze, że w nich jest dla nas przyszłość bogactw i potęgi. Niechże więc otwarcie to powie, zamiast używać imion chrześcianizmu i ludzkości, których nigdy nie znieważyliśmy. Dotąd kto tylko zechce baczniej rozbierać polemikę dzienników obu krajów, ten znajdzie pewno prawe współzawodnictwo z jednej strony, a niską i chytrą zazdrość z drugiej. Paryż, d. 17. Października. - Zdaje się, mówi Gazette de France, że środki przedsięwzięte przez rząd przeciwko zakładom jezuickim w Paryżu, Lugdunie i Saint Acheui, obecnie i przeciw zakładowi missyonarzów w Lawal będą uzytc. Znaczna liczba missyonarzów udała się już w rozmaite strony, niektórzy nawet do Chin; nowieyusze już się rozeszli, a nowicyat całkiem został rozwiązany. l'a ryż, d. 20. Października. - Podług listu pisanego z Oranu d. 10. t. m. powstanie rozszerzyło się w całej tej prowiucyi. Dszemma Gasaut i N edroma są ściśle oblężone przez Arabów. Dszemma Gasaut i w Lalla Magrnia co dzień staczają żwawe utarczki. Wszystkie wedety bywają napadane. Abd ci Kader znajduje się ze znacznemi siłami nad Rio Salado, na 16 godzin od Oranu. Generał Lamoricii-re udał się naprzeciw niemu. Dnia 6. stoczono krwawą bitwę w wąwozie dc la Chair. Wielu rannych przywieziono do Oranu. Względem wypadku tćj bitwy nic nie masz pewnego. Równic żadna nie nadeszła wiadomość od tymczasowego generała gubernatora. Obawiają się o Tlemsen. Komendant jJillon został zabity w Scbdu przez Arabów, którzy każdej chwili mieli przystęp do niego i pili z nim często kawę. Wszystkie papiery spadły na dzisiejszej giełdzie. Spadanie papierów na giełdzie londyńskiej pociąga za sobą zniżenie się ich na naszej giełdzie. Przedawano tu wiele papierów na rachunek banków angielskich. Wszystkie akcye na koleje żelazne spadły bez żadnego wyjątku. Czytamy w pewnej koriespondencyi prywatnej: Marszałek Soult w tćj chwili gleb oko dO(tl"e;t:y postępowaniem marszałka Bugeaud, oświadczył, iź nie może pozwolić na to, aby podwładny, który ośmielił się ogłoszony przez »Conservatciir de la Dordogne« list napisać, zostawiony był przy urzędzie. Jakkolwiek marszałek Bugeaud w ogłoszeniu listu tego najmniejszego nie miał udziału, to przecież niemniej karogoduem napisać go było, a ogłoszenie wszelki związek między ministrem wojny a teraźniejszym geneskiejii) (/!»Y/ 0/ rights) \ trwają - z lnalemi odmianami dotąd. - blo"ic następstwa szczęśliwej i wolnej ustawy, nie ujmującej nic z blasku majestatu Ironu, powinny być wzorem naśladowania dla tych monarchów, którzy wysokie powołanie swoje poznali i cenić je umieją.« Dania. Jak wszędzie, tak i w Danii początkowo potężni wazale ograniczali władzę monarszą. Biskupi i szlachta wybierali sobie królów, i przydawali im z pośród siebie radę państwa. Roku l 113 obrały Stany Duńskie Królem Chrystyana I. hrabiego z Oldciburgu, który jest założycielem dziś panującej dynastyi. Ale i on przez zaprzysiężenie kap i t u l a c y i, był tylko prezydentem rady państwa. Chry'slyan N da*4<-.v do samowtadzlwa utracił koronę. Długie wojny wyniszczyły krai j 11 A . :tK> z toni malować, zwołał Fryderyk III. r. 16GO. stany do KopeltU; e . AKr II * ' 'A A 1 e ) a C h li a i , O d O W M " S o Wimii » S p a d e k . G d > s tan l yc c i s Ki n, c p 11 c i li ł li 1 c li S t; , p i c z p r z yw ł a s z c z e ń i p r zywil ej ów swoi c h san ....O,bK, W'OAci?ński; duchAny, zn.eśi. ustawa oAos.liTron dzie' dzicznym, n panującemu dali nieograniczone prawa. W Danii istnieje żalem Jedyn, monarchia absolutna z woli narodu. (Dokończenie riastdjiij

Maszyna <U> ebauj"nia Ute»-.

Korrespondent Gazety Augsburskiej p; s z e i! Wiednia: Pośpieszam

HŁL ui, irii\Lf niui/\(.ri.ll. VIjaUUUIO, AC IldJUiegU'.SZy zecer nie może złożyć więcej nad 2000 liter na godzinę, za pomocą zaś tej machiny, zecer poczynający dopiero i najmniej wprawny jest wsianierał-gubernatorem Algicryi uczyniło niepodobnym. Marszałek Soult podał się przeto do dymissyi. - Jeden z dzienników porannych mówi w tyra względzie: Jeżeli dobrze zawiadomieni jesteśmy, wszelkie prośby i przedstawienia czynione marszałkowi Soult na wczorajszej radzie, aby odwieść go od objawionego przezeń postanowienia, zajęcia się wyłącznie nadwątlonćin swem zdrowiem, były bezskuteczne. N apróżno prosili go koledzy, aby przynajmniej zatrzymał godność prezesa rady. Marszałek miał uporczywie odpowiadać, iż sądzi, że dług swój sowicie wypłacił ojczyźnie i sprawiedliwie zasłużył na to, aby w przyszłości mógł wypoczywać. Marszałek po powrocie swym do Paryża, mało osób przyjmuje. Wszystkim odwiedzającym powiadają, iż marszałek jest cierpiącym. Margrabia D a l m a c y i , syn marszałka, był wczoraj przyjmowanym u króla, który oświadczył mu, iż pragnąłby, aby marszałek miejsce swe w radzie ministrów zatrzymał nadal. - Pan G u i z o t w ciężkim znajduje się kłopocie O zastąpienie w tćj chwili marszałka Soult. Powiadają, iż teka ministersterstwa wojny zostanie tymczasowo powierzoną panu Mackau dopóki wyprawawa przeciw Abd el Kaderowi ukończoną nie zostanie» Marszalek Bugeaud ma być później mianowany ministrem wojny. S i c c l e zwraca uwagę Niemiec i Francji na kolej żelazną, którą zakłada rząd rossyjski w Cesarstwie rossyjskiem i przedłuża aż do Warszawy. »Osobliwie dla Kossyi, mówi dziennit ten, staną się koleje żelazne ważnemi, dziełem politycznem i stratcgicznćm; znacznie ich handlowe jest tamże nader małeni, a jeżeli przyspieszają obecnie ich budowę, dzieje się to w zamiarach na przyszłość. Dla tego koniecznością jest, aby rządy baczne na to miały oko i sprawy tćj nie zasypiały. AnglIa.

Londyn, d. 13. Października. - »Ten znakomity mąż stanu,« powiada Morning Chronicie o panu Thicrs, »jutro wyjeżdża z Londynu do Bowood, wiejskiego mieszkania margrabiego Landsdowne (niegdy wigowskiego prezesa rady) pod Calne w Wiltschire. Przed piątkiem wróci on do stolicy, a wtedy odwiedzi lorda Asburton (negocyatora angielsko-amcrykańskićj ugody) w posiadłości wiejskiej Gronge pod AIresford w Hampshire. Wzmiankowanym towarzyszem podróży jego jest hr. Walewski, syn naturalny Napoleona, ten sam, który w roku 1840. wysłany był przez p. Thiers z szczególnem zleceniem do baszy Egiptu. Hrabia Walewski jest szwagrem hr. Sandwich, którego dom z powodu nagłej śmierci Agnieszki Byng, okryty jest żałobą.« Zaraza na ziemniaki coraz bardziej szerzy się wlrlandyi, gdzie niestety ziemniaki stanowią jedyne pożywienie biednego. Z tego powodu mer Corku widział się zmuszonym rozesłać okólniki zwołujące zgromadzenie gminne. l zbiory ozimin zaledwie miernemi nazwać można, chociaż podług Times za zupełnie chybione uważać ich nie można. Morning Post podaje teraz imiona wszystkich członków uniwersytetu Oxfordskiego, którzy przeszli do rzymsko-katolickiego kościoła, które tu powtarzamy: ks. J. 11. Newmann z kollcgium Oriel, ks. Stanton z Brasenose, ks. Bowles z Exeter i ks. St. John z Christ Church, p. J. D. Dalgairns Ksil. i p. A. Christie Es<j. Przyjęcie p. Newmanns na łono prawowiernego kościoła odbyło się uroczyście w katolickiej kaplicy w Littlemorc. Piękny posąg Byrona dłuta Thorwaldsena, który tyle lat pod sklepieniami londyńskiego domu celnego spoczywał, nadszedł do Cambridge, gdzie w sali bibliotecznej Troistego kollegium ma być ustawionym. Hiszpania.

. M a d ryt, d. 14. Października. - Rada ministrów odbywa częste posiedzenia; zapewniają, iż zajmuje się ostatecznem wykończeniem przepisówzłożyć 360 liter na ininulę a 21,600 na godzinę. Maszyna Ja zasadza się jak widzimy, na użyciu jednego palca zamiast obu rąk, a lem sani ein na pomnożeniu l przez 10, działa przeto dziesięć razy prędzej od najbieglejszego zeceta. Więcej jeszcze, bo klawiatura może być dowolnie przedłużaną, co daje możność podwojenia, potrojenia maszyny: i tak zrobiwszy kilka otworów dla przechodu liter do winkełaków /mośna za jednem poiuszeniein dziesięciu palcy wkładać jednocześnie 20, 30, 60 liter i więcej; i składać od razu cale zdania, co jest bardzo korzystne dla wiele upowszechnionych dzienników i dzieł których trzeba kilka wybijać edy4h Wynalazca z znpełnćni powodzeniem próbował lej machiny w drukarni Cesarskiej, pod okiem dyrektora tego zakładu, 'la lokomotywa prassy, jak ją nazwał, jest według zdania ludzi najlepiej ze sztuką obz'najuiionych, zbudowana na bardzo piostej zasadzie. Rozwiązane więc już wielkie zadanie typograficzne ostatnich lat 10, które zajmowało w Pro sburgu słynnego mechanika Kliegel, później w Anglii Y ounga, we Francji Delcambra, a w Lipsku Munkha. Wynalazcą iój niachiny jest Czulik, dwudzieslo-szcścio letni młodzieniec, rodem z Czech, kraju obfitego w wielkie talenta. Aż do jesieni zeszłego roku służył on w zarządzie dóbr wielkiego łowczego dworu Cesarskiego, hrabi" Hoyos Sprinzensteiu. Jeszcze w 1810. r. p. Czulik otrzymał od hrabiego znaczną stimme tytułem pożyczki i dosyć długi czas wolny, aby pracował nad swoją machiną; ale najgłównićj wspierał )ego usiłowania dyrektor Cesarskiej drukarni, który, jak wiadomo, wielkie wyświadczył usługi niemieckiej typograłii. On to dostarczył p. Czubkowi środków nauczenia się metody składania i innych wiadomo A ści typograficznych, potrzebnych do wytłumaczenia mechanizmu jego machiny. jednoczą wciąż swoje usiłowania celem odniesienia zwycięztwa przy wyborach municypalnych. I konserwatyści z swojej strony nie są bezczynnymi, i wypadek walki, którego każde stronnictwo z niecierpliwością oczekuje, trudnym jest do przewidzenia. - Dziennikowi G lo b o donoszą z Toledo, iż rząd przesiał rozkaz komissyi umorzenia długu krajowego, stanowiący, iż te tylko dobra duchowieństwu zwrócone być mają, które pochodzą z fabryk, kościołów, kapituł i katedr, nie zaś te, które początek swój z zapisów, pobożnych darów itp. mają. Portugalia.

M o r n i n g H e r a l d donosi z Lizbony pod dniem 1'2. Października; stan naszych linansów staje się na nowo coraz opłakańszym i zawikłanyin, chociaż mniemano, ze rząd za pomocą swćj przezorności zapobiegł temu na zawsze. Hrabia Tojal zagajając ostatnią sessyą Kortezów oświadczył, że deficytu już nie będzie, i że z pewnością liczyć można na przewyżkę 30 konto. Nadzieja ta niestety nie spełniła się wcale; nie ma przewyżki, słuszna owszem powstaje obawa, że niedostatek pieniędzy, który chciano usunąć, na nowo się pokaże. Opłaty, do których obowiązani są dzierżawcy tabaki, a które stanowią znaczną część dochodów, zastawiono już do l Maja 1846.; pożyczono 5 O O konto, o drugą pożyczkę starają się znowu, a pomimo to nie zapłacono pensyi urzędnikom już za kilka miesięcy. Przyczyna przerachowania się hrabiego Tojal jest ta, że za wysoko podał on niektóre dochody. - Wychodztwo wyrobników z wysp Azorskich tak się od niejakiego czasu powiększyło, że rząd z tego powodu słuszną ma obawę, i ostre podobno chce przedsięwziąść środki, celem położenia końca wychodztwu. - Do nowości tutejszych należy także wywóz ziemniaków; kilkanaście okrętów holleuderskich odpłynęło niedawo z znacznemi ładunkami

Belgia.

Bruxella, d. 21. Października. - Gazette de Monsc zamieściła dziwną prawdziwie wiadomość, że urzędnicy przy kolejach żelaznych nie odebrali jeszcze pensyi za przeszły miesiąc, skąd poszło że ojcowie wielu rodzin w wielkim znajdując się kłopocie., nie mogą pełnić swych obowiązków. Liczne z tego powodu zażalenia dały się tutaj słyszeć, l n d c p e nd a n c e powiada że przyczyną tego je. t nieporozumienie zaszłe pomiędzy wydziałem rachunkowym a administracyjnym. Dwóch naczelników biór pobierało wbrew postanowieniu królewskiemu z dnia 8 . Kwietnia l 843 . wyższą, jak sio godziło pensyą. Ponieważ na przedstawienia wydziału rachunkowego nie chciano wcale zważać, odmówił on orzeto swego wiza na miesiąc Wrzesień, a urzędnicy przy kolejach czekają juz od kilku tygodni napróżno na wypłatę pensyi. N a wniosek ministra spraw wewnętrznych przeznaczono dla szkół elementarnych i domów przytułku dla dzieci, 15 O, O O O fł. na wspieranie biednych uczniów, częścią na pokarm częścią na inne potrzeby. Dr. J. Wolff, nieustraszony apostoł do Dokhary, który obecnie jako ksiądz anglikański przebywa w Mecheln, wydał okólnik do wszystkich Żydów, I.wrócony mianowicie przeciw reformie pomiędzy Żydami, i wystę

Ot! WIFSZCZENTE.

Bialoskórnik T y t u s KI e m e n s Kiliń ski zamierza tutaj na O s t rów k u pod liczbą 23. bialoskórnią założyć. Stosownie do 29 U stawy z d. 17. Stycznia r. b. podaje się niniejszem do publicznej wiadomości i wzywają się wszyscy ci, którzyby jakiekolwiek exccpeye przeciw temuż zakładowi mieć mieli, aby takowe w czasie prekluzyjnym cztero-tygodniowym do podpisanego podali. Poznan, (luja 22. Października J845.

P r e z e s Po li c vi M i n u t o l i.

Uzyskawszy od właściwych władz rządowych zatwierdzenie Statutów i insliukcyi dla przysięgłych meklerów towarzystwa tali handlowej; postanowiliśmy inaugurować salę rzeczoną dnia l. Listopada rb., a otworzyć ją i rozpocząć w niej czynność dnia następnego. Uwiadomiając o tein Szanownych członków towarzystwa, upraszamy ich, aby na uroczystość inauguracyjną przybyć raczyli w dniu i zoczonym o godzinie 3ciej popołudniu do sali handlowej. Poznaii, dnia 25. Października 1845.

I) y re K cy a towarzystwa sali handlowej.

Walue zebranie dnia 15. Listopada przypadał - ące Szanownym członkom towarzystwa o k 0icy Sza ni o tulskiej przypomina, i dla uaradzenia się o ważnych przedmiotach na liczne zgromadzenie rachuje Dy rek c y a. Handel niój kominissyjny i spedycyjny, połączony ze składem głównych arlYKulów towarów kolonialnych, otworzyłem dzisiaj w tutejszym bazarze. Poznań, dnia 27. Października 1815-. Welix Gliszczyński*

U'O WYpujący cierpko przeciw uchwałom zgromadzenia rabinów w Fiankforri.-. Wzywa on żydów, by pozostali przy dawnej swej prawowierności, albo też z żywą wiarą przeszli do Chrześciaństwa. «Wzywam was, mOWl on, byście jednozgoduie zaprotestowali przeciw uchwałom 72 niedawno temu w Frankfurcie zgromadzonych rabinów, niemniej przeciw nowym synagogom w Hamburgu i Londynie. Są oni Deistami; Żydami być już przestali. Przeniewierzyli się wierze przodków, nie będąc ani Żydami ani Chrześcianami, są oni bałwochwalcami, albowiem rozum ich jest bożyszczem, przid K turem się korzą.

D a fi i a.

Kopenhaga, d. 4. Października.- Listy prywatne z Islandyi donoszą, że wulkan Ilekla, który przez lat 80 był spokojny, teraz znowu zagraża wyspie zniszczeniem. W nocy z dnia l. na 2. Września słyszano straszliwy huk podziemny, który okolicznych mieszkańców strachem napełnił. - Ten huk połączony z lekkiem drżeniem słyszano do południa w d. 2. Września. Wówczas góra z straszliwym hukiem pękła w rozmaitych miejscach, i niassy lawy z niej się wytoczyły. Dawniejsze wybuchy wychodziły z wierzchołka góry. - Ilekla nie ma właściwego krateru; tym razem jednakże potok lawy toczył się dwoma strumieniami po obu bokach góry. Listy prywatne z Rey- Kjawik donoszą, że dotąd wybuch nie zrobił żadnej szkody, bo ława płynie w kierunku północnym i północno-wschodnim, gdzie tylko znajdują się niezamieszkane równiny, , K o p e n h a g a, 10. Paźdz. - Czytamy w dzienniku »Fadreland« z dn.

8. bież. m.: Po czterech dniach namysłu podobało się wreszcie królewskoduńskićj kancellaryi wydać zabrany nam piątkowy numer dziennika z powodu zamieszczonego w nim sprawozdania o mowie królewskiej do deputacyi uniwersytetu w Kiel. Sprawozdanie to, które otrzymaliśmy z wiarogodnego źródła, jest następujące: »Nicczuję się pohopnym czynić więcej dla uniwersytetu jak tego ścisła powinność moja koniecznie wymaga, tak długo, dopóki popierać on będzie separacyjne dążenia. Jeśli rada uniwersytecka, jako taka niepodpisala adresu do holsztyńskiego zgromadzenia stanowego, to uczyniła to większa część professorów. W adresie tym powiedziano: iż zniesienia związku z Danią ani obawiają się ani życzą, - iż związku z państwem dunskićm nie pragną. Rozszerzające się, szczególniej od czasu ogłoszenia dzieła Kornsona, pomysły do unii są szkaradne. Ja nie uznaję żadnego państwa szleswicko - holsztyńskiego. Tein mniej zamiarem jest mojem wcielenie księstwa do właściwego królestwa. Jeśli nawet podobny projekt na jednćm z zgromadzeń stanowych duńskich przekładano, dziWIC się muszę, iż mnie nierozum podobny przypisano. Owe doktryny szczególniej rozszerza fakultet prawny, głosząc nadto, iż w pewnych przypadkach państwo duńskie ulegnie rozwiązaniu. To się nie stanie i dla tego nie powinno być jako rzecz dokonana wykładane.«

Kurs giełdy Warszawskiej z d. 12. Sierpnia 1815. r.

Pap,ery: Lislv zastawne nowe za 100 rs. żądają U rs. 8G k., dają 14 rs. 84 k. - Certyfikaty banku lit. li. na 200 zip. żądają 19 rs. - Dowody kom. cenlr. likwidac. za 100 zip. żądają 3 rs. 45 k., dają 3rs. 30 k.

XAHLIB.

Z dniem dzisiejszym otworzyłem tu w miejscu handel towarów Illodnych i lilawatnycli w s l a r j u i ry n K u p o d Nr. 6 6. na p i e rWSZCln piętrze pomiędzy księgarli Mittlers i Kamieńskiego. pc . . . . v" . . . . . . . . . · .. - · nia składu mego w nąjwiększy do nor imjfSH Stowilit-JMzyCli artykułów HHMty., które po naj umiarkowań szych cenach p rz edaję. U si łowaniem mojem będzie skorą i rzetelną usługą zarabiać na zaufanie zaszczycających mię swojenii względami. Poznań, dnia 22. Października 1815.

Mzydor Miiiinisch.

Donoszę nlnleJszem Szanownej publiczności, jakom otworzył handel cygaro w, ta ba ki i ty lun i u, lualeryalów piśmieunycli, połączony ze składem fur ni rów. Prosząc o łaskawe uwzględnienie mej firmy, zapewniam punktualną usługę i najumiarkowańsze ceny. Co do furuirew nadmieniam, źe takowe dopiero w dwa tygodnie dostać można, o czeUl osobnćin obwieszczeniem doniosę. Poznań, dnia 22. Października 1845.

Herrmann Moritz, ul. Fryderykowska Nr 16 naprzeciw placu kauilaryjnego. Piękny pólkryly pojazd myśliwski znajduje się do sprzedania po jnknajlariszej cenie na Wrocławskiej ulicy Nr. 12.

Mamy bonor donieść niniejszem, żeśmy na Nowej ulicy Nr. 4. pod firmą: Schmidt i Miiller

Otworzyli Handel salaiiteryjny.

Znajomości nasze stawiają nas w możności dostarczenia wszelkicb w tym rodzaju artykułów w jakuajlepszym gatunku i po najumiarkowańszych cenach; starać się także będziemy zaopatrywać zawsze skład nasz w najliczniejszy dobór rzeczy najmodniejszych. Poznań.

-Albert Schmidt.

C-en y fargowe iv mieście POZNANIU.

J u l i fifl M li P>k d> lM45. od I "do r»1 ser. ffii-I

Pszenicy szefel Zyta dl.

Jęczmienia dl.

Owsa . dl.

Tatarki dt Grochu dt.

Ziemniaków dl.

Siana cetnar Słomy kopa .

Masła garniec

2 2» 1123 7 29 7 II 28 1520!

2 24i 5 l 25! 6 110 'Ii 2 1 -