, Jw. 265. w Srodę

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1845.11.12 Nr265

N aklndein Drukarni Nadwornej U'. iJeblmta i Spółki,

Jrn *na * \, anłn /». Mtia top a tlti.

F r an c ya. - Nie ulega już źadnćj wątpliwości podobno, że marszałek S o u l t złoży wydział woj ny, a zatrzyma prczydencyą rady. Nie wiadomo jednak jeszcze, komu wydział wojny oddanym zostanie. »Z źródeł najniezawodnicjszych, mówi C o m e rc e, dowiadujemy się, że marszałek S o u l t porzuca wydział wojny a zatrzymuje prezydcncyc rady, jednakże bez pensyi, dla uniknicnia rozpraw z powodu tego kredytu w izbie wywiązać się mogących. Tak więc dostaliśmy prezesa bez wydziału i bez pensyi. Nie pierwszy to raz za rządu lipcowego posiadamy prezesa bez pensyi. Możemy przytoczyć tutaj przykład pana Laiitte i Kazimierza Penicr. Jednakże, dano im to dziwne położenie wśród nader ważnych okoliczności, edzie sprawy tak były waznenn, ze wszystkie chwile męża stanu zajmowały. Oprócz lego każdy z nich posiadał znakomitą wyższość osobistą, przedstawiał wła * sny system i myśl. Po śmierci Kazimierza Pcrricr jednakże, zniesiono prezydencyą bez wydziału, albowiem, chociaż pełnili ten obowiązek prezesa bez wydziału ludzie znakomici, wszyscy jednakże poznali, że podobne ministerstwo bez wydziału ministeryalnego, podobny kierunek interesów bez odpowiedzialności, podobna czynność bez oznaczenia przedmiotu, pociągają tylko za sobą wazne trudności. Dla czegoź dziś wznawiają te wysoką posadę? Gdyby okoliczności potrzebowały silniejszego i energiczniejszego prowadzenia rzeczy, nie przyzywano by tutaj starego żołnierza, który widzi sam, że jest zbyt wyczerpanym, by mógł trzymać wydział ministeryalny i pragnie pokoju. Czyż myślano tutaj o uosobieniu jakiej osoby, jakiej idei? bo zaiste nie wiemy, jaką myśl marszałek Soult ma przedstawiać, który, o ile wiemy, nigdy nie miał znaczenia politycznego, a którego imię nie powinno być obciążone tchórzowatemi postępkami gabinetu. Ponieważ więc nie ma żadnej potrzeby do utrzymania się posady, musimy ją zatem objaśnić intrygą. Jeżeli jednak ich myślą jest izby oszukać i dowieść, że kwcstye polityczne pozostają też same, ponieważ marszałek pozostał u steru, to się bardzo mylą. Nie ulega wątpliwości, że marszałek bez wydziału nie będzie więcej prezesem rady jak z wydziałem. Nigdy kierunek polityczny do niego nie należał i nigdy należeć nie będzie. Tak więc na ogół gabinetu nie będzie on miał żadnego wpływu tak jak dzisiaj, ale za to będzie wy

MARYSIA CZYLI KARCZMA LEŚNA.

Powieitć Leonarda Brzeskiego.

(Ciąg dalszy) W drugie święto Zielonych świątek, starzy przed chalką grzali ste* na słońcu, Staś z Maryą w cieniu ulubionych dębów siedzieli na tuiękićj murawie, a w kolo nich barwiły się różnokszlaltnc kwiatki, po których uwijały się pracowite pszczółki i muszki, a lekkie motyle swawolną trąbką z ich wonnych kielichów ssały słodycze tak żwawo tak zwinnie, l*kb.v przeczuwały bliską, grożącą im burzę, jakby tym kwiatkom, tym p"1»-hnyiu listkom, wkrótce śmiertelny cios miała zadać ręka kośnikn.Marya oparta na ramieniu Stasia, dumała, marzyła, jak dziecko wśród Kwiatów róży, w lubych snach przyszłości, niewiedząc, że to najeżę ściej wśród Lścia i kwiatów, czycha zabójcze żądło padalca. - O mój Stasiu, rzekła Marva, głaszcząc kochanka, wkrótce zupełnie będziemy szczęśliwi, dy nasze dłonie kapłan połączy. - Mój aniele, naszego «częścią juz żadna ludzka siła złamać nie zdoła N as sam Bóg połączył, a jego tu pośredniki, ach!. . . . . .i w tein zamilkł, a gorszki uśmiech ściągał jego usta, a wzrok mimowolnie powlekł się po konarach dębów, - pomyślał może, jak to najczęściej poświęconą stułą łączą gorliwi kapłani nie wzajemne serca, ale kupy złota ze sobą, równic jak pize<<1ajne dyplomaty łączą ze sobą różne plemienne ludy, na mocy niby świętych traktatów, choć dobrze wiedzą, że w przyrodzie jak i w świecie «mchowym, tylko jednakie i spowinowacone pierwiastki do siebie się wzajemnie pociągają, a sprzeczne zawsze się odpychają, choć przez czas *łł«gi, niekiedy je w spoju Utrzymuje przemoc i silą. - Staś niechrąc Przecież pozbawić Maryą miłego uroku, drobną jej rączkę przytulił czuledn. 12. Listopada 1845.

Redaktor odpowiedzialny: lir. J. Kyamrkiewicx.

wierał naj szkodliwszy na wydział wojny, a jego następca będzie raczej jego pierwszym urzędnikiem. Zdaje się więc, że gabinet dla tego zatrzymuje prezydencyę pana Soult, ponieważ pan Guizot nie śćierpiałby żadnego prezesa, a sam tego tytułu przybrać nie śmie; Musimy tutaj powiedzieć mu, że nie posiada odwagi, jakiej wymagają stosunki i jego idee. Jeżeli jest de facto prezesem, czemuż tak nic wystąpi przed izbą urzędownic. Pan Thiers był prezesem gabinetu, czdirtuż nie ma nim zostać pan Guizot? Położenie będzie wówczas pewniejszej gabinet uzyska swój własny tytuł a walka polityczna się ożywi. A A A A A A

WIADOMOŚCI ZAGRAMCZM.

R O S S Y A.

P e t e r s b u r g i 31. Października. VV dzienniku ministerstwa OSWlecenia ogłoszono następujący okólnik p. ministra tego wydziału z dnia i 4. Czerwca 1845.: »Powodem wynikłego w ministerstwie mi powierzonem zagadnienia; azali świadectwa wydawane uczniom, wychodzącym z Gymnazyów przed ukończeniem kursu nauk) mogą zastępować świadectwa o ukończeniu kursu nauk w szkołach powiatowych, lub też czy ci, którzy nie ukończyli kursu nauk gymnazyalnych, mają zdawać osobny examin dla otrzymania pierwszej klassowćj rangi, uznaję za potrzebne dać zauważać, co następuje: Kurs nauk w naszych powi .towych szkołach jest krótki * lecz razem dokładnie określony i zupełny, w nim zawiera się wszystko, czego w dzisiejszym czasie należy i czego można wymagać od kancellistów i urzędników klass niższych. Przeciwnie, nauki w trzech pierwszych klassach gyntnazyj są tylko przygotowawcze a przeto niezupełne. Przedmioty wspólne lin ze szkołami powiatowemi w gyiniiazyach wykładają się z innym kierunkiem, chociaż bardziej szczegółowo, lecz nie w zupełności w niższych klassach i kończą się dopiero w wyższych. Ż tego wynika wniosek, że oswobodzenie gynlnazistów, którzy nic ukończyli kursu, od examinu, wymaganego dla otrzymania pierwszej rangi klassowćj, byłoby przeciwnćm celowi prawideł dodatkowych o służbie cywilnej, Najwyżej zatwierdzonych 28. Listopada 1844. r. i szkodliwem tak dla szkół jako i dla gymnazyj, i

do siebie. - Zawsze o zawsze drogi aniele, będziemy zć sobą tu, i zatym nawet światem, gdy nas tu z ląd powoła wola nieba, (idy to mówił, coś zaszumiało i warkło w powietrzu. Liście dębu się wslrzęsłó, suche odłamy z wierzchołku zwaliły im się przed nogi, a ż nimi prawie razem spadł potężny orzeł, trzymając w szponach gołębia* Marya krżykla ze strachu i razem z bo'esci, widząc pieszczoną turkawkę skrwawioną w szponach drapieżnych. - Staś przyparł orła silną nogą do ziemi, - ale on go okiem zmierzył złowieszcżcui, w but jego wlepił krzywy dziób i szpony, i wyzionął ducha Krew ze zranionej orła ubiegała piersi, rozprół ją o ostrą styrczącą gałąź dębii, gdy loleui błyskawicy spadał na gołębia i teraz leżał martwy obok swojej ołidry. - * Długo Maryn smuciła się stratą lurkawki, jej towarzysz od pary, jakby na pożegnanie krążył w kolo chatki i dębów i znikł później na zawsze. - Biedne ptaki! dla nich Marya w swoim ogródku iasiala pól zagona Złotej pszenieżki. - Ileż to i ludzi o Boże! cieszy się; na żniwa, na plony, choć nigdy dla siebie niesprzątinj ni ziarna m słomy. .-» VV zwyczajnym przypadku, nieraz leży tajemnicze) przyszłości odsłona - jakby na dłoni rozłożone karty. Szczęściu nigdy nie można zawierzać, bo ono i Własnym ulubieńcom płata figle beż końca. Nieraz hojną ręką ich darzy, by później zamienić dostatki w kosztur i torbę żebraka, wieńczy nawet ich głowy w korony i infuły, by później te głowy zawieszać na suchej gałęzi, lub palach latarni. - Znasz zapewne czytelniku, z bisloryi żydów ich króla Absolona przygodę, albo gdy z naszych dziejów chcesz czerpać przykład, będzie ci świeżo jeszcze w pamięci kolej życia Kossakowskich, Owych gorliwych prałatów, których jasne głowy i twarze konopianny postronek zadzierzgnął na pali» latarni, aby świecili ludziom słabego wzroku i serca A iżby jak Oni, niezawadzili na przyszłość o owe pale i słupy. - zupełnego kursu gymnazyalnego, dla otrzymania pierwszej klassowćj rangi, poddawani byli pod examin z przedmiotów szkół powiatowych, według programmatu prawideł dodatkowych o służbie cywilnej.« (podp.) Minister oświecenia S e r g ij u s z U war ów.

Francya.

Paryż. Obserwateur francais, dziennik francuski w Londynie wychodzący umieścił list lorda Brougham do pewnego francuskiego szlachcica, który to list M om in g H e r a l d , znany z swej bezstronności nazywa, »be«stronftem i prawdziwćm objawieniem angielskiego narodowego uczucia.« Ponieważ list ten wzbudził tutaj mocną uwagę, przeto, jakkolwiek treść jego podaliśmy, dziś w całości go umieszczamy: »Szanowny hrabio! Chcesz wiedzieć, czy zgoda serdeczna i u nas jest uczuciem narodowćHł) ponieważ sądzisz, jak mówisz przynajmniej, że uczucie to raczej, pomiędzy monarchami, jak pomiędzy ludami istnieje. Dla utwierdzenia swego zdania cytujesz kilkanaście wyjątków z angielskich dzienników, które o niczćm nie wiedzą i kilku członków parlamentu, którzy lcpiejby wszystko wiedzieć powinni jak dotąd. Ale kochany hrabio nie wierz temu wszystkiemu i porzuć wszelką swą wątpliwość. Nie myślę ci dowodzić, że zasadą najpewniejszą w naszej polityce jest życzliwość wszystkich stronnictw dla Francy! i że najmniejsza niechęć pomiędzy obydwoma dworami, byłaby wielce niepopularną. Również ludzie, o których z waszej strony kanału, jesteście przekonanemi, że są najzaciętszemi nieprzyjaciółmi pokoju, właśnie są jego największemi obrońcami i takicmi zawszeby się pokazali, gdyby, czego niech Bóg broni, najmniejszy spór pomiędzy obydwoma dworami się objawił. Nawet gdyby, jak pan przypuszczasz, uczucie to panowało tylko pomiędzy obydwoma monarchami, już byłby to bardzo ważny wypadek dla dobrej sprawy. Dobrze są znanemi wielkie przymioty władzcy, który dla szczęścia Europy Francyą rządzi f co zaś do naszej Królowej mogę pana zapewnić, że umiała zjednać sobie u wszystkich mężów stanu, których pomoc cośkolwiek jest wartą, najzupełniejszy szacunek i zaufanie, a to przez swój dziwny talent w prowadzeniu spraw kraju i przez ten silny i prawy charakter, który tak rzadko u książąt, a rzadziej jeszcze wybacz (wybacz pan temu niedostatkowi uprzejmości dla kobiet) u księżniczek spotykamy . .. Jednakże przyznaję painu że moja obawa o niektórych wysoko stojących mężów Francji, którzy w ogóle nie są wcale złemi ludźmi, nie zupełnie znikła. Sądzę wraz z panem, ze ci ludzie, z których wielu podziwiam i szczerze szacuję, gdyby należeli do gabinetu, nigdyby nie zachęcali do polityki wojowniczej. Ale teraz gdy poruszyli duch marsowy Paryża (daruj mi pan to >vyrażenic) gdy nakłonili kawiarnie, salony, dziennikarzy, oficerów na półżoldzie do życzenia sobie wojny, jakże możemy być pewnemi, że ich ministeryalna silą wystarczy do uspokojenia burzy wywołanej ich duchem stronniczym'.' Ci panowie mówią, że tylko do zwalenia gabinetu głoszą nienawiść przeciw Anglii, przeciw tej samej Anglii, która Francyę kocha i szacuje, która zawsze oddawała najwolniejszą cześć wszystkim jej wojskowym i cywilnym chwałom. Ale któż za to zaręczy, źe po zwaleniu gabinetu nie zrujnują także stanu pokoju, chociaż serce by ich bolało przy tern zburzeniu, bo ten pokój sami odziedziczyć pragną. Bardzo pojmuję położenie spadkobiercy, pragnącego śmierci swego testatora, by mógł prędzej jego piękny dom odziedziczyć, ale jeżeli ten spadkobiorca nietylko straszy właściciela pogłoskami o pożarze, chcąc go skłonić do wyskoczenia oknem i złamania szyi, ale jeszcze ogień podkłada, mniemają, że go zagasi, gdy właściciel kark złamie, wówczas nie mogę pojąć rozsądku i moralności tego działania. Gdyby się tym

Połączenie Stasia i Maryi miało wkrótce jui nastąpić, miesiąc, dzień nawet był wyznaczony ich ślubu. Zajęci byli juź całkiem swoja przyszłością gdy w tern zabrzmiał jak błysk gromu, po całej ziemi Polskiej głos Kościuszki. - Co tylko szlachetnego, kupiło się w ojczyste szeregi. - Jak każdy listek dębu bólem zaszeleści, gdy w jego pień,'lub konary gromu uderzy silą, tak i w rozdarłem ciele kraju, m kaidej jednostce, krwawi się serce na zadane całemu ciału rany. - I dla Stasia, nastąpiły inne gody, a dzień wyznaczony do ślubu, ima! być teraz dniem jego odjazdu. - Juź go pożegnał ze łzami sędziwy ojciec; spiesznym krokiem lecz z ściśtnonem sercem, przybył i do leśnej chatki, aby pożegnać kochankę, pożegnać przybranego ojca i matkę. Cichość tu była grobowa; Marya blada siedziała z schyloną głową w izby zakątku, jak podcięty kwiatek kosy śmiertelnym ciosem. Matka jej modliła się, a zadumany ojciec raz po raz ścierał rękawem Izy spływające po licu. N a wejście Slasia, zdawało się, że się powiększyła wszystkich bo leść i cierpienie. - Marya niezdolna nawet była do niego przemówić, tylko wzrokiem błędnym sięgała każde jego poruszenie, jak konający, gdy niu śmierć ściągnie blade usta, sięga jeszcze natęźonein okiem ukochaną osobę. W jej duszy okropna loczvla się walka miłości ojczyzny z miłością kochanki. Stary N abielnk często rzucał okiem na ścianę, gdzie wisiała jego strzelba i szabla i jakby wzmocniony broni widokiem pierwszy przerwał milczenie. - Przybyłeś do nas, aby się z nami poieCti»ć. - Ojczyzna pierwsza nad wszystko, pospieszaj więc mój synu na jej głos wołający o pomoc. Bogu cię polecamy, aby czuwał nad twym losem i życiem, a mamy tę słodką nadzieję, że nam powrócisz wolny na · wolnej ziemi, i źe nie zapomnisz o nas starych i naszćui ukochaneui dzieckulC96panom powiodło, gdyby wojna wybuchła, chociażby bez żadnego innego powodu z ich strony, boleśnie by nam było, nam przyjaciołom pokoju, że wojna goreje, a wiadomość, ze mimowolnie prawie przyszła do skutku, Wcale by nas nie pocieszała. Pomiędzy pańskimi przyjaciółmi znajdziemy kilku, do których moje wyrazy mogą się zastopować; staraj się pan zwrócić ich do wyobrażeń rosądniejszych, zdrowszych i bardziej filantropijnych. - Co się zaś tyczy uwag pańsk ich o Irlaudyi, ostrzegam pana abyś nic zwracał swfćj maczugi wojennej na tę stronę Anglii. N asz rząd postanowił nie ścierpieć ani jednego przekroczenia przeciw jego powadze w Irlandyi, Zdaje się, że Francya zupełnie nic o tćm nie wie, że te wszystkie mowy i bankiety są tylko czczym dymem. Agitatorowie chcą dostać pieniędzy a inne głowfy stronnicze chętnie krzyczą; ale żaden z nich nie śmie uczynić ani jednego kroku i mogę pana zapewnić, źe żaden z nich o tćm nie myśli. Tymczasem rząd nasz wiele zrobił, by lud irlandzki zaspokoić, a agitatorowie sami nie wiedzą, co robić mają. Prawda, że kraj się skarży, ale te skargi wynikają z rzeczy, którym prawodawcy zaradzić nie zdołają. To złe ma swe źródło w stanie społeczeńskim i w rozdzieleniu własności - to złe jest tego rodzaju, źe nawet szaleństwo irlandzkich agitatorów dotknąć go nie śmiało. P a ryż, dn. 3. Listopada. - Nowsze nadeszły wiadomości z Afryki.

Generał Lamoriciere donosi, iż d. 18. Października dowiedział się, iż Abd el Kader po spaleniu mostu na Muila i Tafnic skierował się na południe ku Benu-Senus, rozgłaszając, że ma zamiar wrócić do Marokko. Generałowi zdawało się to być prawdopodobnćm, szedł ku Tlemsen, dokąd przybył 21. Października i dowiedział się, źc Emir wyprzedził go aż do Tellont.

Rozłączył się przeto z Cavaignakiem i" stanął 24. w Sidi beł Abbes. Emir nie przeszedł Tellont, stał 24. Października ze swemi 25 O O jeźdźcami przy tćm mieście, 8 lieu na zachód od Sidi bel Abbes. Swego kalifę Bu Hamedi wysłał naprzód i starał się kilka pokoleń namówić do wychodztwa. J ournal des debats sądzi, że Abd ci Kader nic miał zamiaru zdobycia Algieru, ani utrzymania się w Oranie, ale podburzenia wielu pokoleń i zmuszenia ich tym sposobem do przesiedlenia się do Marokko, aby z nich nowe utworzyć państwo i wojsko. Teraz kraj opanowany i dzierżony przez nas wystawia pokolenia na razzias i łup kolumn ruchomych, z tego powodu muszą się spokojnie zachowywać i płacić mały na nich nałożony trybut. Jeżeli pokolenie się jakie zbuntuje, czeka je kara i traci bydło i dobytek. Wewnątrz Marokko zapewnia je Emir o bezpieczeństwie i przyrzeka nad niemi opiekę. Nad obudwoma brzegami Malują aż do Tasa w dolinie Galaf nie zbywa na rolach uprawnych, przeto wcześnii-j lub później znagleni zostaniemy do uderzenia na te okolice. Przytćm Abd el Kader chce wystąpić jako sułtan, nie jako wygnaniec w swej deirze, przeciw zebranym wojskom Abd el Rhamana, które od Fezu ciągną na jego spotkanie. Wszystko to sprowadzi zawikłania, których rozwiązania trudno przewidzieć. N aprzód trzeba w krajach Algieru przywrócić pokój i bezpieczeństwo, a potem Emira wypędzić i od tego najlepiej rozpocząć.

Dotąd nic nie postanowiono względem następcy Soulta na ministerrtwo wojny. Wczoraj widziano dosyć znaczny ruch z tego powodu między zamkiem a ministerstwem spraw zewnętrznych. Upowszechniła się pogłoska, iż ministerstwo wojny ostatecznie nic zostanie obsadzone i źe je przeznaczono Bugeaudowi, który po kampanii złoży gubernatorstwo Algieryi i stanie na czele ministerstwa wojny. Wówczas przewodniczyć będzie radzie ministrów Guizot. Journal des debats powiada w swym wstępnym artykule, że jeżeli prawo zbożowe w Anglii w tych czasach znicsionóin zostanie, drugi

Maryi oczy na raz zabłysły boskim urokiem, całego ducha swego skupiła siły w tej stanowczej chwili, aby się okazać Polką i córką wojaka, ale w tern bohaterskiem licu, przebijało się przecież serce czulej kochanki. W konwulsyjnyin ruchu rzuciła się w objęcia Slasia, ich usta złączyły się po pierwszy raz z sobą, a na tych ustach, choć milczały, wylana była przecież cała ich dusza i serce, cała boleść i radość, cała luba przeszłość z niepewną zmieszana przyszłością. Choć słabą dłonią, tak silnie pizyciska kochanka do serca, jakby go na zawsze chciała z nieni połączyć. - Słabe dłonie przecież opadły, w oslalniem wysileniu zrywa x białej swój szyi niebieską tasiemkę, na której mały brązowy zawieszony był krzyżyk zbawiciela, całuje go z uniesieniem i zawiesza na piersi kochanka, błędny wzrok wznosi ku niebu i pada zemdlona na ławę. Staś korzystał 2 tej chwili, bo jego pierś nieomal pęka mu z boleści, uściskał starym kolana, którzy zemdlonej Maryi przybiegli na pomoc, wybiegł z chaty, wtłoczył kaptur na skronie, przepasał siermięgę i spieszył w le strony, gdzie i bohater Polski w siermiędze prowadził lud dzielny, drżeń Polski, do boju przeciwko wrogowi. Dzieje hasze i smutne wypadki z roku 1794. są zanadto znane, aby je tu powtarzać i krwawić serca nowym ich wspomnieniem. Staś pod Racławicami walczył z odznaczającą się odwagą wśród walecznych braci, a pod Szczekocinem mocno ranny w piersi, jedynie znajomości tej rodzinnej swojei okolicy zawdzięczał swoje ocalenie. Dom przyjaciela ojca jego dał mu schronienie i przytułek. Tu w skrytości wyleczał się z oduiesionych ran - (Dalszy ciąg naułm».J sterstwo s chcąc zapobiedz trudnym okolicznościom wyda rozkaz tajnej rady Clyli tez zwoła nadzwyczajny parlament; ale z pewnością donoszą, że na kaj.deii przypadek otworzą porty Anglii zbożu zagranicznemu. Jeżeli sie to stanie, natenczas prawa zbożowe nazawsze przepadły. To tak jest rzcczą widoczną, iż najwierniejszy ich zwolennik lord AsWcy do odwrotu zatcąbił. Zmiana ta odmieni także całą administracyę gospodarczą, względem tego jedna tylko panuje opinia, pozostaje jeszcze, żeby uchyloną została z prawodawstwa. Monitor ogłosił statystykę względem handlu Francyi z jej koloniami i innemi państwami w roku 1844. Handel co do wartości wynosił w tym foku 2,340 milionów frank., a więc o 161 milionów więcej aniżeli w r. 1843. Na handel morzem wypada 1,658 milion., na handel lądem 682.

N a francuzkich okrętach przewieziono towarów za 764 milionów, na zagranicznych za 894 miliony. Stany zjednoczone wyprowadziły do Francyi towarów za 143 miliony, Anglia za 236 milionów. W żadnym czasie nie doszedł wewóz z Belgii do Francyi do tćj wysokości, co w r. 1844., Wynosił 125 milionów, a więc 22 miliony więcej aniżeli w roku 1843., a 42 miliony więcej niż w roku 1839. Rossya wprowadziła do Francyi za] 63 miliony. Wywóz Francyi do Stanów zjednoczonych wynosił 263 niilionów. Niedawno temu utworzyło się towarzystwo na akcyc w Saint Quentin z kapitalem 250,000 franków dla przędzenia lnu i tkania płócien, teraz tworzy się drugie podobne towarzystwo z kapitalem zakładowym 2 mil. fr. Poczta z Bombay z d. 1. Października przybyła d. 1. Listopada przez Maltę i Marsylią do Paryża. Wiadomości nią nadeszłe odebrano już 12 godzinami wprzód z Londynu na Trycst i Ostendę. Paryż, d. 4. Listopada. - Rząd przesłał depesze do posła swego w Konstantynopolu Bourquency, chwaląc postępowanie jego w sprawach Libanu i polecając mu oświadzenie porcie, iż Francya uważać będzie zamknięcie klasztorów za zerwanie z nią wszystkich związków. Według Konstytucyoncla rzeczą jest pewną, że tekę ministerstwa wojny otrzyma Lascours, marszałek Soult zaś zatrzyma prezesostwo w radzie ministrów. Patrie powiada, że Lascours żadnej nicodgrywał roli w życiu publicznćm. Zapewne wybrano go dla skromności i ujmujących przymiotów, ale zbywa mu zupełnie na darze parlamentarskim. Lascours sprzyja konstytucyjnym ideom, brał udział w walce z restauracją i należał do 22 1 z roku 18 3 O .

Marny gazety z Algieru z 29. Października, nic nie zawierają ważnego z teatru wojny. Posąg księcia Orleans ustawiono dnia 28. Października W Algierze, generał Bar zastępował marszałka Bugeaud podczas tćj uroczystości. Z depeszy generała Lamoriciera i Bourjolly, pułkowników Saint Arnaud i Mellinet okazuje się, iż położenie oddziałów wojska nad Szelifem i nad dolną Miną poprawiło się i o tyle jest zaspokojającćm, o ile być może w kraju wzburzonym powstaniami, przed nadejściem posiłków. Obóz pod Bel Abbes, główne miejsce, z którego generał Lamoricicrc kieruje ruchami, oddalone jest na 20 lieus od Oranu ku północy, od Tlemsen ku zachodowi, od Maskary ku wschodowi i Dci ku południowi. Deja jest nowym ohozem, założonym między warowniami Sebdu i Saidą, nie daleko źródeł Mekery, która pod Bel Abbcs płynie i nad granicą Tellu.. Rozmaite te miejsca są połączone drogami, nad któremi pracowali w ostatnich latach francuzcy żołnierze. Generał Cavaiguac pozostał ze swą brygadą w Tlemsen i opatrzył warownię Sebdu w żywność i potrzeby wojenne. Podobnie jest

PRZYSZŁE SKUTKI KOLEI ŻELAZNYCH DLA EUROPY.

(Z Przeglądu Naukowego.)

(Dalszy ciąg..) Rozwalmy to zdrowym rozsądkiem. Konkurencja - albo jest pożyteczną, albo szkodliwą: musi być jedną z dwóch Jeżeli jest pożyteczną, wtedy im więcej jest konkurencji, tein lepiej; - jeżeli szkodliwą, wtedy żamało jest samych pogranicznych celnych komór, trzeba będzie urządzić prowincj onalne i miejskie celne rogatki. Co jest konkurencja? zbieg wartości, które wymagają zamiany na inne \variości. A więc, cała kwest ja zależy na tern, do czego najlepiej będzie iwr(j cić nasze produkcyjne siły, czy do rolnictwa, czy do uprawy winnic, C7Y (] o handlowania bydłem, czy do przędziwa? Systemat zakazujący, jak udowodniliśmy, ma jeden rezultat: oddala kapitały z należytej drogi i silom produkcyjnym nadaje kieruuek niebezpieczny i uszczerbek czyniący. N i e b e z p i e c z n y, dla tego, że każde sztuczne ograniczenie może być przyczyną okropnego wstiząśnienia w handlu; uszczerbek czyniący....." Lecz o tern już mówiliśmy. Teraz rozpatrzmy przedmiot dokładnie. Mogą nam powiedzieć, że jeżeli zniesiemy komory celne, wtedy wewnętrze kapitały i siły produkcyjne, którym nie sprzyja natura, przeniosą się do innych krajów, któie w tym wzgędzie znajdują się w więcej sprzyjających okolicznościach, źe takim sposobem kraj utraci swoje produkcyjne narzędzia; że przeciwuie, zachowuje je, kiedy jest wstanie produkować i zbywać je zewnątrz kraju, i że dla kraju jest pożyteczniej uzyskać chociaż cokolwiek ze swoich sił i swoich kapitałów, aniżeli wcale je utracićwarownia Lalla Magrnia oparzona w żywność. W każdej z tych warowni stoi załogą po kilkaset ludzi, tyle tylko, ile potrzeba do obrony przed Arabami. Miasto Tlemsen ma liczną załogę. General (Javaignac uważa ze swym oddziałem w 3 , O O O ludzi, całą okolicę od Sebdu doGasaua1. Lamoricicre w Bel Abbes broni przystępu Emirowi do Oranu, i poburzenIa pokoleń nad rzeką Sig, między Oranem i Maskarą. Generał nie może go, jak się zdaje wstrzymać od ruchu ku Haschern, na południu od Maskary. \ V tym kierunku nic się nieopiera Abd el Kaderowi, Wszystkie pokolenia w poddywizyi Maskary, gdzie pułkownik Gery dowodzi słabym tylko oddziałem, są w otwartym buncie. Marszalka Bugeaud spodziewano się dnia 3 O. Października nad Miną. Od chwili tej, w której stanie nad tą rzeką, rozpoczną się ruchy przeważne. Kalifowie Emira starają się teraz» raczej nakłaniać pokolenia do wychodztwa do Marokko, aniżeli do walki z Francuzami. Bu Ilamed prawie wszystkie pokolenia z okolicy Tlemsen zabrał do Marokko. Bu Guerrera toż samo uczynił w okolicy Sebdu i Bu Taleb. Pokolenia te i ich szcikowie pozwalają się pędzić jak trzody bydła, i potrzeba fanatyzmu i dziwny illuzyi, by sobie wytłumaczyć takie usposobienic w Arabach. A n g l i a.

Londyn. - Czytamy w Times następny list z Madagaskaru: Ranawala Mandszaba jest potworem okucieństwa. Za czasów jej małżonka Radamy, którego podobno otruć kazała, kraj wielkie postępy czynił w cywisizacyi. Wielu misjonarzy tam się znajdowało, mój przyjaciel Boccker założył drukarnię. Liczba nawróconych do chrześciańskićj wiary była bardzo wielka, gdy Radama umarł a dzisiejsza królowa na tron wsta* piła, bawiła się ścinaniem lub dręczeniem wszystkich chrześcian krajowców, których tylko schwycić zdołała, w ten sposób wiele tysięcy (m an7 thausands) zginęło.« Dalej następuje opis wypędzenia kupców europejskich, jeżeli się nie będą naturalizować, coby wyrównywało poddaniu się W niewolę, oraz nieszczęśliwego naTamatawe napadu, zupełnie zgodny z raportem urzędowym, dalej zaś czytamy; »Wyspa S1. Maurycego wszystko bydło, którego tylko potrzebuje, ma z Madagaskaru tak do uprawy roli jak też na rzeź, ale okoliczność ta jakkolwiek dość ważna dla kolonii z 15 0,000 dusz, jest prawic niczćm w porównaniu z polityczneini skutkami, stosownie do tego jak po ostatnich wypadkach kwestya wojny lub pokoju rozstrzygniętą zostanie. Anglia od lat kilku nie mieszała się wcale do spraw Madagaskaru: Francuzi nie mając żadnego portu na wyspie Bourbon, myśleli już dawno osieść stale na Madagaskarze i usiłowania te doprowadzili w małej części do skutku, zajmując Nossbe, którą jednak dla niezdrowego klimatu porzucić musieli. Madagaskar nie tylko jest krajem rozległym i w wielu miejscach bardzo zaludnionym, ale jest także krajem żyznym, okrytym najpiękniejszemi lasami i przedstawiającym kilka pięknych portów. Oprócz tego klimat w środku kraju jest nader zdrowy i przyjemny. Przeciwnie brzegi są pełne bagien uformowanych tak, jak w Mryce zachodniej przc2 mały spadek rzek. Z tych bagien wychodzą wyziewy, które w miesiącach zimowych, pobyt tam Europejczyków czynią niebezpiecznym i śmiertelnym prawie. Stolica Tamatawe leży w bardzo zdrowem położeniu, ha wysokiej płaszczyźnie w środku wyspy. Odkryto niedawno szeroką I spławną rzekę, idącą daleko aż w głąb wyspy blisko stolicy. Dwa główne pokolenia wyspy są Seklawas i Howas, ci ostatni po zwyciężeniu Scklawów są pokoleniem panującćin. Królowa jest ciągle prawie pijana, ale zresztą nic szpetna to kobieta. Dotąd pomimo swego wieku, lat 50 blisko, utrzymuje 4 czy 5 kochanków. Stara się ona jak naj mocniej wykorzenić na wyspie cywilizacyę europejską, jednakże jednym z swych ko

Wszystkie te zarzuty pochodzą z przyczyny tych zawikłanych idei, o których niedawno napomknęliśmy czytelnikom, a które tak wiele szkodzą rozumowaniom o wolności handlu. Wtedy tylko można rozumieć te zarzuty, kiedy, razem z myślą o wolności handlu przypuścimy myśl o nagleni usunięciu systematu zakazującego, albo o jcdlićm 2 tych wstrząśnień, którym podlegają uprzywilejowane gełęzie przemysłu. Tylko w tych przypadkach można wysławić z niejaką pewnością, ie niby wewnętrzne kapitały i produkcyjne siły wydalą się z kraju. Lecz daliśmy naszej hipotezie czysto naukowej, wcale inne stanowisko, przy klórem nic mogą mieć inieisca takie skutki. Przy urządzeniu bystrych i ścisłych stosuuków między państwami za pośrednictwem kolei żelaznych, komory celne znikną, nie od razu, lecz powoli. Teraz zniesione są tylko w Germanii, która zaprowadziła u siebie Zollverein: pole'in za przykładem Germanji pójdzie Austrja. a dalej Rossja razem z Polską, opas'awszy się kolejami żelaznem! , znajdzie dla siebie korzyść w przyłączeniu się do ogólnego związku Austrji i Germanji. Nie jest to wcale próżne marzenie, i teraz niepodobna jeszcze wyliczyć całej korzyści, klóią wyprowadzą z tego nasi potomkowie. Gdy to S'ę spełni, wystawcie sobie, jaka to ogromna przestrzeń europejskiej ziemi otwartą zostanie dla korzyści wolnego handlu! Zapewne w skutek naturalnego porządku, kapitały 2 począlku zwrócą się do tych kraj ów " gdzie inogy być użyte z większą korzyścią, tak jak woda napełnia naprzód niskie miejsca, a pote'm już zwolna dostaje się do miejsc wzniosłych.

(Dalszy ciąg nastąpi.)