]JA

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1845.12.09 Nr288

Wtorek

.288.

dnia 9. «rodnia 1845.

Nakładem Diukami Nadwornej W. IIecKe2a i Sp elki. - Redaktor odpowiedzialny: Dr. J. Rymarkiewicz.

f · O ; > Ki> i , Ania fi, Vrm/nfa. (Posiedzenie Tow. Dobroczynnos'ci z d. 5go Grudnia.) Dyrekcya tow. dobroczynnos'ci w mieście Poznaniu uskuteczniła na dniu dzisiejszym rozkład miasta na okręgi, tudzież wybór przewodników i zastępców na każdy okręg, których nazwiska do publicznej podadzą wiadomości. Dyrekcya uważała za rzecz stosowną rozłożyć miasto na 20 okręgów, tak jak władza komunalna od dawua uczyniła, z tą tylko odmianą, iż Grobla z przedmieściem S. Rocha jeden okręg, Chwaljszewo zaś wzdłuż ua 2 części podzielone 2 osobne okręgi stanowić mają. Następnie rozprawiano o instrukcyach potrzebnych dla przewodników okręgowych i uchwalono ku ich ułożeniu zwołać niezwłocznie tak samych pp. przewodników, jak ich zastępców, końcem wspólnego w tej mierze po. . .

rozumIenIa SIę. Udział jaki towarzystwo między wszystkie mi etanami ludności tutejszej znalazło, bardzo jest znakomity. Albowiem prócz wielu osiadłych obywateli miejscowych, główny skład towarzystwa stanowiących, zapisali się na liście członków towarze wszyscy naczelnicy władzy cywilnej i wojskowej; większa część duchowieństwa tak katolickiego, jako teź protestanckiego a na ich czele Areybiskup Gnieźnieński i Poznański 1\ V. P r z y ł u s ki, jako teź biskup kościoła protestanckiego p. Dr. Freyraark r- tudzież większa cześć miejscowych lekarzy. Nawet wyznawcy wiary żydowskiej zNadrabinem p. Eiger do listy towarzystwa się zapisali. Towarzystwo JUŻ naprzód liczyło na gorliwy udział dam poznańskich, które z pewnością nio omieszkają pospieszyć z swoją pomocą osobistą lub przedmiotową. Tym sposobem liczba członków dziś już przenosi 700 osób, z których blisko połowa czynny, osobisty udział wziąść przyrzekła. Roczne składki według podpisów już przeszło 3 O O O tal. wynoszą; zaczynają się według statutów od 2 tal. a idą aż do 200 tal. rocznie. Spodziewać się należy, iż liczba podpisów pomnoży się jeszcze znacznie, skoro tylko przewodnicy okręgowi nowe listy w okręgach pootwierają; wtedy zapewne nie jeden

BUEL07/- KTIIIHEKOTJI Projekt polityki Europejskiej, w interesie ludów pojętej,

Buelow Kuramerow wysławiwszy w obrazach politycznych główniejszysh państw Europejskich, ełnbe każdego mocarstwa strony, możliwość i niebezpieczeństwo przyszłych wojen, a nawet zagrożenie ogólnych w Europie socyalnych zaburzeń, sięga nakoniec po projekt takiej polityki, któraby nietylko zbierające się chmury nawalue »ad horyzontern Europy zakląć potrafiła, ale nadto ustalając na zawsze szczęście ludów, uicdopuszciaia, aby się ów widnokrąg kiedykolwiek zachmurzał. T eorya wiecznego szczęścia i wiecznego pokoju jest i w filozofii i w polityce utopia. Plato chciał dla szczęścia ludu, aby rządzący byli filozofowie, albo filozofowie rządzącymi. Dziś nie dosyć na lem, trze

naprowaazna na rożne ClleImczuu UUSIJH«, ja* «HTarnc generalnego lekarstwa w szluce lekarskiej znakomite odkryło własności owych pseudo-generalnych środków; - tak, teorya wiecznego szczęścia ludów, pokaże przyuaj'mniej, w czem leiy ich niedola, a w czem fałsz i choroba dzisiejszej polityki. Z takiego punktu widzenia zapatrujemy się na projekt autora, i choć nie sądzimy, aby go rządy Europejskie kiedykolwiek kisluchały, postrzegą się jednali w czem zbłądziły i błądzą. Autor w prawdziwą uderza stronę, gdy za zasadę swojego projektu LK . . A li . L A . )j ? . l . . . U l ' Ch ' . .. .1.10 «"".:"n:«,.:o . "l. ; -.1 ;» na . In III nnmr nw a rzeSClanr członków nie czynnych jeszcze osobiste działanie przyrzecze. Ściąganie składek za bieżący kwartał niebawem się rozpocznie.

WIADOMOŚCI KRAJOWE.

Z nad lewego brzegu Renu, d. 29. Listopaaa. - P. Adam Loftler, nowy ten polityk, odkrył, że państwo pruskie w swćm rozwijaniu sięprzeszło już dawno stopień konstytucyjnćj monarchiii, o którym dawniej marzono, a o którym się przekonano, że jest mamidłem. Lekceważy ono już te konstytucyjne formy. Dochodzić tego punktu gruntownie, t,oby mnie zadałcko zaprowadziło, albo raczćj stawiłoby mi pewne szranki, któraby memu zbyt śmiałemu zbadywaniu rzeczy zamilknąć kazały. Lecz tego co w części za zdaniem p. Adama LóIDera przemawia, nie zbyt daleko szukać należy, i nie powinniśmy tego nic chcąc być niesłusznymi, przemilczeć. W dzisiejszej »Gazecie kolońskićj« wyjaśnia nam list z Manuheimu głębokie znaczenie wybuchłych tamże sporów pomiędzy władzami rządowe rai a miejskiemi, bardzo dokładnie. Widzimy, jak władza miejscowa tamtejszej gminie zaprzecza prawa, jakoby ta przez przedstawienia do ministeryum i izby w sprawach państwa nie miała udziału. Zaraz też dochodzi nas następująca wiadomość z Karlsruhe, że ministeryum spraw wewnętrznych rozrządzenia rządu powiatowego potwierdziło i zarazem zasadę, na której owo rozporządzenie polega, uznało. A tak zaiste daleko wyżej stoimy w Prusiech niekonstytucyjnych we względzie uznania naturalnych praw gminy. W którćjże to'prowincyi naszego państwa odrzucają prowineyalno sejmy liczne petycye od reprezentantów gmin, od magistratów i deputowanych miejskich we względzie rzeczy tyczących się całego państwa, np. wolnos'ci druku, kwestyi dotyczących rządu! A dalej: wieleż to miast, osobliwie wschodnich, prowincyi, w najnowszych czasach nie uchwaliło i nie podało wprost do króla petycyi w podobnych interessach, osobliwie zaś o zachowanie wolności nauki i sumienia! Taż sama dzisiejsza »Gazeta kolouska« donosi także znowu o bezpośrodniom podaniu z Wrocławia, które uchwalono, względem zarządu ministeryum kultu. Czyliź przyszło kiedy które

ską miłość bliźniego daje jej za charakter. Narody, jak ludzie mają obowiązki względem siebie, o miłość chrześciańska nakazuje dopełnienie tych obowiązków. Europa jest onym mężem ewangelicznym, który odebrawszy od Boga talenta oświaty i religii, ma oraz powinność, użyć tych dóbr, ku pożytkowi ziemi współbraluich. To posłannicze zadanie Europy rozkłada się stosunkowo na jej pojedyncze ludy. Rossya od wschodu bezpośrednio jest podana ku Azyi. Zaludnienie rozległych przestrzeni od Uralu aż do Chin, tudzież przeniesienie kultury Europejskiej w serce ludów Azyatyckich jest jej missyą naturalną. Nic dokonałaby nigdy tej missyi, gdyby sama będąc azyatyckiego zakroju, przez stosunki z. Europą, Europejskiej nic nabierała cywilizacyi. VVdzierstwo Rossy i do interesów polityki Europejskiej i zabory jej na zachód i południ», nakreślone już przez Piotra W., były j <U( jnstyuktowcm parciem ku światłu i ciepłu cywilizacyi, od którego azyatycki despotyzm tajeć musi. "Dzisiejszy wieloletni opór garsztki bitnego ludu w Kaukazie, strzegącej bram do środkowej Azyi, zdaje się być hamulcem, podłożonym postępowi Rossyi ku Azyi, aby nie wprzódy przystępowała do spełnienia posłannictwa swego, zanim 6ama azyntyzmu w rządzie i społeczności się nie pozbędzie. Jeżeli zatem dziś Rossya system polityki swojej na zmoskwiczeniu zabranych prowincyi zakłada, działa wbrew przeznaczeniu swojemu, i nietylko celu lego nie dopnie, ale nawet zgubną dla siebie, a raczćj dla systemu swego wywoła reakcyą. Możnaby dodać, jle Alexander był na prawdziwej drodze, gdy nadawszy wolną konstytucyą narodowi Polskiemu, miał oraz na celu cywilizacyą Polski ua resztę krajów Rossyi zwolna rozszerzać.

Na Afrykę przyjść tylko może cywilizacyą ze slrony Francyi i pófwvsDu PvrvueiskieBo. Pierwsze, acz bardzo uiepewue K r <l>, uczyniła Wprawdzie i w Badcńskićm nie jest minister spraw wewnętrznych ostatnią instancyą, lecz tymczasowo ido zupełnego rozstrzygnięcia, przeczyta zapewne pan Adam LóIDer z tryumfem najnowsze gazety z Mannheimu.

WIADOMOŚCI ZAGRANICZNE.

R o's S y a.

p e t e r s b u r g, 28. Listopada. - Podług wiadomości z Tyf1isu z dnia 26. Października na Kaukazie panuje zupełna spokojność; wojska albo odpoczywają po trudach letniego pochodu, albo zajmują sie pracami ku wzniesieniu nowych i wzmocnieniu dawnych warowni. Szpiegi zgodnie donoszą, ze straty poniesione przez góralów w rozprawach z naszemi wojskami przeszkadzają do zbierania sie ich w wielkie bandy. Tylko drobne, rozbójnicze l u p y ukazują się kiedy nie kiedy na linii Kaukazkićj, ale skrywają się natychmiast bojąc się pogoni, tymczasem wszędzie są przedsięwzięte potrzebne środki, na przypadek wtargnienia gdziekolwiek znaczniejszej bandy góralów-. Głównodowodzący wrócił do Tyf1isu 15. Października po sześciomiesięcznej niebytności. Znalazłszy należyty porządek we wszystkich częściach Kaukazkiego i Zakaukazkiego kraju, osobiście przez niego obejrzanych, szczególniej był zadowolonym z dwóch obszernych stanic, które na nowo założone i obarowane zostały nad S ullŹ ą. Roboty około wzmocnienia Nazranowskiej i Wozdwiźeńskićj warowni, posuwają się skutecznie; takiź postęp towarzyszy budowie nowyeh warowni pod wsią Kach i pod Czyr-jurtem. - W północnym i południowym Dagestanie i na Lezgińskićj kordonowej linii, wszystko jest spokojne. W granicach Turcyi, przyległych do powiatu Achałcychskiego, ukazywały się od niejakiego czasu bandy Ałżarców, podburzonych z powodu nowego podatku nałożonego przez rząd turecki. Lubo nie było przyczyny lękać się naruszenia porządku na samej granicy, wszakże, na wszelki przypadek, skierowano ku niej część wojska i w tej chwili poruszenia Ałżarców ucichły. - Jeżeli z jednej strony wszędzie czynne przedsiębiorą się środki ku odparciu wszelkiego nieprzyjaznego pokuszenia góralów, za to z drugiej pozostawiona im jest możność ku jednawczemu, dla własnego ich dobra, zbliżeniu się do nas za pomocą stosunków handlowych. Głównodowodzący pozwolił Zakubaricom powtórnie już w bieżącym roku odwiedzić Ekaterynodarski Pokrowski jarmark; oni skorzystali z tego pozwolenia.

Od uległych i nieulcgłyeh plemion przybyło doEkatcrynodaru przeszło 1000 Arb z miejscowemi płodami i wyrobami. Przez cały czas trwania jarmarku porządek i spokojność niebyły naruszone przez Zakubańców. przywieziono przez nich różnych płodów na wartość 2550 rubli srebrnych, a wywieziono naszych towarów i zboże na takąż summe. - W skutek Najwyżej zatwierdzonych w d. 23. Września b. r. zdań rady państwa, zostały wydaue od ministerstwa skarbu w dniu 12. Paźdz. następne wyłączne przywileje: 1) Na lat. 5, szlachcicowi Romanowi Piotrowskiemu, na wynalezione przez niego narzędzie do strojenia fortepianów i innych instrumentów muzycznych pod nazwaniem Akordomctr; 2) na lat 9, kancellarzyście Antoniemu Beswal, na wynalezione przez niego nieskończone mechaniczne cedzidło (filtr) do wyciągania soku z miazgi burakowej, oraz saletry z ziem, zawierających ją w sobie. Francya.

P a ryż, 29. Listopada. - Pan T. Allom, członek instytutu angielskich architektów i autor illustracyi Konstantynopola, miał posłuchanie wczoraj

Francya kolonizacyą Algieru. Nim zaś Hiszpanie od strony Centy, Portugalczykowie od strony wysp Kanaryjskich, kolonizowania swoje rozpoczną, wiele jeszcze lat upłynąć musi; bo ich własne kraje wyludnione i zubożone poprzedniego zaludnienia i podniesienia się potrzebują. Germanie; zalegający środek Europy, będący w posiadaniu dóbr maleryalnych i duchowych, stanowiący związek książąt pomiędzy sobą zjednoczonych, są powołani do utrzymania pokoju Europejskiego, do zrównoważenia zbyt ruchawych żywiołów Francuskich i do powstrzymania barbarzyństwa od wschodu. Przeludnienie krajów Niemieckich nie powinno odpływać do Ameryki, jak się (o dotąd działo, ale do Mołdawii, Wołoszczyzny, Bulgaryi i Turcyi Europejskiej, gdzieby ponad brzegami Dunaju, aź do ujścia jego, stanowiły przedmurze cywilizacyi niemieckiej. Anglia najobszerniejszy ma zakres missyjnego działania, i już znacznie w uiin postąpiła. Zjednoczone Stany Ameryki są jej dziełem. Z Kalkutły rozszerza światło Europejskiej kultury na południową Azyą, z przylądka dobrej nadziei na południową Afrykę, kolonizuje Indye zachodnie, Australią i wiele wysp po oceanach: a świetność Kanady dowodem, co może przeniesiona i zaszczepiona oświata Europejska do dzikich okolic innych części ziemi. Zakaz handlu niewolnikami, jest jednym z naj świetniejszych czynów Anglii, dokonanym w myśl chrześciańskiego posłannictwa. To są główne rysy missyjnego charakteru pięciu głównych mocarstw Europejskich, z czego, jako z podstawy, autor dalszy swój projekt uszczęśliwienia narodów wyprowadza. Nie możemy tu wchodzić w krytykę tego, jnk autor uiissyę narodów pojmował. Zgodzilibyśmy się na lo, źe Europa ma obowiązek, wytknięty sobie przez opatrzność, aby oświatę

IV 92u króla, któremu pokazywał instrykeye chińskiego państwa i pierwszy tom swego dzieła. »Francya w 19. wieku. Powiadają, iż rząd kazał zabrać kilka numerów z mIeSIąca Lutego Oceanie, pisma wychodzącego wOtaheiti, jak tylko doszły do Francyi.

Konstytucyonel nawet oskarża ministrów, iż oni także wydali rozkaz zatrzymywania listów, pisanych z Otaheiti i wysp Markezas, skoro nieprzyjemne zawierają wiadomości z powodu zatargów z Anglikami, którym podług instrukcyi?rządu, Francuzi ulegają w tamtych oddalonych stronach. Minister handlu znowu wydał dwa okólniki ze względu na żniwa przeszłe do prefektów. W jednym z nich zapytujo o stanie oziminy w każdym departamencie, i każe sobie szczegółowy zdać raport względem sprzyjających lub niesprzyjających stosunków. W drugim poleca zdać sprawę z wagi pszenicy i owsa pierwszego, drugiego i trzeciego rzędu. Według wagi pszenicy naznacza się w większej części gmin cena chleba, i w ministerstwie wojny podług tej zasady każą zakupować potrzeby dla armii. Z każdym dniem rośnie liczba baukrutów. Dnia 25. t. m. donicsienio sądowi handlowemu w Paryżu o nowych 8 bankructwach. Wczoraj zgromadziła się korporacya agentów wekslowych. Szło tu o reklamacye kilka bankierów, którzy u wckslarza Falcon znaczne summy postradali. Jak głoszą korporacya wekslarzy, zgodziła się na pół miliona franków wynadgrodzenia tym bankierom, którzy je za dostateczne uznali. Mnóstwo w tej chwili bawi tu Amerykanów. Poseł stanów zjednoczonych sam zawizował przeszło 1000 paszportów. Sąd kassacyjny zawyrokował wczoraj w appcllacyi księcia Eugeniego Berghes oskarżonego o fałszowanie mark pieniężnych źokciklubu paryskiego i odpalił odwołującego się do niedojrzałości i niedoświadczenia swojego umysłu, a zatem pozostanie przy karze za oszustwo i fałszowanie. Według doniesień z Tulonu ma okręt liniowy «H e rc ul e,« na którym książę Joinville odbywał podróż do południowej Ameryki, otrzymać przeznaczenie do wyprawy na Madagaskar. Także mówiono o wysyłce okrętów wojennych do La Plata. Zakłady rozmaitych batalionów strzelców orleańskich otrzymały rozkaz dostawienia 800 żołnierzy do Tuluzy, z kąd otrzymają przeznaczenie do Afryki.

Dn. 24- spodziewano się łbrahima Baszy w Tulonie. Ma on być w tym porcie uroczyście przyjmowany. Adam Mickiewicz złożył swą profesurę w College de France. Cyprian Robert otrzymał tę katedrę literatury słowiańskiej. Moskale bawiący w Paryżu otworzyli składkę pod przewodnictwem Demidoffa dla Mickiewicza, której jednak nie przyjął. Droit umieścił awanturniczą wiadomość o porwaniu jednego człowieka.

Urzędnik jeden w ministerstwie wojny otrzymał przed kilku dniami pismo od .swego krewnego, utrzymującego szkołę w bliskości Paryża. Ten mu donosi, źe wracając do domu przez pola elizejskie, napadniętym został przez trzech ludzi, którzy go powiązali i uwieźli pojazdem. Przez półtory godziny jeździli z nim i nakoniec znieśli go do sklepu, w którym znajdowało się 6 innych podejrzany cli ludzi i żądali od niego 10,000 franków wypłaty za uwolnienie. Piszący list ten zaklina swego krewnego, aby starał się wraz z policyą odkryć tę jaskiną łotrów i mówi między innerni, iż cudem będzie, jeżeli ta kartka do rąk jego dojdzie. Do tego czasu, pow'iada Droit, autor listu zniknął bez śladu i nie można go było wynaleźć. W tej chwili, mówi Commerce, gdzie władze kraju scWebiały sobie źe stłumiły i zniszczyły polityczne działania we Francyi, ze wsząd podno_

wsoją przenosiła ua inue części ziemi, przez dzikie a przynajmniej barbarzyńskie ludy zamieszkałe, ale, źe la kultura Europejska nic jcsl coś danego, ale wyrobionego, i źe się wciąż jeszcze wyrabia i wyrabiać będzie, zdaje nam się być pouiieuioną ta ważniejsza część missyi narodów Europejskich, jaka im się dostała w podział przy otiem wiclkiein dziele wyrabiającego się ducha czasu w ludzkości. Kweslya to daleko głębsza i rozleglejsza, a przy jej rozwiązaniu pokazałyby się podobno inne wypadki. . Nareszcie, ponieważ wiecznie stacza się bój maleryi i ducha, i w narodach materyaline uważanych leży jakaś ociężałość, opór, niepochopność do postępu, zląd leż rozłożyste i kilkulysiącami Jat poważne drzewo dziejów, nie wystrzelało inaczej, jak podlewane krwią ludów. Mógł zatem autor przypuścić możebność wiecznego pokoju, gdy missyę narodów pojmował jedynie w przenoszeniu oświaty do innych części ziemi, lecz my, co missyą tę głównie w rozwijaniu się ducha społecznego widzimy, musimy powątpiewać, aby to rozwijanie stać się mogło bez wojny, sposobem kongresu Europejskiego, mającego o losach narodów stauowić.

Wszelako przedstawmy sam projekt autora. - Ani alians święty, ani pentarchia Europejska, czuwać mająca nad utrzymaniem zasad kongresu Wiedeńskiego, nie daje Europie gwarancyi utrzymania pokoju. Najlepszym tego dowodem wojenna gotowość każdego mocarstwa, i utrzymanie ogromnych armii, będących plhgą ludu. Zresztą Belgia oderwała się od Hollandyi; królestwo Polskie zamienione na gubernie rossyjskie, we Francyi nowa panuje dynastya - a wszystko na przekór dozorującej opiece pięciu mocarstw. Nie ulega przecie wątpliwości, źc chęć utrzymania pokoju jest przeważającą w dzisiejszej polityce, lecz może nie tyle dla dobra ludów, ile dla niebezpieczeństwa wypadków, z tycli głównych pytań. Konstytucya izby parSw zostaje napastowaną przez konserwatywnego deputowanego Marka Girardina w dzienniku sporów. Pisarz ten porównywa izbę do hotelu inwalidów, gdzie zgromadzają się osłabieni na siłach i ranni w walkach stronnictw, gdzie resztki wszystkich systematów rządowych z arystokracyarai prefektów, parlamentarnych kandydatów, i dwuznaczne mi świetnościami nowych systematów rządowych się pomieszały. Dokończenie przerwanego artykułu dziennika Journal des Debats, który tak dalej prowadzi swą rzecz o stosunkach Prancyi z Marokko: Historya przepełnionajest oskarżeniami przeciw mocarstwom wschodnim z powodu ich złej wiary lub niemożności, dotrzymania zobowiązań. Historya zapomniała o zasadzie islamizmu, żądającej, by każdy zależał od siebie w ostatecznym rozbiorze swej wiary i swego prawa, które jest tylko wiarą zastosowaną i w formułę ułożoną w islamie. Zresztą nie ma żadnej władzy najwyższej, któraby zajęła się zastosowaniem zasady w sposób stały i ogólny. Ztąd wynika, że rząd muzułmański, biorący na siebie zobowiązania i wchodzący w traktaty, daje tylko swoje słowo osobiste w pewnym względzie. Nie można mu więc czynić bezwarunkowo zarzutów złej wiary; a nareszcie nic chodzi już o niemoc fizyczną, która zależy na niemoznos'ci zrobienia tego, do czego jesteśmy zobowiązani. Jeżeli rząd muzułmański nic chce, to nie znaczy, źe nic może, ale że już nie ma prawa chcieć. Nie zbywa mu na siło materyalnćj, ale nie ma siły prawnej. Z niego wypływają dwie rzeczy: że w zawieraniu traktatów z naczelnikiem państwa muzułmańskiego nie można tak liczyć nań jak na monarchę chrzes'ciaoskiego, powtórc, że naczelnik muzułmański ma tylko powagę każdego z osobna a siłę wszystkich razem, a ta powaga i władza nie oddają mu się raz na zawsze, ale odbierają lub zatrzymują stosownie do woli. W taki sposób naczelnik muzułmański, najpotężniejszy dzisiaj, jutro upadnie i straci władzę zupełnie, a to w sposób najpewniejszy. Niech tylko wierni przestaną mieć wolę energiczną do danego czynu, a władza ginie, niech przestaną mieć zupełnie ową wolę, a władza staje się tylko czczym wyrazem. Ztąd wniosek, źe mahometanie zawierający traktaty, niedotrzymujący zobowiązań, nic są tćm, za co ich uważają i nie posiadają władzy, jaką im zwykle przypisujemy, -ponieważ w islamizmie traktaty nie posiadają rękojmi , jakich my w nich szukamy. Gdyby zdetronizowali Abd er Ramana za jego złą wiarę, jeszczebyśmy daleko nie zaszli; gdybyśmy dziś wzięli Abd et Kadera, jutro islam w Algieryi wynalazłby sobie nowego naczelnika. Nie myślemy jednakże dowodzić, żo powirinis'my założyć ręce i nic nie robić. Rząd poszedł drogą, którą uważał za sprawiedliwą i słusznie uczynił; nie myślę tutaj bowiem krytykować jego postępowania w sprawie tak waiauj: ale dopóki tylko istnieć będzie w Maroko, dopóki ludność muzułmańska źyć będzie w Algierze, dopóty będziemy mieli naprzeciw siebie zasadę muzułmańską a-nie inną, ktorcjbys'my pragnęli, a z którą nioźu wygodniej źyć by nam przyszło. Pojmujemy więc, źe polityka tutejsza różni się zupełnie od polityki mocarstw europejskich, bo tutaj chodzi o politykę muzułmańską. Pod tym to względem ostatnie środki rządu naszego, uważane za spóźnione, zdawałyby mi się stósownemi i zręcznemi, gdybym miał prawo objawiać o nich me zdanie. Właśnie dla tego, że w roku przeszłym nie chcielis'my wejść do Maroko, dziś możemy wstąpić tam z korzyścią. Ludność muzułmańska w Marokko musi wiedzieć dzisiaj także, z kim ma do czynienia. Lud nie bierze postanowienia w jednej chwili tak jakjakieby wojna Europejska w swoich następstwach sprowadzić mogła. Rossya z systemu polityki jest zaborcza, Pranrya do zaborów skora; wszakże jedna i druga powstrzymywana pokojodawczą inlerwcncyą innych inocarsIw. Zkąd atoli pewność, żeby za lada powodem do wojny przyjść nie miało? Byliśmy niedawno świadkami, źe b1ąu" jednego kapitana okrętu o mało co dwa wiclkio mocarstwa o wojnę nie przyprawił.

Stan rzeczy, gdzio stosunki pokoju tak są słabe, a namiętności polityczne tak napięte, źe je łada okoliczność rozerwać, i wszystkie klęski wojny ua narody sprowadzić uioźc -- s(au laki lrwać nfe powinien, i rządy, którym rzeczywiście chodzi o utrzymanie pokoju dla dobra swych ludów, dać powinny początek do takiej polilykiEuropejskiej, któraby pokój na gruntowniejszych podstawach oparta. Autor proponuje ku temu kongree rządów Europejskich, dla utworzenia federacyi państw cale] Europy, mającej na celu utrzymanie pokoju i pozyskanie wszelkich dóbr materyalnych i duchowych dla ludów. Pcrieracya pańsIw oparłaby była ua ustawie organiczuej, której główne zasady musiałyby D>YĆ następujące: 1) wyprzysięźenie się polityki znborcze'j w Europie; 2) «preąlnienie sporów obecnie pokój Europejski zakłócających; A z n i e - sienie wojsk stojących i zastąpienie ich gwardyą narodową; 4) rozpisanie kontinge.nsu «a przypadek wojny; 5) za dcklaracyą wojny się uważa, gdy w zachodzących sporach rząd federacyjny sam sobie sprawiedliwość wymierza, albo się wyrokowi sądu kongresowego nie poddaje; tudzież gdy bez wiedzy państw wspóJfedcracyjnych uzbraja się; 6) fcneracya nielylko między sobą pokój utrzymywać będzie, ale nic do*woli, aby mocarstwo jakie Europejskie, do federacyi, mimo wezwania, "ależeć niechcące, pokój zakłóciło.

człowiek pojedynczy, należało mu zostawić więcej czasu, rozwag była konieczną w zdaniu stanowczem, którego wymagano od tegoż ludu Dziś zapewne Marokańczycy juz wiedzą czego się trzymać mają; ale raz jeszcze zwracamy uwagę, ze w tej sprawie nie dość jest zwyciężyć armie znieść te. lub ową władzę, albo schwytać lub zabić dowódzcę fi A A A Główną sprawą naszą jest zjednać sobie ludność i sprawić, by dwa wielkie wyznania chrzesc.auskie i mahometariskie mogły źyć p r z y s o b i e; O to wnie starać s,ę powinniśmy, jeżeli nie chcemy wypełnić ogniem i mieczem wszystkiego, co żyje na naszym gruncie afrykańskim aź do kobiet i dzieci K.ktby zas me śmiał zadać tego wytępienia, nawet opozycja. Jeżeli zaś opima publiczna domagać się będzie zemsty straszliwej, za każda zdradę za każdą zasadzkę ktorćj padniemy ofiarą, jeżeli będzie nieustannie wymagać wojny z każdego emira lub szeryfa, który ucieknie na grunt marokański , zamtąd powróci; wówczas śmiem przepowiadać, źe długo jeszcze walczyć będziemy musieli z plemionami marokuriskiemi i źe z przeciągiem czasu ludność nasza w Agierte składać się będzie tylko z naszych żołnierzy »kolomstów. Przykro jest wprawdzie czytać w depeszy telegraficznej, źe kilkaset żołnierzy francuzk.ch padło pod zdradzicekićm żelazem? ale też każdy przyzna, ze wielkie narody kolonizowały tylko krwią dzieci swoich Anglia.

Pismo Johna Russcl naprzeciw prawom zbożowym, zajmuje wszystkie pisma Znajdujemy w nićm odezwę do stronnictwa wigów, aby starało sio o zyskanie publicznego zaufania i zwalczenia teraźniejszego gabinetu Za nun idzie oświadczenie się lorda Morpeth. dawnego sekretarza stanu Wandy., który nie tylko walczy przeciw prawom zbożowym, ale łączy sie nawet z dążnościami towarzystwa Auti com lau league. Najznakomitsi Bonkowie stronnictwa wigów łączą się teraz, korzystając rostropnie z agitacyi przeciw prawom zbożowym, a według gazety Times zdaje się, iż zamiar ten zwalenia gabmetu Peela zapomocą ciosu śmiertelnego zadanego prawom zbożowym, niezawodnie się uda. Z drugiej strony mówią o koalicyi wjfiów z umiarkowanymi torysami, a na dowód DrzvLarvai. TM, i.. · J , , Pouczaj ą rozdwojenie panuia A ze względu na prawa zbożowe. Mianowicie Peel ma być za zniesieniem tych praw; okoliczność, na którą John Riissel w swćm piśmie temi słowy zwraca uwagę: munsterstwo samo czycha na pierwszy pozór, by znieić prawa zbożowe. Pisma ministerwilnu mileT M ,,, *,. i J · U ., . "'-'. /». "q' «'uczą W tym względzie, a nawet Standard widz, s.ę spowodowanym do zaprzeczenia wręcz rozgłaszanym wieściom, ale kiedy mc nie wiemy pewnego o zamiarach mipiatcr?A, przeto tez mc s.ę me sprzeciwia przypuszczeniu, źe Standard działa i mówi tu w mteressie stronnictwa wielkich posiedzicieli gruntów, wspieranych przez członków gabmetu. Już z p i s fi a J O l fi a Riissel wnosi Standard , źe odtąd rozwar a s.ę między mm a Peclę", Przepaść, której nic nie wypełni. Te są okoliczności, d.h których nie podobna, aby się utworzyła jakakolwiek koaheya "nędzy wigam, a członkami gabinetu i aby John Riissel mógł zasiadać pod prezesostwem Pee a. A ieźeWw q](JJ;,.;TM:__. · 1- , 'f. v r ., , ._,,, -"-Jt-zuioj aboliciomsci mich przyisć do steru rządu, z którymi $ Russcl łączy, natenczas znaleźliby się od niego dawniejsi agitatorowie , z większemi zasługami, którzyby posiedli pierwsze urzędy w gabinecie, jeżeliby go chciano utworzyć z" abolicionistów. Takimi są właśnie Lobden, Bright i Spółka. 1101 antlya Rotterdam dn. 29. Listopada. - Z listów prywatnych nadeszłych 2 (adzand dowiadujemy się " smutnych zajściach i niespokojnościach jakie się od niejakiego czasu w tej części kraju wydarzają. Wide familii okradzion eC¥ap8l{Yj}nHicWłk\Y1W hl chal@opiMfWRf?zftPz:a}1@'wffl8łWłW; powinien, a narodom utrzymującym marynarkę" przez zniesienie kosztownych tlott wojennych nieskończone przyniesie korzyści. Ze względu na Anglią ta jedna zachodzi trudność, źe dziś ona jedna lak potężną posiada marynarkę, iż połączonej sile wszystkich innych mocarstw nadmorskich Europejskich, sprosta; źe zatem wrazie nieprzystąpicuia Anglii do federacyi kongresowej, nie byłoby możności zmuszenia jej do polityki pokoju siłą wojenną. Aloli Napoleon nauczył Europę sposobu pokonania YV. Brytanii. Jest to system konlyuentałuy. Nie udał on się Napoleonowi, bo narody lądowe nic miały żadnego interesu, aby go popierać i wszyslkiemi drogami przemycano towary angielskie. Lecz gdzie ludy same, utrzymaniem uszczęśliwiającego je pokoju w interes rządu kongresowego wciągniono, stałyby na straży systemu kontynentalnego, Anglia poniosłaby cios śmiertelny i ratując się od własnej zguby, z federacją Europejską, ilo żeby ua lem nic nie traciła, połączyćby się" musiała.

Wolność handlu, zniesienie niewoli po koloniach i w Ameryce, tudzież organizacja systemu kolonialnego, byłyby następstwami przystępu Anglii do koalicyi Europejskiej. Wypełniałaby się tym sposobem na wielką skalę missya Europy, a rozwinięte wyżej posłannictwo mocarstw Europejskich wzięteby było za podstawę.

(Dokończenie Mtstyri.J cać wieczorem do domu. Młynarze i kaszarze, odstawiający kasze i krupy, wielce są zagrożeni. Znaczne ilości zboża wywożą codziennie do Belgii. Spodziewamy się, że do uśmierzenia tych niespokojności, rząd spiesznie przcdsięweźmie stanowcze kroki. BelgIa.

B r u k s e l a , d. 28. Listopada. - Mhno całej skromności i zabiegów władz wyższych, daje się czuć nędza w wysokim stopniu. Ze wszystkich prowincyi nadchodzą wiadomości o bandach żebraków, które włóczą się po kraju i wymuszają przemocą tam, gdzie otrzymać dobrocią nie mogą. Najgorzej jest w zachodniej Plandryi. Zakład prowineyalny żebraków w Briigge tak dalece jest przepełniony, że nowych przybyszów niemiłosiernie oddalać potrzeba. Z tego powodu udał się burmistrz z dwoma radzcami tu dotąd, prosząc rządu o pomoc, gdyż jak oświadczył burmistrz na radzie zgromadzonych ministrów, nie ręczy za utrzymanie spokojności w mieście. Z tego powodu żąda gmachów na umieszczanie i wyżywienie ubogich. Przeszło 60 osób żebrzących umieszczono tymczasowo w budyńkach przeznaczonych na więzienia. Rząd przyrzekł niezwłocznie nieść pomoc i wyśle komissarzy, którzy postarają się o dogodne pomieszkania, Sędzia Riigge, który jest przy tern radzca miejskim, oświadczył, iż w tćj chwili mimo przepełnionych domów ubogich i więzień żebrakami, zmuszony został przyjąć 40 nowych przybyszów, ogołoconych ze wszystkich śródków potrzebnych do utrzymania życia. \ V ministra wojny Dupont wstąpił w tej chwili duch oświecenia i reformy. Przekonywa się teraz, że armia belgijska nawet podczas pokoju do czegoś innego stworzona jest, jak do parad i gry w domino. Chce on ją wyrwać z dzikości i ciemnoty. Z tego powodu wydał rozkaz do wszystkich korpusów armii, nakazując generałom, aby pozakładali szkoły pułkowe, w którychby oficerowie udzielali nauk podoficerom i żołnierzom. Generałowie są posłuszni, szkoły otwierają, a ztąd okazuje się, - że dwie trzecie żołnierzy i podoficerów, nie umie ani czytać ani pisać. N awet mnóstwo sierżantów tego nie umie i dziwną przeto rzeczą, jak dotąd spisywali raporta. - Taka jest pierwotna i elementarna nauka po szkołach w Belgii. Optymiści belgijscy utrzymują, że wyższe elementarne szkoły kwitną, tylko na średnich zbywa. Lecz statystycznie dowieść im można, że i elementarne szkoły zupełnie są zaniedbane. Nie pojmujemy wcale, co robi duchowieństwo po wsiach. Nie podobna, by wyłącznie czytało przez cały dzień J ournal de Bruxelles. Bruxella, d. 30. Listopada. - Dnia wczorajszego obchodzono pod przewodnictwem p. Gendebien piętnastoletnią pamiątkę rewolucyi polskiej. Assystowali mu Lelewel i J ottrand. Zgromadzenie było bardzo liczne.

Niemcy.

Kar l s r u h e, d. 28. Listopada. - N a dzisiejszem posiedzeniu izby druglej obrano kandydatami na urząd prezesa: deputowanego Bekk 44, Itzsteina 31 Wclckera 29 osami. Po tych najwięcej głosów mieli deputowani Bader i Trefurt, każdy po 26. Przy głosowaniu widać było w izbie rozdział

Aukcya wina Szampańskiego.

w środę dnia 10 Grudnia zrana od godziny IOlej w tutejszym składzie głównego urzędu celnego (pakbofie) przy ulicy Wilhelmowskiej, sprzedawać będę najwięcej dającemu drogą publicznej licytncyi 11 skrzynek wina Szampańskiego B olI ing e ra, Lain b re g o, Gel dermami a i D c u t z a i Cliąuot w partjach po 10 butelek naraz. Ans eh iil z, Kapitan i Król. Aukcyonator.

Wielka aukcya to"W'aró"W' szklanych. We czwartek dnia 11. i w piątek dnia 12. Grudnia przed południem od godziny lOtej, a z południa od godziny 3ciej w Hotelu de D r e s de przy Wilhelmowskiej ulicy sprzedawane będą przez publiczną licylacyę najwięcej dającemu za złożeniem natychmiast pieniędzy rozmaite z z a m i ej s c o w y c h składów natlesłaue pięknie szlifowane towary szklane. Ansch iil z , kapitau i Król. Aukcyonator.

Dla posiadających gorzelnie.

Zupełnie nowy aparat gorzelny Pistoriusza, który w 8 -12 godzin blisko 3 węcpłe kartofli przepala, jest do przedania resp. za stary aparat do zamienienia. Bliższych szczegółów udzieli nauczyciel H u b n e r na ulicy Wszystkich Świę

IZ Paryża odebrałem niaterje złociste i srebrzyste na ornaty kościelne, tudzież wybór przednich gotowych ubiorów kościelnych, jako to kap, ubiorów do mszy i welonów. P. Man he im er jun. w Wrocławiu, rynek Nr. 48. Skład główny rajscajgów.

Jedna z pierwszych fabryk niemieckich powierzyła mI na skład pewną ilość wybornych rajscajgów z nowego srebra I mosiądzu, od najmniejszej do najznaczniejszej wielkości; mogę tedy przedawać takowe w dobrych gatunkach i tanio. A. Klug; Wrocławska ulica Nr. 6.

N adselkę przedniego cukru szarego polecam w bochnach, funt po Zlt. l.gr. 4., przeduieHolleuderskie śledzie po 6 gr., kopami taniej, najprzedniejszą herbatę kwiatową p e c c o funt po 15 Zlt., również polecam migdały w łupinach, rodzenki w gronach, duże Włoskie marony, Lainbertowc orzechy, wyborne niefarbowane gatunki kawy, pomiędzy kłóreini także Mokkakawę, i sztearynowe ŚWIece po nader łanich cenach. J. A p p c 1, Wilhelmowska ulica Nr. 9. po stronie poczty.

Na Grobli pod Nr. 30. są do wynajęcia od Wielkiejnocy 1816. dwa pomieszkania na pIerwszem piętrze I parter, wraz z stajnią i przechadzką po ogrodzie. Wdowa Trcppmaclier.

Wielka Kuźnia I na warsztat ślusarski zdatna, niemniej małe pomieszkania są na Stym Marcinie pod Nr. 51. od Nowego roku 1846.

-A.izJl e"""*.*e.

na 3 partye: jedna z nich głosowała za Bekkiem, Bader i Trefurt; dwa drugie przedstawiały dwie frakcye opozycyi, jedna głosowała za Itzste.nem, Rindeschwcder i Welckerem, druga za Bekkiem, Itzsteincm i Welckerem.

Austrya.

W i e d e ń, d. 22. Listopada. - Kollegium cczuralne jako władza rekursowa w rzeczach politycznych, ma niechybnie być utworzonem; a więc znana pctycya literatów odniosła przecież jakiś skutek. O duchu przyszłej cenzury, mianowicie co do instrukcyi, nic dotąd nie wiemy pewnego. - Radzca regencyjny hrabia Hohenwarth - Gerlachstein mianowany został prezesem połączonych konsystorzów protestanckich w własności zastępcy rządu. Zapewnia on wyznawcom obydwóch wyznań, że będzie się nimi równo opiekował, i bronił praw ich jak najusilnićj. - Radzca dworu przy kancelaryi menniczej i przy kopalniach, zarazem i radzca konsystorza p. Keler podziękował mu, dodając jednakże ważną te uwagę, że podobne zapewnienia i inne już osoby dawały na tein miejscu, ubolewać przecież trzeba, że pomimo to dopuszczano się nieraz wiełkich nadużyć. Co najbardziej zastanawia, jest to, że Keler jest jednocześnie cenzorem. , Praga, d. 24. Listopada. - Dziwna rzecz, że dziełko Kurandy: o Belgii, zyskało od tutejszej cenzury Imprimatur. Wolno je publicznie przedawać, ale nie wolno go wystawiać, nic wolno ogłaszać i rozbierać po pismach. Tutaj w mieście rodzinnem autora wiele ono znalazło czytelników, tak dla treści swej jędrnej i nauczającej, jako też dla wielu miejsc, w których autor wspomina o Czechach. Słychać, że ma wyjść niezadługo drugie wydanie. S Z W aj c a r y a.

Kanton Bern. - Kiedy radykaliści i konserwatyści, owdzie przeciwnikami, tam stronnikami się głoszą i walczą ze sobą, kiedy w jednym kantonie wypędzają, w drugim zaprowadzają jezuitów, kiedy w jednych kantonach jezuici ogarniają wszystkie szkoły i całą oświatę, w drugich zaś ich nawet uczniowie od wszystkich urzędowali zostają uchylani, w kantonie Bern postępują na raz wytkniętej drodze i rozszerzają oświatę za pomocą szkół i nauki śród ludu. Tak postanowiono w wydziale szkół i oświecenia nową inspekcyą wszystkicli szkół w kantonie tak pierwszego jak drugiego rzędu'; dotyczyć ma ona więcej wewnętrznego przedmiotu nauki aniżeli zewnętrznych formalności. Wyznaczono dla części niemieckiej kantonu 3, a dla fraucuzkićj dwóch inspektorów. -W 1 o c li y.

Rzym, d. 16. Listopada. - Ministeryum wojny ogłosiło dzisiaj z wielkiemi pochwałami nazwiska wojskowych, których papież za męztwo w czasie buntu w Rimini i utarczek w rzeczonem mieście, ozdobił orderami, wyniósł na wyższe miejsca, i którym dodał pensyi. Przeszło sto osób z rozmaitych oddziałów wojska wynagrodzono w ten sposób. Pomiędzy nimi znajduje się 29 Szwajcarów i Niemców, powiększćj części z drugiego pułku zagranicznego. Dziesiątkowania załogi miejskiej złożonej z Włochów, i znajdujacćj się w Rimini w czasie buntu, zaniechano i zamieniono je na karę dyscyplinarną.

Miut'HtjJi eli lfj3

Mteriittahiej.

Sto- Aaiir. kurant pa papie- gotop r C rami. wizną

Dnia 6. Grudnia 1845

Obligi długu skarbowego Obligi premii)w handlu IIIOT.qK.

Obligi Marchii Elekt, i ]I owej Obligi miasta llcrlina G dańska w '1' Listy zastawili! Pruss. Zachód.

» W. X Poziinu&k.

» dito Pruss. Wschód.

> Pomorskie... Marcu. E1ek.iN.

Szląskie .... dito od rządu garautowuue Frydryclisdory.

Inne monety złote po 5 tal, Uisconto.

Akcje Drogi zel. Berl.-PoczdamsUiej Obligi upierw. li e rl. - Poezdains.

Drogi zcl. Magd. -Lipskiej Obligi upierw. Magd.-Lipskie .

Drogi zcl. Beri-Anhaltskiej Obligi upierw. 1łerl. -Aiihallskie Drogi zcl. Dyssel. E1hcrfe1d.

Obligi u pierw. Dysscl. - E1berf.

Drogi żel. Hciiskićj Obligi upierw. Kciiskic .... Drogi od rządu garantowane.

Drogi zel. Górno- Szląskiej. - Obligi upierw. Górno S*ląsk.

«lito Lit. B.. - BerI. - Szcz. Lit. A. i B.

Magdeb. -Ha1berst Dr. zel. Wrocl.-Szwidn.-Freib.

Obligi upierw. Wrnc. Sz«v.-Fr.

Dr. żel. Honn-Ko10uskiej. . .

Drogi zel. Do1uo- Szląskićj .

Obli g i u v ierw. Do1no- Szlaskie i

98f 971 85} 97J 98i 98 97J

,.] l A

IJ

95J 93 98i 981 9GJ WA 14 IJ

N2 IJ

3'i

96J 97 i

119JJ i 99 5 95* III.

I 974 [ 871 861 1 961 lii 4 4

121, 1201 107 1071