«A 14. w Sobotę.

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1846.01.17 Nr14

dnia 17. Stycznia 1846,

Nakładem Dmkarni Nadwornej W. Derkera i Spółki. - Redaktor odpowiedzialny: Dr. J. Rvmurkicteic».

Wntnań, tinin 17. Slyatnia.

Czytamy w National: Jeżeli większość Izby zachowa porządek i karność, te potyczki fleretem tępym, będą tylko śmiesznemi. Niechże opozycya wy- , tłomaczy się bez wykrętów, niech nam wykaże reformy istniejące w jej myśli i niech się honorem zobowiąże przedstawiając je; niech wyjaśni ich rozległość. Zobaczymy wówczas, co wywołało zlanie lewego środka i lewej strony, jakie były warunki zgody, jakie uczucia każdej z nich. Już tutaj mówić nie będą w obec izby, ale w obec wyborców i kraju. Wszyscy teraz wiedzieć pragną jasno, czego się trzymać mają; ponieważ dwie opozycye jedną teraz stanowią, ponieważ ich organa w prasie porozumiały się, potrzeba będzie wyjaśnić to nowe położenie, wyjaśnić do jakiego planu, do jakich zamiarów pewnych doprowadziły te układy i ta długa praca przygotowawcza, o której kiedyś mówił nam Sie cle. Drugą korzyścią z tego położenia jest rozszerzenie się walki i wezwanie przez to wszystkich stronnictw do wzięcia w niej udziału. Lewy kraniec milczał i milczał słusznie, gdy walka toczyła się tylko o wydziały ministeryalne. Cóż mógł począć w tych walkach ambicyi osobistych; ale nie pozostanie obojętnym, gdy przyjdzie odezwać się do całćj Francyi, gdy przyjdzie bronić interesów publicznych, żądać ulepszeń koniecznych, a szczególniej gdy przyjdzie bronić praw klass wyłączonych z tego systemu, gdzie przywilej nie zapomina o niczćm, chyba o całćj massie ludu, o ciężarach przez nią dźwiganych, o bogactwach przez nią tworzonych, a szczególniej zapomina o niebezpieczeństwach, na jakie się wystawia, pozwalając dłużej istnieć uderzającej niesprawiedliwości. Dla tego też położenie jasno jest odrysowanćm, a cieszymy się z tego, że ma taki charakter. Niech gabinet się cieszy także, tern lepiej. będziemy widzieć go przy dziele. Dziś może on zrobić wszystko co zechce; tern lepićj, niechże ma odwagę równą swej mocy. Jego imię jest reakeya; swoje życzenia tajemno doprowadził do skutku w Hiszpanii, jego naturalny związek nie jest z sir Robertem Peel, ale z toryzmem. Niechże idzie tą drogą, niech dąży do swego celu. Czyż Francya długo padać będzie na kolana przed tym bóstwem starcow:; rraneya której duch potrzebuje ruchu i uzewnętrznienia?-Wiemy do

ID C A I STASJVYKOBKIEiilY.

(Ciąg dulsty.) Jakież są inne środki oświecenia człowieka, który od rana do wieczora całemi silami pracując, przy liebem pożywieniu, w chwilach wolnych od pracy, szuka albo spoczyku po pracy, albo też upragnionej zabawie i wesołości oddaje się namiętnie, ożywiając stępione organa gorącym trunkiem. Szkółki i nauka czytania niezrobią z niego istoty wykształconej, myślącej, jeżeli resztę życia pędzić musi w ciągłej pracy, w ciągłym niedostatku. Wiadomo, że z nauki czytania nadzwyczaj drobua Splywa korzyść, gdy człowiek ubogi, nic mając czasu ćwiczyć się w czytaniu, w dojrzałym wieku z trudnością wysyllabizować potrafi znane pagerze w książce od nabożeństwa. Szkółki, pisma popularne i inne droł," e li,. stytucyc ku oświeceniu pracującej klassy, dopóty bez widocznych skutków pozostaną, dopóki ta klassa nie będzie miała zapewniouego sobie dostatecznego utrzymania życia, bez uciążliwej pracy, trwającej i pochłouiającej wszystkie' siły ciała i duszy, wszystkie chwile życia. Inaczej w pracującym człowieku piętno duchowości, umysłowości zatrzeć się musi l człowiek moralny w nim obumiera, zamiast być społecznem ogniwem w wielkim łańcuchu ludzkości, staje się człowiek taki albo bierną istotą, zamienioną na machinę, albo leż niedostatek, pożądanie lepszego bytu, zazdrość widokiem majętnych próżniaków wzbudzona, przemienia go w wroga tego społeczeństwa, staje się wtenczas złodziejem, mordercą, rozbójnikiem i t. d. Społeczeństwo karząc go za zbrodnią niepoczuwa się do wspólnej winy, albo też nie szuka źródła złego wswo jem urządzeniu - Doszedłszy do tego pewnika, że tylko dobre mienie i umiarkowana praca są uajglówniejszemi warunkami do rozwinięcia i dobrze, że igła znacząca życie ludów na zegarze wieków zbyt wolno idzie dla pokolenia dzisiejszego, jednakże idzie ona ciągle a żadna silą ludzka nie zdoła wstrzymać oscyllacyi jej i wagi. Któryż rząd u nas od lat 50 nie podchlebiał sobie, że już, ugruntował swą władzę? - Któryż z nich oparł się pierwszemu powiewowi wypadków? Niechże nam powiedzą dzisiaj, jak głęboko zaszły korzenie tej władzy, która się chlubi, że zatrzymała fortunę na swe rozkazy? Cóż ma za sobą? Gdzież jego mienie? jego kapitał? Wszystko umieścił na dożywociu i za prawdę dziwić sią uieraz nam przychodzi z jaką nieostrożnością jego ministrowie oddają się wrażeniom każdego dnia, nic dbając o to, że przyszłości grozi tyle trudnych i niebezpiecznych kolei. Jeszcze gdyby oni potrafili snem swoim uśpić świat cały, gdyby zdołali przytłumić idee, gdyby prosta zmiana gabinetu w Londynie nic potrafiła wszystkiego poruszyć na nowo, wówczas można by pojąć tę systematyczną nieruchomość. A jednakże niech spojrzą, czy tak się rzecz ma? Niech powiedzą czy widzą u nas coś stałego, uorganizowanego i regularnego :

WJAOOMOŚCI KRĄJOWE.

Z B e r l i n a, d. 15. Stycznia. - Generał rossyjskiej ka walery i, hrabi» Kreutz przybył tu z Warszawy, a generał-major i dowódzca 6 brygady landwerów, książę Wilhelm Radziwiłł, wyjechał do Rossyi. Prowincya pruska. - W Kwidzynie rozeszła się pogłoska dnia 9. Stycznia, iż miasto Brodnica (Strasburg) nad granicą polską całkiem spłonęło, lecz spodziewano się, że ta wiadomość sig nie potwierdzi. Królewiec. - Z Rossyi dochodzą nas najsmutniejsze wiadomos'ci o prześladowaniach tych poddanych, którzy nie należą do prawosławnej wiary grecko-rossyjskiej. Wszystkie usiłowania rządu skierowane są ku temu, ażeby cały ogrom państwa przywieść na łono rządowej greckiej religii. - Trudno jest bardzo przechodzić na wiarę protestancką lub katolicką, bo obydwa te wyznania nic mniejszego doznają ucisku jak religia żydowska. Ze żydów do tego stopnia prześladują Moskale, jakich może same fanatycz

wykształcenia umysłowych zdolności, - i że tylko wtenczas wychowanie dobroczynuc wywrze skutki, jeżeli dobry byt materjaloy pracującej klas. zapewniony będzie,-wtedy trzeba koniecznie winny sposób urządz i ć p r a c ę . Praca powinna być wspólnem działaniem całej ludzkości do wspólnego celu, a tym celem jest osiągnięcie szczęścia dla wszystkich ludzi, o ile to jest podobno. Lecz praca w dzisiejszych stosunkach bynajmniej na tein stanowisku nie jest postawiona. Zamiast ludzi łączyć do wspólnej pracy i do wspolućj korzyści, stawia dzisiajsze urządzenie pracy pracujących w nienawistnym stosunku. N aturalne połączenie i zjednoczenie rosprzężouc, jest najnienałuraluiejszc r o z o s o b n i e n i c ; -- każdy stara się tylko schwycić najlepszą część, całą korzyść dla siebie, nie troszcząc się bynajmniej oto, czy tern swemu bliźniemu zaszkodzi lub pomoże. Dzisiaj nie w pracy znajduje człowiek zaspokojenie potrzeb i szczęście, ale tylko w własności, w przywłaszczeuiu sobie korzyści z pracy inuych wynikających. Dla tego każdy jest na to wskazany, aby z lego ogólnego rabunku, który próżniacy na pracujących dokonywają, najlepszą o ile możności część dla siebie schwycił,- stąd naj obrzydliwsze samolubstwo depce nogami najświętsze interesa dobra powszechnego; dla tego w skutek tego egoistycznego stanowiska własność przez niezliczoną massę praw zabespieczona w obecnym stanie rzeczy, a praca żadnych praw nie posiada. Siły ludzkie, które połączone do wspólnego działania, zaopatrzyłyby wszystkich ludzi aż do okwitości, aż do zbytku, dzisiaj rozłączone, prowadzą z sobą walkę wyniszczenia wzajemnego. Praca która ma być zużytkowaniem sił ludzkich dla dobra powszechnego, użytkuje się tylko dla dobra pojedynczego z szkodą powszechnego, i nie jestto zadaniem dzisiejszem, ile człowiek dla dobra powszechnego pracuje, tylko ile dla siebie zarabia, chociaż z szkodą dla innych. Zamiast w interesie ogólnym swój prywa zowane państwa Europy, lubo dumne na uznane w nich prawa człowieka i ustaloną wolność sumienia, jeszcze ich za swoich nie uważają; ale że szlachetni chrześciańscy monarchowie, że Niemcy, tak wysoko w oświacie stoj ący, że cała ucywilizowana i wykształcona Europa nie oburza się na nieszczęsny system moskwiceuia, że ja nie wzrusza nieszczęście i ucisk własnych chrześciauskich współwierców, że jęki cierpiącej ludzkości ogromnego państwa nadaremnie przebrzmiewać muszą na ostatecznych krańcach Sybiru niewysłuchane; - to nas zadziwia istotnie, i zaiste, nie najlepsze daje świadectwo o tyle chwalonćm postępie i cywilizacyi naszego wieku · - Teraz, kiedy monarcha Rossyi przebywa w naszych stronach, byłoby stosownie nakłaniać go do łagodniejszych środków, a możeby surowe przedstawienia z jednej strony, przenikliwa i dalekowidząca polityka z drugiej, możeby smutny przykład Hiszpanii, świadczący o skutkach mniemanie zbawiennej wyłączności jednego wyznania w państwie, zdołały przynieść jakąkolwiek ulgę i zmianę; kiedy przeciwnie dalsze postępowanie na tej sainćj drodze, wtrąci z czasem miliony ludzi w naj okropniejszą ciemnotę i nieszczęście, lub ich zmusi na obcej ziemi szukać przytułku. - Bo nie możemy zamilczeć, że codziennie wychodźcy z Rossyi przechodzą naszą granicę, aby ucieczką uchronić się przed srogością swego położenia. - Wkrótce trzeba będzie nie dla samych tylko żydów, których powypędzano ze wsi, którym odebrano zatrudnienie, których religijne obrządki rząd wszelkiemi środkami poznosić usiłuje, nie dla samych, mówię, żydów, lecz i dla poddanych chrześciańskich konfessyi w Rossyi trzeba będzie urządzić ogólny . system emigracyi, który wszyscy bogaci i zamożni mężowie całej ucywili - zowanej Europy, który wszystkie szlachetne rządy potrzebnemi zasiłkami pieniężnemi wspierać powinny. - Wszakże sam ur. Lilienthal zmuszony był wynieść się do Ameryki, on, co lat kilka przepędził w Petersburgu, ażeby zagraniczną oświatę rozszerzać w Rossyi; ale kiedy przekonał się, że wszelkie jego usiłowania dla dobra swych współwyznawców rozbiają się zawsze o barbarzyńskie prawa krajowe, kiedy jego samego nakłonić w końcu chciano do przejścia na wiarę rządową, musiał porzucić swą szlachetną missyą. - Jakżeby mieli inni, nie tyle co on posiadający pomocniczych środków, których oprócz tego przygnębia bieda i niedostatek, nadaremnie czekać dłużej na wybawienie ich ze smutnego położenia, czemuż nie mieliby szukać w przyjaźniejszych krajach przed fanatyzmem schronienia? Myśmy tutaj w Królewcu mieli sposobność przypatrzyć się obrazowi nędzy uciekających Z Rossyi i uważamy za naj świętszą powinność prassy, rosnące coraz więcej nieszczęście przedstawić czytającej publiczności i pokazać jej niebezpieczeństwo, zanim o jak olbrzym wyrośnie po nad nasze głowy i nas samych przygniecie, (Gaz. kol.) Królewiec, d. 10. Stycznia. - Dowiadujemy się, że nowa gmina chrześciańska nie przyjmująca konieczności symbolów porozumiała się ze swym wybranym kaznodzieją Dr. Rupp, który niektóre swe warunki podane jako niestosowne do czasie cofnął. Tymczasem zgoda zupełna nastąpiła. Doszedł nas dodatek do tygodnika toruńskiego, w którym znajdujemy ogłoszenie policyjne tamecznego magistratu z 2. Stycznia, że bramy miasta mają być zamykane równo z zmierzchem, otwierane zaś o 6. godzinie z rana. Tylko królewskie czatybędą w nocy wpuszczane bramą chełmińską i mostową, wozom nie wolno zaś o tej porze przejeżdżać, ani pieszym niesłużbowym osobom przechodzić. Bydgoska Jakuba brama całą noc pozostanie zamkniętą. Bilety dawniejsze bramowe rozdane niektórym osobom nie mają teraz żadnej wartości. (Gazeta poznańska niemiecka.)

tny interes znajdować; przeciwnie każdy zarobkujący oddziela swój prywatny interes od ogólnego i to jest właśnie zarobkiem. Ludzie szukający swego osobistego interesu w interesie ogólnym, wbrew istniejącym stosunkom, zowią się i są w samej rzeczy p o ś w i ę c aj ą c y m i się. Egoizm, ta religija osobistego interesu, podzieliła ludzi na dwa "stany: na stan uposażonych i pracujących. Własność, majątek, ten Bóg dzisiaiszego świata społecznego, doszedł do sainowładzczego panowania i exploatu)e pracę dla swiij korzyści: dla tego też praca pozbawiona jest swej godności, przesadzona jest na nienaturalną podstawę, na ziemię sobie obcą, nieprzyrodzoną; - dla tego też nic dziw, że skutkiem lego jest nędza, wyrocłzenie się w zwierzęcość, zgoła upadek uiaterjałny i moralny pracujących. - Tak wiele jest dowodów i przykładów na poparcie i wyświecenie powyższych twierdzeń, że tylko kilka z nich wymienię. Umiejętność np. wzbogaca nas wynalazkiem, który przez lepsze zastosowanie siły zmniejsza pracę ludzi, coby powinno być szczęściem dla ludzkości, staje się klęską dla robotników. Przodzacz'liib tkacz np., który ciągłą pracą zaledwie sobie na utrzymanie życia zarobił, z przestrachem widzi, iż odtąd machina z nim stawa do współzawodnictwa, i ie mu grozi zniszczeniem. - Kapitalista użytkuje z tego wynalazku, - (niepi zyłożył on się w niczeni do zrobienia tego wynalazku) - obraca go całkowicie na swą korzyść i tern samem pozbawia zatrudnienia tysiące robotników. Niektórzy z tych ogołoconych z zarobku wyrobników posiadają zręczność takie do innego zatrudnienia, udają się przeto do innego przedmiotu pracy; przez to rodzi się zbytni napływ robotników do jednej pracy i natenczas kapitalista, albo posiedziciel ziemi, zniżyć może dzienuą płacę, która i tak dotąd nikczemna była A zatem wynalazek, oszczędzający pracę ludzką, staje się nieszczęściem, nietylko dla wyrobników przy pe

E l b l u n g, d. 10. S tycznia. - W gmInIe licznej tutejszych menonitów objawił się także duch do reformy. Między innemi wniesiono na oslatnićm posiedzeniu, aby nietylko gmina, lecz i młodsze pokolenie otrzymało do nauczania teologów umiejętnie ukształconych. Projekt ten wprawdzie tymczasowo nie przeszedł, lecz widać że i duch poczyna się ruszać' w skrystalizowanych menonitach.

WIADOMOŚCI ZAGRANICZNE.

Francya.

P a ryż, d. 9. Stycznia. - Królewska rodzina zwiedzi w tych dniach katedrę w St. Denis i uda się tam dotąd osobnym pociągiem na kolei żelaznej. Książę N emours w tych dniach odbędzie wielki przegląd wojska, złożonego z 25 batalionów piechoty, 28 szwadronów jazdy i kilku bateryi artyleryi. Marokańskiego posła Ben Aszasz zaproszono na to wojskowe widowisko. Wczoraj byl poseł ten na obiedzie u Guizota, gdzie bardzo uprzejmie z kobietami rozmawiał za pomocą tłumacza Leon Roche i dziękował ministrowi za przyjemności, których tam doznawał. Zawarty układ handlowy między SaleSalIasi królem Choy, w Abissynii, a Francyą za pośrednictwem podróżnego francuzkiego Rochet-dTlericourt został przez rząd ratyfikowany. Monitor ogłosił sprawozdanie banku z obrotów ostatniego kwartału: w kassie było braku d. 26. Grudnia: 185,500,000 franków gotowizną, 1,800,000 fr. w wekslach upłynionych, za diskoutowane weksle w Paryżu 192,3 O O, O O O fr., a za diskontowane weksle przez kantory bankowe 37 , 4 O O, O O O fr. Ogół własności wynosił 574,257,456 fr. Po odciągnięciu passiwów, wydanych bankocetlów i t. d., czysta własność wynosiła 81,990,000 fr., z których 67,900,000 fr stanowiły zakładowy kapitał, a 10 milionów rezerwowy. W tym czasie miał bank 81 milionów więcej bankocetlów w obiegu, aniżeli pieniędzy pod ręką, gdy w końcu przeszłego kwartału była równowaga między niemi. To wyjaśna się' tym wypadkiem, iż bank szedł w pomoc handlowi i więcej wydał pieniędzy. Diskonto w Paryżu powiększyło się o 45 milionów, a w kantorach o 7 milionów frank. Przez kassę przeszło 4, 756 milionów franków. Bankier Aurcau umknął w tych dniach potajemnie, zabrawszy ze sobą dwa miliony fr. powierzonych mu częścią przez akcyonaryuszów, częścią przez bogatych rentierów. Anglia.

L o n d y n, 6. Stycznia. - Królowa odpowiedziała na adress irlandzkiej stolicy w następujące słowa: Z boleścią usłyszałam skreślenie nadzwyczajnego ubóstwa części irlandzkiego ludu i pomnażających się cierpień, które czuć się dają z powodu niedostatku żywności. Dobry byt i pomyślność Irlandyi jest przedmiotem nieustannej mojej jneczołowitości i niedobór ostatniego sprzętu ziemuiaków i skutki ztąd wypływające nie uszły mojej uwagi. Rozkazałam chwycić się środków które, spodziewam się, będą mogły przynieść ulgę nieuchronnym skutkom niedoli, zwołałam co rychlej parlament. Oczekuję z zaufaniem rady, którą otrzymam od połączonych zgromadzeń państwa i cieszyć się będę, jeżeli będą mogły być obmyślone środki, które przyniesą ulgę irlandzkiemu ludowi i zabezpieczą przyszłą jego pomyślność. Książe Welington sprasza na 21. Stycznia na stypę parlamentarną. Na niej będzie 50 konserwatywnych parów. W tym samym dniu da sir R. Peel przywódzcom swojego stronnictwa podobną stypę. Mimo zasłonyokrywającej plany P e e l a z powodu praw zbożowych, nie tracą czasu żadnewnym warsztacie, ale staje się powszec bnćm dl i wszystkich okolicznych wyrobników; ponieważ napł>w robotników zniża cenę pracy, dlatego też napływ robotników nazywa kapitalista wielkićm szczęściem, a robotnik przeklina takowy w piekło. - Stąd też pochodzi nienawiść robotników do machin i nieraz doprowadzeni do rospaczj', rzucają się najprzód do zniszczenia machin, jako swych najbliższych wrogów. Wynika to bowiem stąd, iż z zrobionego wynalazku nikt nie korzysta, tylko kapitalista, kiedy przeciwnie wynalazek ten powinien się obrócić na korzyść całej ludzkości, -j - W Lugdunie wyrobnicy zanieśli do ministra handlu następną prożbę: aby na przyszłość niewolno było żadnej machiny, pozbawiącej pewnej ilości rak zatrudnienia, dopóty zaprowadzić, dopóki władze miejscowe innego odpowiedniego zatrudnienia nie wynnjdą dla robotników pozbawionych pracy!« - Rzemieślnik pojedynczy wystawiony zaś jest na podwójną konkurrencyą, raz przeciwko swoim współkołlegom walczy, po wtóre przeciwko kapitalistom, którzy w wielkich warsztatach i rękodzieluiach te same wyroby za niższą cenę produkować zdołają - jW ten sposób przeto zamiast ludzi łączyć do współdziałania dla wspólnego dobra: - rozdziela ich dzisiaj praca w nienawistny stosunek; - zamiast w połączeniu wszystkich sił sprawiać szczęście wszystkich, sprawia dzisiaj zupełnie przeciwny wypadek. Lecz może kto powie, że sprawia szczęście posiadających kapitał. Przeciwnie. Wprawdzie kapitalista nie potrzebuje, tak jak wyrobnik, koniecznie pracować, aby się utrzymać, może przyzwoicie i wygodnie żyćjz samego procentu, a w"nieszczęśliwym razie z samego kapitału do śmierci wygodnie się utrzymać. Lecz skoro kapitalista, ten właściciel cudzej pracy, chce swego kapitału czynnie używać, aby mu większe procenta przynosił, natenczas wystawiony jest na ciągłą walkę wzajemnego wyuiszczenia z innemi kapita stko w miarę zasiłków pieniężnych popieranćm jest w Anglii, przeto na jej listach, znajdują się pierwsi fabrykanci miast z podpisami 1 O O O funt. szt. itd., które podpisy rozciągają sie w niezmiernych kolumnach gazety T i m e s . Abiorowizna rolników zaś jestrozprzężona; namiętności, głupstwo i słabość wyraźnie na jej czole są wyryte. Odważny angielski oodróżnik po Afryce pan John Duncan, po ośmiomiesięcznej nieobecności', znowu szczęśliwie przybył do Cap Coart. Królewskie towarzystwo jeograficzne, wkrótce się spodziewa jego sprawozdania z p od1 ,óźY. Od czasu Mungo Parka, o którym pan Ouncan pewne wiadoIII o b C l Przywozi. żaden podróżny nic odbył dłuższej i ciekawszej podróży po Afryce. Przej"'.j o 11 aŻ ,10 13. stopnia'6 minut północnej szerokości i 1- stopnia 3 ni; na t wschodniej długości w stronic, która dotąd na nowych kartach zupełniejest nieznaną światu. Królowie byli dlań bardzo uprzejmeini 'prŻyjaznemi, i spodziewać się należy, że jego usiłowania położą tamę wazn*ł .handlowi niewolników, który tani ma główne swoje siedlisko. Pan "U ncan przywozi z sobą nowy zbiór bardzo ciekawych roślin i zwierząt.

N i e ID c y.

Monachium, d. 5. Stycznia. - Zaraz po zwołaniu stanów państwa fO*eszla się pogłoska, ze niektórzy z możnej szlachty zamierzają jako członkowie izby radzców państwa, podawać wnioski tyczące się kwestyi religijnych i to ze stanowiska opozycyjnego. - Pogłoska ta, jak się spodziewać należało, miała wielu za sobą. ale więcej jeszcze było takich, którzy jej nie wierzyli, wiedząc, że podobne pytania nie łatwo mogą być rezultatem obrad izby radzców państwa. - Od wczoraj mamy przed sobą wyciąg z protokulu pierwszego posiedzenia izby radzców, a w nim trzy podania księcia Karola Wrede, - datujące się z d. 7. Grud. - Pierwsze z Mich żąda odpowiedzialności ministrów i wyższych urzędników, drugie tyczy się zniesienia obowiązującej tutaj quarta scholarum et pauperum i klasztorów, trzecia nakoniec wypuszczanego czasem imienia królowej z modlitw kościelnych. Z pewnością można naprzód powiedzieć, że tylko ostatnie podanie jest treści religijnej; drugie jest cokolwiek w protokóle niezrozumiale wyrażone, bo quarta scholarum et pauperum (odciąganie czwartej części od zapisów na kościoły i klasztory dla ubogich i funduszów kościelnych) zniesiona została postanowieniem przeszłego sejmu, co zatem zawiera książęce podanie, czy życzy sobie przywrócenia tego prawa, nie wiadomo. - Również nie można wnosić z tytułu pierwszego podania, ażeby celem jego miało być istotne oskarżenie. - Skoro coś pewnego zajdzie w tej mierze, nic omieszkamy o tćm donieść. Kar l s r u h e, d. 7. Stycznia. - Podczas dwunastego posiedzeuia drugIej izby, żądał deputowany Itzstein objaśnienia względem rozdawania orderów, z którego powodu po kilka razy przekroczono budżet. B6ckh odrzekłj iz tylko jest odpowiedzialny co do pieniędzy, z resztą liczba ozdobionych nie była zbyt wielką, gdyż tylko 4 komandorów a 16 krzyżów kawalerów zamianowano. Nadto wydanie jednej księżniczki zamąż także powiększyło wydatki budżetu. Welker zaprzeczał, aby wypadło ministrów odpowiedzialnymi czynić ze strony tylko pieniężnej, gdyż osoba księcia jest nietykalna, a ministrowie za wszystko odpowiedzialni. - Hccker odrzekł: że nadawanie orderów, nie-jest rzeczą małej wagi. Każdy kawaler orderowy staje się prędzej czy później sollicitaiitem. Kawalerowie orderowi jest to nowa szlachta policyjnego kraju, rzeczą przeto jest niebezpieczną, w t cn Sl'OMU( l)omnazac , pretensye. B6ckh odrzekł: iż udzielanie ordej,ow jest łaską. My żyjemy wczasach postępu, dawniej także nieznaliłami. Ponieważ, każdy pracuje dla swojego interesu z konieczną szkodą dla innych, przeto produkeya nabywa tego samego nienawistnego charakteru, jaki był przy użytkowaniu pracy. (DalszY ciąg nasUiJpi.)

Glos starego szlachcica.

w dzień nowego roku 1846.

Wiłam cię, wiłam, nasi, królu i panic, I ezolo schylam jirzcil twym majestatem, Ale mi landem pozwól zapytanie, W moc jakich ustaw będziesz rzadz.it światem? Już w twoje świetne z nieba ilo Uumcute, N aj starsi nie chcą. wierzyć gospodarze: Musisz im przysiądz na Pacta Conventa, Ze łgać nic będą twoje kalendarze.

Twój ojciec tandem król świętej pamięci, Niech cię to proszę jak syna nic boli, Jb ś w naszą sprawę nic miał dobrej chęci, N awet się wielkiej dopuści! swawoli; N'e dość mu było, nic poprzestał na tćm, j "*' tuiniinil'i zimą i latem, iLt'Y Przez dąsy. czy z gniewu uniesień, Nie dal nam wiosny, zmarnotrawił jesień: Aie ilosc mu bytn, ii rzek wzdęte wały Niosły na łany * twardych gór "jelita, Ze tam sendacze mospanie pływały, Gdzie snop wiązała ręka pracowita: Ale nam jeszcze jak to dzieciom uianki By je zagapić, puszczał z mydła bańki, 1 zwicrciadelkiem do słoneczka migał,

honorowych puharów, medali i wieńców bluszczowych. Hecker na to, w rzeczy samej mamy postęp, ale w cofaniu się. Prawda, że i w biblii, wdziejach greckich i rzymskich jest mowa o nagrodach ze strony ludu, ale one źadDych kosztów nie przynosiły rządowi. Ordery dostają często niegodni, a lud z niegodnych pozdzierałby wieńce bluszczowe. Przy przegłosowaniu większość ogłosiła się za wnioskiem komissyi. L u b e k a, d. 7. Stycznia. - Budżetem z roku 1846., który w ostatnich dniach był przedmiotem obrad reprezentacyjnego ciała, potwierdziło prześwietne obywatelstwo nadzwyczajny wydatek na nowe ubranie kontingentu (surduty i hełmy). Wydatki na wojsko coraz bardziej się powiększają. Przed czterema laty nakazano postawienie całego kontingentu na stopie czynnej (co do zaprowadzenia podatków na wojsko doprowadziło), przed dwoma zmianę w uzbrojeniu etc. teraz zmianę w ubraniu. Dodatki do kas związkowych, szczególniej na budowę twierdz, na koszta głównego stabu, na szkoły kadetów, powtarzających się regularnie ćwiczeń obozowych itd. obciążają oprócz tego kassę pańatwa. Szwajcarya.

Z u r i c h, d. 7. Stycznia. - Rada regencyjna postanowiła przeznaczyć na zakład Pestalozzego, uwzględniając szczególniej założenie szkoły gospodarczej dla ubogich w N euhof, fundusz 240 O fr., tę summe zaraz wypł acić i wypożyczać ją tak długo na procent, dopóki zakład ten do skutku nie przyjdzie. W jednćm zgromadzeniu, na którem wielu z familii Pestalozzego było przytomnych, przeznaczyła jego familia następujące składki z funduszu familijnego: 8 O O fr. na zakład Pestalozzego wArgau; 6 O O fr. na tutejszą szkołę ubogich; 3 O O fr. na dom ubogich w Kamppel i 7 O O fr. na zakład niesienia pomocy w Freicnstein.

!.......L.L...!.

ROZMAITE WIADOMOŚCI.

(Z gazety lwowskiej.) - Skończył się tedy rok stary . . . Rok nowy pełen nieodgadnionej przyszłości, to kopalnia dla naszych nowin, tak rozmaitych, jak różnorodne są nadzieje i żądze, wyobraźni pędzlem malowane. Życzymy więc sobie, by to była kopalnia złota, by nasz rok nowy lepszemi was czytelnicy nasi pozwalał obdarzać wiadomościami: niżeli rok nieboszczyk, który- chociażto przysłowie nakazuje «de mortuis nisi benc« - zapełnił kolumny nasze niejedną bolesną wieścią. Miejmy nadzieję, że powodzie, nieurodzaje, a osobliwie ta dla nas mieszkańców miazt tak nieznośna drożyzna, zostaną przeszłością wnet zapomniane, a natomiast pogodne słońce, bujne niwy, i taniość, to najpiękniejsze marzenie klas ubogich, będą darem nieboszczykowskiego dziedzica, którego witamy. Młodzieniec to prawdziwy, a młodzieniec, który nie prędko starzeć się zamyśla, miarkując po długim dość karnawale i po niemałej liczbie zabaw, o których już słyszymy. Nie wdając się zatem w odgadywanie przyszłości, spodziewaną wesołość zapustną weźmy za dobrą wróżbę, ijako pierwszą nowinę, rzućmy kilka słów o tych wszystkich balach, które dziś już są w myśli i uściech wszystkich. I tak, wiemy np., że dyrekeya nowego K a s y n a daje w sali towarzystwa muzycznego dwa bale, jeden 14. b. ni., drugi 18. Lutego, do których obudwu razem przez subskrypcyę należeć można: wstęp na oba bale kosztuje 3 zr. m. k., członkowie kasyna mają prawo żony swoje i córki bezpłatnie wprowadzać; żony zaś i córki osób nienależących do kasyna, mają za te dwa bale zapłacić po 2 zr. III. k. od osoby. - Towarzystwo muzyczne zamyśla dać cztery bale w poniedziałki, począwszy od 19. b. ra. - Słyszymy także o balu świetnym, jaki wedlo

A skrycie mulił i ostro podstrzygał, I, tak nas odrwil przez złudne wertepy, Ze po stodołach smutno milczą cepy.' Nawet mospanie w bulwy już wybrane, YY to życic chłopka, utkwił taką ranę, Ze ją. wyleczyć już nadzieja próżna!.'... Otóż mospanie siedząc w rządów biurze, Pisząc dekreta w pozór ręką czoła, Narobił żydów w rolniczej skrypturzr, Których ni nożem wyskrobać uic można, Ani mospanie wywabić bibułą! - Cóż z nami będzie, cóż się z nami stanie, Gdy w ślady ojca pójdziesz sam mospanie? Lub jeźli prawda - Imię Ojca Syna - Ot już na wzmiankę jeży się czupryna! .J eżeli prawda - to* rzecz niesłychana, Ze nam zaprzężesz rumaki szatana, Co nigdy owsa nic jadły «" siana, A wichrem pędząc jak z piekieł warjaty Mają nas nosić aż tam gdzieś za światy'? Prawdażto, powiedz, bo trudna do wiary, %c masz, jak mówią, jakoweś tam czary Ze tylko gwizdniesz, - daj sie Bogu szczerze! Jużeśmy w Chinach albo na Sfbirze.

Toćbyś mospanie gorszym byl od żmii, Więcej miał złości, niźli sanii czarci; Bierz sobie innych na złaniauie szyi.

Nie mało takich co są tego warci.

Wreszcie rządź sobie w miarę twej potęgi, Wolno dysponuj wyrokami swemi, Ale innie zostaw w'ojców moich ziemi, Mając chleb w domu, na cóż mi włóczęgi? b. ra. w sali uprzywilejowanych strzelców miejskich. W tymże lokalu mąią się także odbyć dwa zebrania (Renion), na które jednakże liczba zaproszonych, przez wzgląd na szczupłość miejsca ograniczoną będzie. - Ale ważniejszym nad to wszystko, ciekawszym, bo nowszym u nas, będzie »bal kostiumowy.« dnia 20. bież. mieś. w sali towarzystwa muzycznego: już samo przeznaczenie tego balu wymownie za nim przemawia, gdyż dochód z niego obrócony będzie na fundusz nowo powstać mającego zakładu kształcenia sług niewieścich, mianowicie dla dziewcząt wychodzących z »domów ochrony małych dzieci.« To samo, będzie już zapewne powodem licznego zebrania się, chociaż i na młodszych wyobraźniach nie małe zrobi wrażenie ubiór kostiumowy. A ubiór kostiumowy dla was piękne Panie, to najbogatsza skarbnica wymysłów pełnych wdzięku; wszak kostium mozc być dowolnie wybrany, wszak każda piękność wie dobrze, jaki strój przystoi najlepiej jćj oczom czarnym lub niebieskim. włosom jasnym lub ciemnym, płci białej lub śniadej. Zasłyszeliśmy nawet, że mąią być ułożone kadryle z osób sobie znajomych, w których wszyscy według pewnego wzoru przebrani będą. Jestto myśl, która da się przemieniać w kalejdoskopową niskończoność. I w rzeczy samej, nic uroczuiejszego, jak takie grono tańczące razem, bądź to są stroje dawne fraucuzkie robronowe, bogate w rozmaitość barw, bądź też ubiory czerpane z powieści rozmaitych, do których mnóstwo przemian daćby mógł szkocki Walterszkot. szwajcar

UAszeraiSpółki W Berlinie: O Towarzystwie Jfezusowem przez Oyca RavignanSoe. * Mes» Przekład JEug. Brezy.

OBWIESZCZENIE.

'w pozostałości d. 26. Grudnia 1837. w Dobrojewie zmarłego Józefa Bogdańskiego znaleziono wiele dokumentów, po większej części teraz bez wartości, pomiędzy któreuii się znajduje plenipotencya generalna Exekutora testamentu Józefa Brzozowskiego, hrabiego Klemensa Kwileckiego, wystawiona na Józefa Bogdańskiego w roku 1822. do ściąguienia wszelkich aktywów pozostałości Brzozowskiego, rewersa wszelkie prawie przeszło 30 lat, akta manualne i ł. d. Wszyscy ci, którzy prelensyc do tych papierów mają i w stanie są swoje pretensye uzasadnić, wzywają się uiniejszćm. aby się w przeciągu 3ch miesięcy przed podpisanym Sądem zgłosili, w przeciwnym bowiem razie po upłynicniu tego czasu wspomnione dokumetita sukcessorom Józefa Bogdańskiego wydane, wcale niezdatne pisma zkasowaue zostaną. Papiery wyżej wspomnione mogą być przeJrzane w naszej Begistraturze. Szamotuły, dnia 13. Grudnia 1845.

Król. Sąd Z i e ni s K o - m i ej s Ki.

W sobotę, dnia 17. Stycznia, po południu o godzinie 4lej ma w Ratuszu tutejszym zgromadzenie w przedmiocie u b o g i c h lOgo obrębu (Nowego miasta, ulicy Fryderykowskiej, Młyńskiej, Magazynowej, Kundorfskiej, Wilbelmówekiej Nr. 1-3) nastąpić, na które się właściwi czynni członkowie niiuejszćm uprzejmie zapraszają przez przełożonego obrębu. I) u n K e i. Dyrekcya kasyna polskiego w Bydgoszczy zaprasza Szanownych członków na walne zgromadzenie dnia 1 Lutego o godzinie 5tej z wieczora w lokalu kasynowym odbyć się mające, oraz zawiadamia niuiejszćm, iż na dniu 2. Lutego r. b. odbędzie się w lokalu tutejszej resursy obywatelskiej w Koloseum drugi zwyczajny bal kasyna naszego. Doniesienie zasługujące na uwagę dla Dam. Podpisana fabryka kapeluszy słomkowych w B erlinie jest gotowa, stare kapelusze ryżowe na najnowszą formę przeszyć i jak najczyścićj wyprać, tylko jest potrzebno, takowe teraz jak najprędzej odesłać. - W magazynie strojów J. Reszkego w Poznaniu w starym rynku Nr. 41: w aptece Pana Wagnera na pierwszem piętrze reAdij się kapelusze zbierać, gdzie najnowszą formę widzieć można. _II. W. Koch.

Dwa folwarki z nowin utworzone, łąk, roli, pastwisk, 1500mórg, dostateczne budynki i pomieszkanie posiadające, są od St. Jana r. b. na dwanaście lal z'wolnej ręki z inwentarzem lub bez inwentarza, kaucią 5000 Tal. posiadającemu,ski Czoke, albo nawet jaki powies'ciarz średnich wieków rycerskich. Lecz zostawmy tę wpół rozwiniętą myśl pięknym Paniom naszym, które lepW od lla» myślą, by zawsze były piękne, czy w stroju południa czy półnecyi piękne osobliwie tą gotowością swoją do wszystkich dobroczynnych przed" sięwzięć. - Wiele jeszcze innych przygotowuje się zabaw karnawałowych) o których w miarę jak się dowiemy, czytelnikom naszym doniesiemy. Począwszy od dnia jutrzejszego, przedstawienia sceny polskiej w U* atrze hr. Skarbka stosownie do układu z Wysokie mi stanami, dawane tg<U co drugi tydzień zamiast poniedziałku, w n i e d z i elę.

Poznań. - Dziennika domowego wyszedł na rok 1846. Nr. 1. i zawiera: 1) Artykuł wstępny, o rozwijaniu się stosunków przyszłości. 2). Gawęda o litewskiej pisance, czyli krasnćm jajku wielkanocnem. Zdarzeni« z roku 1832" 'i) Aristokracya pieniędzy, z moto: I ty Izrael pożyczać b?' dziesz wszystkim narodom, a sam od nikogo pożyczać nie będziesz. Vta lo>' Mojżesza 28, 12. 4) Rozmaitości i Mody.

SalahantlIowaw Poznaniu *

Ceny targowe dnia 16. Stycznia 1846.

Ceny zboża na dzisiejszym largu były to same, któreśmy notowali w ostatnim naszym raporcie z duo 11. t. in. - W handlu zboża pokazuje sic ruch znaczniejszy, i kupowano wicie nic tylko na potrzebę miejscową, ale też i na spekulacyą.

do wypuszczenia. O warunkach można się dowiedzieć u fakturki Hess na Wodnej ulicy Nr. 27., o miejscu w expedycyi tej gazely.

II i C t a t o r.

Od r. 1825. nic miałem jeszcze tak dobranych wełnistych tryków, jak dziś z kilkuset wybierając tutaj nabyć można. Przez lat więc dwadzieścia pracując w tej gałęzi, nic szczędząc mozołu rzetelnym głosem zapewnić mogę, źe żadna sukcessyjna choroba w Ludomach nic istnieje, że produkt wełny celom wyrobowym odpowiada. Można u mnie kilka dzicsiąt tryków do najlepszych zarodowych owczarń wybrać, a reszta do poprawy wszelkiego rodzaju owiec jest zdatna. Ale jakże :a sobie nadto ulam! czyliź mogę moim życzeniom braterskim i dążności ku dobru publicznemu tyle dowierzać siły, aby zwyciężyć uad uporczywym przesądem jeszcze tylko wprawdzie u kilku posiedzicieli istnącym, że do zarodowych owczarń naszego Xieslwa, koniecznie wypada jechać do Szląska, Saxonii i Austtyi, a tam halten Th ju fnatm łatwiej Czechowi 50, 100 lub 500 dukatów sypnąć, jak tutaj marnie wyrzucić 5, 10, 20, 100! A czyliż do poprawy średnich owczarń polrzeba nam uwzględniać wybierki do Poznania i kraju z zagranicy z chorobami przybywające, niemarnyż tutaj Chobienic, Sokolnik, Luboni, Dębna, Turwi, na akcye utworzonej z owczarni Samostrzela, Piotrkowic i Ludom? Czyliż nie zwyciężył Diktalor wszędzie, na wystawach 1839. w l'oczdamiu, 1830. w Wrocła wiu i Poznaniu? Czyliż dziesięćletni wiek tego wysławionego stworzenia nie zabezpiecza zdrowia jego potomstwa? Czyliż Ludomska wełna wszędzie za granicą liajwyższći nieosięga ceny? Aleja się zapewne nie mylę, że wszystkich nic przekonam, bo tutaj urodzony tryk beczy forte Jl tamtejszy piano \ Do was, szanowni Obywatele, co moje podzielacie zdanie, których zaufanie do mego życzliwego serca, było powodem, że wszystkie tryki w zeszłym roku rozebrane zostały, nie unoszą się powyższe uwagi, wam tylko nadmienić nu wypada, że w tym roku ostatnia klassa z grubą obfitą wełną od owiec, które w Eckersdorf już kolnę nabyłem, nIe istnieje; cieńsze wełniste ją zastępują i że przez wzgląd uciążliwego czasu ceny 20 proCt. dla was zostały zniżone, a tym obywatelom, których nurty Mory, Odry i Elby dotąd uwodzić zdołały, niech magnetyczna siła miłości ziemi naszej utoruje do Ludom drogę, gdzie mnie od 22. do ostatniego dnia każdego miesiąca zastać można. Iguacy Lipski.

Ilflt2* j3ietilff ne» 'li» * 8/ti« >J.

Sto- 1\apr. kurant Dnia 12. Stycznia 1815. pa papie- gotoprC. rami. wizna

Obligi długu skarbowego Obligi preniiów bandin morsko Ohligi Marchii Elekt, i N owej Ohligi miasta Berlina tidauska w '1'. Listy Kasta» nu Pruss. Zaclmd.

W. X Pozunńsk.

» dito Pruśs. Wscliod.

Pomorskie.

Marek. Ełcki JI.

Szląskie .... dito od rządu garatitouauc Frydrycksdoiw.

Inne monety zlotc po 5 (al.

Disconto.

Akcje Drogi żel. Beri. - Poczdamskiej Obligi npierw. Bcrl. -Poczdams.

Drogi żel. Magd.-Lipskiej Obligiupierw. Mapl. - Lipskie Drop żel. Berl.-Ankaltskićj Obligi npierw. 11 erl. - Aiibaltskie Drogi żel. Dyssel: Flhrrfeld.

Oblip' npierw IHsscl. -lilberf.

Drop' żel. Kcnskiej Obli p' npierw. Kcnskic .... Drop' od rządu garanlowane.

Drop' żel t»órno-Szląskie.j .

Obli p' npierw. Górno Szląsk.

di to Lit. B.. : Kerl.-«zez. CU A. i B, Mngdeb -Halber*) , Dr żel. Wrocl.-Szwidn.-Freib.

Obligi npierw. Wrnc. S/w.-Fr! Dr. żel. U niiii - Kolońkkiej.

Drop" żel. DoIno- SzląsWiej'. · Ohligi upicrw. Dolno Szląskiej

3\ 31 3f" d .

I.

34 5 l I m 4 l 861 96 i 981

97 i 85f 951

9hI 103 95 97', 93" 98 96; 13 J 4 12 IJ 97

13,'ł Llt 54

IKS 97JI, 864 116 i

98i

W niedzieli; dnia 18. Stycznia 1846. r.

będą mieli kazanie

W ciągu tygodnia ud dn. 9.

do 15. Slyczuia.

ARswy keśeiolówprnedpołudniem.

X. Pii. l'liiszcztsivski.

- Mau. Amman.

- Man. Pro kop .

- Dzick. Kamieński.

- Pr. Graiidkc.

- Pr. Tomaszewski.

Kler. Koperski.

Kaznodz. Knoblauch zWiltscbau w Szlasku II. Kons. Dr Siedler.

Kazn, dyw. Simon.

W kościele katedralnym · · · .

W koś«, lani 8. Maryi Magd. .

W kościele S. Woj ciecha . .

W koścjele Ś. Marcina. . . . .

Frnnciszk. (gmina niem. - katol.) .

\ V kościele da« U. XX. Domin.

W kośe. Sióstr miłosierdzia .

\ V kość. ewaniel. S. Krzyża.

W kość. ewaniel S. Piotra W kościele garnizonowym . .

nrodz. siępapołudniux U N

X. Prob. Urbanowicz.

- Licentia! Wiek.

· Pr. Grandkc.

2 j a 5 I 3 i 2

Stiperiutend. Fischer.

«marło ' l b .* s n _ lA l m wzięto 3-a par 5. S -:T.

Ogółem ... I 19 I 13 11