, .)1( 29. w Srodędnia 4. Lutego 1846.

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1846.02.04 Nr29

Nakładem Drukami Nadwornej W Deckeru i Spółki. - Redaktor odpowiedzialny: Dr. J. Rymarkietcicss,.

OBWIESZCZENIE.

Obwieszczeniem z dn. 18. Kwietnia r. z. uwiadomiłem interesowane Publiczność, iż urządzony przy tutejszej główuej kasie regencyjnej lombard tymczasowo na rok w ten sposób rozprzestrzenionym został, iź do rzeczonej kasy kwoty pieniężne gotowizną za udzielaniem assygnacyj na opłacone summy albo na Kroi. główny bank w Berlinie, lub na kantor bankowy w Szczecinie składane być mogą. Z powołaniem się do tego podaję niniejszem do publicznej wiadomości, iź upoważnienie tutejszej głównej kasy regencyjnej do wydawania assygnacyj na rok jeden zostało przedłużone i że zarazem rzeczonej kasie pod dotyi hczasoweini warunkami wolno także assygnować na Dyrekcyą banku w Wrocławiu i kantor bankowy w Magdeburgu. Warunki są następujące: 1) takie assygnacye nic mogą na mniejsze kwoly od 300 Tal. być dawane 1 2) muszą być zaopatrzone wizą kuratora kasy; także 3) należy od każdej assygnacyi zaraz przy skladaniuw nluly opłacić prowizyi \ od sta kwoty assygnowanej. Poznań, dnia 26. Stycznia 1846.

Naczelny Prezes Pro wincy i Poznańskiej. Heurmann

(O zniesieniu cenzury.) -W krajach szczycących się wolnością druku nie ma wprawdzie cenzury, ale jest prawo, wolność druku ograniczające, np. co do osoby panującego lub co do zamachów na istniejący porządek; nie potrzeba tam więc poddawać artykułów przeznaczonych do pism publicznych, przed ogłoszeniem ich, pod decyzyą Cenzora; ale po ogłoszeniu można za nie z prawa przed sąd być pozwanym. Wreszcie w krajach takich jak np. w Francyi znajduje wolność druku nowe jeszcze ograniczenie we widokach plutokratyi, która przemożnym berłem Plutusa samowładnie rządzi słowem i myślą pisarzy, i do najnikczemniejszych i najpodlcjszych nieraz posług używa ich pióra. W Szwajcaryi i w Ameryce, mimo całą wolność prassy, jezuici jednak wzięli górę, a handel niewolnikami nie ustał. - Dowodzi to oczywiście, że wolność druku nawet i w krajach konstytucyjnych ma wyznaczone sobie granice, powtórc, że w najwolniej

Kilka słów o artykule »reformy Judaizmu« w Gaz. W. x.

Poznań, w Num. 2. 3. 4. umieszczonym.

, * * .

(DokończenieJ.

Za dowód, jak daleko w rzemiosłach i sztukach pięknych Izraelici postąpili, słnżyć może wystawienie świątyni Salarnonowej , która w swoim czasie za arcydzieło budownictwa uchodziła. W" pierwszym więc okresie ekonomia i rękodzieła stanowią wyłączne zatrudnienie Izraelitów, handel zaś bardzo podrzędne zajmuje miejsce. II. O kre s, czyli okres Talmudy stów.

Pobożni Talmudyści owych wieków liczą do obowiązków rodzicielskich, czuwanie ojca nad tern, aby syn uczył się jakiego rękodzieła, zaniedbującego zaś tćj powinności poczytują za niecnolę, wychowującego syna swego na zbójcę. Zalecają oni równie trudnienie się rękodziełami, a rękodzielników wyżej cenią od świętoszków. Co się tyczy uprawy roli, powiadają: Kogo ziemia ma żywić, powinien nią usilnie i starannie się zajmować. Zdania powyższe Talmudystów, czyli mędrców, nie były tylko czczą teoryją, którą innym zalecali, sami jej nie wykonywując. - Stanowiła ona prawdziwie wzorowe życie wspomnionych nauczycielów ludu, którzy, by pokazać, że uczciwy sposób zarobkowania nie uwłacza godności czlowiecze'j, byli dla nich przykładem naocznym; i tak sławny z cierpli

J*szych krajach, bez jakichś pewnych w tćj mierze warunków, właśnie nie najlepiej się dzieje. Chodzi więc o t o, jakimi powinny być warunki, żeby prawdziwą wolność piśmiennictwu zabezpieczały, a nasamprzód idzie o to, żeby poznać, jakie są rodzaje niewoli, w których się piśmiennictwo obecne znajduje. Między wielu innymi, niechaj wolno będzie zwrócić uwagę czytelników na jeden rodzaj piśmienniczej niewoli, który piśmiennictwo samo sobie mimowiednie narzuca a na który przeto też najmniej zwraca uwao-i. Rozumimy tu ów chaotyczny nieład, w którym się bez końca pisma publiczne dziś mnożą. Jest to istna peryodyczna ruchawka, bez organizacyi, bez steru, bez planu. Czyż kiedykolwiek siłom takim udało się wziąść przewagę stanowczą nad siłami przeciwnika porządnie uorganizowanego i wedle planu pewnego działającego? A jeżeli w tak chaotycznym stanie dziś znajdującej się prassie przyznać należy wpływ znakomity jaki na sprawy publiczne wywiera, czyżby w należytym porządku i sił wymierzeniu, wpływ ten nie był dziesięćkroć silniejszym? Jest to prawda zbyt oczywista, że organizacya prassy jest konieczną, że stan chaotyczny pism jest pierwszą przyczynąjej niemocy, -przeto też dłużej nad nią zastanawiać się nie będziem. Chodziłoby .więc tylko o to, jak wypada siły piśmiennictwa zorganizować? Tu gazeta kolońska taki plan podaje. Ponieważ piśmiennictwo polityczne, mówi ona, jest właśnie głosem takim, jak głos Izb zgromadzonych, z tą tylko różnicą, iż co dzień do publiczności przemawia, gdy tymczasem sejm tylko raz do roku albo wcale co dwa Jata doń się odzywa, - przeto w piśmiennictwie większa jeszcze zacłiodzi potrzeba pewnego ładu w zabieraniu głosów, jak na sejmie. - Jak na sejmie dwie głównie są strony walczące: opozycya i rząd; również ma się rzecz w piśmiennictwie, a jak tam obie strony są słuchane, tak i tu równie uczynić by wypadało. Tymczasem, któżby zdołał dziś w tak wielkim pism natłoku wszystkie głosy przeciw i za jakimś prawem lub projektem odczytać; kto z tego nieprzejrzanego pism tłumu prawdziwy stan rzeczy sobie wyświecić? Kto nareszcie jest w stanie prenumeratę za kilka pism opłacać? Dzieje się więc zwykle. iż jedno pismo trzymając, jednej też tylko słuchamy strony

Juchanan, byli szewcami, Rabi Papa piwowarem, Rabi Josef młynarzem, Rabi J ehoszua tkaczem, Rabi Szccht drąźnikiem, Rabi Huna woziwodą.

Również i w innych rzemiosłach i sztukach pięknych, Izraelici się odznaczali, o czem przekonywają nas ich dzieła w dziedzinie ekonomii, mechaniki i techniki napisane. - Skłonność przeto żydów do kupiectwa i łichwiarstwa nie zawisła, ani od pisma Świętego, aui od talmudu, ale jedynie od żelaznej woli czasu. Następuje okres trzeci, który stwierdza prawdziwość przysłowia: Tempora mutantur, et nos mutamur in Ulis!.! III. Okres. Od średnich wieków, aż do naszych czasów.

Za wtargnięciem ciemuoty despotycznej wieków średnich, w których zamiast sprawiedliwości gwałt i swawola swoje rządy rozpościerały, święty węzeł porządku i oświaty zwalniał, stosunki też żydów nader dla nich nieprzyjazny wzięły obrót, a to dla tego, że stanowili mniejszość łatwo pognębieniu ulegającą. Najokropniejszą jednak dla nich klęską były krwawe wojny Krzyżowe, żarliwość religijna i żądza bogactw połączyły się teraz przeefw żydom, których nieustannie prześladowano, tak, że każdy ranek świeżym ich przejmował strachem, a każda noc innem zagrażała niebespieczeństwem. - Najlżejsze nawet, nieuzasadznione podejrzenie, tyczące się jednego, wystarczało, by wszystkich - in corpore - obwinie, wypędzić, domy ich łupić, pustoszyć, zrabować i posiadłości ich zagrabić. Im źyzniejsze były ich pola, im lepiej i skwapliwiej byty uprawiauemi, tern większą wach wydajemy. - Moźeby więc było właściwiej, gdyby rząd chcąc mieć rękojmią dla swojego interesu, dawał konsens tylko na gazety powszechne, w którychby w należytym porządku i z należytą godnością obie strony walczące głos zabierały porówno, z którychby zatem publiczność o sprawach stanu bitźących, jak najpewniejszą powziąść mogła wiadomość. Nareszcie cbcąc nadać całemu biegowi rzeczy jak największą słuszność, wypadałoby porówno, tak od rządu, jako i od stanów (reprezentujących mnićj więcej publiczność) zgodzić się wzajemnie na wybór redaktora, którego jedynym obowiązkiem byłoby, nie zabierać samemu głosu, lecz tylko porządkować głosy stron przed kratą publiczności stawających, i jak prezydent w Izbach, czuwać nad godnością i umiarkowaniem ich mowy. W takim razie możeby rząd sam przez się czuł się spowodowanym do zniesienia cenzury w swym kraju, jako iustytucyi z jego tylko strony jednej, ukonstytuowanej, przeciw której publiczność właśnie przeciwnie, obiera dotąd redaktora. Jakkolwiek wiele względów za niniejszym projektem przemawiać się zdaje, nie uważamy go przecież za zupełnie dobry, a mianowicie z tego powodu, że nie uważamy w piśmiennictwie politycznćm jeszcze tego zorganizowania i uwydatnienia się wyraźnego pojedynczych zasad czyli stron l nictw, do którego od dawna już dojrzały izby. Póki więc primordialna ich organizacya, odpowiadająca pierwszemu stopniowi wyborów publicznych, nie zostanie uskutecznioną i wyznamionowaną należycie, poty o ich zlaniu i zorganizowaniu w jedną całość, nie może być mowy; albowiem zlewek ten nie byłby ani prawdziwym, ani jasnym opinii publicznej wyrazem i niejedne jej odcienia w tak ryczałtowym stoku, mogłyby prawa swoje do objawu uronić, i nie zdołałby tam nigdy tak się wfyostrzyć, jak na drodze wyłączności i odrebnos'ci. -]I wreszcie przyczyniłoby się to jeszcze bardziej do bezbarwności tej gazety, która już z natury swćj, jak człowiek bez charakteru, bez najmniejszej byłaby barwy, a zatem i nie pociągnęłaby za sobą onej liczby abonentów, jakiejby się projektujący chciał po niej spodziewać; bo każdy przedewszystkiem za to tylko lubi płacić, co z jego gustem i usposobieniem, tudzież z jego zasadami się zgadza. Jakkolwiek bądź. projekt ten zawsze na troskliwą zasługuje uwagę.

· i niejednemu z czytelników nasunąć zdoła myśl szczęśliwą, która nadmienione tu jego niedokładności może poprawie.

WIADOiTOCI KRAJOWE,

Berlin, d. 23. Stycznia. - Głoszone powszechnie powtórne zwołanie komissyi związku celnego i dalsze prowadzenie czynności kongressu w Karlsruh odłożono na czas nieoznaczony. Zdaje się, iż państwa, związkowe czekają wprzódy na to, jakie środki przedsięweźmie rząd angielski względem praw zbożowych, zanim przystąpią do stanowczych kroków. - Tymczasem walka pomiędzy partyą obstającą za wolnością handlu i partyą jej przeciwną, żądającą opieki nad nim, rozpocznie się po zniesieniu ceł zbożowych z podwójną żarliwością, ponieważ każda z nich widzi nową konieczność trzymania się swego systemu. - Przynajmniej możemy zapewnić, że p. Kiihne, reprezentant naszych polityczno-ekonomicznych stosunków, wielkie robi sobie nadzieje z nastąpić mających reform w Anglii. Berlin, d. 24. Stycznia.- Wydany dzisiaj 10. numer «dziennika ministeryalnego dla administracyi wewnętrznej« obejmuje następujące rozporządzenie do wszystkich królewskich naczelnych prezesów f w celu zapo

Pomimo to, że od niepamiętnych czasów żydzi uprawą roli się zaj rnowali, musieli teraz z rozbolałem sercem ulubione zatrudnienie porzucić i chwycić się kupiectwa, aby mogli wrazie potrzeby, jak każdy koczujący naród swoią własność ze sobą unieść, gdy jednak i tak nie byli wolnymi od łupiestw, znagleni potrzebą, stali się wynalazcami wckslów, pożyczali pokryjomu możniejszym pieniądze, wymieniali jeduę monetę na druoą, zakupywali dawne, aby je pozbyć z korzyścią, rękodziełom takim się oddawali, przy których jak jenialny autor nowoczesny powiada, wielky wartość przy małej objętości snadnie ukryć mogli p f Z e d baczne m okiem ich gnębicieli. żydzi więc nie opuścili uprawy roli, ale ich od niej odpędzono, nie zaniedbali rękodzieł, ale despotyczny duch kastowych czasów ich odegnał. Me zostawiono im żadnych środków wykształcenia i rozwi. nięcia władz umysłowych i wrodzonej moralnej siły duszy - jak równie zagradzano im drogę w zaclosyć uczynieniu ziemskim potrzebom życia. Nic więc dziwnego, że ci, którym przeszłość żydów, dla nieznajomości bisloryi, jest nieodgadnionyin hieroglifem, przypisują to żydom, co właśnie w oczach znawcy powinno wzbudzić uczucie politowania i najszczerszą chęć ulżenia ich cierpieniom odwiecznym. - Lubo aż nadto jestem przekonanym, że urzeczywistnienie reformy żydów jest rzeczą arcylrudn;j, gdyż nie jedna jeszcze do usunięcia zostaje zawada - lubo stan cywilizacyi żydów naszych jeszcze wiele do życzenia zostawia! - to jednak nic nie jest trudnego dla rządu, dla któktórego uszczęśliwienie poddanych jest największą roskoszą! - Kraków, dnia 27. Stycznia 1816. roku. Dr. Warschauer.

bieżenia publicznej zachęcie do emigrowania i ułatwiania tegoż: »w nowszych czasach starano się w tutejszych państwach wielostronnie zachęcać do wychodztwa i ułatwiać środki do tegoż. - Mianowicie pozawięzywały się w tym celu towarzystwa, ażeby przedsięwzięcia tego rodzaju na wspólny koszt urządzać, wydały publiczne doniesienia, zwróciły uwagę publiczności w wysokim stopniu na siebie, i zrodziły w niektórych okolicach równie nierozsądną jak zarażającą namiętność emigrowania. - Pozwalam sobie z tego powodu zwrócić Panów etc. uwagę na to, i polecić im, ażeby nietylko wszelkie bezpośrednie uchybienia prawa z d. 20. Stycznia 1820. (Zbiór praw str. 35.) niezwłocznie poszukiwane i karane były, lecz również wszelkie pośrednio do tego zmierzające usiłowania surowo zakazane zostały._ Szczególniej należy dopilnować, ażeby towarzystwa tego rodzaju, czy to dopiero powstające, czy też już ukonstytuowane, -wykazały cele swco istnienia i zdawały rachunek z swych czynności, a to dla tego, ażeby, skoro przeciw wymienionemu wyżej prawu wykroczą, natychmiast można było je zamknąć, resp. ukarać mających w nich udział, lub ich przynajmniej napomnieć.« - Berlin d. 5. Grudnia 1845. Minister spraw wewnętrznych. - Z najwyższego polecenia, Bodelschwingh.

WIADOMOŚCI ZAGRANICZNE.

Francya.

P a ryż, d. 27. Stycznia. - Ministeryum odmówiło księciu Ludwikowi uwięzionemu w Han proźbę jego, o odwiedzenie ojca chorego we FIoi'encyi z tego powodu, iż to należy do prerogatywy króla, pozwalać lub nie pozwalać w takich przypadkach, do niego przeto powinien się udać. Ibrachim basza przybędzie 4. Lutego do Perpignan, zabawi tam do 8" a potem puści się przez Tuluzę, Bordeauxi Nantes do Paryża. Według pogłoski, dowiedział się Guizot, iż Thiers ze swemi przyjaciółmi głosować będą przeciw dotacyi N emoura, dla tego mimo podszeptów dworu nie chce projektu tego wnieść przed izby. Inni rozumieją, że Guizot widząc po sobie znaczną większość w izbie deputowanych, jeszcze w- ciągu tej sessyi projekt dotacyi przedłoży izbom. Jeżeli teraz pytania tego przez izby nie przeprowadza, natenczas trzeba będzie je zawiesić na długi czas, bo po tej sessyi, nastąpią nowe wybory, a każda nowa izba deputowanych, za nim się interesu zkonsolidują, i charaktery nadpsują, zawsze niełatwą się okazuje na podszepty i zabiegi rządu. Duchatel ma ze swej strony wziąć ściśle pod rozwagę, czyli jest podobieństwo do przejs'cia z tą żebraniną dla regenta, która już tyle razy przepadła w izbach z ministrami jaAviioszacemi, dla tego z każdym deputowanym ma naprzód porozumiewać się i zapewnić sobie większość przynajmniej izby. Obawiają się o dywizyą generała Arbouville, o której od końca Grudnia nic nie słychać. Abd el Kader podobno cofa się do Marokko. Woda w Sekwanie tak wysoko się podniosła, iż żegluga zupełnie ustała.

Statek «Edouard« przybył z wiadomościami do Bordeaux z Bourbon które sięgają do dnia 2 8. Października. Głoszą, że korweta »Bcrceau« wróciła do S1. Denis, po objechaniu całych brzegów wyspy Madagaskar. Dowódzca tej korwety przyjął poddanie się Saklawów, którzy się zbuntowali przeciw Howasom na tej wyspie. Z Oranu dowiadujemy się, iż tam czyniono przygotowania do kampanii, które lna się rozpocząć na wiosnę. Szef inżynierów dywizyi Oran otrzyimł rozkaz do przygotowania baraków w Oszcmina Gasanat na 10000 żołnierzy i 15 O O koni. Nowe to przedsięwzięcie jest niezwisłe od istnąceo ROMANSIE NOWOCZESNYMprzez ATTGUSTA CIESZKOWSKIEGO.

Poezya była od wieków i na wieki będzie mistrzynią ludów. Jest ona wyrazem ich własnych postępów, ale wyrazem czynnym, nielylko biernym, wywiązującym z siebie coraz wyższe wyrazy, *i wywołującym coraz dalsze postępy. W miarę łych "postępów, w miarę odmian czasu, odmieniały się też postaci poezyi, odmieniały się tryby jej działania; odmieniały się też właściwe organa, którcmi przemawiała do rzeszy. Bylei czas, w którym wyobraźnia młodociannych ludów karmiła się niemal wyłącznie liryczną poezyą. Był także czas, w którym epopeja stanowiła skarbnicę czucia i wiedzy dfa nieco już wyrosłych 'społeczeństw Nadejdzie znowu czas, w którym poezya dramatyczna rozwinie cała potęgę jakiej ledwo zadalki dotąd nam udzieliła, i t. d. Atoli w obecnej chwili, ani liryczna, ani epiczua, ani dramatyczna poezya nie panują w świecie. One formy już zaszły, inne jeszcze "nie zeszły. Byłźeby wiek nasz z poezyi obrany? - Trudno przypuścić, trudniejby jeszcze wytłórnaczyr. W epokach stanowczych, duch zwykł się odzywać w formach, czyslycii i równie stanowczych. W epokach zaś p r z e c h o d n i c h kiedy mieszają się wyobrażenia i krzyżują z sobą żywioły społeczne, duch ulega także różnorodnym wpływom czasu, i wyradza mieszańce. Chociażbyśmy żadnych innych znamion do ocenienia wieku naszego Dszemma Gasauat. Źródło niedaleko w obfitości ciekące, daje podostatkiem wody dla żołnierzy i zwierząt. Powiadają, że minister wojny zwołał najznakomitszych oficerów, należących do komitetów w wydziale jego ministerstwa dla rozmaitej broni i pytał czyli należy stawić ganerała Lavasseur przed sąd wojenny, ażeby się wytłómaczył ze swego nieszczęśliwego przedsięwzięcia. Postanowiono naprzód czekać na sprawozdanie gen. Bedeau, jako nowo zamianowanego komendanta naczelnego prowincyi Konstantyny. Z listów pisanych z Konstantyny dowiadujemy się, że generał Levasseur 14. Stycznia przybył tam w towarzystwie sp achów i strzelców afrykańskich. Piechota pozostanie w Setifie i według opisów, nie tak prędko wyruszy % garnizonu. Liczba zupełnie zdrowych i nieodmrozonych nie przechodzi, jak teraz donoszą 250, a cały oddział składał się z 2500. - Liczba trupów zwiezionych do Setifu wynosiła 28 3 . N a szczęście większa część żołnierzy została gościnnie przyjętą przez pokolenie Uled Mtaa w smali szeika Messaud w pokoleniu Riga, które długo nie chciało się poddać, a nakonicc poddawszy się, ściśle dochowało wierności, równie smalą Ben Ferat gościnnie przyjęła żołnierzy, a mianowicie były kaid oddziału Riga, który był przez Francuzów . z urzędowania złożony, okazał się bardzo przyjacielskim ku naszym żołnierzom. Nieszczęście to szczególniej przypisać należy nieładowi, który się wkradł w nasze szeregi, a nieład ten nie byłby tak wielki, gdyby generał nas nie był wcześnie opuścił. To tez stanowi najcięższy zarzut przeciw generałowi Levasseur. Jeżeli kto się zadziwi, iż w Mryce tak wielki śnieg padał, niech pamięta, iż góry, w których generał Lavasseur działał, wysokie są na 4,500 stóp nad powierzchownią morza, a więc równają się najwyższym górom we Francyi - z wyjątkiem niektórych wierzchołków w departamencie Alp.

A ii g 1 i a.

Londyn. - W Irlandyi ludność południowych hrabstw dotknięta nędzą a zagrożona głodem, dopuszcza się nadużyć i zbrodni nawet wszelkiego rodzaju, a na północy usiłowania oranżystów, podburzyły na nowo nienawiści religijne. - Według Limerick Chronicie niezadowoleni nocną porą przeciągają kolumnami przez hrabstwa Limerick, Tipperrary i Garn; wpadają do domów i zabierają broń palną, ażeby później pobieraniu czynszu dzierżawnego siłą się opierać. Oddział 25 O O tych ludzi zgromadził się w dniu 8. b. m. przy Knocktenbry, by nie dozwolić wykonaniu exekucyi z powodu zaległego czynszu w dobrach sir-Kapela Molncourt, strzelali na pachołków sądowych i sędziego i musiano oddział wojska z Limerik sprowadzić. Podobne wypadki zdarzyły się także w innych miejscach. W stolicy zaś stare loże oranżystowskie wznowiły się pod nazwą protestanckiego związku i w manifeście podpisanym przez hrabiego Roden, objawiły publicznie swe zasady. Manifest ten, po naganicniu rozmaitych środków przez sir Roberta Peel wykonanych na korzyść katolików, kończy się następne mi wyrazami: »Jednoczymy się w takim czasie, że nikt naszej obawy za czczą uważać nie będzie; następne fakta są niezaprzeczoneini. Istnieje w Irlandyi związek, którego pomocnikiem jest inaczna bardzo część ludu, a którego celem jest zaprowadzenie zmiany w prawie, które według wyrazów samegoź pierwszego ministra: »poniżyłoby Anglię do stopnia mocarstwa czwartego rzędu, a Irlandyę zamieniłoby w dzicz smutną.« Istnieje także tajemne towarzystwo, którego rozległe gałęzie i przeklęta działalność tak dawno już zamierza do zupełnego wytępienia protestantów. Drogą tylko niegodnych i krwawych gwałtów wzniosło się do potęgi nieograniczonej i włada coraz

Jest przecież pewien rodzaj owych tworów, który w obecnej chwili wzbił się nad wszelkie inne, rodzaj z natury mieszany, a więc dziwnie odpowiedni charakterowi czasu. Rodzaj ten siał się dzisiaj właściwym organem poezyi niemal wszystkich ludów, on dziś największy wpływ na niassy wywiera, - on dziś rej wodzi w litcraiurze. - J estto Romans Bez wątpienia na takowe twierdzenie zżymać się będzie naukowy pedantyzm, i-zapyta, czyliż być może, aby tak świeży przybysz, którego nieledwic prawo obywatelstwa w dziedzinach literatury jeszcze wąlpliwe'm się zdaje, wzbił się tak nagle do najwyższej godności i berło literackie w tej chwili miał piastować? A przecież tak jest. Co pomoże zżymanie się przeciw oczywistości? Na co się zdała walka z faktami? Panowanie romansu jestfactum; - czy złe, czy dobre, to później zobaczymy. Nie troszczy się też romans o uznanie zadawniałych Arystarchów, - ani się prosi o przviecie w poczet literackich potęg, ale poczuwszy się do władzy, pragnie z niej korzystać, pragnie najwięcej panowania swego zostawić pomników, bo sam przewiduje, że może długotrwałym nie będzie. Już tedy dzisiaj nie rodzą się ani pieśni gminne, ani żadne mity, podania, legiendy, ale za to rodzą się romanse. Inny czas, inny jego poc tyczny objaw. I to minie, jak wiele mineto, a inna forma sztuki zajmie opuszczoną dziedzinę, ale dziś po wielu kolejach przyszła kolej na Romans, - i Romans stał się chlebem powszednim naszego społeczeństwa. Któż dziś nie czyta romansów? Chyba tylko wyrobnik, który czytać nie umie, albo też minister, który czasu na to nie ma. Jeszcze o tym ostatnim pozwolę sobie dopóty wątpić, dopóki sam tak wyraźnie tego -Diejświadczy, jak niedawno minister finansów we Francyi (*).

więcej naszym krajem, jakkolwiek nie wiadomo, czy zależy od owego pierwiastkowego związku czy też nie. Ąjenci tego systematu nie baczą na żadne względy, nie wzdrygając się przed żadną zbrodnią, nie karze ich przecież wstręt i pogarda, jaką czują w każdym cywilizowanym kraju dla morderców; w ten sposób unikają oni ręki prawa, przekonani są bowiem, źe sumienie i opinia publiczna ich wspiera; dla tego też nie życzą sobie stanu porządnego społeczeństwa, w którymby te wpływy okazały się im przeciwne. W tym czasie, gdy naszemu życiu i majątkowi tyle niebezpieczeństw grozi, gdy nasza religia tak jest uciśnioną, wzywamy protestantów Anglii do połączenia się. Pragniemy, by ten związek istniał nie dla samych tylko celów chwilowych, nie dla osobistego interesu, nie dla służenia pewnym namiętnościom, nie dla popierania gabinetu tego lub owego, ale dla utrzymania naszych praw, dla bezpieczeństwa naszego życia. Do takich to celów dążyć będziemy wszelkiemi środkami, jakie w naszym ręku zostają.» itd. Szwajcarya.

C h u r, d. 20. Stycznia. - Wielka rada kantonu Tessińskiego postanowiła d. 17. o 4. godzinie po południu, budować żelazną kolej Lukrnańską. (Genua-jezioro Boden) bez zmiany podanego sobie projektu. Dnia 18. t. m.

obradowano nad budową żelaznej kolei lugańskiej; skutek obrad jeszcze niewiadomy. Niemcy.

D r e z n o, 18. Stycznia. - W izbie deputowanych saskich obradowano dn. 3. Stycznia nad przedmiotem, który dla każdego Niemca bez wyjątku jak największej jest wagi. Od dwudziestu blisko lat usiłuje Dania wynarodowić niemieckie księstwa Schleswig- Holstein i Lauenburg; i nietylko przez odjęcie im wszelkiej uprawnionej niezawisłości, łecz również przez systematyczne wykorzenienie niemieckiej narodowości zgotować im tenże sam smutny los, jakiego doznały Alzacya, Liraburg, Kurlandya i inne niemieckie pograniczne kraje. Niemiecka prassa i sejmy wielu niemieckich państw wyraziły już swe oburzenie nad tern niegodnem usiłowaniem, a przecież to ani nie ustało ani nie zmniejszyło się nawet. Do naj energiczniej szych protestacyi w tym względzie liczyć należy protestacyą izby saskiej. Powodem do obrad w izbie była petycya z Lipska, opatrzona 1154 podpisami, do której się dołączyło blisko 2 O O O podpisów z rozmaitych miejsc królestwa. - Wyznaczona do sprawozdania kommissya objaśniła w krótkim zarysie historyą i prawa księstw wspomnionych, i po naradzeniu się z królewskim koraissarzem zrobiła podanie: »ażeby izba druga raczyła, w połączeniu z pierwszą wyrzec przekonanie, iż rząd nie zaniedba starać się u wysokiego sejmu związkowego o opiekę praw związkowych państw niemieckich przeciw nadużyciom zewnętrznej polityki.

ROZMAITE WUDOIOS'CL

Z Grodziska, dnia 1. Lutego. - Wszak to powszechnie wiadomo, że człowiek rozsądny inaczej nie osądzi rzeczy, jak tylko podług jej prawdziwej wartości. Tylko ludzie nie umiejący się zastanowić, lub lękający się światła, jako największego nieprzyjaciela swego, nigdy jej należycie ocenić nie zdołają. Ci ostatni życzyliby, aby wszystko milczało i dawnym ociężałym i obojętnym postępowało krokiem, gdyż to właśnie w odpowiednim do ich nałogów i interessów osobistych stałoby stosunku. Człowiek, który nie dla siebie, lecz dla ogółu żyć pragnie i dobro jego nad własny przekłada interes, z u k o n t e n t o w a n i e m przyjmie głos wzywający go publicznie do współdziałania nad uszczęśliwieniem bliźniego, i nie będzie on się trudnił poszukiwaniem autora, gdyż to w oczach jego podrzędną.

A ci nawet, którzy z tego lub owego powodu, romansu nie wezmą do ręki, mylą się mocno, jeśli się od wpływu jego wolnymi być poczytują. Przez społeczne obcowanie, przez poufałe rozmowy, słowem przez wszystkie życia stosunki, przejmują się mimowolnie i mimowiednie wszelkiemi wyobrażeniami, uczuciami i myślami, jakie powieściopisarzoin w żywotny obieg puścić podobało się. Ztąd jawny wniosek co do ważności powołania tych ostatnich.

Niech przeto powieścio- pisarze sami siebie lekce nie ważą, ani nie fryniarczą własnym taleutem, ani rozpuście pióra nie hołdują, bo im większy jest ich wpływ, lem większa odpowiedzialność. Jeżeli się nie mylę, to dlatego płody ich są częstokroć, mimo znakomitych zdolności, nikczemne lub potworne, że nie zdają sobie dokładnej sprawy z posłannictwa swego, - a tern samem rzadko się przejmują oweui zamiłowaniem i szacunkiem dla własnego dzieła, bez któregoto uczucia, uic wielkiego, ani trwałego sprawić nie podobna. "We Francyi np. większa cześć powieścio-pisarzy pisze na wyścigi, a nawet na zabój, a to bynajmniej nie dla tego, źe pierś ich miotana jest natchnieniem wyrywajqcein się na zewnątrz i łaknącem udziału, ale dla tego tylko, źe zobowiązali się za dobrą zapłatą dostawiać do owych rękodzielni, zwanych dziennikami, po jednym feuilletonie nadzień, przeznaczonym na codzienne śniadanie kilkukroć stu tysięcy prenumeratorów. I czemźe ich częstują? -- Oto podają im dużo wody, - dużo pieprzu, zwykle mało soli, zwłaszcza attyckiej, - a zawsze trochę spirytusu zaprawionego jakim bądź narkotykiem. Wszak smaczne? A jednak, taka jest potrzeba konsumcyi, taka sztuka przyprawiaczy, źe nawet podobne płody ogromny odbyt znajdująokazuje SIę rzeczą, ale raczej dołoży wszelkich sił, jakie są potrzebne do usunięcia istniejących niedokładności. Nie jest i nie było nigdy zamiarem autora doniesienia z dnia 16. m. z. komukolwiek jakie niesłuszne zadawać urazy; ale jeżeli w istocie jeden lub drugi przez pismo owo w uczuciu swojem nieprzyjemnie dotkniętym został, nie można przecież wtem autorowi przypisywać winy, lecz każdy swemu własnemu postępowaniu. Rzuć bowiem tylko okiem na tych nędzarzy, którzy przez pijaństwo do tak opłakanego są przywiedzeni stanu, zastanów się tylko dobrze nad ich morahmn i f1Zyczne'm zepsuciem, a gdy pojmiesz ich położenie, nie będziesz sobie drwinkował z tak chwalebnego towarzystwa, i wyznasz, iż dla zapobieżenia tak okropnych skutków pijaństwa, żadnego, że tak powiedzieć muszę, tu dotąd nie łożono starania. Pomnij także i na powinności obywatela, a uznasz potrzebę garnienia się z zapałem do wyższego stopnia oświaty, bo gdy to zaniedbasz, nie wytrzymasz konkurencyi z współzawodnikami twoimi, i zawsze na ostatnim zasiadać będziesz stopniu. Nie raz słyszałem narzekania, że tak mało ma

OBWIESZCZENIE.

Poniżej umieszczony Regulamin dla utworzonego funduszu zakładowego przy kassie towarzystwa ku w s p i e r a n i u biednych i ubogich w mieście Poznaniu podaje się niniejszćm do publicznej wiadomości: . 1. W celu dopomożenia według możności zubożeniu nie z własnej winy pochodzącemu uczciwych mieszkańców Poznania, utworzonym będzie przy kassie towarzystwa, fundusz żelazny, który na to ma być przeznaczony, aby dawać pożyczki rzemieślnikom, wyrobnikom albo osobom nieposiadającym ani własności gruntowej ukwalifikowauej do zastawu, ani kapitałów, a którzy potrzebują miernego kredytu, iżby mogli dalej utrzymać się w swojem stanowisku obywatelskiem, a w szczególności uwolnić się w przypadkach nagłej potrzeby, od cisuiących ich długów, gdy na zwyczajnej drodze zaradzić sobie nie mogą. . 2. Fundusz ten ma się zebrać: a przez zachowanie czwarle'j części bieżących rocznich przychodów towarzystwa, aż ztąd summa 5000- Talarów urośnie; b. z procentów oddawać się mających pożyczek; c przez darowizny i legata; d. zebrane gotowe zasoby, mają być na pro cent umieszczane. . 3. Uyrekcya ma być upoważnioną udzielać z funduszu awanse osobom, które wedle . 1. potrzebują wsparcia i takowego są godne, pożyczki albo za miernym procentem, który najwyżej po 4 od sta na rok, ma być obliczony, albo według okoliezuości i bez procentu, aż do 50 Talarów najwyżej.

. 4. Wnioski o udzielenie pożyczki z funduszu awansowego, mają być podawane do Dyrekcyi przez właściwego przewodniczącego w okięgu l'rzytein powinni przewodniczący w okręgu, i oprócz niego jeszcze dwaj inni członkowie czynni towarzystwa, sumiennie dać piśmienne zapewnienie, że podług ich zupełnego przekonania, poszukujący poiyczki godnym i potrzebującym je«t wsparcia, o które się wstawiają, i że po nim z pewnością spodziewać się należy, że z obowiązania się względem kassy towarzystwa punktualnie dopełni. . 5. Obhgacye mąją być wystawiane w prawomocnej formie. Przeciw opieszałym dłużnikom, ma być zazwyczaj podawana skarga do sądu. Dyrekcya jest przecież upoważnioną, w szczególnych przypadkach do odstąpienia od skargi sądowej. . 6. Funduszu awansowego ma być prowadzone osobne konto, przy kassie towarzystwa i osobne rachunki mąją być składane. Poznań, dnia 29. Stycznia 1846.

Dyrekcya towarzystwa ku wspieraniu biednych i ubogich w mieście Poznaniu.

OB WIESZCZENIE.

Chcąc nastręczyć, ile być może, sposobność osobom niernającym zatrudnienia, do uczciwego zarobku, postanowiła podpisana Dyrekcya urządzić bióro informacyjne dla zgłaszających się po robotę, wktórem ustanowiony do tego urzę dnik przyjmować będzie zamówienia tak ze strony pracy szukających, jako i ze strony zatrunienie dawającycb, bez zrządzenia przecież tej lub owej stronie, jakichkolwiek kosztów. Bióro

my urzędników Polaków, a czemuż nie popierasz z ochotą zamiarów towarzystwa pomocy naukowej? Czemuż nie przykładasz się, każdy w obrębie działania swego, do oświaty rodaków twoich, a nawet dzieciom, pomimo możności twojej, wyższego nie dajesz wychowania? Czemuż tak wielką czujesz niechęć do czytelnictwa, tylko w samym majątku i dogadzaniu ciału twojemu największe pokładasz szczęście? A wieszże, które są pierwsze skutki tych niedokładności? - Oto. iż dla niezdolności twojej innemu miejsca ustąpić musisz i w upośledzeniu twćm małoznaczącą stajesz się figurą. W końcu zaręczam powtórnie, iż mnie do niniejszej rozprawy żadne nie powodują osobistości, gdyż takowych me znałem i nie znam, mnie tylko jedynie dobro ogółu obchodzi. Kraków. - Dnia 21. Stycznia zakończyła tu życie w 84tym roku Katarzyna z hrabiów Stadnickich Badeniowa, wdowa po Stanisławie Badenim, Regencie koronnym i kawalerze orderów. - Śmiertelne łoże tej arcyzacznćj Pani, ozdobnej wszystkie mi cnotami dobrej matki i obywatelki, otaczało aż do ostatniej chwili liczne grono familijnei to tymczasowie na próbę, na trzy miesiące. Urządzonem zostanie w tutejszym Ratuszu na dole. Zamówienia przyjmować będzie pomocnik bióra Schnase w dniach powszednich, przed południem od godziny 8. do 11., po południu zaś od godziny 2. do 5. - Z strony osób dającyih zatrudnienie, przyjmują się zamówienia według woli, na piśmie lub też ustnie. Regulamin dla bióra informacyjnego jest każdemu przystępny do przejrzenia w te'mze biórze. Poszu kującym zatrudnienia poleca się dla ich własnego interessti, aby świadectwa swej zdolności i moralnego zachowania się przynosili, i w biórze rzeczonem składali Podpisana Dyrekcya uprasza jak najmocniej wszystkich mieszkańców miasta Poznania, którzy mąją sposobność zatrudniania osób będących bez zarobku, bądź robotników, bądź robotnic, iżby tym końcem używali pośrednictwa bióra w mowie będącego, albowiem od takiego ochoczego współdziałania wszystkich tych, których dobro roboczej klassy ludu obchodzi, zawisło osiągnienie jakiegokolwiek skutku obecnego na próbę zaprowadzonego urządzenia. Poznań, dnia 28. Stycznia 1816.

Dyrekcya towarzystwa ku wspierani» biednych i ubogich w mieście Poznaniu.

ARESZTUJĄ VVNY.

Na majątek Jana Bogusława Treppmacher kupca tutejszego, nad którym konkurs dziś otworzony został, areszt jawny niniejsze'm kładzie się. Wszystkim, którzy należące do niego pieniądre lub przedmioty wartość pieniędzy mające posiadają, zaleca się, aby o nich podpisanemu Sądowi donieśli i z zastrzeżeniem swych praw do Depozytu sądowego ofiarowali je. W razie nieuczynienia tego postradają miane do nich prawo zastawu lub inne. Każda zaś na ręce współdłu,żnika lub kogo trzeciego uczyniona zapłata lub wydanie rzeczy, jako nienastąpione uwazane'm, i zapłacona wbrew zakazowi ilość, lub wydana rzecz po wtórnie do massy od przekraczającego ściągnioną zostanie. Poznań, dnia 31. Stycznia 1816.

Król. Główny Sąd Ziemiański. Wyd. I.

OBW71ESZC JIAYfET" Z polecenia władz wyższych mąją być królewskie zarosłe wierzbowe przy Tumie w Poznaniu od dn. 1. Kwietnia r. b. wydzierżawione na sześć po sobie następujących lat, a to sposobem licytacyi, % zastrzeżeniem potwierdzenia przez wyższe władze. Termin w tym celu wyznaczonym został na czwartek dnia] 9. Lutego r. b. przed południem o godzinie IOte'j naTamie podNr.l. w gościńcu pod czerwonym dzbankiem, na który mających chęć dzierżawienia wzywamy niniejszem, nadmieniając, że warunki dzierżawy mogą być przejrzane u podpisanego w godzinach przeobiednich od 9. do 10., jakoteż w dniu licytacyi. Poznań, dnia 17. Stycznia 1846.

S al tzman u, Inspektor robot hidraulicznych.

OBWIESZCZENIE.

Opieka małoletnich Kolitowskich zawiadamia Szanowną publiczność, iż dobra Danków z przyległością K a lino wice w okręgu i po

łożone, od granicy Wielkiego Xicstwa Poznańskiego o milę, od miasta powiatowego Konin o mil dwie odległe, wraz z inwentarzem, koni 12, owiec 600, wołów 12, krów 5, z porządkami rólniczemi i gospodarskiorni, w drodze publicznej licytacyi przed Rejentem okręgu Konińskiego Miko'lajem K roszczyńskim w mieście Ko uinie w terminie na dzień 10. Lutego r. bież. do tymczasowego przysądzenia wyznaczonym, sprzedane zostaną. Licytacja zaczynać się będzie od summy Złp. 162,500. Warunki w każdym czasie u powyższego Rejenta odczytać można i o stanie dóbr poinformować się. Na gruncie zostają następujące summy: a. Zip. 40,000 wymagalne przez ośui lat po Złp. 5000, b. Złp. 32,500 wymagalne na Ślą Jan 1848 r, c Złp. 20,000 Towarzystwa kredytowego. Chęć więc kupna mających zaprasza.

K. z Lube c Kich Kolitowska.

St. P o d b o w i c z, przydany opiekun.

Amerykański Caoutschouc czyli rozczyn z ąummy elastycznej. Ten rozrzyu najlepszym jest środkiem nie tylko do zmiękczenia wszelkichskór, trzewików, bó lów i t. d. , łecz także ID i a fi o w i c i e d o przeszkodzenia naciąganiu wody-, tak iż noga zawsze sucha zostaje, kiedy przedmioty rzeczonym rozczynein nacierane wody nieprzepuszczają. Można go dostać w puszkach wraz z instruk cyi) po 5 sgr. i 2j sgr. li Pana G. Mielefeia w Poznaniu, w Rynku Nr. 87. Edward Oeser w Lipsku.

Najlepszy balzam wschodni do kadzenia. Kilka kropli balzamu tego wylanych na piec ciepły 'ob rozgrzaną blachę napełniają cały pokój najprzyjemniejszą wonią, nie wzniecając ostrym dymem kaszlu. Dla tego też balzam ten słusznie polecić można jako wyborne kadzidło. Dostać go zawsze można w najlepszym gatunku, flaszeczka po 5 sgr. li P. Gustawa l\fiele fetd w p w starym rynku pod Nr. 87., gdzie jest na składzie. EdwjirdQeser w Lipsku.

Najlepsze ponsowe słodkie l? f e s s c ń s k i i e a p e l c y fi Y otrzymał dzisiaj i przedaje takowe po, ,2 ' 2 sgr., także świeże zielone pomarańcze odebrał Józef Ephraim: Wod na ulica ,n:rp. <%.

m w niedzielę dnia 8. L uli teii;o r. b. da na żądanie m wielostronne Q wielką redutę Z« w sali hotelu Saskiego li( €f. K. Roggen. cijA.Łtu,AP'-A-'a ". MABa "veB -a.o