)K 33. w Poniedziałekdnia 9. Lutego 1846.

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1846.02.09 Nr33

II

II

Nakładem Drukarni Nadwornej W Dec/tera i Spółki. - R edaktor odpowiedzialny: Dr. J. Rvmur/eietcic».

WIADOMOŚCI KRAJOWE.

K ról e w i e c, d. 25. Stycznia. - Minister sprawiedliwości Uhden zakazał reskryptem panu Walesrodc, siedzącemu w fortecy w Grudziądzu co bądź podawać do druku, lub w ogóle ogłaszać. Walesrode uskarżał się na ten zakaz przed tutejszym senatem kryminalnym, ponieważ tenże właśnie dał rou pozwolenie zatrudniać się pracami literackiemi, i nawet na to uważał przy wyborze fortecy, aby więźniowi o ile można ułatwić podobne zatrudnienie. - Gdy kupiec Heinrich tego roku znów został wybranym do komissyi należącej do obchodu uroczystości »na pamiątkę dawnych ochotników« radzono mu, aby tego nieprzyjął, a to dla tego, aby nie różnic między sobą cywilnych z wojskowemi. Heinrich to uczynił, ale został wybrany po raz drugi. W tedy był jego kolegą major Dechen. Lecz tenże doniósł na piśmie komissyi, że z niej występuje, ponieważ komenderujący generał p. Dohna zakazał wszystkim wojskowym mieć udział w tej uroczystości. Z Mazowsza. - Dziennik wychodzący w Ełku donosi, iz w Królestwie Polskiem rząd nowych narobił trudności przy wywozie siana z Polski. Niepewność nadzwyczajnym sposobem co dzień się zwiększa w naszych okolicach. Hale, d. ?7. Stycznia. - Dnia 24. t. m. i tu obchodzono dzień urodzin Frederyka Wielkiego. Około 300 osób zgromadziło się w publicznym lokalu. Ale co to była za uroczystość! Zdawało się, że razem z gośćmi wielkość przeszłości, poważna teraźniejszość i nadzieja lepszej przyszłości siedziały u stołu. W mowie wstępnej zwrócił ktoś uwagę na styczność, w jakiej stoi zmarły monarcha, z dążeniami obecnemi. Mówca starał się oprócz tego pokazać, że nie wielkość przeszłości zwraca naszą uwagę na słabe strony teraźniejszości, lc</ < ie tO A l K o Jest c h? Ć pf2yp'*y wania wszystkiemu, co było pięknego w przeszłości, zbyt wielkiego znaczenia. Drugi mówca dał nam historyczny obraz Fryderyka Wielkiego, jak z samowiedzą poznał zadanie swego czasu i jak je umiał rozwiązać : jak absolutyzmowi nadał przez to znaczenie inne, iż mu położył za cel dobro ludu, jak zespolił z «Tukówo ROMANSIE NOWOCZESNYMjirzcz AUGUSTA CIESZKOWSKIEGO.

(Ciiig dalszY) · Choćby zgoła nic więcej z tego źródła nie wypłynęło, to juź dość napłynęło. Wyrugować to wszystko-, wygluzować z pamięci siady lycu potoków; to dopiero byłaby kwadratura koła. Jeżeli więc romans nowoczesny mógł jakie złe sprawić, to juz je sprawił, to juź rzecz nic do naprawy, bo dość już pierwiastków owego złego rozsiało się po świecie, i żaden przybytek obfitości plonu nie przysporzy. Kto się miał zgorszyć, ten się już zgorszył. Czyliż świat stal się tak dalece gorszym? Teraz odwrotnie, przypatrzmy się jakie d o b r o sprawić może.

N asz wiek jest juź poniekąd, i staje się coraz bardziej wiekiem jawności i przezroczyslości. O I l ze wszystkiego pragnie zdać sobie sprawę, on wszystko bada, począwszy od głębin ziemi, aż do wyżyn ducha. Cóż dziwnego, źe przezroczystość takowa i tajniki życia towa rzyskiego przeniknąć zamierza? Cóż dziwnego, że buchhafterya podwójna wkracza do wszystkich towarzyskich stosunków i równie stan bierny, jak czynny wszelkich żywiołów społecznych wystawić usiłuje? Życzenie owego Rzymiauiua, który takiego domu dla siebie pragnął, aby ze dworu widome były wszyskie postępki i cale życie jego, szlachetne to życzenie, za dni*naszych dopiero spełniać się zdaje. Dzięki wynalazkowi druku, oraz wielu instytucyom społecznym, sprawy tak prywatne jak publiczne coraz bardziej na jaw wychodzą.

jeszcze średniowiecznych rozerwanego ducha Niemiec północy w jedno protestanckie ognisko. Jak zebrany obraz objaśniali inni mówcy.w rozmaitych pojedynczych punktach. Znaczenie Fryderyka W. dla Niemiec, jego stanowisko naprzeciw Józefa II., jego zasługi co do przemysłu i prawodawstwa, wszystko to wspominano w mowach i przy toastach. Podobał się osobliwie wzniesiony toast «Fryderykowi przyszłości,« a gdy później najwymowniejszy mówca wyjaśnił stosunek Wielkiego króla do religii i teologii, i pokazał jak tenże clementa liberalne odrzucone przez chrzcściaństwo połączył z niemiecką głębokością i stworzył religią zasadzającą się na pobłażaniu i tolerancyi; wtedy widzieć było można entuzyazm dla Fryderyka i religii od niego protegowanej na nowo wzrastający w sercach. Inny jeszcze później występujący mówca pokazał, jakta religia musi przejść wraz z entuzyazmem miłości w praktyczne obyczajowe życie. N akońcu - lecz pocóż donosić drobnostki? ja chciałem ogólne tylko dać wyobrażenie o naszej uroczystość _ Alboż u was także są znane te uroczystości, które prawo koniecznie, lub przynajmniej niemiecki zwyczaj, łączy z obiadami, lecz przy których można się wznieść do najważniejszych i największych rzeczy! Ta chęć wyniesienia się do tego, charakteryzowała nasz obchód; ta chęć wzniesienia się ludzi mniej oświeconych aż do pojęć i głębokości swych uczonych przyjaciół. To jest sposób najlepszy wykształcenia ludu w rzeczach państwa i religii, lecz czy ten lud, który sam pragnie dalćj się oświecać, nie jest już dojrzałym'. I

WIADOMOŚCI ZAGRANICZNE.

Rossya.

Przez rozkaz dzienny cesarski z d. 1. Stycznia mianowani zostali: Naczelnik sztabu głównego wojsk znajdutacych się na Kaukazie, gen. lejtnant Murko II. naczelnikiem sztabu głównego wszystkich wojsk rezerwowych i zapasowych gwardyi i armii; - i pełniący obowiązki generał kwatermistrza armii czynnej, z orszaku J. C M., generał major Kotzebue II., naczelnikiem sztabu głównego wojsk znajdujących się na Kaukazie.

System hypoteczny, służyć może za normę, za przybliżoną przynajmniej skazówkę łąkowej jawności, która tym lub owym sposobem juź zinateryaluych do moralnych nawet stosunków wkradać się zarzyna. Któżby u nas przed kilkudziesięciu laty spodziewał się był takiej jawno

A któż nareszcie przewiduje, jakich jeszcze środków i sposobów jawności przyszłość nam dostarczy? Jakkolwiek bądź, i pod wszelkim względem jawność jest potrzebną, i jest dążeniem czasu. Jawność ta ma zaiste niedogodności swoje. Niejedeu wolałby i nadal zachować w ukryciu wykaz majątki» swego tak fizycznego jak*nioralnego; lecz to juz daremua chętka; księgi hipoteczne regulują się Da wszystkie strony i we wszelkich stosunkach, a choćby przyszło nawet odsłonić bankructwo niektórych żywiołów społecznych; to i ten wzgląd me wstrzyma zaiste rozpoczętej regulaevi Lecz cóż ma za związek Romans z temi wszystkie mi hypotekami? Owa wiotka istota, brzydząca się szpargałami, którą lada kurz aktowy jużby odpędzić potrafił, czegóż tu od mej żądamy? Otóż w lem ogoliłem dążeniu wieku naszego ku jawności i regulacyi, ma Romans właściwe sobie posłannictwo. Jest on fantastycznym wierzycielem, pieniaczem z urodzenia i z powołania, skorym do zapisywania ostrzeżeń hvpotecznych, gdzie tylko mu moźnośl jakiejkolwiek pretensyi zamajaczy. Ani wątpić, że największa część owych ostrzeżeń jego upadnie, albowiem i największa część pretensyi jest urojona, a tak nieraz społeczny nasz pieniacz z kwitkiem sobie odejdzie. A przecież ktokolwiek pragnie normalnej regulacyi, komukolwiek porządek jest miły, (en, radnie rad, dozwalać musi wpisu naj dziwaczniej szych cza mrozy. W nocy 27. Stycznia było 26 stopni mrozu według R., a następnej nocy tyleż. Po łagodnej dotąd zimie, przykrą się nader ta zmiana wydaje, mróz bez żadnego wiatru. Pod biegunami największe zimno wynosi podług Anglika Scoresby około 40 stopni, a więc tylko o 14 stopni więcej, aniżeli u nas w dniu 27. Stycznia. Zapomocą zgęszczenia pewnych gazów można zimno doprowadzić do 70 i 80 stopni, lecz takiego zimna nie masz w naturze. Z nad granicy rossyj ski ej, d. 30. Stycznia. - W Prusach jest rzadką rzeczą, żeby się garnizony zmieniały, z tego powodu mnóstwo podoficerów żeni się z córkami obywatelskiemi. Zupełnie iuaczej jest w Rossyi, tara wymaga interes absolutnego rządu, aby był przedział między obywatelem i żołnierzem. Jedna brygada, która stała przed pólrokiem w Litwie, dziś stoi w Kaliskiem, a na wiosnę pośpieszy zapewne nad czarne morze. Wojsko z obywatelami nie powinno się zapoznawać. *Na rozkład tegorocznych garnizonów szczególniej wpłynął nieurodzaj w niektórych guberniach. Gubernie dotknięte nieurodzajem zupełnie są ogołocone z garnizonów, w ostatnich zaś miesiącach zeszłego roku zebrały się znaczne wojska na zachodniej granicy pruskiej, gdyż te części mają według podań rossyjskich mieć najwięcej zapasów żywności. Według rozkazu namiestnika mają żołnierze przynosić żywność na kwatery lub za nią płacić, gospodarz obowiązany tylko dać ogień, wodę, sól i kwaterę. W końcu tego rozkazu znajduje się życzenie wyrażone, ażeby gospodarze dostarczali też bez żadnej zapłaty żywność żołnierzom, przytćm jest zalecone wójtom, burmistrzom i dziedzicom ażeby się starali temu życzeniu zadosyć uczynić, bez używania przecie gwałtu. Kto ze szlachty dyplom z heroldyi otrzymał z wymalowanym herbem, wolny jest od inkwaterunku, a że takich jest najwięcej , przeto cały ciężar inkwaterunku ciąży na chłopach i mieszczanach. Dwory są wolue od inkwaterunku. Chłop polski litościwy jest na bliźniego i gościnny, nie może przenieść na sobie, ażeby żołnierz chociaż przezeń nienawidzony z głodu umierał, podziela się z nim jak może swą misą kapusty. Wiele żołnierzy jest rodem z Litwy lub Polski, z nimi chętnie zasiada chłop polski. Lecz w końcu pokaże się, że przed żniwami we wszystkich wsiach nie będzie czćm posilić żołądka. Obok rekrutowania jest to druga okoliczność, która chłopów nadzwyczaj gniewa: ale dopóki organizacya dotychczasowa armii rossyjskiej potrwa, ani myśleć o zmianie. F r a n c y a.

Paryż, dn. 31. Stycznia. Rząd perski oświadczył posłowi francuskiemu przy dworze Tehcrańskim życzenie, aby stosunki zos>tały handlowe między wyspą Oourbon a portem Bender Buschir w zatoce perskiej zawiązane j wydano roskazy w Persyi, ażeby francuskie okręty przypuszczane zostały pod najkorzystniejszemi warunkami. Thiers od niejakiego czasu unika cierpkości w mowach naprzeciw Guizotowi, którą dawniej się odznaczał. Dorozumiewają się przeto, że Thiers nie mogąc się doczekać na ławach opozycyi ministerialnej teki, po pięcioletnich usiłowaniach, stara się teraz dojść do celu zamierzonego przez zgodę. 2 widokami Guizota.

J ournal des debats oświadcza, że wcale się nie dziwi, czemu izba deputowanych przypisuje tak nadzwyczajną ważność pytaniu uniwersyteckiemu. Publiczne nauczanie jest równocześnie teraźniejszością i przyszłością. Najmniejsze zmiany wywierały nieodparte wpływy. Pytanie uniwersyteckie jest pytaniem żywotne m w tej chwili, inne pytania są pytaniami stronnictw. Z Thiersem zgadza się to pismo zupełnie, oświadczając się przeciw

sem o s t r z e żeń, pozostawiając stronom dalsze rozprawianie się u właściwych sądów. Niechaj cię więc nie zraza, pieniaczu, sarkanie palcstry! Bocianie, oby cię skrzek żab nie odstraszył! Takie twoje przeznaczenie, - cza sem śmieszne, - czasem wysokie, - pilnuj go! Lecz poinnji na jedno, bo lo dla ciebie warunek żywotny: Cokolwiek czynisz, cokolwiek mówisz, czyń i mów z d o b r ą wiarą. Dobra wiara cię zbawi. Dla niej wszystko ci przebaczym? N'icch cię szlachetny gieniusz poczyi strzeże od owej drogi zatracenia, którą jest rozpusta. ... Boć młody jest jeszcze Romans, i dla tego mamy prawo tak się do niego odzywać. Wszakci niedawno jął się na prawdę przeznaczenia swego, wszakci niedawno rozszerzył on widokrąg wzroku swego, poznał godność własną i sam siebie za igraszkę poczytywać przestał, Od tejlo chwili dopiero stał się islotnein dziełem sztuki, od tej chwili cOstał potęgą. 1 ten wzgląd właśnie wzbudza w nas pobłażanie dla tylu dostrzeżonych usterek, inaczej bylibyśmy surowsi Młodociane przeto kroki jego w nowo otwartym zawodzie, nie powinny nas ani zrażać ani przerażać, boć wiadomo, że młodość wybujać musi. Pomnąc na wiek romansu, nie naglijmy też jego dojrzewania. Wyrost stocznie pędzony przesileniem grozi. Któż tedy od niedorostka żądać będzie mezkiej dojrzałości? A cóż dopiero, jeśli ów niedorostek (jak to się dzieje w owej literaturze, która zpomiędzy obcych zawsze nam była i jest najprzystępniejszą;) jeżeli ów niedorostek w świecie wiecznych pokus żyje i upajającem ciągle oddycha powietrzem? Jeżeli przekupniki i lichwiarze umysłowi do ciągłych go zbytków i nadużyć poduszczają! Raczej dziwićby się można samorodnej jego sile, iż tyle wytrzymać zdoła. Jakoż, czyliź nic dziw, że tarosporządzeniom ministra. Żałuje przecie, że te przeciągłe dyskussye do niczego nie doprowadzą. Złe się dokonało, rozporządzenie z 7. Grudnia mamy, dyskussya je niszczy, lecz zanim prawo natomiast inne wydane m zostanie, uniwersytet zachwiany w swych posadach trzymać się będzie tylko własną siłą. Minister wojny wydał roskaz, aby do gmachów cytadeli w Laon przeniesiono arsenał i materyaly potrzebne do obwarowania tej fortecy. Przed końcem roku wszystkie zostaną pokończone roboty w tej cytadeli, tak że jw roku 1847. już garnizon wojskowy tam się sprowadzi. Pan Dupuch jak wiadomo podał się do dymissyi jako biskup Algierski i udał się do klasztoru trapistów w Staoueli w Algieryi. Akbar donosi, że biskup do tego kroku spowodowany został z niedostatku pieniędzy, w których zostaje biskupstwo w Algierze, którego passiva przechodzą parekroćstotysięcy franków. Przed dwoma miesiącami kupił biskup wioskę położoną przed Porte Neuve w Algierze za 100,000 fr., lecz summę knpna nie mógł wypłacić. Trapiści w Staoueli starali się herbatę w Algieryi przyswoić i doświadczenie ich zupełnie się udało, tak że i w innych miejscach postanowiono chodować tę roślinę. Michelet wydał nowe dzieło, pod tytułem Lud i wczora rozpoczął swe prelekcye. Czytamy w Echo: Posiadamy w Paryżu 50 dzienników, a przy nich dwie mównice, a na tych mównicach 500 do 600 ludzi mówiących, a jednakże pomimo tej nieustającej jawności, ministrowie jeszcze znajdują sposobność oszukania kraju w rzeczy najwięcej go obchodzącej, to jest w stanie wojsk w Algieryi. Co więcej, kraj pozwała się oszukiwać nawet w tym tuk ważnym punkcie, tak, że nic wiadomo czemu się więcej dziwić, czy cynizmowi ministrów, czy dobroduszności publiki. Raport generała Levasseur dowodzi, źe przeszliśmy całą zuchwałość kłamstw bulctynowych. Odczytajcie tylko ten raport. Mówi o klęsce, szukacie jakiej natury była ta klęska: dochodzicie do końca z obawą: nic nie widać, wiecie tylko, że coś okropnego się zdarzyło; ale tajemnica jest głęboką, prawda ginie w straszliwej chmurze. Ten sposób przemawiania do Francyi znieważają, obraża; lecz któż temu winien, kiedy Francya znosi te zniewagi. Od lat dziesięciu mówią nam, że wszystko idzie dobrze, że posiadanie Algieryi jest zapewnionćm, że wojna jest sławy pełną, że kolonizacya się rozszerza, że nieprzyjaciel znika przed naszym orężem, źe marszałek Bugeaud jest wielkim bohaterem, że pustynia została zwyciężoną, że cywilizacya francuzka panuje nad barbarzyństwem itp. I oto po tak niesłychanych wykrzyknikach tryumfu. potrzeba ukrywać klęski tak wielkie. Nasi żołnierze, nasi bracia wyczerpują swe siły w wojnie bezprzykładnej; w czasie zimy pędzą ich na wyprawy w góry bez żywności, bez namiotów, bez komunikacyi, a to tylko dla spełnienia czynów niedorzecznych, by zuchwałość miała się czein szczycić, a dworactwo sławić. Ci nieszczęśliwi pełni odwagi ruszają i już to Abd el Kader liczbą ich przygniata, już to góra zasypuje lawiną. To jednakże nic nie znaczy, buletyny nie przestają wam mówić, że usposobienie moralne wojska było wyborne, że pustynia jest zwyciężoną, a pan Bugcaud jest zawsze wielkim geniuszem wojskowym. - A Francya co robi? Francya milcząca, nieporuszona słucha tylko; moŻUa powiedzieć, że to ją wcale nic obchodzi. Ale patrzcie, oto pana Rondeau obrano deputowanym w R o u e n , a dziś w T u i l e r i e s wielkie widowisko Wilhelm Tell. Q zaiste jesteśmy wielkim ludem.

Anglia.

Izba niższa. Posiedzenie 2 7. Stycznia. - Wracamy do roofrymarka lileracka zostawiła dotąd geniusz pani Sand tak wzniosły«l, a ploro jej tak mało jeszcze skalane m ? Czyż nie dziw, źe nie rozstroiln jeszcze do szczętu dzielnego temperamentu Eugieniusza Sue? B«, że Balzakowe zdrowie wkrótce tym złowrogim dla ducha wpływora ulegnie, źe Dumasowa muza, nieskończenie poduszczana, prz. yjffiiC "0 usług swoich mnogą liczbę cicisbeiów; źe tutti qvanti nareszcie, jakoby skazaue gladyatory, jedni po drugich %\ fcuillclonowym cyn*u padać będą otiarą romansoźerstwa ludu, tego się łatwo było domyśleć. Ale czyż idzie za tein aby sam Romans fflia' konać w ostatnich podrygach owych szemierzy? Albo czyż idzie za tćm, aby miał być pozbawiony wieku męzkości i prawdziwej do j r z a łoś c i, i z pustot młodocianych miał wpaść znienacka w niedołężną zgrzybiałość? Przestańmy (eź przywiązywać losów wszech istot duchowych do osób lub nawet tylko o"sóbek. Te zchodzą z widokręgu, a idea, której były piastunkami, zostaje, i wznosi się, unoszona coraz nowemi skrzydłami, których jej nigdy nic zabraknie, dopóki nie dokona przeznaczenia swego. Tak też i reprezentanci Romansu ginąć i rozbijać się mogą, a przecież on żyć będzie, bo nia przed sobą nowe pokolenie duchów. Być bardzo może, iż ani Georges Sand, ani Sue, ani Dickens, ani D'Izracli, ani Laube, ani K6nig, słowem żaden z dotychczasowych jego koryfeów jakiej bądź barwy, lub jakiego bądź narzecza, nie zdoła mu już dalszej utorować drogi, ani mu wyższego przysposobić szczebla. Idzieź tedy za tćm, aby już sam romans nie miał doznać świetniejszej przyszłości? Kto w wszech«ładztwo gicniuszu wątpi, ten zwykle myli się w rachubie.

(Dalszy ciąg nastąpi.) cił minister naprzeciw różnym odcieniom izby, jako też zagranicy, która reformą tą dotkniętą zostanie. Peel w te słowa odezwał się: W skutek poleceń od tronu, mam zamiar poddać te cła rewizyi, które są nałożone na rozmaite przedmioty płodów i przemysłu innych krajów. Położę także za podstawę mojemu przedsięwzięciu zdanie zawarte w mowie od tronu, iż zniesienie zakazów i zniżenie opiekuńczych ceł mądrą jest polityką, że ich bronić niepodobna, a ktoby chciał politykę dawną utrzymać, powinienby tego dowieść ze względu na pożytek publiczny lub sprawiedliwość. W ostatnich trzech latach znacznie powiększyły się dochody państwa, mimo zniżenia podatków, a to przez poszukiwania pracy, rozszerzony handel, większe wygody, zadowolenie i spokojność w naszym kraju. Nie mówię t u, iż te błogosławieństwa sprowadziła osobna polityka, lecz polityka używaniu tych nicoszacowanych dobrodziejstw towarzyszyła; polityce przyjętej przez izbę niższą przypisać należy te dobrodziejstwa, wypływające z zniesienia zakazów i zniżenia ceł; Izba oświadczyła się zawsze zgodną z tern rzeczy widzeniem. Równocześnie zwracam przytem uwagę na poleconą przez królowę ostrożność, ażebyśmy idąc za zasadami zgadzającemi się ze zdrowym rozsądkiem, nie stracili z oczu publicznego kredytu i skarbu nie przywiedli o niepowetowaną szkodę, tudzież nie nadwerężyli wielkich interesów kraju. Tu podał minister wnioski o zniesienie lub zniżenie ceł rozmaitych, a pocieszając stronnictwo rolnicze za zmiany praw zbożowych widokami przyszłych polepszeń gospodarstwa i ulgą w rozmaitych ciężarach na rolnictwo nałożonych, zwrócił się ku zagranicznym interessom: Pozwólcie mi teraz dokończyć dwiema uwagami, jedna z nich łączy się z naszą zewngtrzuą polityką i z interesami naszego handlu z innemi narodami, a druga dotyczy naszego stanu wewnętrznego. Przyznaję otwarcie, iż przy tak znacznćm zniżeniu ceł od płodów i fabrykatów zagranicznych nie mam powodu do przypuszczenia, że tak samo postąpią i inne kraje i pójdą za naszym przykładem. (Słuchajcie! Słuchajcie). Znużeni nieustannemi lecz płonne mi usiłowaniami w zawieraniu traktatów handlowych, postanowiliśmy baczyć na własne interessa, (Poklask ze strony opozycyi), i nie chłosta"ć siebie zarazem z innemi krajami, przez zachowanie wysokich ceł'i nieprawny handel. Z tego powodu nie wdaliśmy się z żadnym obcym rządem w układy. Wcale nie zaręczam, żeby Francya w odpowiedni sposób swoje cła zniżyła, równie jak Rossya, aby się wy wdzięczyła, za zamieszone cło od łoju. Moglibyście mój plan zwalczać zapytaniem, po co ta zbyteczna chojność, po co znoszenie tych wszystkich ceł, za które nie można oczekiwać wywzajemnienia się? Powiedzą może, iż od czasu, jak zagraniczne państwa otrzymały u nas celne korzyści, nie tylko że nie poszły za naszym przykładem, ale co prędzej nałożyły na wyroby angielskie cła uciążliwsze. Lecz jaki skutek wywarło postępowanie takowe, na nasz wywóz? Stawiliśmy czoło tym regulaminom celnym obcych krajów, a nasz wywóz znacznie się powiększył. Działaliście tak, anie inaczej, nie zważając na pomoc obcych krajów, bo z powodu ostrych regulaminów celnych i trzechkrotnych linii nadgranicznych, przemycarze najlepszymi byli waszemi spedytorami» a może i z tego powodu, iż utrzymywanie celników i straży nadgranicznych powiększały podatki publiczne, które ciążąc na kraju podnosiły przeto wyższo ceny produkcyi, tak iż obce wyroby mogły wytrzymać współzawodnictwo. Wasz wywóz, mimo wysokich ceł obcych i niewdzięczności tych krajów, ciągle wzrasta. Przez zniesienie cła wewozowego od płodów surowych, przez współzawodnictwo z wyrobami zagranicznemi dośliście do tej doskonałości, że nie tylko stawiliście czoło na targach obcych swym spółzawoduikom, ale jeszcze wysadziliście ich z tych targów zupełnie. (Słuchajcie! Słuchajcie!). Mimo nieprzyjazną taryfę za· .rnnicy, pomnożył się nasz wywóz od czasu zniżenia ceł naszych, o 10 milionów funt. szt. Wreszcie spuścić się możecie. że wasz przykład znajdzie nakoniec naśladowców. Często brano was za przykład w systcmacie ceł zakazowych, brać też was będą za przykład wolności handlu, me tak ministrowie handlu, jak zdrowy rozum ludu, wielkiej ftiassy konsumentów, który zmusi swe rządy do naśladowania Anglii. Już w tćj chwili okazują sic tego pOZliabi. Już w Stanach Zjednoczonych niknie z tej strony nieprzyjaźń. Sekretarz skarbu oświadczył kongresowi, iż Anglia cła zmniejszyła i że to poprowadzi do zniesienia praw zbożowych a z tego pc V odu utoruje się między Ang1ift a Unią zupełna wzajemność handlowa. Toż samo dzieje się w Neapolu, gdzie zasady wolnego handlu zaczynają przeważać. Równie nie obawiam się, aby i inne kraje nie pomyślały o zniżeniu ceł swoich. Norwegia i Szwecya je zniża, a nawet Austrya już nie chce naśladować restrykcyjnej polityki obcych mocarstw. Spodziewam się, że taka wzajemność między narodami przyłoży się do pokoju powszechnego. Nie należy przytem przepomnieć, że teraz wystawieni będziemy na niebezpieczne współzawodnictwo obcych narodów ze względu na naszą przemysłowość. W czasie wojny nasze ręee zaopatrzały wszystkie narody. Pokój utworzył nie tylko nowych konsumentów, ale te« bardzo ważne interessa fabryczne zagranicą. Chcąc zatrzymać nasze pierwszeństwo, potrzeba nam niezaniedbywać korzyści, które nam to zapewniają pierwszeństwo. Jestemtego przekonania, że dostatek i taniość żywności głównym jest bodźcem do pierwszeństwa w handlu i czynności fabrycznej. (Słuchajcie!) Sądzę, ze nagromadzanie bogactw t. j. powiększanie kapitałów, głównym jest żywiołem i środkiem, naszej długoletniej świetności. Przez dostatek żywności zabezpieczamy bogactwa, pomnażamy wprost dochody państwa, a tem samem utrwalamy moralność ludu. Z tych najwyższych względów wzywam was, dajcie nam pomoc. L o n d y n, d. 3 O. Stycznia. - Królowa znajdowała się dziś wpołudnie w pałacu Buckingham na tajnej radzie, na którą przybyła większa część ministr iw i wyższych urzędników państwa. Rozprawy wczorajsze parlamentarne były w obu izbach bardzo zajmujące. W izbie wyższej żwawo nacierał ksiąze Richmond przy sposobności podawanych petycyi i ganił politykę handlową rządu, której żaden gentry, żaden dzierżawca nie pochwala, (bo tracą swe przywileje). Lord Kinraird bronił ligę przeciw-zbożową, naprzeciw księciu Richmond, poczem lord Grey nowy członek izby i głowa stronnictwa wigów powstał i otworzył swe zdanie względem zamiarów rządu. Pochwalał zaprojektowane środki, z wyjątkiem odłożenia do trzech lat zniesienia praw zbożowych. Zasada przywileju opieki jest błędem. Im więcej zasady zdrowegoro zsądku wchodzą wżycie, tem lepiej dla kraju. Poczem na wniosek hr. Dalhousie wyznaczono komitet, który ma się naradzić względem towarzystw kolei żelaznych. Wczora z rana dotknęła miasto Bristol powódź z burzy pochodząca, jakiej od stu lat niepamiętają. Woda tak nagle na 53 stóp podniosła się, że całe niziny zalała i zabrała ze sobą mnóstwo bydła. Niemcy.

Z nad Nekaru, d. 29. Stycznia. - Na dzisiejszóm posiedzeniu izb podano znów wiele petycyi przeciw i za wolnością wyznania Zittla. Ultra - montani wszystkich użyli sposobów, aby poburzaniem gmin ustraszyć izby, i chwytają się w tym celu wszelkiego środka. Pomiędzy młodzieżą szkolną rozsiewają pisemka przeciw Rongemu i namawiają baby i dziewczęta do podpisywania protestów przeciwko herczyi, a pomiędzy ludem łatwowiernym rozszerzają opinią, że mu chcą odbierać gwałtem jego religią. Ta sprawa tak się ma, że niej eden lęka się przyszłości. - Fanatyzm pospólstwa raz obudzony nie tak prędko ustaje, a przytem nie jest to przyjemną rzeczą z kobietami dysputować o wolności religijnej, choćby była i zapewnioną przez konstytucyą. Przy rozbieraniu kwestyi o pocztach badeńskich pokazała się niejedność w opozycyi w tem, iż mieszkańcy miast leżących po nad głównym traktem nie chcieli uważać poczty jako monopolu państwa, a bronili konkurencyi i chwalili prywatne i tańsze przedsięwzięcia z omnibusami: przeciwko temu podnosili głosy mieszkańcy obwodów odległych utrzymując, iżby przez to mieli wszelką komunikacyą przeciętą. Bo żadne towarzystwo nie będzie jeździć w dyrekcyi takiej, na której zamiast otrzymać dywidendę, miałoby tylko stratę. Kto zna urządzenia poczty we Francyi, odda im słuszność; jak wiadomo, nic masz we Francyi poczty rządowej, tylko dwa główne towarzystwa (Caillard et comp, i tak nazwane Messagerie royale), które jeżdżą w głównych dwóch liniach do granicy, nie troszcząc się bynajmniej o połączenie małych miast prowineyalnych ze sobą: a przytem nie pozwalają, aby obok nich podniosło się jakie małe towarzystwo, a takim sposobem mieszkańcy prowinsyi znajdują się jakby w S yberyi. Monachium, d. 27. Stycznia. - Na wniosok barona Closeu przedsięwzięła dziś Izba jednogłośnie wyjawić życzenie, aby i w 7 dawniejszych obwodach wprowadzonem zostało publiczne i ustne postępowanie sądowe, jakie exystuje już w palatynacie, i aby w tym celu porobić projekta do prawa. Deputowany p. Willich oświadczył przy tćj sposobności, iź on to tylko uważa za życzenie, które nie przyjdzie do wykonania, póki teraźniejsze ministeryum pozostanie. Augsburgska gazeta pocztowa pisze z Monachium; 26. Stycznia. Dziś zajmuje się Izba wnioskami księcia Wede tyczącymi się klasztorów i quarta pauperum et scholarum. Posiedzenie było niespokojne. Wniosek o zaprowadzeniu znów kwarty szkolnej i dla ubogich został odrzuconym, ale 23 głosami przeciw 15 przyjęto wniosek referenta, aby rząd miał nadzór nad temi zakładami.

Austrya.

Wiedeń, d. 3. Lutego. - Na drugi dzień po przybyciu rossyjskiego kanclerza hrabiego Nesselrode, odbyła się konfereneya między nim, księciem Metternichem i papieskim nuneyuszem we Viala Prela. Zdaje się, że nasz dwór chce dwory rossyjski i papieski pogodzić ze sobą. Ale jak słyszymy od osób dobrze zawiadomionych, ma dwór rossyjski z całą surowością dozorować ka tolicyzm w Polsc e. Opisują duchowieństwo polskie, jako żywioł oddany zupełnie rewolucyjnym zasadom i dla tego można było przewidzieć wypadek podróży do Rzymu. Władze nie mąją odtąd dopuszczać się gwałtów, ale ani myśleć nie można, aby jakakolwiek zmiana nastąpiła w rossyjskich prawach wydanych naprzeciw kościołowi katolickiemu. Rzym, d. 1&. Stycznia. - Generalny wikaryusz katolickiego kościoła, kardynał C Patrizi, d. 14. t. m. wydał ogłoszenie do mieszkańców Rzymu, które w wiernein tłumaczeniu tak brzmi: »Wiele z pobożności znanych osób prosiło nas usilnie o pozwolenie odbywania solennego nabożeństwa nowenny w kościele deI Gesu, aby błagać Najwyższego o rozszerzenie i pomyślność kościoła katolickiego w Anglii. Ojciec święty · nie tylko zadość uczynił pobożnej proźbie, ale nawet wiernym, którzy w tem będą mieli udziałj za każde uczęszczanie 3 O O dniowy częściowy odpust obiecał, jeźli tylko podczas nabożeństwa pójdą do spowiedzi i przystąpią do sakramentu ołtarza. T o nabożeństwo dziewięciodniowe zacznie się 17. t. m. godzinę przed południem w wyżej wymienionym kościele. Obyście, Chrześcianie, zwrócili uwagę na ten ważny i szlachetny cel, dla którego zanosić się mąią modły do Najwyższego, albo obyście obrachowali, co możecie zyskać przez święte odpusty, przez które karę, którąśmy winni ponosić za grzechy, skrócić można; dla tego musicie mieć udział w tych nabożnych ćwiczeniach i prosić Dawcę wszystkiego dobrego i Qjca miłosierdzia, aby oświecił ów kraj i jego mieszkańców, i zlał na nich te łaski, które my modłami chcemy uprosić.

Turcya.

Listy z Uskup z 24. Grudnia i z Scutari w Albanii z 2. t. ra. donoszą, ze w skutek poufałego pisma cesarsko-austyackiego vicekqnsulatu w Scutari do Selima baszy w Uskup, w którym wychwalają postępowanie Seraskiera w Jakcowie w sprawie z prześladowanymi tajnymi katolikami, Selim z początku bardzo się rozgniewał, iż postępowanie jego się rozgłosiło, później jednak zmienił cokolwiek cierpienia tych nieszczęśliwych. Tychże bowiem żywiono bardzo skąpo suchym chlebem i zmuszano okutych w kajdany do robót publicznych, co w skutek onego przedstawienia ustało. Dnia 20. Grudnia przywołano ich na nowo do Selima, któremu odpowiedzieli, że

pierwej się w kawały dadzą porąbać nim przestaną być katolikami., Spodziewają się wszyscy, że jeźli i inne konsulaty rezydujące w Salonichi ujmą się w tej sprawie, Selim nakoniec wypuści na wolność prześladowanych, przez coby reszta 2 O O familii odważyła przyznać się do wiary katolickiej. Ameryka.

Parostatek »Cyklops« który opuścił 23. Grudnia Rio Janeiro przywiózł do Liwerpolu ważną wiadomość, że baterye Rozas nad Parana 20. Listopada przez złączoną angielską i francuzką flotę zburzone zostały w bitwie, w której z obydwóch stron wielu ludzi życie utraciło. Bój trwał cale 7 godzin, ponieważ baterye dobrze były opatrzone, i zbiegi europejscy czynili służbę, a łloty nacierające składały się tylko z małych okrętów i brygów. Szańce były bardzo mocne, a europejscy inżynierowie dowodzili zapewne przy ich obronie. Ogień z okrętów na baterye poparto jeszcze attakiem wojska wysadzonego na ląd. Nad wieczorem oddziały, które wylądowały, opanowały baterye po zapalczywym boju, a osada tychże przestała się bronić i opuściła miejsce. Dnia 2 1. z rana jeszcze więcej wojska wysadzono na ląd, które baterye zupełnie zniszczyło. Prawie wszystkie działa zrujnowano lub w rzekę wrzucono, tylko 10 armat spiżowych, które zostały w całości, wzięto na okręty połączonej łloty. Przez dzień 21. Listopada pozostało wojsko wysadzone na brzeg na lądzie a nieprzyjaciel wcale go nie napastował. Strata Argentyńczyków nie da się obliczyć, gdyż wozy ciągle odwoziły zabitych i rannych. Ponieważ w jednej bateryi znaleziono 250, a w drugiej 15 O zabitych, liczono ich stratę najmniej na jeszcze raz tyle. Francuzi mieli 18 zabitych i 70 rannych, Anglicy 10 zabitych i 25 rannych; poległo także 3 oficerów. Angielski kapitan Stotham dal fraucuzkiemu kapitanowi Trehouart i jego ludziom na piśmie, że w tym dniu zasłużyli na nazwisko »mężnych«. Zdaje się, że to zwycięztwo odniesione w bliskości Obligado siłę p. Rozas osłabi, a bardziej jeszcze jego wpływowi zaszkodzi.

Stosownie do doszłych innie od kilku dziedziców wezwań, podaję niniejszem do publicznej wiadomości, iż obok odpowiedniego rzeczy i miejscowości wykonania zakładów irrygacyjnycb, jakoteż zakładów zawoduienia i osuszania, takie bicia rowów w następujących dymeusjach podjąć się gotów jestem i wprawdzie: «) l stopy wierzchniej szerokości, 1 stopy głębokości i stosownejszerokości dna za stopę bieżącą w cenie 6 fen. dito 1 sgr. dito 1.( « dilo 2 .< dito 2' « dilo 3 « dilo 3J « dito 4 » podwyższają według stob) 2 stóp dito 3 « dilo d) 4 « dito 5 « dilo ) 6 « dito g) 7 · dito h) 8 « dito Tylko w razie większej sunku cen powyższych. Polecając się do wykonania podobnych robót przy zaręczeniu skorego i rzetelnego dopełnienia przyjętych zobowiązań, upraszam panów posiedzicieli dóbr w departamencie Poznańskim najuniżenićj, aby raczyli obznajmić się z powyższą zapewne tanią taxą. Połajewo pod Ryczywołem, dnia 5. Lutego 1846.

W. Werchann, upraWIacz łąk.

1-1- stopy 2 stóp 2 « 2 « 2 « 2 « 2 " głębokości i szerokości

OBWIESZCZEME.

Z poleceuia władz wyższych mąją być królewskie zarosłe wierzbowe przy Tumie w Poznaniu od do. 1. Kwietuia r. b. wydzierżawione na sześć po sobie następujących lat, a to sposobem licytacyi, z zastrzeżeniem potwierdzenia przez wyższe władze. Termin w tym celu wyznaczonym został na czwartek dnia 19. Lutego r. b. przed południem o godzinie lutej na Tamie pod Nr. 1. w gościńcu pod czerwonym dzbankiem, na który mających chęć dzierżawienia wzywamy niniejszem, nadmieniając, że warunki dzierżawy inogą być przejrzane u podpisanego w godziuacb przcobieduich od 9. do 10., jakoteż w dniu licytacyi. Poznań, dnia 17. Stycznia 1846.

S al t z ma n u, Inspektor robot hidraulicznych.

Niniejszem mamy zaszczyt uwiadomić Prześwietną Publiczność, że nabywszy na swoją własność księgarnią, skład nót muzycznych, drukarnią i litografią dotąd pod firmą E. ba mb eck tu w Poznaniu C.systującą, takową pod własną swoją frrmą Schirmet- rP BredulI w nowym lokalu handlowym przy ulicy Wilhelmów ski ej w Hotelu Drezdeńskim otworzemy. Z ufnością polecając ten nowy nasz zakład łaskawej w z g l ę d n o ś c i łączemy zapewnienie rychłej i rzeteluej usługi. Poznań, dnia 9. Lutego 1846.

L. Schirmer. R. BredulI.

dito , dito dito dito dito dilo dito rowów ceny sięo d prowadniki rumatyzmuzwane: orjentalne amulety przeciw rumatyzmowi, słabsze wraz z instrukcją po 10 sgr., mocniejsze po 15 sgr. Te odprowadniki rumatyzmowe są doświadczoną prezerwatywą i środkiem przeciw cierpieniom uerwowym i rumatyzmowyin, przyciągając z dotyczącyeh organów bez bólu zbytni w ciele płyn elektryczny, który rodzi krwistość i przez przedrzaźnienie systematu nerwowego rozmaite cierpienia nerwowe i rumatyzmowe. Skuteczność tego środka przeciw chronicznym i szybko przebiegającym rumatyzmom i cierpieniom nerwowym, jako to: bólowi głowy i gardła, bólowi zębów, źganiu w uszach, boleściom w piersiach, krzyżach i lędźwiach, rwaniu w członkach, kurczom (konwulzjora), tudzież przeciw kongestjom, palpitacji serca, bezsenności, róży i innym zapaleniom, tępemu słuchowi itd., już przez znanych lekarzy, którzy go u swych pacjentów z pomyślnym wypadkiem zastosowali, została poświadczoną, jako to przez Pana Dra Bureaud Rioffrey w Londyuie, który pierwszy, pomyśluemi wynagrodzony rezultatami, doświadczył leczenia rzeczonych chorób przez odprowadzanie z ciała zbytniej elektryczności; przez Król. lekarza oberaintowegoP. Dra. Kodcnmiiller w Auszpurgu, Pana Dra. UlImer wThuningen. Bardzo korzystnie poleca te amulety Król. Wirtemberskie pismo korrespondeucyj lekarskich w toinie XII. N rze 18. na stron. 143. Dołączam tu jeszcze jedno z doszłych mnie od nielekarskiej publiczności wielu pism i świadectw, dobroć tego środka uznających.

Do . Jmci V. Juliusza Hellmuth.

Alt Scheitnig dnia 15. Listopada 1845.

Upraszam Pana niniejszem najuniżeniej o łaskawe przysłanie mi znowu odprowadnika rumatyzmoWfjtn w cenie 10 sgr , który chcę zawiesić na mej żonie przeciw duic w głowie, niewątpiąc, iż ten sam u niej mieć będzie skutek, jakiego ja po opływie dwóch godzin doznałem przeciw boleściom rumatycznym w biodrze. Nasaniprzód uczułem lekkie palenie na skórze a po upływie czasu wymienionego mogłem zun»u wychodzić, co mi dla wielkiego holu było od niejakiego czasu niepodobieństwem itd. S t ei n sky, złotnik.

(-łówii) skład na IV. Xiestwo fioriiczyłcinjedynie Panu ». I teuiakJittt. na pJaru Wilhelmewsk1f\l \v. i:i. qa rogu ulicy LipoweJ l taką B »lm zawarłem umowę, iż amulety nO,cenąch fabrycznych nrzedawac moze. Ktoby życzył w miaslach na prowincji założyć skład poboczny, niechaj się przeto zgłosi tylko do Pana S. Reniak/««. w frankowanych listach. Juliusz Hellmuth z Królewca.

Do wynajęcia.

Przy ulicy Zanikowej pod liczbą 3 są od 1.

Kwietnia r. b. do wynajęcia: kram z przyległosciauti w narożniku ulicy Fryderykowskiej, i potniesz.kanie tamże na 2giem piętrze. Berlinka I. 2861., stojąca tutaj przy upuście, jest do sprzedania. Bliższych szczegółów dowiedzieć się można w Expcdvcyi tej gazety. 5JW" Arcypiękne Mess. cytryny i apelcyny poleca tanio J. Ap p e l , Wilhehnowska ulica Nr. 9. po stronie poczty.

£X4OCX +:xxqOCX +:xx + :xxqOMO>+ :XX<DXx+xx+ + X + $ Z przyczyny wielkiego popytu wyprze- $ £ dany e t e r g a z o w y odebrał znowu & + w lepszym jeszcze gatunku i bez odoru, i * * sprzedaje funt po 4} sgr. w handlu moim * x galanteryjnym )I( $ Beer Wendet. + A+ x> > xx + xX»XX*XJI*X40C»XX4'XX»XX + xx»xx + X4» Stan Termometru i Barometru, oraz kierunek wiał, u w Poznaniu.

Dzień. 1 Stan teniioinclni Stan Wiatr najniższy naj wy i. barometru. 1. Lutego + 2,0« + 4,5» 27" 4.0'" Pohidu z.

2. + 2,2 0 + 4,7 0 27" 6,2'" Zachodni 3.» + 0,0« + O , 2" 2 7 " 9 , O " di to 4. 2,0 0 -f 3,2 0 27" 9,0'" dito 5.» + 1 , 5 o + 3 , 5 o 2 7 " 9 , 2" , di to 6. + 2,2 0 + 3,3 0 27" 8,3'" Połudn. z.

7. + 1,4 0 + 2,0» 27" 8,5'" Wschodni