Jw. 101. w Piątekdnia I.Maja 1846.

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1846.05.01 Nr101

Drukiem i nakładem Drukarni Nadwornej W. Deckera i Spółki. - Redaktor odpowiedzialny: lir. J. Rt/markiewicz.

OBWIESZCZENIE.

Najjaśniejszy Pan zaleciwszy rozwiązanie (Jimnazyum St. Maryj Magdaleny, według jego teraźniejszego składu, rozkazać zarazem raczył, aby lakowe co spieszniej na sposób celowi odpowiedni, urządzonem było. Lubo więc otwarcie tego Gimnazvom na dzień 1 m. p. obwieszczeniem Król. Prowincyalnego KollegiumSzkolnego z dnia 6 m. b. postano, wionę, w tymże dniu nastąpić nic może, jednakie nowe urządzenie jego, ile możności przyspieszonem, i o dniu otwarcia onego dalszćm obwieszczeniem publiczność uwiadomiona będzie. Poznań, dnia 28. Kwietnia 1846.

N acz elny P rez e s Wie l. Ks. P o z nańskie g o. Beurmann.

WIADOMOŚCI KRAJOWE.

Berlin, d. 27. Kwietnia. - Piękny dzień wiosenny wywabił wczoraj tysiące mieszkańców naszych na spacery, na pola zielone, ogrody i łąki, a nawet do odległych wsi. Po południu zaczął deszcz kropić, później stawał się rzęsistszym, aż nareszcie zamienił się w ulewę. Z tego powodu powstało tysiące kłopotów, gdyż nikt się nie przysposobił na gwałtowną zmianę powietrza. Wielu pozostało we wsiach, inni zmuszeni zostali wracać do domu wśród ulewy. Jeszcze wieczorem widzieliśmy tłumy rozbitków spacerowych, powracające ulicami do domu, wystawione na niesforność żywiołów srożących się z góry i dołu. - - Dziś oziębiło się powietrze przez deszcz i grad padający. - Dziś znaleziono w wodzie młodzieńca, który w pierwsze święto wielkanocne wracając z towarzyszami podchmielonymi do domu, skoczył w szale uniesienia w rzekę Spree z zielonego mostu, płynął cokolwiek, a dotknięty zapewne paraliżem, utonął. Królewiec, d. 22. Kwietnia.- W resursie miejskiej balotowano W tych dniach nad przyjęciem na członka towarzystwa prezesa naczelnego Bbttichera; przyjęto go większością głosów. Resursa ta liczy juź teraz przeszło 500 członków. Wczoraj przeczytano Doktorowi Jacoby wyrok zapadły przeciw niemu w pierwszej instancyi z powodu napisania dwóch broszur, pierwszej pod tytułem ,,<pa3 Aonia.1. @ort griebrid) «fflilbelin III." i ,,<prcJIperr im 3 <D« 1 8 4 5 . " Skazano go według . 199. tyt. 2 o. za obrazę majestatu i zuchwałą naganę praw krajowych na 2i roku więzienia w fortecy. Koo stosunku bezpośredniej fllozofti do religii i cy wilizacyi naszej. (Tyje. pet.)

(Ciąg dalszy J Natychmiast rzucono się do naśladowania jego nie w dobrych przymiotach, ale w guście fałszywym, który bez porównania więcej rozwinęli: bo natkdj6wcy zawsze tą drogą postępują. Z lej sklouności rozlanej w narodzie Roszło lo, źe Skarga został zarzucony, a w każdym zakoni«',.w K!IlI']I Parafialnym kościele, były Birkows'kiego kazania jako wzór jedyny, co swindczy uczony badacz Ossoliński. Nareszcie w całem ic» pos epowamu n.cwidzimy" najmniejszej dyplomalyki, lak właściwej zgromadzeniu. J akto, w początkach wydają dzieła najgruntowniejsze, najpopularniejsze, co dotychczas są najdoskonalszym pomnikiem jeżyka ł sposobu rozumowania naszego, a później sarni nic wprowadzają złego gustu, ale idą za powszechnym popędem. Jakże można tego chcieć, co było przeciwne całkiem ich pracom uczonym? Przy rozświtaniu nauk w czasach Konarskiego żadnego nieokazują powszechnego Foru " W hurmem .przechodzą do now,r ch _ .Y J1 w . Jeslźe jakiekolwiek stronnictwo, Moreny swoich zasad mimo najwyraźniejszej siły przeciwników nie starało się bronić? A przypuściwszy nawet, źe laki mieli zamiar, jakimźe sposobem mogliby na przekor powszechnej woli uskutecznić tak trudne przedsięwzięcie? Powiedzą mi, źe wciągnęli króla do swojej myśli: ale cóż u nas mogli królowie? Kiedy jeszcze w silniejszych czasach rządu August ożenił się z Barbarą, jakiż lo silny i zuchwały był opór! A wledy kiedy chciano ogłupić wszystkich, milczeli bez najmniejszej proleslacyi? Jaklo, ten naród, co wczasach najnie

kardy mu narodowej nie odjęto, gdyż występek jego nie pochodzi z niepatryotycznych uczuć. Wszyscy są ciekawi na powody zawarte w wyroku. Mo nas ter, d. 23. Kwietnia. - (Diisseld. gaz.) Wczoraj z rana przystąpił proboszcz w Telgte do ołtarza w tamecznym kościelne, dla odprawienia mszy św. Wziąwszy kielich do ręku, poczuł dziwny i niezwyczajny smak wina przy komunikowaniu. Ku podziwieniu obecnych parafian przelW wał dalszy ciąg ceremonii, doniósł o tym wypadku do urzędu. Po uczynionem doświadczeniu okazało się, źe wino w ampułkach zatrute. Pospieszam z doniesieniem o tern, opartćm na śledztwie urzędowem. WIADOMOSCI Z U l i A M m i .

Rossya.

o r e n b u r g, d. 17. Marca. - Podług wiarogodnych doniesień z Chiwy z d. 3 O. Stycznia otrzymanych tu wczoraj, Chan Chiwijski, Rahira - Kuli. umarł nagle na polowaniu dnia 16. S tycznia, a dnia 18. następcą po nim. ogłoszony został brat jego Bahadźan; przy tern żadne zamieszki nie nastąpiły. Druga karawana z towarami rossyjskiemi w roku 1846., która była w gotowości do wyjścia z Chiwy do Btichary, zatrzymaną została przez; rząd nowy, aż do otrzymania wiadomości z Buchary o nieprzerwaniu stosunków przyjaźni pomiędzy Buchara aChiwą; 30. Stycznia nadeszły pomyślne p tern doniesienia, a karawaua wyruszyła z Chiwy do Buchary dnia 3. i 4. Lutego.

Austrya Wiedeń, d. 25. Kwietnia. - JCKMość'najwyźszem postanowieniem.

z dnia 12. Kwietnia r. b. raczył starostę obwodu rzeszowskiego Tadeusza Lederera przenieść najłaskawiej na opróżnione przy galicyjskiem guberniura.

miejsce radzcy, a tamtejszego gubernialnego i prezydyalnego sekretarza Augusta Gerarda de Festcnburg mianować najłaskawiej starostą obwodu rzeszowskiego. L w ów, d. 25 . Kwietnia. - W przedwieczór urodzin Jego CKMości najmiłościwszego naszego monarchy, zebrał *ię cały korpus oficerów tutejszej rnilicyi miejskiej, pod przewodnictwem majora radze/ magistratualnego

wych, mógłźe być ślepym i związanym w swojein ziemskiem wszechwładztwic, kiedy szło o zachowanie oświaty i dobrego gustu, gdyby w jego massie był gust prawdziwej cywilizacyi? Widzimy, źe we Franfyi i Niemczech nie trzymali się tej zasady ociemnienia: za cóźby tylko u nas jednych mogli utworzyć tak haniebne knowania? I czy to nicwstyd jakiemu towarzystwu przyznać się, że ktoś mimo jego woli mógł odebrać oświatę, niemając żadnej legalnej władzy do rządzenia tern towarzyMwcm; prawdziwie lakie społeczeństwo niewieleby miało do stracenia.

Powiadają jeszcze, że w tym czasie kiedy u nas był gust zepsuty, zgromadzenie w innych krajach miało ludzi naj oświeceńszych, mogło więc ich przysłać dla naprostowauia zpaczonycb wyobrażeń. Trzeba wiedzieć, że Jezuici są przedewszystkiem kosmopolici i troszczą się jedynie o zachowanie religijnych zasad, a nie o piśmiennictwo jakiego bądź kraju. W tych czasach mieli oni do roboty dosyć: a wreszcie jak można żądać, aby łosi, Niemcy, Hiszpanie i Francuzi, bo z tych narodów byli zagraniczni Jezuici, rozwijali naszą literaturę, która musi być wyuikłością starań samego społeczeństwa?

Kiedy więc napotykamy tyle trudności niewytłumaczonych przy

elekeya, rozprzężenie rządu, i wrodzone nam, trzeba się przyznać, lenistwo. - Wiadomo wszystkim jak nagłe rozdwojenie w rzeczach wiary musi sprawić zamieszanie. Z początku jeszcze dopókąd nowatorowie mieli nadzieję pociągnąć za sobą lud i drobną szlachtę, pisali w rodzin Festenburg; a gdy pomieniony major, a po nim kapitan strzelców miejskich Franciszek Tornanek, w naj szczerszych wyrazach wierność i uległość obywateli lwowskich dla N ajjaśniejszego domu cesarskiego i rządu oświadczyli, tudzież nowemu pułkownikowi swemu, za usiłowania przy uorganizowaniu korpusu milicyi, poświęcenie się jego i poniesione trudy służbowe podczas ostatnich wypadków, dzięki swoje wynurzyli, ofiarowali mu z powodu uroczystości urodzin Najjaśniejszego Pana, kosztowny pałasz honorowy, z napisem na obu stronach klingi w złocie umieszczonym: »Lwowski kor pus oficerów miejskich, swemu szanownemu pierwszemu pułkownikowi w roku 1846.« Wzruszony pułkownik szczerze podziękował oficerom za to niespodziane wyszczególnienie, zapewniając oraz takowych, iż zawsze niezachwiauej wierności obywateli lwowskich ufał, i mocno jest przekonanym, ze godło takowych: »Leopolis semper fidelis« - nigdy namszonćni nie będzie, że pomyślny skutek swoich usiłowań, jedynie skutecznemu współdziałaniu oficerów i ich współobywateli zawdzięcza, poczytując »obie nakoniec za największy zaszczyt, tak zacnym i Najjaśniejszemu domowi cesarskiemu wiernie uległym obywatelom przewodniczyć.

.

,.,. ,-, ,.

, "l ·

. Z nad granicy czeskiej, d. 1/. kwietnią. -. Głoszą powszechnje, ze Austrya znagloną zostame w skutek powstanIa g.ilicYJsklego do zaCIągnienia nowej pożyczki. Od dawna przedstawiono dochody Austryi jako ranę ciekącą i utrzymywano, że gdyby były w kwitnącym stanie, niezaciąganoby od roku 1834. tyle pożyczek, z których ostatnia wynosiła 40 mil. florenów. Tymczasem papiery austryackie dobrze stoją, a nawet 4 proC. stoją nad pari. Cztery patenta wydane od 1. CzelWca 1816. co do przychodów Austryi, stanowią podAawę reform finansów aibtryackieh i są kotwicą przed bankructwem państwa, które do drzwi już kołatało. Patenta te wydane zostały w zamiarze wycofania papierowych pieniędzy z obiegu, wprowadzenia w kurs brzęczącej monety, założenia banku narodowego i utworzenie funduszu niepodległego amortyzacyjnego. Bank wiedeński jest bezwątpicnia, jednym z największych instytów skarbowych. Za jego pomocą wycofano z obiegu papierowe pieniądze, które w czasie wojny narobiono w ilości 650 milionów i które stały bardzo nisko tak, iż w skarbowości austryaekiej wielkie uczyniły zamieszanie i wielu przywiodły do ubóstwa, natomiast zaprowadził inne stalsze stosunki pieniężne. Banknoty 5 do 10 O O złt. reń. stanowią ogólny obieg pieniężny. Podczas założenia tego banku, wydał rząd kilka rozporządzeń. Przez jedno z nich zobowiązał się nigdy nie wydawać papierowych pieniędzy, lecz innych się chwytać środków. Drugiem rozporządzeniem nadał bankowi wyłączny przywilej do wydawania w obieg bankocetlów lub przyjmowania depozytów i przeznaczył mu na zabezpieczenie forszusów", traktatem paryskim należące się wynadgrodzenia, jakoteż inne kapitały, któremi korona dysponować mogła, jakoteż kopalnie cesarskie. Trzecićm rozporządzeniem postanowił rząd przyjmować bankocetle przy wypłatach do skarbu, z tego powodu trzymać się będą po cenach nominalnych. Tym sposobem wiedeński bank utrzymuje tak dalece swą reputacyą, że akcye jego do premii 80 do 100 proC. podniosły się. F r fi y *.

P a r y i, d. 23. Kwietnia. - Minister marynarki wydał rozkazy, ażeby w każdym porcie francuzkirn większym rozpoczęto budowę jak najspiesznićj jednego okrętu liniowego. Według naszego zdania, mówi Journal des Hebats, tyle znaczy to rozporządzenie, jakoby rozpoczęto budowę pięciu okrętów liniowych i jak z okoliczności budżetu marynarki przewidzieliśmy,całkiem obcych sobie, wzięli się do łaciny, aby tym sposobem działając na wyższe stany, mogli przez nie i niższe zwerbować!. Ta więc pole mika łacińska, która wszystkie ukszlałceńszc umysły jednej i drugiej strony zajęła, nielylko odciągnęła od ojczystej literatury, ale jeszcze ję zyk łaciński zrobiła u nas ualogowie piśmienniczym; tym łacniej, żeśmy się jeszcze niebyli otrzęśli z lego przesądu, kiedy Jan Kochanowski i wielu innych pisało poczye łacińskie. Z drugiej str,.ny nasze dur howieństwo, co zawsze najwięcei opiekowało się oświeceniem krajowem, niemialo czasu rayślić o niem, bo szło o sarną wiarę W śród tej polemiki i niepokojów, wśród nierzadkich napadów na świątynie, jak tu było pisać coś poiylecznogo? Za usianiem walki wszyscy naj chętniej oddali się spoczynkowi, bo siły w zapasach wyczerpały się, a droga prawdzi wego ukszlałceińa była już zawalona gruzami rupieci i drobiazgów zepsutego smaku, który zawsze rodzi się z polemiki zajadłej, szermującej obelgą, dowcipkiem i cickawemi kwestyami, a nie lak myślącej o wyją śnieniu prawdy, jak o przypięciu łatki stronie przeciwnej. Głębsi nawet i przezorniejsi, zwalając, źe Humaniści naj dzielniej wsparli reformę, zaczęli się lękać nowej naukowej dążności: a stąd nieochotnio przyjmo wali posfęp, jeżeli ten był zdziałany pizez prolestanlów. Wrócili przelo cło scholastyki, a raczej nic do scholastyki ale do leniwego bawienia się konceptami* i osobliwościami. Trudno było czego innego wymagać i uiemoźna całkiem ich winić. że dla zachowania naj droższego "skarbu wyrzekli się rzeczy uważanej przesądem wieku za niebespieczną. Zwłaszcza, że w części mieli słuszność za sobą, dążność ówczesna naukowa była racjonalna całkiem: a uie było na nieszczęście ani jednego wielkiego człowieka, co jest darom Bożym, któryby korzystając z poslępu przyjął nowsza metode na s larvch zasadach, 'Jown.« ipn Li..».»«.!, . t A h. .,;"daleko łatwiej przechowywać okręty na warsztatach, aniżeli na wodzie a przytćm mniejsze są koszta i lepiej się przechowują. Przedwczoraj rozdawano między komissyą izby deputowanych projekt do prawa o zbiegach politycznych we Francyi. Z powodu najnowszych wypadków w dawnych prowineyach polskich, życzyła sobie komissyą, aby rząd podał bliższe szczegóły tak ze względu na położenie eraigracyi we Francyi, jako też na zastosowanie wyjątkowych praw, które rządowi służą za pozwoleniem izb w każdym roku naprzeciw wychodźcom politycznym. Według wykazu urzędowego znajdowało się w upłynionyra roku 4525 \vyrhodzców, którzy ze strony państwa otrzymywali wsparcia, między nimi było Polaków 3 770 , 428 Hiszpanów, 323 Włochów i 4 nie należących do żadnej z tych kategoryi. Liczba nie pobierających żadnego wsparcia ze skarbu, będących jednak wychodźcami, wynosiła 7778 osób, między nimi było Polaków 969, 6421 Hiszpanów, 2 O 9 Włochów i 179 Nierr,ców. Liczba ogólna tych wychodźców wynosiła 12,203 wychodźców, z tych 9 wydalono tylko z Francyi z powodów, które nie mąją żadnej styczności z polityką. Kornissyą wniosła o prorogacyą owego prawa, spodziewa się jednak, że przy zamiarach przychylnych rządu zawarte w nićm zbyt surowe przepisy w ręku administracyi pozostaną bronią bezpożyteczną Komissyą otrzymała od ministra spraw zagranicznych dalsze objaśnieni;' Rząd nie spodziewa się, aby liczba wychodźców do tyle się zwiększyła we Francyi w skutek ostatnich wypadków w Polsce, aby było potrzeba nowych zażądać kredytów; gdyby jednak nadspodziewanie do tego przyjść miało, natenczas rząd chwyci się nadzwyczajnego kredytu za pomocą królewskiego rozporządzenia. W końcu nareszcie oświadcza komissyą w swojem sprawozdaniu, iż nie dopełniłaby obowiązku włożonego na nią wobec objawiającej się publicznej opinii, gdyby nie zapytała przy tej sposobności ministra spraw zewnętrznych względem obsadzenia obwodu i miasta wolnego Krakowa przez wojska austryackie, rossyjskie i pruskie. Minister odpowiedział, że otrzymał zapewnienia, iż to obsadzenie jest tylko chwilowe i wojskowe, środkiem ostrożności wywołanym przez wypadki, które ustaną, skoro nie będzie potrzeby obawiać się groźnych wypadków'. Lubo komissyą przyjęła to oświadczenie z zadowoleniem, jednak na tern poprzestać nie może i przypomina, aby ściśle wypełnione zostały zobowiązania zawarowane traktatem 1 8 15. roku, a mianowicie tak ze względu na zmienioną po dwakroć konstytneyą Krakowa, jako też na zawarowane Polakom instytneye, tudzież i na reformy przyrzeczone w legacyach papieskich, tern więcej ie Francya ma zamiar otworzyć swe gościnne progi uciekającym z swej ojczyzny Polakom. Zresztą zbyt znaną jest polityka Francyi, aby z tych wniosków komissyi miano brać pochop do nowych powstań. Generał porucznik baron Meunier, stary żołnierz z czasów rzeczypospolitćj, umarł w Paryżu w 72 roku życia swego, był we wielu bitwach za cesarstwa i kilka ran poniósł. Żona jego była córką malarza David. J ournal TAlgerie donosi: nie marny żadnej pewnej wiadomości względem pobytu Abd el Kadera. Gdy generał Jussuf ściga go w kierunku Dszebel el Azreg, zdaje się generałowi Lamoriciere, źe emir wrócił na linią Schottów, zaręczano mu że Abd el Kader pod Sidi Kalifa przeszedł przez Schott. Marszałek Bugeaud miał odebrać wiadomość, źe emirowi zabrano ezęść obłogów pod Beni Medszur i że tam wkrótce sarn przybędzie. W zachodnich częściach prowincyi Konstantyny panuje pokój, tylko w górach na północy między Kabylami daje się postrzegać pewne wzburzenie, niektórzy szeryfowie tameczni zapowiadają wkrótce nastąpić mające wypędzenie Francuzów z Algieryi. Wiadomości z okolic kopalni węgla sprzeczne do nas dochodzą. Tylekcya utwierdziła jeszcze więcej panowanie języka łacińskiego. Batory i Zygmunt, a szczególniej Sasi, nie zrodzeni na naezćj ziemi, nie mogli czuć troskliwości o język im obcy: zwłaszcza, źe wśród zamieszek i zatargów zewnętrznych, a więcej jeszcze wemnętrznych, musieli się zajmować ważniejszemi dla nich rzeczami. Tymczasem szlachta chcąc mieć przystęp do króla kształciła się jedynie w mówieniu i pisaniu łacińskim, jako języku dworskim. Ojczysta mowa ustępowała z wyższych towarzyslw i* lylko jakby na przypomnienie się wysyłała kiedy nie kiedy do dumnej łaciny pokorniulkie "swe słówka: (ak się urodził makaronizm. Może nawet do tego byli powodem cudzoziemscy królowie elekcyjni, kiórzy nieco wyuczywszy się języka lej ziemi, dla przypodobania się mieszkańcom, sztukowali się w trudniejszych miejscach łaciną: a pochlebstwo i zwyczaj przemieniły 10 w modę. Wprawdzie u nas magnaci mieli ogromny udział w rządzie i bez wątpienia mieli by silę przywrócenia oświaty: ale w tej epoce jeden drugiemu przeszkadzał i myślano więcej o innych rzeczach jak o oświeceniu. Słowem, w bezrządzie nikt nielroszczył się o ukszlałcenie narodowe: a możeż cokolwiek być bez umyślnego i ciągłego starania? Widzimy jak Zygmunt stary, syn jego i magnaci troszczyli się o postęp oświaly i jak uezcńszyeh przypuszczali do swrAo boku i nagradzali, a później lo wszystko było zostawione własnym silom. Z resztą nie darmo śpiewali jeszcze Rzymianie; źe Muzy uciekają od szczęku oręża, a u nas prawie nic więcej słychać nie było. Literatura jest lo dziecko jeżeli nie potęgi i sławy, (o przynajmniej porządku i pokoju, a u nas wtenczas i jednego i drugiego nie było; sląd i piśniienniclwo ówczesne najlepiej przedstawia swoje społeczeństwo, bo tak jest zagmatwane fraszkami, lak pełne konceptów i napuszyslości, tak »J , I . . " I - -: - I - . I - : u... I . : . - .:. . . . ." : · I. · I . " _ _ _ _ _ _ posiłki wojska do St. Etienne. Równie że nowe rozpoczęły się aresztowania. Dziś' po południu około 1. godziny przybył tu Ibrahim basza. Wielkie czyniono przygotowania na jego przyjęcie. W pałacu Elysee Bourbon, dokąd go zawiozły dworskie pojazdy, przyjmowali go minister spraw zewnętrznych, wielu oficerów dworu królewskiego i książęta. Jutro lub w niedzielę przyjmować go będzie król i jego rodzina. Izba deputowanych przyjęła wczoraj większością głosów 240 przeciw 26, projekt do prawa zniżający podatek od soli o dwie trzecie. Dziś rozpoczęła się dyskussya w izbie deputowanych nad koleją żelazną prowadzącą z Bordeaux do Cette. Projekt ten dla tego jest ważny, iż kolej tę za po* mocą systematu przekazującego nie licytacyjnego oddadzą do wykonania. Hiszpania.

M a d r y t, d. 16 . Kwietnia. - Pan lsturitz kilkakrotnie powoływanym został do królowej, lecz wypadek rozmów nie wiadomy. Eco deI Comercio donosi: Powiadają, że całe ministerstwo podało się do dymissyi, a były minister królowej Chrystyny, który powołany został do utworzenia nowego ministerstwa, tego polecenia nie przyjął. Rożne pogłoski krążą. Mówią o utworzeniu ministerstwa Gonzalez Bravo; inni twierdzą, że pan Pacheco zostanie powołanym.

Zapewniają, że rozruch w Santiago j-tż zupełnie uśmierzono i że powstańcy uszli w kierunku do Vigo i Ponteredra. Dnia 11. miało wojsko pod dowództwem generała Villalonga wkroczyć do Santiago. Inne wieści donosiły o klęsce tego generała, że został w niewolę wzięty i rozstrzelany. Stolica jest ciągle spokojna pomimo wszystkich tych pogłosko Anglia.

Z rozmaitych hrabstw dochodzą wieści o licznych zgromadzeniach dzierżawców, odbytych w czasie świąt wielkanocnych, które objawiają bardzo dobre usposobienie ludności rolniczej dla projektu sir R. Peel, a nieusprawiedliwiają wcale objawionej obawy w izbie lordów z powodu wolności handlu. Szczególniej wspomnieć należy o tak zwanćm Waterford klubie, zgromadzeniu odbytem w miejscu tegoż nazwiska, tara bowiem hrabia Essex, par torysowski, sarn wykładał zgromadzonym dzierżawcom korzyści z wielkiej fmansowej reformy sir Roberta Peel i za to zyskał wielkie oklaski i toast huczny. Mowa hrabiego objaśniała wpływ zniesienia prawa zbożowego na dzierżawców i rolnictwo angielskie; w ogóle i dosvodzila, że ztąd jak najlepsze skutki dla obu wyniknąć muszą, jeżeli tylko rolnicy swój interes dobrze zrozumieją: »Bezwątpienia, mówił hrabia, jak przy wszystkich wielkich środkach, tak i przy dzisiejszym niektóre szczegółowe indywidua cierpieć muszą, jakkolwiek ogólna massa ludu na tćm zyskuje. Szczególniej dwa rodzaje dzierżawców więcej jak ktokolwiek inny straty poniosą. Jedna klassa obejmuje tych, którzyby nie powinni nigdy być dzierżawcami, ponieważ nie posiadają żadnych kapitałów, do drugiej należą ci wszyscy, którzy wprawdzie posiadają kapitały, ale nie mąją potrzebnego zaufania i energii, by użyć tychże korzystnie dla gruntu. Tym ostatnim możemy poradzić, by całkiem rzucili swój interes, jeżeli nie chcą się wyrzec swoich przesądów i teraz jeszcze do szkoły nie powrócą, albowiem to jeszcze stracą co dziś posiadają. Ale się znajduje jeszcze klassa, która posiada kapitał i według mnie nie może go lepiej użyć jak do użyźnienia gruntu. Ci, którzy będą mieli odwagę wyrzec się starych przesadów , dla kraju i dla siebie wielkiej p omyśluości dożyją. Poznają oni, źe ich dotychczasowe zaufanie spoczywało na fałszywej podstawie, że połowa sił angielskich dla tego ginęła, że się nie znali i nie wiedzieli co jest zdolnym wydawać grunt angielski. Poznają, że teraz tylko na wielką skalę można gospodarstwo prowastwie. Sarna legalna forma obracała umysły ledwie niewyłącznie do praktyki z pogardą leorvi. Cała szlachta miała czynny udział w sprawie publicznej, i magnaci nie mogli inaczej przewodzić, jak pozyskaniem liczuego stronnictwa szlachty, klóraby ich opinie i zamiary głosem i mieczem popierała. Wszystko to byłoby pożyteczne w porządnie ukszlałconym narodzie, ale wśród zmierzchu wyobrażeń nie pomagało lecz przeszkadzało rozwinięciu się uauk. ( Uahzy ciąg nastąpi.)

-«mag» -

Kraków, dnia 26. Kwietnia 1846. - W Nrze 93. Gazety Poznańskiej, po nowinach politycznych, w których wiarogodność nie wątpię umieszczono literackie z Krakowa. Ale niestety, w opłakanym to miasto znajdować się musi stanie - gdy tylko taka z niego dochodzi nas krytyka, niego dna tego świętego i wszelkim nadużyciom nieprzystępnego imienia. Jakiś pan F. B. (zapewne Filip, bo się wyrwał jak z Konopi) po odjeździe swego kochanego koleżki, rozsiadlszy się na surowem krze śle krytyki, wyrzekł, »iz w Krakowie pismo peryodyczne utrzymać się uie może.« I ja przyznam toż sarno - ale z jakich powodów? Nad lem wprzód powinienby się p. F. B. zastanowić, i ich w czasowych okolicznościach równie, jak i w położeniu miasta Krakowa do tej pory, poszu kać. - Pierwsze bowiem nurnera Dzień. Rząd. wolne od czerwonego ołówka i pieczątki Cenzora, lud chciwie roskupił, - a dziś w Krakowie nie spojrzy na Gazetę. Musi więc między pismem, a pismem, być tajemna różnica - wpływająca na jego powodzenie, o której p. F. B. nie wie. - i z przyczyny plylkiego rozumu, - ani jej pojąć jest w stanie. Dalej - p. Julianowi Miłkowskiemu, człowiekowi młodemu wprawdzie tdolnośri. innych z al e t oprócz literaturomonii niedzić, pojmą, źe rozszerzenie chowu bydła i użycie środków nawozu tylko może korzyść zapewnić. Potrzeba powiększyć liczbę bydła uprawę roślin korzeniowych, ażeby, nie zmniejszając dzisiejszej liczby owiec, można chować bydło rogate i z bogatszego nawozu zyski ciągnąć. Sądzę, że dla nas wszystkich korzystniej będzie sprzedawać 4 kwartery po 40 szylingów z jednego akra, jak 3 kwartery po 50 szylingów z takiej, miary gruntu. Również i do tego dojść, możemy w chowie bydła, że rolnik angielski będzie mógł sprzedawać je o dwie trzecie taniej jak dotąd; albowiem, kiedy dziś wiele osób w Anglii dwa tylko razy na tydzień mięso jada, wówczas jadałoby je trzy lub cztery razy, a tak rolnikowi zwiększenie liczby konsumentów taniość produktów by wynadgrodziło.« Hrabia mówił jeszcze o zbawiennym skutku nowego bilu na przemysł fabryczny i o związku przemysłu z rolnictwem i wniósł następnie z okrzykiem prryjęty toast na cześć klubu Watterford. Nędza klass ubogicłi w Irlandyi coraz mocniej się objawia i wyrodzi niemałe trudności. W zeszłym tygodniu np. statek mąką naładowany, płynący po rzece Clare z Eonis do Limerick, został napadnięty przez czółno obsadzone przez 9 ludzi zbrojnych i zupełnie zrabowany. Rozbójnicy rzeczni już sześć godzin byli w posiadaniu statku i zrabowali mąki za 25 O funt. szt. - Rozdzielenie maisu przez gabinet w szpitalach nagromadzonego, napotyka na liczne trudności co do formy w rozdawaniu. - Z resztą pomiędzy łatwowiernym ludem puszczono wieść, że mais jest zatruty i źe oranżyści chcą w ten sposób pozbyć się uboższych klas s ludu. W wielki czwartek ze 2000 ludzi zebrało się na pagórku Torry w baronii Cocham, zatknęło chorągiew jako znak zebrania i wołało o chleb i robotę. - Proboszcz katolicki, który tamtędy przechodził, wyrwał chorągiew i wezwał zebranych do rozejścia, ale ci nie ustąpili; dopiero gdy przybył drugi duchowny, który miał więcej wymowy lub był więcej lubiony, zgromadzeni ustąpili. Duchowny ten radził im, by się starali o nfais na chleb, ale wówczas odpowiedziano mu ze wszech stron: »jeżeli maisu zjemy, będziemy otrutymi.« Dopiero, gdy im powiedział, ie sarn tego rana jad! chleb z maisu i że znajduje go bardzo smacznym, lud uwierzył i przyrzekł, że się o ten mais starać będzie i opuścił pagórek. Największa nędza jednakże, jak się zdaje, panuje w Galway. Deputacya komitetu opiekuńczego hrabstwa Galway, miała audyencyę u lorda namiestnika, a na tej oświadczyła, że trzy czwarte ludności są bez roboty, że chleb doszedł do tak wysokiej ceny, do jakiej tylko w czasie głodu dojść może, że będzie potrzeba rozdawać mais darmo, jeżeli nie chcą, by lud masami z głodu umierał. W ł o c h y.

M e s s i n a, d. 8 . Kwietnia. - Wszędzie po wsiach skarżą się na suszf, na gruncie piaszczystym pastwiska zupełnie się wypaliły od upału. Zima była bardzo łagodna, na górach mało leży śniegu i dla tego obawiają wielkiego niedostatku wody. Do Etny trzeba będzie udać się o pomoc, chcąc Messinę zaopatrzyć w sorbetti. Gdyby Sycylianie nie byli ludźmi tak umiarkowanymi i dobrze wychowanymi, mogłoby tu przyjść do rewolucyi lodowej jak gdzieindziej do rewolucyi piwnej. W biegu ostatnich dwóch tygodni uważano także kilka wstrząśnień ziemi. Messeńczykowie są bardzo tkliwi na takie ruchy podziemne. Szedłem niedawno przez ulicę, nic czułem i nie słyszałem nic, lecz widziałem wszystkich ludzi uciekających z kramów na balkony; dopiero po kilku zapytaniach dowiedziałem się, że było trzęsienie ziemi. - Również czytamy w gazecie rządowej o trzęsieniu ziemi w Neapolu i okolicy, lubo większa część mieszkańców wcale go nie poczuła. Zniżenie ceł ożywiło tutaj i w P a l e r m o handel znacznie, osobliwie krzątają się rękodzielnicy. W ostatnich miesiącach i w S y c y l i i panowałaprzyznaje. Jakże marny poprzestać na zdaniu podobnego krytyka, który lileraturomanią, to jest, zarozumiałość o lilerackie'm usposobieniu - w rzędzie zalet mieści. P. Miłkowski znany powszechnie u nas nie powiem, aby był ósmym cudem świata lo jednak pewna, - źe zasadami - sposobem myślenia i swym talentem - wraża w nas pewien rodzaj poszanowania. Znajomość wszystkich gałęzi sztuki - wiadomości w łingnistyce - literaturze - historyi - ba! nawet politycznych stosunkach - daleko przewyższają wiek jego, ma bowiem dopiero rok ośmnasty.

I lemu człowiekowi, jakiś skryty nieprzyjaciel F. B. odmówił jednym pociągiem pióra wszystkiego, co on sobie własną pracą zaskarbił. Bopomijając sarną komedyą, pisaną w szesnastym roku, klóra jeżeli już nie węzłem - to sarną gładkością rymu - gdzie wszędzie Fredrowskim wyrównywa utworom - sarn wiersz dedykacyjny wskazuje naraz i zdolności'i myśl szczytną i czyste pełne ludzkości zasady. Jakże mistrzowskim pędzlem skreślony jest opis żony błądzącej - jaka płynność - jaka potężna znajomość języka? Jedna rzecz tylko nas zadziwia - jest to osoba, której autor pierwszą swoją pracę poświęcił, i uie podobna nam wyrazić, ile nas to dziwi, iż autor nie poznał jej dokładnie. Co zaś do p. F. B. brzydko, bardzo brzydko z twej strony mój panie pscudokrytyku, źle wyrachowałeś trafuość twego pocisku; bo lubo p. Miłkowski nie ma daru zgadywania hieroglifów i nikt go Z uczonych professorów tutejszego uniwersytetu nie wspiera swą pomocą - znane nam są jego .zalety naukowe - znane przymioty serca i duszy, które go uszlachetniają i każą uain starać się o [przyjaźń tego zacnego młodzieńca, który gardzi złośliwą pot warzą- gardzi opinią podobnych jak bywają bazgraczy - i wie, źe do Panteonu, łub świątyni sławy.

H. K.

we Włoszech muszą Niemcy ćwiczyć się w cierpliwości, - na zawarcie traktatu handlowego pomiędzy państwami celnemi związkowemi a Neapolem. Niemcy.

z Bawaryi, d. 19. Kwietnia. - Nasi żydzi wiele się spodziewali po sejmie i mówiono powszechnie, że i rząd będzie się starał poprawić ich przykre położenie, w które prawem z 10. Czerwca 1813. nadantni popadli, a do którego Francuz Montgelas wtrącił jeszcze zasadę »że trzeba starać się o ich przerzedzenie a nie pomnożenie;« atoli nikną nadzieje a chęć przesiedlenia się do Ameryki ogarnia znowu wiele umysłów, ttm bardziej że doniesienia ich współwierców i ziomków z owej części świata brzmią bardzo pomyślnie. Do zupełnego wyzwolenia żydzi u nas wcale nie roszczą sobie prawa, przestaliby tymczasem na udzieleniu wolniejszego ruchu pod względem osiadania i rzemiosł, przyszłości zostawiając resztę. Żydzi bawarscy swemi dążeniami i w intellektualnym względzie dowiedli, że zasłużyii sobie na polepszenie ich politycznego bytu. Oby się nad nimi przecież zlitowano! Han no w er, d. 22 Kwietnia. - Na posiedzeniu wczorajszem wyższej izby deputowanych poparł dowodami radca szkolny Lang swój wniosek, aby przywrócono publiczność zgromadzenia stanów, jak takowa istniała za czasu prawa kardynalnego państwa. W swej mowie okazał znowu ten talent, który wierni konstytircyi, co wielką ku niemu mają niechęć, w nim uznają; w krótkich rysach skreślił, jak po r. 1815 żądanie publiczności zgromadzenia stanów było bardzo powszechnem, jak się za nią także hrabia Miinster a nawet v. Sjcheele oświadczył. »Rząd pomimo tego, jak mówił dalej, ociągał się zaprowadzić tę publiczność, aż po r. 1830. wzburzone usposobienie ludu to na nim wymusiło, coby już dawno był powinien dobrowolnie nadać. Lecz wtedy się okazało, że publiczność rozpraw i rządowi na dobre wychodzi. Odjęto potem krajowi prawo brania żywego udziału w czynnościach swych zastępców, a tak rząd stoi znowu na stanowisku, na którem znajdował się przed r. 1830; może to znowu dobrowolnie nadać, czego nie będzie zdołał odmówić czasom więcej pobudzonym, które przecież prędzej czy później nastąpią. Nie mogę wprawdzie na to liczyć, że wniosek mój będzie miał wkrótce skutek pomyślny u rządu; atoli publicznie i w sposób godny wezwany zostałem (w korrespondencie Hamburskim, w naszym kraju od wielu czytanym,) abym dopełnił dawnego przyrzeczenia i wniosek rzeczony uczynił. Wniosek ten zaprowadzenia publiczności na zgromadzeniach stanów tak, jak było przed r. 1837, t. j ., aby każdej izbie było wolno ogłaszać swe rozprawy, wymieniać nazwiska mówców, i przypuszczać słuchaczów na trybuny sali posiedzenia, wyższa izba j e d n o g łoś n i e przyjęła. Turcya.

K o n s t a n t y n o p o l, d. 1. Kwietnia. Dr. Mellungen który jest nadwornym lekarzem sułtanki matki, miał z żony katoliczki tutaj zrodzonej, z którą się rozwiódł, kilkoro dzieci. Matka dzieci te w podróży do Francyi oddała pod opiekę inkwizycyi rzymskiej; pomimo wszelkich usiłowań, dotąd pan Mellungen nie zdołał dzieci swoich napowrót otrzymać. Sułtanka matka przeto napisała list z prożbą do królowej Wiktoryi, by taż przez

SPRZEDAŻ KONIECZNA.

Sąd N adzi cmiański w Poznaniu.

Dobra ziemskie Osieczna wraz zborami w powiecie Wschowskim, departamencie Poznańskim, do Jana Ferdynanda Paschke należące, przez DvrekcyaZiemslwa oszacowane na 120.116 Tal. IOsgr. 3Ce,lJ;., mają hyc dnia 12. Października 1846. przed południem o g o d z i n i e l u t ej w miejscu zwykłych posiedzeń sądowych spizedane. Taxa wraz z wykazem hipotecznym i warunkami przejrzane być mogą w właściweui biurze Sądu naszego.

Wszyscy pretendenci realni niewiadomi zarazem się niuiejszem zapozywają, aby się najpóźniej w terminie pod prekluzyą zgłosili. Oprócz lego zapozywa sic wierzyciel realny 2 pobytu niewiadomy Samuel Langner lub jego sukcessorowie na takowv publicznie. Poznań, dnia 14 Marca 1846.

Krój. Sąd N adzieminński. Wydz. I.

OBWIESZCZENIE Marcin Miinchberg właściciel w Trzebiszewie pod Skwierzyną, uznany został przez wyrok pierwszej inslancyi za marnotrawcę, dla czego mu nadal kredyt nie powinien być dany. Poznań, dnia 1. Kwietnia 1846.

Król. S ąd Nadziemiańsk; Wydział I.

OBWIESZCZENIE.

N ależące do twierdzy użytkowanie z trawy na łąkach i pochyłościach ma w pojedynczych drobnych częściach, jak dawuiejszemi laty, publicznie na miejscu, również spichlerz na grunswą interwencyę raczyła odzyskać dla strapionego ojca jego dzieci. List ten napisanym jest własnoręcznie przez sułtankę matkę na pargaminie i według zwyczaju wschodniego zaszyty w worku jedwabnym, którego środek zupełnie jest wyszyty dyamentami. W radzie stanu rozbierano kwestyę czy należy poddanych chrześciańskich poddać pod prawo rekrutowania, co rok pewną ich liczbę wcielać do armii. K westya ta dotąd rozstrzygniętą nie zostałailllAlTM WIADOMOŚCI.

Warszawa, 27. Kwietnia. - Onegdaj podczas nowiu, przed zachodem słońca, uważano w tutejszem obserwatoryum astronomicznćm początek o b r ą c z k o w e g o z a ć m i e n i a s ł o ń c a . Zetknięcie się brzegu dolnego słońca z tarczą księżyca nastąpiło o godzinie 7 min. 2 sek. 42 wieczorem podług czasu średniego warszawskiego. Dla wielkiego załamywania się promieni słonecznych w dolnych warstwach atmosfery ziemskiej, brzeg słońca był nierówny i figurę okrągłą zmieniający; dla tego ocenienie początku zaćmienia na parę sekund może być niepewne. Księżyc wchodząc coraz bardziej na tarczę widzialną [słońca, po IOciu minutach od chwili zetknięcia, zakrywszy blisko 6tą część średnicy tarczy słonecznej, zaszedł wraz z słońcern pod poziom. Zaćmienie to, u nas przy samym schyłku dnia, tylko częściowo widzialne; na międzymorzu Panama, tudzież na oceanie Atlantyckim i w części Afryki było obrączkowera. Wczoraj zraua, ci co wcześnie wstałi, widzieli mróz biały. Mniej to pocieszna nowina, szczęściem że drzewa owocowe nie wszędzie kwitną. Dzień cały (trwała pogoda, chociaż wiatr zasypujący oczy kurzem, dokuczał spacerującym. Damy używające przechadzki, ukrywały oblicza swoje pod woalami. Wszystkie spacery wewnątrz miasta są już arcy piękne. - Łazienki, ogrody botaniczny, Krasińskich a szczególniej Saski, okryły się prawie zupełną zielonośdą. Pod kasztanami możnaby w potrzebie używać cieniu. Spacerujących jednak zrana nie było tyle, ile zwykle bywa w niedzielę. Zdaje się, że obawa kurzawy stała ternu na przeszkodzie. Po południu jednak Krakowskie przedmieście i Nowy świat aż do płacu Trzech figur, przepełniły się zdąźającemi to do alei, to do Jerozolimskiej drogi, gdzie kolej żelazna wzbudza zawsze ciekawe zajęcie. Atoli po godzinie 5tćj musiano wracać do domów, bo po przeszło tygodniowej pogodzie deszcz wrócił; był on oraz konkluzją zabaw na Krasińskim placu.

Do pewnej Redakcyi gazety przyszedł człowiek z prośbą o umieszczenie w gazecie obwieszczenia o swoich towarach i życzył sobie, aby redaktor zamiast pieniędzy wziął od niego towarów. Trzeba o tera wiedzieć, że miał skład trumien! Znakomita drukarnia pp. Stevenson i spółki w Edymburgu stała się pastwą płomieni. Pp. Stevenson byli typografami uniwersytetu; ich zakład posiadał najkompletniejszy zbiór czcionek narzecz azyatyckich, a szczególniej chińskiego. Strata obliczoną została na milion dukatówcie niegdyś Bielefelda pod Nr. XIII. na Grobli, najwięcej oliarującym być wydzierżawione; także stare sprzęty i materjały różnego gatunku I odchody drzewne, za gotową zaraz zapłata mają być przedane, w klórymlo celu termin na wtorek dnia f) Maja r. b. wyznaczony został. Chęć dzierżawienia i kupienia mający zapraszają SIę z tą uwagą: że mIejSCe zebrania SIę będzie rano o godzinie siódmej na dziedzińcu twierdzy I SpIS wypuścić SIę mających miejSC trawą porosłych i t d., jako też warunki dzierżawy, które* to ostatnie także jeszcze w terrai nie przeczytane będą, wyłożone są do przejrzenIa dla interessentów w biurze podpisanej Dyrekcji.

'Poznań, dnia 28. Kwietnia 1816.

Król. Dyrekcja budowania twierdzy.

p RzITI) AŻ. Dobia w powiecie J> redzkim położone, na które trzeba mieć 15,000 Tal. gotówki, są 2 wol - nej ręki do pizedania. Bliższą wiadomość udzieli Kra u I h o f e r Rzecznik w Poznaniu.

Znaczny wybór najgustowniejszych i najnowszych obić (na cały pokój «d IlJ I al.) odebrał właśnie Beer Mendel skład galanteryi w Poznaniu przy Rynku pod Nrem. 88.

Świeże drożdże suche poleca J *. IJ. M*rwger s przy Wodnej ulicy w domu szkoły imienia Ludwiki pod l i r. D 6 .

Jfcure gietdy BerUńehieJ.

Sio. Na l ir. kurant pa papie- goło. prt'. rami.

Dnia 28 Kwieluia 1816

Obligi długu skarbowego .. Obligi preiuiów handlu morsko Obligi Marchii Elekt, i N owej Ohligi miasta Berlina Gdauska w T. .

l.istv zastawne Prusa Zachód. W. XPoziiftiisk.

» di tn Pruss. Wschód.

Pomorskie. . .

Marcb. Klek.iN.

Szlaskie dito od rządu garantowane Frydrj ehsdor.v.

Inne monet} żlole po 5 lal. .

Diseouto. . . . . . . . . . . . . .

Akcje Obligi Polsd. Magdeburskiej .

Drogi żel. Magd. -Lipskiej Ohligi upierw. .Magd.-Lipskie Drogi żel. Berl-AuUaltslri*j Ohligi upierw. Hcrl.-Aiiballskie Drogi iel D»ssel. Elbcrleld.

Ohligi upierw. Dvssel -Elberf.

Drogi żel. Reńskiej Ohligi upierw. Reuskic .... Drogi od rządu garantonane.

Drogi żel. Górno- Szląskiej.

Ohligi upierw. Górno Szląsk.

dito Lii. B.. . Derl -Szcz. Lit. A. i B.

Magdeb -Halbersl Dr. żel. Wrorl.-Szwidn -Freib.

Obligi upierw. Wroc. Szw -Fr.

Dr. żel. lłouii Kotońskiej. . .

Drogi żel. Doluo-Szląskiej .

Obligi upierw. Dolno Szląskićj Drogi iel. Wilholma (C-O.) 88 3'i I 95! 3', 971

3' 4 .v °iił 1 34

95 A 102* a3.;

102J 93 95 !

97i 98} 97J

95i

.3A

3ł

HA 44

96* 1234 4 96f

\IlJ

4 96; 1J 111 4

96» H8ł 1174 1114 4 4 h 140 4 98 4 96* 4 96