Jf.106.

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1846.05.08 Nr106

w Piątek

1\

SIdnia 8. Maja 1846.

Pozq <?

Drukiem i nakładem Drukarni Nadwornej m Deckera i Spółki- - Redaktor odpowiedzialny: lir. J. Rymarkieicicx.

OBWIESZCZENIE.

Odwołując się do wydanego przez podpisanego Naczelnego Prezesa pod dniem 28. Kwietnia f. b obwieszczenia względem rozwiązania Gimnazji S. M. Magdaleny w Poznaniu w dotychczasowym, a zreorganizowania onegoż w nowym składzie, podajemy do wiadomości powszechnej, co następuje: 1) Najjaśniejszy Pan raczył rozkazać, ażebyśmy tutejsze Król, Gimnazjum S M. Magdaleny, - ponieważ nietylko pojedynczy onegoż uczniowie mieli udział w politycznych zabiegach, ale też naglące zachodzi podejrzenie, iż pomiędzy uczniami tegoż Gimnazjum utrzy* mywały się główno-zdradzieckie usiłowania i związki, prócz tego zaś w instytucie tym objawiała się w wysokim stopniu niekarność, - w dotychczasowym jego składzie natychmiast rozwiązali, a następnie takowe w nowej posłuszeństwo, porządek i pilność zabezpieczającej organizacji przywrócili. To od tronu nakazane rozwiązanie w dniu dzisiejszym nastąpiło. , 2) Otwarcie Gimnazji Ś. M. Magdaleny w nowem onegoż urządzeniu ustanowione jest na przyszły poniedziałek dn. 11. m. b., przyczćm jednak nadmienia się, iż dotychczasowe odrębne czterech niższych klass oddziały ustają, a zatem sexta, quinta, quarta i tertia nie z dwóch oddzielnie, lecz tylko każda 2 j e d n ej składać się będzie klassy. Uczniowie dawniejszego Gimnazjum S. M. Magdaleny, których rodzice lub opiekunowie oddadzą do nowego instytutu, niechaj tegoż dnia o godzinie S. rannej przybędą do klass właściwych i dalszych względem przyjęcia swego oczekują roz1?orządzeń. 3) Zarząd kommissoryjny dyrektoratu Gymnazji S. M. Magdaleny poruczyliśmy aź do obsadzenia definitive tegoż urzędu Radzcv-Regencyjuo- Szkolnemu Dr. Iii e t t n e i owi, do którego ledy rodzice i opiekunowie odtąd aż do dalszego postanowienia w interessach swoich instytutowi powierzonych synów i wychowaiiców udawać się mąją Poznań, dnia 5. Maja 184b'. Król. Prowincjalne Kollegium Szkolne. Beurmunn.

WIAMIOSOIKUOWE.

Berlin. - Naj. Pan raczył udzielić powszechną oznakę honorową, podoficerowi Krause, muszkieterom Strzelczykowi i Muckowi od 18. pułku piechoty, laudwcroin Budnikowi, Piojdzic i Hejdakowi od 3. batalionu

Piśmiennictwo we Wraneyt.

(Oddział U.) (U ukończenie) Ale jakżeż mamy mlec popularne dzienniki ekonomii krytycznej, gdy wielmożni panowie ekonomiści sami się obwijają w baweluę, aby nic zarazić się morem prawdy, gdy przez rękawiczki eleganckie dotykają się raka toczącego ciało. Talleyranda osławione zdanie o słowach ukrywających myśli, możnaby żywcem do tutejszej ekonomii narodowej zastosować, a od pana Michel Chevalier« «w College de France« i w dzienniku sporów do Conservatoire des arts et meliers, gdzie pan Blanqui ekonomią tłumaczy na język liberalny, wszyscy jak największą zadają sobie pracę, aby prawiąc wiele o istniejącym podzielę produkcyi narodowej, nigdy nie powiedzieć prawdy, i nigdy nie przystąpić do rzeczy. Jakoż jeden upatruje zbawienie świnia w kassach oszczędności, któic już same przez się nową erę sprowadzić mają, inny chce wolną konkurrencyą posunąć aż do najwyższego stopnia, ponieważ tylko la . .wolność« · moralność zaspokoić może, trzeci chce dotychczasowy kodex pracy uważać tylko za ramy, które trzeba wypełnić, a wszyscy w tern do siebie podobni, ii jak uajabslrakcyjnićj mówią, o majątku, zarobku, liczbie dochodu i rozchodu tylko w ogólności rozprawiają, aby się każdemu mieniło i ćmiło w oczach. Oprócz rzeczonych błyskotek ekonomicznych, które każdy dziennik puszcza w obieg, ma ta umiejętność jeszcze «wa oddzielne organa, jeden pohcyino-umiejęlny, drugi czysto ekonomiczny. p a n W ołowski prołessor przy Conservatrium sztuk i rzemiosł wydaje «Revue de legislatiou comparee et de jurisprudence, a naczelny A A A A A l A A A ą U A A d A o r o i c z i i e i we Fraucyi. p. Guilla umin daje uaf t

(pilskiego) 14. pułku kmdwery, furmanowi Edwardowi Miihle w Berdyczowie, obwodzie regencyi poznańskiej. B e r l i n , d. 1. Maja. - Cieszy nas. ze możemy donieść o pogłosce, która chociaż nie jest zupełnie pewną, rokuje nam miłą nadzieje. Podobno jest zamiarem rządu znieść areszt osobisty za długi w Pr ussach. Cokolwiek podają na usprawiedliwienie prawa dotychczasowego, zawsze się ono sprzeciwia dążnościom czasów obecnych. Już rząd nie dopuszcza się wiezienia za długi, gdyż oddawna wyrzekł się prawa do osoby swego dłużnika. Jeżeli występuje z sądowemi kosztami lub jako fiskus z ianemi żądaniami przeciw swoim dłużnikom, zawsze długi te w razie udowodnienia niemożności dłużnika, zostają umorzonemu Prawo to jeszcze istnieje w życiu prywatnćm, a chociaż karze tu i owdzie lekkomyślnych dłużników, jednakowoż wywiera w ogólności zgubny wpływ na nasze stosunki administracyi. Zarówno sprzeciwia się to interessowi wierzycieli prywatnych, którzy przeszkadzają tym sposobem dłużnikowi do zarobienia sobie na życie i na spłatę długu, jako też interessowi rządu, gdyż tym sposobem pomnaża się proletariat niebezpieczny. Nasz »Ochsenkopt« najlepiej tego dowodzi. Siedzą tani ojcowie familii za bardzo male summy uwięzieni, gdy tymczasem dzieci ich i żony opuszczone, coraz bardziej ubożeją i dziczeją. Jakkolwiek wierzyciel ma prawo do majątku swego.dhiżiiika i do przyszłego zarobku swego dłużnika, powinno mu jednak być świętą wolność osobista człowieka, której nie powinien pozbawiać z chęci brutalnej zemsty, gdyż tylko zbrodnia powinna być karana utratą wolności osobistej, nie zaś ubóstwo ratujące się zaciąganiem długu. Prawo więzienia za długi nie może się utrzymać ani w obec zasad prawa przyrodzonego, ani przed zdrowym rozsądkiem administracyi i ekonomii społecznej. - Na zgromadzeniu naszych reprezentantów miasta postanowiono wykluczyć od głosowania wszystkich, co się nie starają uczęszczać na zgromadzenia wyborcze. W tym roku wykluczono z grona głosujących 7 osób. Berlin. - Trudną do wytłumaczenia jest rzecz, mówi korrespondent gazety wrocławskiej, że pogłoski na małą lub żadną wiarę nie zasługują względem pytania konstytucyjnego. Ukazujące się pisma w tej mierze uważa publiczność za czystą spekulacyą księgarską, a doniesienia w gazetach umiesz

doktrynerski, który jednakże u pana Wołowskiego daleko jest nieznośniejszym jak w dzienniku ekonomistów, gdzie przynajmniej napotykamy iakta i niezliczone stosunki, z których rozsądny czytelnik zupełnie co innego wywnioskuje, jak się panom ekonomistom podobało. Ekonomia polityczua we Fraucyi jest rzeczywiście p o l i t Y c z n ą i w jak najściślejszym jest związku z losami państwa; obecnie jest umiejętnością zajmującą się bogactwem burźoazyi, czyli jak Proudhon zwykł się wyrażać, filozofią nędzy. W piśmiennictwie bieżącem powstają przeciw leniu mamieniu tylko dwa organa Furierismu: Democratcie paeifique i miesięcznik Phalange, lubo w sposób bardzo niedostateczny. Na status quo lak potężny i nader praktyczny wołają furieryści pięćkroć codziennie, jak Mahometanin: Zespolenie kapitału, praca, talent, cztery dwunaste, pięć dwunastych, trzy dwunaste! Wszakże jest to dogmat zatknięty naprzeciwko niewiernym, dogmat bez konieczności wewnętrznej, który ciągłem powtarzaniem może tylko się sprzykrzyć. Rzetelną korzyść wyświadczają furieryści jedynie swą protestacyą, która często jest tak gorzką, iż jedynie dla tła spokojnego i łagodnego tego towarzystwa poheya ich nic nagabuje.

Najradykalniejszemi dziennikami we Francyi - u'est pas radical qui veut - są bez wątpienia Gazette des Tribunaux i Le Droit, które ogłaszają treść cywilnych i krymiualuych posiedzeń sądowych. Nadaremnie azela trybunałów usiłuje rany czasu posypywać kwiatkami dobranych słówel!k, uapróżno stara się assyzów i sądy poprawcze wprowadzać w pogadan wyiezr t@WgfZjI&!W.: _ę [akta świecą przez kwiatki i gwałtem przebija się to proste zdanie, że nędza lbwz wlt\fy j@!it tętnem i życiem dzisiejszego społeczeństwa. Występki przeciw posia do tej niewiary, że się tak wyrazimy pochodzi ze spełznienia nadziei w ubIegłym roku, która się upowszechniła między ludem i nic spełniła się wedle £ y czeri.

WIADOMOŚCI ZAGRANICZNE.

Rossya i Polska.

Petersburg, 24. Kwietnia. - Naj. Cesarz zezwolił, aby przy wydaniu pożyczek w dotkuionych nieurodzajem guberniach, na majątki w których liczba dusz popisowych nie przenosi dziesięciu, używany był papier niesztęplowy, i aby żadne prywatne spory i długi nie służyły za przeszkodę do wydania takich pożyczek, potrzebnych na opatrzenie żywności. Dnia 4. Marca wyszedł Ukaz z ogłoszeniem rozkazu Naj. Cesarza, aby dzieciom małoletnim, zostającym przy zamkniętych lub przesyłanych więźniach, wydawać strawne pieniądze jak pełnoletnim więźniom. Dnia 19. t. m. wyszedł Ukaz z ogłoszeniem potwierdzonego przez Naj.

Cesarza postanowienia komitetu interessów zachodnich guberuii o urządzeniu jednodworców w tychże guberniach. Stosownie do tego postanowienia: 1 A jednodworcy tak mieszkający na gruntach skarbowych, gminowych lub własnych, jak i nieosiadli mąją zostawać pod wiedzą Ministerstwa dóbr państwa; 2) jednodworcy osiadli na gruntach obywatelskich mąją przejść pod zarząd ziemskiej policyi, pod dozorem zwierzchności gubcrnialućj; 3) z pomiędzy nieooiadł)rch edirddwdrebw-;---wol'ho bętrii c prz yp*isywa się* d'ó' gmin miejskich i zostawać pod miejskim zarządem, tym tylko, którzy sami będą tego życzyli i zajmują się jakiem rzemiosłem lub przemysłem, bytowi miejskiemu odpowiednym. Warszawa, d. 2. Maja. - Najjaśniejszy Pan na przedstawienie JO.

Xiccia Namiestnika Królestwa Polskiego, biorąc na uwagę przeszło 301etnią gorliwą i nieskazitelną służbę, p. Fryderyka Skarbka, radzcy stanu i znakomite zasługi jego pod względem urządzenia zakładów dobroczynnych i więzIen, niemniej w sprawowaniu teraźniejszych obowiązków prezesa dyrekcyi ubezpieczeń położone, naj łaskawiej nadać raczył pomienionemu p. Fryderykowi Skarbkowi, wraz z potomstwem jego prawem i w prostej linii tytuł hrabiego Królestwa Polskiego. Mimo zaręczeń gazet polskich, że najgłębsza panuje cisza w Polsce, trwają jednak aresztowania tak w stolicy, jako też w calem Królestwie, Podołu i Wołyniu. Co noc sprowadzają więźniów do cytadeli warszawskiej, Zwykle następuje to o 10. godzinie w wieczór, o którym czasie nie wolno nikomu się pokazować na ulicach, niby dla utrzymania spokojuości w mieście, a rzeczywiście dla odwrócenia trwożliwej uwagi mieszkańców przed nieustannćm eskortowaniem aresztowanych. Mimo to umysły bardzo się »iepokoją niewiadomością wypadków, a fantazya zapełnia głowę trwożliwemi obrazami, które dochodzą do wiadomości publiczności, mimo troskliwości z jaką stara się polieya wszystko osłonić. Uwaga władz szczególniej zwraca się ku Pruskiej granicy, od której strony najwięcej zwożą więźniów. Przed niedawnym czasem przybył jeden transport z tamecznych stron do rogatek wolskich. Kiedy jeden z Kozaków donosi na rogatce urzędnikom, kogo prowadzi, drudzy kozacy piją, skorzystał z tej sposobności jeden z jeńców, dobył szczyzoryka i przerżnął sobie gardło lewą ręką, bo prawą miał przykutą do łańcucha, obciążającego także i nogi. Lecz nieszczęśliwy nie dopiął celu i zaprowadzono go do wojskowego lazaretu. Był to młody blondyn, drobny, nie -więcej liczący lat jak 17, a tak ładny i delikatny, iż )];0 w lazarecie uważano za pannę po nięzku przebraną. Nie można sięstępki przeciw rozporządzeniom administracyjnym, mianowicie włóczęga, b7a f k pomieszkania l rosną w sposób przestraszający i łączą się z okolicz uościami coraz więcej wyrafmowanemi.

Nakoniec koalieya robotników nie uważa się za napomnienie do welądania w rzecz i niesienia ulgi, lecz za strawę, którą sąd według naturalnych praw żołądka przeżuwa, (idzie nie wystarczają pauowie ekonomiści tam wyręczają kratki. Gazeta trybunałów jest dziennikiem najwięcej rewolucyjnym ze wszystkich, które znam.

-.+-!N!!*. -

Duch publiczny i literatura w Niemczech.

(Gai. Kolon.)

A _ \V rOZWOJU A aucl1a 1udu niemiecKiego 2a A cllodzl aź'iwny poja AUpQ: .

dobanie w literaturze w rozmaitych odstępach, coraz jaśniej stawa w sprzeczności i duchem publicznym i publicznemi wypadkami w Niemczech. Pojaw tnktwjr do wytłumaczenia dowodzi, Aijoejdottowe nie wzrasta w Niemczech harmonijnie i wielostronnie, i źc przeznaczenie przecina tkaninę, rozłoiouą na grzmiącym warsztacie czasu.

Chcąc rzecz bliżej wyjaśnić, przedstawię charakter publicznego ducha, jak go czyny naszej epoki w wydatniejszych rysach zakreślają, a w obec niego, jak duch ten lubuje sobie w literaturze.

Co się tyczy życia publicznego w Niemczech i entuziazmu, który

było dowiedzieć o jego nazwisku. - Gazety tutejsze wspominają o wypadkach galicyjskich, z których wywodzą porównania korzystne dla rządu rossyjskiego a milczą zupełnie o dcmonstracyach ze strony ludu francuzkiego i angielskiego w izbach na korzyść Polski. W Petersburgu na pozór gardzą wzburzeniem umysłów na zachodzie, lecz w rzeczy samej nadzwyczaj są rozgniewani tamccznemi wypadkami, dla tego miał otrzymać namiestnik Paszkiewicz rozkaz wyraźny, aby karał odtąd najmniejsze przewinienie, bez żadnej różnicy osób i stanu, gdyż Polaków tylko przestrachem a nie łagodnością uspokoić inozna. Dla tego pewna dama miała uledz tego rodzaju karze, iż ręka wstrzymuje się od opisania tej nieprzyzwoitej surowości, lubo przychylni rossyjskiemu rządowi Polacy zaprzeczają tego faktu, który tylko mógł być wykonanym pod panowaniem Piotra I. (G. wr.) Wolne miasto Kraków.

Z Krakowa donoszą, że rząd tameczny zatrudnia sie utworzeniem komissyi śledczej cywilnej do prowadzenia indagacyi % powstańcami aresztowanymi. Sądzą, że natenczas ustanie komissya śledcza wojskowa, skoro się uda cywilną utworzyć. Poklassyfikowano aresztowanych Polaków według ich obecnego poddaństwa i przewinień, a komissya cywilna dopełni dalszego śledztwa. Przeciw rozwiązaniu komissyi wojskowej miało jedno państwo podać swe wątpliwości, które przecie mogą być uchylone. - Austryacki rezydent, nadworny radzca Lichiuann, III sobie poleconem wypracowanie obszernego rozporządzenia dla administracyi tymczasowej cywilnej krakowskiego obwodu, które przedłożone zostanie pod dyskussyą kon fulencyi: . W---watnitjszych sprawach zawsze odbywają się kb nfe re Iicyc' między trzema rezydentami, bieżące interesa odrabia generał Castiglione, który uwiadamia o swych rozporządzeniach trzech rezydentów. Austrya.

Wiedeń, d. 25. Kwietnia. - Jest rzeczą pewną, że rząd zamyśla odkupić robociznę najprzód w Galicyi a potem i w innych częściach monarchii, wyjąwszy Węgry. Kapitał przypadający na robocizny obliczają na 60 - 80 milionów złotych konw. Tenże kapitał ma być przez powiększenie podatków wieśniaczych zaprocentowauy a powoli spłacony, w skutek czego zmniejszy się podatek dominialny w stosunku do straty pańszczyzny. Gmi:o;y galicyjskie są stosunkowo daleko bogatsze, jak chłopi z osobna; uważano zatem, że powiększenie poboru gminnego najłatwiej utoruje drogę do jnUsienia zaciągu. Cały ten plan tein większego podziwienia godzien, że Austrya równocześnie przedsiębierze budowę kolei żelaznych w rozmiarach najrozleglcjszycli. Lwów. - Energiczne środki władz tutejszych nie pozostały bez skutkn, i utrzymały w właściwych granicach chęć burzycieli dopuszczania się nadużyć. Z cyrkułu Żółkiewskiego odstawiono niedawuo 23 chłopów do tutejszego sądu kryminalnego. Dostateczna ilość skoncentrowanego tu wojska potrafi w każdym przypadku położyć tamę wszelkim niedozwolonym zabiegom. Z nad granicy czeskiej, d. 29. Kwietnia. - Według doniesień z Pragi wypowiedzieli chłopi czescy w cyrkule k6niggrackim wszystkim dziedzicom od ośmiu dni robociznę. Urząd cyrkułowy dokłada wszelkiego starania, aby przywieść chłopów do odrabiauia obowiązków. Arcyksiąże odjazd swój do Wiednia wstrzymał do 8 dni. Francya.

Paryż, 1. Maja. - Wczora wieczorem był arcybiskup paryski z powinszowaniem u króla imienin dzisiejszych. Dziś przyjmuje król w Tnileriach rozmaite korporacye. Lecomta umieszczono w więzieniu, w którcm przebywał Morey, wspólrozwinięto i( wyciśnięto na wypadk&c A Jp*WjMd* ftiiJAj. 1 Al'. czuy duch kroczy jak walczący bohater w tragicznym koturnie przez czas obecny, a myśli stalą napięte naszych czasów bojnjacych, ptzedstawiają dramat; - oby tylko ostatni akt wszystkich pojednał! Ruch polityczny już z natury swej tak poważny, zbliżył się do dziedzin religijnych i stawił się obok najpoduioślejszych pomysłów. Odtąd oddano się najtrudniejszym zadaniom czasu, walcząc za skarby głęboko ukryte i zdobywając podniosłe wyżyny. Naprzód stoczouo największe Iwalki, jakich dzieje przed nami nie znają. N astępnie i bezpośrednio oddali się Niemcy głębokiej filozofii i do takich wyżyn oderwanego myślenia doszli, iż już zaczęło się mącić duchowi ludzkiemu. Teraz widzimy duchy podzielone na stronnictwa. Wszędzie zachodzi cel najwyższy, wszędzie najgroźniejsza powaga, wszędzie zaciętość i namiętność lub ciemne przeczucia poruszających się losów, które ukrywają tajemnice przyszłości. vVobec tych faktów, jakie zajmuje stanowisko literatura i w niej upo(l o banie? Literatura powinna być zwierciadłem ducha publicznego, ale w tym zawodzie zbyt często da się uwodzić, zniżając się na upodobanie modne w budoarach. Czy glos publiczny wzywa poetów i sztukmistrzów narodowych do dzieł i pracy, zostających w harmonii z herkuleBowemi zadaniami czasu, które naród wziął na barki swoje? Czyli znachodzimy w literaturze i sztuce ową powagę, której jesteśmy świadkami w publicznem życiu? Wiele głosów zawoła, iż znachodzimy; ja zaś powiadam, źe nie. dam z wyższego stanu prosiło o pozwolenie widzenia Lecomta, lecz proźby tego rodzaju nie uwzględniła izba parów. - Lecomta konfrontowano kilka razy z osobami, z któremi dawniej zostawał w znajomości lub przyjaźni. Lecomte nie chce obrać sobie obrońcy, przeto izba parów poleci jego obronę adwokatowi Duvergier. Rząd w przyszłym roku przedłoży izbie plany do kolei żelaznych, które mają łączyć rozmaite porty morskie. Król ma zamiar po swych imieninach udać się do Ferte Vidame w departamencie Eure i Loiryj gdzie posiada zamek stary i rozległe dobra, a w powrocie chce zwiedzić Dreux, gdzie kazał budować mausolcum dla siebie i swojej rodziny. (Jenerał Prim, hrabia z Rcus wrócił do Paryża z Montpellier.

Wiadomości nadeszłe z Tangeru głoszą, że stosunki z Marokiem ani o jeden krok się nie polepszyły. Cesarz ma najlepsze chęci dla Francyi, ale nic dla niej nie czyni. Ludność marokańska nadgraniczna zostaje w otwartym buncie przeciw swemu władzcy i niepokoi patrole francuzkie, na które strzela. Reduta wybudowana wLalla Magrnia ciągle jest blokowana i niedawno załoga jej znagloną została do wycieczki dla rozpędzenia tłumów oblegających redutę. Często wspominano o wypędzaniu biednych rolników przez markiza Waterford. Ten czując niesłuszność takiej obrazy honoru, oczyścił się przed izbą niższą przez majora Buesford z zarzutów przeciw niemu uczynionych. W izbie parów odłożono projekt względem żeglugi wewnątrz kraju na wniosek pana Boissy i za przymówieniem się kanclerza. Minister marynarki przedłożył projekt do prawa względem kredytu 93 mil. frank, dla budowli okrętów i zapasówarsenałowych. Projekt ten już został przyjęty przez izbę deputowanych. Hiszpania.

Madryt, d. 22. Kwietnia. - Mówiono dzisiaj znowu o nowych pronunciamiento. Powiadano także, że generał Concha został pobity i raniony. Podług ostatnich buletynów tego generała jest rzeczą pewną, że dnia 20.

miał wniść do Orense a d. 2 O l i 2 1. miał stanąć naprzeciw powstańcom. Generał - kapitan Galicji pisze d. 16., że wybrzeże tej prowincyi ogłosił za będące w stanie oblężenia. Podług pisania z Tafalla niedawno w mieście przybito kartkę, na której stało: Niech żyje hrabia Montemolin! Śmierć Pavii! lusurgenci w Galicji mianowali pana Jose Santosa, cxdeputowanego w Kortczach, prezesem Junty w Pontevedra; inni członkowie są panowie Contos, Tome, Barrou. Montolo, Villar i komendant karabinierów. W Vigo exdeputowany Ramon Buch stanął na czele poruszenia. W Tuy jest podobnież exdeputowany EsIeban Arcal naczelnikiem Junty. Portugalia.

Korrespondent lizboński w gazecie Times donosi o powstaniu c h ł 0pów w północnych prowineyach Portugalii co następuje: Powstania w Braga i Guimaracns dotąd (21. Kwietnia) nie uśmierzono.

Obecnie znajdują się liczne massy powstańców w Conceieao. Należą oni do stanu chłopskiego i niższego mieszczańskiego, którzy powstali przeciw podatkom ich uciskającym. Politycznego nie ma to powstanie znamienia. Liczba powstańców dochodzi do 4,000, źle są uzbrojeni, ale nadzwyczajną okazują odwagę, ponieważ po kilkakroć starli się z wojskiem i gorący ogień z palnej broni wytrzymali. Uderzyli oni na gmachy urzędników prowincyalnych, popalili rządowe papiery, dopuścili się łupiestwa i popalilibokich myśli i czucia. Kiedy w państwie i kraju najtrudniejsze zadania lozwjcaują, w ijietaturzc każdy autor uioże być pewny, że nikt go czytać nic będzie, chociażby się starał najzawikłańsze rozwinąć pomysły psychologiczne. Romans, odznaczający się głębokością pomysłów i rozleglejszemi rozmiarami, tylko szczupłą znajdzie liczbę czytelników, a kiedy bohaterowie w klassycznej tragedyi namiętności ewojeświalu przedstawić usiłują, (aIII znajdziein teatr pusty, w którym oni przechadzają się po deskach i czekają naprożno na widzów. W sztuce nie bierze udziału publiczność zja namiętnością, z jaką się oddaje pojawoni wżyciu publiczućtn. A lubo nie raz nadzieje polityczno-religijne w rzeczywistości są ideałami czczcini i suami, jednakowoż poeta unoszący się na skrzydłach szału i przelatujący w dzidzinę ideałów, która jest przecie ojczyzną piękna i sztuki, nic znajduje słuchacza. Zamiast silv do wielkich dzieł, do których cisną się w życiu publicznem, upodobanie w literaturze żąda tylko płodów słabych, powierzchownych, obrachowaiiych na dzienną potrzebę które bawią, nic poruszając, podchlebiają opinii, bez podno »rewa jej lub wzruszenia. U czucie nawet dla zaokrąglonych i ukończonych form, dla kompozycyi sztukmistrzowskiój, dla jedności wewnętrznej i harmonii w wielkich dziełach, nietylko wygasło śród publiczności, ale zbywa nawet na niej w większej częścf krytykom.

Pojrzymy zbiorowym wypadkom w oczy i zacznijmy od dramatu, gdyż on najpierwsze zajmuje slanowisko w literaturze. Naprzód Irage«ya, owa wielka historyczna tragedya ze wszystkimi postaciami bohaterów, z całą burzą namiętnych myśli zupełnie zamarła. Publiczność z ziin A krwnAzezwalaAna je) pogrzeb z jej płaszczami purpurowe mi króbudynki. Oprócz telegraficznej wiadomości, o napaści ludu na koszary 8. pułku piechoty i odporze im stawionym, przyczem mnóstwo poległo powstańców, nic nic ogłoszono tu urzędowego, lecz tyle pewno. iż ponowiono drugi atak na koszary żołnierzy. Poruszenie to ogranicza się. na północne prowineye. Wprawdzie około Koimbry podobny okazał się ruch, ale go władze przytłumiły. Lizbona i inne powiaty zachowują się spokojnie. Minister sprawiedliwości Jose Cabral. brat hrabiego Thomar udał się wprost do Porto z pułkiem piechoty, dla przytłumienia powstania w samym zarodzie. Anglia.

Z Dublina donoszą pod dniem 23. Kwietnia: Deputacya z Corku, do której Mayor tego miasta i kilku księży należało, złożyła dzisiaj swe uszanowanie lordowi namiestnikowi, aby pozyskać jaką summę pieniężną albo pożyczkę w celu zatrudnienia ludzi nie mających pracy, ku czemu zasoby miejscowe komitetu wsporczego nie wystarczają. Lord namiestnik oświadczy!, że wszelkie mi siłami chciałby się przyłożyć do ulżenia nędzy w Corku, ale, że sic widzi zmuszonym odsłać deputacya do zebranego tutaj komitetu wsporczego powszechnego i do władzy zawiadującej robotami publicznemi. Deputacya oddaliła się w celu naradzenia się z komitetem.

Dania.

Kopenhaga, d. 21. Kwietnia. - Wczoraj ogłoszono następujący rozkaz królewski: » Ustanowiwszy pod dniem 3 1. Października komissyą w celu zbadania występnych zamieszek, które 30. Września zaszły w Rendsburgu, dowiedzieliśmy się w skutek zaprotokołowanych przesłuchów ku najwyższemu naszemu niezadowolnieniu. że tych wichrzeń dopuściła się wielka część członków rendsburgskicgo miejskiego korpysu artyleryjnego. zgromadzonego tegoż dnia dla odprawienia przeględu na dziedzińcu wojskowym, napadając zdobytemi pałaszami i w porozumieniu z kilkunastu osobami cywilncmi oficera drugiego regimentu artyleryjnego, wykomenderowanego do utrzymania porządku: to postępowanie tera więcej zasłużyło na nasze najwyższe nieukontentowanic, że oficer rzeczony i jego podwładni żadnego do niego nie dał powodu, lecz przeciwnie i przed i po napadzie zachowa! się całkiem tak, jak należało. Ponieważ więc jawną jest, ze rendsburgskicmu miejskiemu korpusowi artyleryjnemu zbywa na prawdziwym pojęciu swego przeznaczenia i powinności, jakoteź na niezbędnej dyscyplinie: nic możemy korpusowi, w których taki duch się okazuje, dłużej dozwolić noszenia broni, która majedynie służyć ku obronie ojczyzny, i ku zachowaniu porządku wewnętrznego, i postanowiliśmy przeto znieść miejski korpus artyleryjny w Rendsburgu: odpowiednie polecenie wystosowaliśmy do naszej szleswicko- holsztyńsko -lcmburskićj kanccllaryi.« N i e m r y.

Lipsk, d. 30. Kwietnia. - Pismo wychodzące tu pod nazwiskiem »Bayard« z bezczelnością rzuca sio tu na wszystkie stosunki i tak powiada wnum. 15. pod napisem: Lipsku zmężniej! Lipsk wiele dopuścił się grzechów. On stal się ogniskiem. gdzie gotowano truciznę na cale Niemcy. Księgarze lipscy tak są głodni i interessowni, źe nawetby na siebie satyrę i paszkwile drukowali, gdyby były pokupne. ]I o deputacyi wysianej po wypadkach z 12. Siepnia r. p. do Drezna tak mówi: nie chcemy tu mówić o przewrotnych i szalonych deputacyach, które mniej łagodny książę wysłałby był extrapoezta, do Sonnensteinu (domu waryatów Saksonii). Artykuł ten tak się kończy: <1ak długo podnosić będziecie nosy. tak długo nie możecie się spodziewać łaski, a zobaczymy, komu się prędzej uprzykrzy. * Nato zamieścił inny lipski dziennik zapytanie: gdzie można nabyć kijów bazbliżające się do bogów dziś napół śraiesznemi się staj? Wielki poel * tragedyi, (irillparzer, jest zupełuie zapomniany, toż samo Juliusz Mosen który"z całą siłą w tym kierunku pracował. Jedyny wyjątek stanowi tylko Halm, który historyczny styl swojej tragedyi nowożytną sentymentalnością zaprawił i umiał zająć upodobanie chwilowe publiczności jeremiadami familijnemi na wzór sztuk ift1anda. () Prutzu nie mówię, uważam go bez wrodzonego ialenUi do dramatu, jakkolwiek go wysoko ceiiię jako uczonego i krylvka, wspomnę lu raczej o panu Hebbel, którego Maria Magdalena jest genialną tragedią, a jednak nie miała słuchacza. ( Dahsy ciąg noHfipiJ

Fabrykacyja cygarów w Mani»'" dzieje się na tak wielką stopę, że zapewne na całym świecie nie masz tak ogromnego i zaludnionego zakładu, jak są obie fabryki cygarów w Manilli. W większej z tych dwóch fabryk, w okręgu Binondo, pracuje w głównym warstacie, czyli w ogromnej sali o sześciu przedziałach, do ośmiu tysięcy kobiet, siedzą, cycb zawsze po 15 razem przy niezliczonych nizkich stolach, na których każda na dzień w przecięciu 200 cygarów zwinie, co razem, w jeduyra tylko warstacie, codziennie ogromną sumę 1,600,000 cygarów - czyli 500 milionów sztuk na rok - wynosi. Praca dzienna trwa przez 12 godzin; płaea bywa dla nadzwyczajnej koukurencyi zbyt, mała.

Wszędzie panuje największa czystość, a surowa baczność dozorców nie dozwala żadnego przeniewierzeuia. Moralność robotuiczek, dzięki ich odrażającej brzydocie, ma być wzorową. daży ich w wielkiej ilości, bardzo twardych i mocnych. W naszej leszczynie blisko miasta także ich mnóstwo w tych dniach sprzedano. Obawiają się o pismo i o redaktora Bayarda. W ciągu przeszłego tygodnia przybyli tu książę Czartoryski z Paryża, książę Radziwiłł z Berlina, hrabia Auersperg, hrabia CJam i pułkownik hI. Grunne z Pragi i stanęli wszyscy w hotelu de Bavierc. Spotkanie się tylu znanych osób z krajów, gdzie polska sprawa najwięcej zajmuje, na ziemi neutralnej a blizkićj ważnych wypadków nie jest pod obeeuemi okolicznościamj bez znaczenia. Być może, że wkrótce się dowiemy o wypadkach lipskiego tego konwentu Karlsruhe, 23. Kwietnia. - Reskryptem najwyższym ministerstwa uporządkowano stosunki tak nazwanych katolików niemieckich. Treść jego jest następująca: 1) Nie mąją prawa nadawać sobie nazwy katolików niemieckich; lecz mianować się mają towarzystwem zwolenników wyznania Lipskiego: jako takowe nie mają praw korporacyjnych. 2) Zgromadzenia deputowanych każdego towarzystwa osobnego mogą tylko za pozwoleniem rządowem być odbywane. 4) Każde towarzystwo ma urzędowi doręczyć spis wszystkich swych członków, jako też donieść o członkach nowo przybywających. Ktokolwiek przystępuje do towarzystwa, winien o swćm wystąpieniu z dotychczasowego społeczeństwa zawiadomić duchownego tegoż społeczeństwa. 4) Także o odejściu członków i o wyborze przełożonych donieść należy rządowi. 5) Dzwonów używać tymże towarzystwom nic wolno, nie mogą także do swego nabożeństwa większych używać lokalów, jak stosownie do ich liczby potrzeba: mianowicie przełożeni mąją nad tern czuwać, aby nie uczęszczały osoby do towarzystwa nie należące. Kościołów mogą tylko używać za przyzwoleniem właścicieli i ministerstwa. 6) Do kierowania nabożeństwem mogą przyjmować księży, o czćm zawiadomić powinni ministerstwo, które rozporządza względem przypuszczenia. 7) Nie wolno obcym księżom z jednego miejsca na drugie przenosić się w celu nawracania, również zakazują się zgromadzenia, mowy publiczne zmierzające ku temu. 8) Duchowny towarzystwa może sprawować przygotowania do przysięgi, chrzty i pogrzeby. Jeżeli nie masz duchownego w miejscu lub w pobliżu", urząd spowoduje proboszcza miejscowego do odbycia tego aktu. 9) Jeżeli duchowny towarzystwa zatrudni się aktem, ua wszelki przypadek proboszcz miejscowy odprawi funkeye urzędnika obywatelstwa za daninę przynależną (wpisaniu do regestru narodzenia i śmierci). Tenże ma odbywać zapowiedzi i akt obywatelski ślubu; wszakże członkom towarzystwa może krom tego ich własny duchowny ślub udzielić. 10) W okolicach mieszanych, które posiadają duchownych obu wyznań, członkom to warzystwa dozwolony wybór. 11) Muszą udowodnić, ze ich dzieci po bicrają naukę religii albo są obowiązani posyłać dzieci do szkoły miejscowej podług upodobania wybranej. Nauka religii dzieci stosuje się do edyktu z roku 1826 (t. j. zwyczajnie dzieci wychowują się w religii ojca, małżonkowie mogą jednakże postanowić kontraktem przedślubnym, że wszystkie dzieci albo podług płci podzielone mają odebrać wychowanie w religii matki); na przypadek zmiany konfessyi mają dzieci jeszcze nie konfirmowane przyjąć nowe wyznanie rodziców; jeżeli zaś jedna tylko strona zmienia wyznanie, dzieci już porodzone mąją zatrzymać wyznanie dotychczasowe; co sic tyczy dzieci potem narodzonych, rzecz się tak będzie uważała, jak gdyby żadna zmiana nie zaszła. 12) Zakazuje się wszelkiego nawracania. 13) Gdyby wyznanie concilium Lipskiego miało ułedz zmianom, towarzystwa powinny donieść o tćm ministerstwu; takie zmiany mogą wtedy tylko ostać się, jeżeli rząd przeciwko nim nic nie będzie miał. 14) Zwolennicy wyzuania Lipskiego nie mogą używać tych praw obywatelskich, które . 9. i 37ustaw krajowych i e 65. ustaw oborczych zapewniają wyznawcom wyznań chrześciańskich (na mocy tego nie mąją prawa do urzędów w służbie cywilnej i wojskowej, joko też do obieralności w izbach). Włochy.

Z Rzymu piszą z 18. Kwietnia: W konsystorzu odbytym d. 16. nie było żadnej allokucyi Ojca Świętego. Ale bezpośrednio po konsystorzu zgromadzili się wszyscy kardynałowie, wyjąwszy kardynała Fernetti i Tosti,

OBWIESZCZENIE.

W celu wydzierżawienia pomieszkania w tutejszym zniesionym klasztorze XX. Dominikanów, składającego się z dwóch małych pokoi i komory, od 1. Lipca r. b. ua czas nieoznaczouy za 6-tygodniowem wypowiedzeniem wyznaczony został termin na dzień 4. Czerwca r. b. po południu o godzinie 3ciej w tutejsze'm biurze policyjnein, na który to termin chęć mający dzierżawienia z tern nadmienieniem się zapraszają, źe warunki wydzierżawienia w czasie godzin służbowych w Registraturze przejrzane być mogą. Poznań, dn. 28. Kwietnia 1846.

u Jego Świątobliwości. Bardzo jest podobnem do prawdy, że to zebranie zatrudniało się sprawami Rossyi. Turcya.

Konstantynopol, d. 8. Kwietnia. -; Wczoraj na austryackira parostatku »Ferdynand 11.«, przybył tutaj książę Alexander Heski z Gałaczu, i stanął w pałacu rossyjskiej ambasady. Oprócz niego przybył także Sarim Effendi, kiedyś poseł Porty przy dworze francuzkim, a dziś minister handlu.

Wiadomo, że do prelckcyi anatomicznych w szkole medycznej w Galata Serai, wydają trupy więźniów zmarłych na galerach, ale dotąd niepodobna było prawie dostać trupa kobiety. Temu niedostatkowi zaradzono przez dekret sułtański. mocą którego trupy niewolnic zmarłych na targu mąją przed pogrzebaniem być oddawane tej szkole do sekcyi. Nowy Reis Effendi, Reszyd basza, coraz bardziej w łaskach sułtana postępuje, który często odbywa z nim długie konferencyc, i mocno jest zadowolony ideami reformy nowego ministra. Jako dowód przytaczają, że sułtan dla syna Reszyd baszy wybrał narzeczoną, której to łasce zwykle towarzyszy bogate uposażenie panny młodej. Wybrana jest córką Mehmeda Ali, baszy Tophany. Donoszą także, że posłowi tureckiemu przy dworze wiedeńskim pozwolono sprowadzić do siebie jedne z żon swoich, którego to pozwolenia dotąd żaden pOseł w krajach Franków nic uzyskał. - Na Liban wysłano nowego nadzwyczajnego komisarza z poleceniem uorganizowa - nia spraw tamecznych. Z nad granicy tureckiej, w Kwietniu. - Podauspieyami młodego władyki Montenegryńskiego, który jak wiadomo sam jest poetą i wydaje kieszennik poetyczny, wyjdzie niedługo z druku zbiór pieśni serbsko-illyryjskich i podań narodowych pod tytułem: Ogledalo Srbsko (zwierciadło Serbskie), na który zwracamy uwagę przyjaciół muzy ludowej, ponieważ będzie dalszym ciągiem i uzupełnieniem zbioru starego Wuka, który teraz w Wiedniu żyje. Dnia 28. Marca był sułtan w towarzystwie Reschida baszy przytomny ua popisach szkoły głównej Ahmcda Mekttilio w Manie i sam zatrudniał się. rozdzielaniem nagród. Missyonarz austryacki Markowich, którego wraz z wielu innymi kryptokatolikami okrutny basza Selim kazał więzić i biczow a c , na reklamacyą hrabiego Stiirmera do Konstantynopola odprowadzony został: jednakże żołnierze eskortujący dokuczali w sposób najokropniej«y nieszczęśliwym ofiarom ciemnego fanatyzmu, któremu dyplomacya europejska, niestety, za nadto pobłaża, Ameryka.

N o wy York, d. 4. Kwietnia. Pytanie o Oregon jeszcze nic zostało rozwiązane w senacie. Dnia 20. odbyło się wielkie zgromadzenie ludu. na kiórem postanowiono wezwać kongress, aby niezwłocznie rozporządził uzbrojenie kraju. Większość była za 54 o 40' jako linią graniczną i za całym Oregoncin. - Armia okupacyjna pod generałem Tajlorem powinna była w końcu tego miesiąca przejść Rio Grande i obsadzić wzgórza około Matamoras. Dziwuą jest rzeczą, że Mexykanie tego punktu nic obwarowali.

ROZMAITE WIADOMOŚCI.

Eugene Su e prowadzi osobliwsze życie; przez jedno półrocze bawi się na wielkim świecie i zbytkuje dowcipem i bogactwy, przez drugie półrocze zaś zamyka się przed światem w dalekićm odosobnionćm mieszkaniu na przedmieściu i pracuje. Teraz, kiedy on właśnie w tej porze samotniczej żyje, zajeżdża jednego wieczora przed jego skromny doraek mnóstwo naj świetniej szych ekwipażów i kabryoletów. i tłum naj dostojniej szych gości, okazując karty zapraszające na »wieczór« - każe się do pana Sue prowadzić. Zakłopotany romansopisarz musiał przez kilka kwadransów coraz nowych gości za to nieporozumienie przepraszać, a nazajutrz brzmiały wszystkie dzienniki jego piorunującemi odezwami przeciwko sprawcy tej psoty.

Ol) IIEDAKC\ I.

Poezya pod tytułem: »Organista i Zwierzęta domo we,.« jako też poezya z napisem: «Burza« nie mogły w Gazecie być zamieszczone.

5*« Przez osóS istc nakupienie lowarów na I..I, walnym rocpiio-targu (jarmarku) Lip. A skiego uzupełniłem uiój skład w dosta- i tecznym sposobie, i jestem mianowicie l? w możności polecenia W .rob moiiNscline de Łaine U 'ubiorów Battiste w kolo rach lilia, rosa i błękicie, łokieć II berliński począwszy od A S gT.

)l( Poznań, dnia 6. Maja 1846.

Mzydor Mfaeniseh, I..I, Rynek Nr. 66 ua pierwsze m piętrze. fg

1.( do 4 Tal., jako też g r u b e p ł ó t fi o we wszelkich galunkat -li i szerokościach poleca po cenach zadziwiająco tanich Michaelis Meustaedter w Poznaniu, w rynku pod Nr. 44. w domu kupca Pana Graetz. J55 Ciężkie JJSe «I r e I i e I ij na wań tuchy i płót n a przedaje w cenach najumiarkowańszych Handel płótna i bielizny stołowej Jakóba Koenigsbergcra w rynku Nr. 95/96. Dominium Jurkowo w pow. Kościańskim pod Krzywiniem lIla 160 owiec fi a c i o rek na K n . ™ , ł aj »]I 3 l .. ", - b A..