ZŁOTNI CY

Kronika Miasta Poznania 2000 Nr1 ; Złotnicy

, , SPIS ZŁOTNIKOW POZNANSKICH OD XV DO XVIII WIEKU

WG TADEUSZA NOŻYŃSKIEGO MATERIAŁY DO DZIEJÓW ZŁOTNICTWA POZNAŃSKIEGO OPRACOWAŁ ZYGMUNT DOLCZEWSKI

S pis ten powtarza w zasadzie pionierską pracę dra T. N ożyńskiego z 1953 roku, pomijając jednak cytowane przez niego akta złotnicze czy miejskie (obecnie mają one inne sygnatury), literaturę, a także kilka nazwisk osób, które nie parały się złotnictwem. Dodano jednak, za późniejszą bibliografią, informacje dotyczące działalności artystycznej, rozpoznanej częściowo u niektórych mistrzów oraz podano domniemane, stosowane przez złotników sygnatury (nie wszystkie są niestety sprawdzone). Dopisano także kilku złotników zauważonych przez dr J. Eckhardt lub zamieszczonych w publikowanych niedawno spisach starszych cechowych XVI w. Z pewnością nie jest to praca kompletna czy wyczerpująca, stanowi jednak pewien krok naprzód w stosunku do spisu N ożyńskiego. Pozostawia miejsce na prace następnych pokoleń, ułatwiając im jednocześnie badania tego tematu.

Abramczyk, patrz Heintz 1. Ahlgreen C. A., wym. 1780-1832 (Nożyński 1) Albin, aurifaber, patrz Lemkeil Albin 2. Andreas I, aurifaber, wym. 1431-65; starszy cechu 1454, 1456, 1458 i 1459 (N ożyński 2) Andreas II, patrz Strencz 3. Arleth Jerzy, syn Marcina, czeladnik 1624, mistrz 8.01.1652 (Nożyński 4) 4. Arleth Marcin, mistrz 1641, wym. do 1650 (Nożyński 5) 5. Au Franciszek, w cechu od 1763, wym. do 1772; st. cechu 1765-67, 1768, 1770,1772 (N ożyński 6) 6. Au Jan Henryk, wym. w cechu 1774 (N ożyński 7)

Ryc. l. Relikwiarz na głowę św. Wojciecha, 1494 r., Jakub Barth.

Ze zb. Muzeum Narodowego w Poznaniu.

7.Au Jan Jędrzej, wym. w cechu 1754 (Nożyński 8) 8. Auerhahn (Awerhan) NickeI, wym. 1483-90, st. cechu 1483-86; wykonał kielich dla plebana Pawła z Wągrowca (zaginiony po 1939), przypisuje się mu wykonanie kielicha z 1496 dla Jakuba z Koźminka, zachowanego w kościele w Krobi, a ponadto kielichy z Dębna n. Wartą z 1498, z Obrzycka i Leszna, kielich z Fary poznańskiej (?), drugi kielich z Krobi (WSB) (Nożyński 9) 9. Balde Efraim, wym. 1789 (Nożyński 10) 10. Barth Jakub, wym. 1482 przed 1519, st. cechu 1485-88,1504,1506,1507-08; rajca 1496-97, ławnik 1503; w 1494 wykonał relikwiarz złoty, puszkowy na głowę św. Wojciecha dla Katedry w Gnieźnie, z grawerowanymi scenami męczeństwa Świętego, kameryzowany kamieniami (oryginał skradziony w 1923, galwanokopia z 1914 w zbiorach Muzeum Sztuk Użytkowych w Poznaniu) (PSB, WSB), (Nożyński 11) 11. Bessler Krzysztof, wym. od 1572, zm. ok. 1623 (N ożyński 12) 12. Bild Krzysztof, mistrz w 1652, zm. 1659 (N ożyński 13) 13. Bodoch Paweł z Poznania, syn krawca Jerzego B., uczeń Stanisława von Ende, czeladnik 1603, mistrz 1611 (Nożyński 14) 14. Borchardt (Burghardt Krystian), wym. 1775-90 jako st. cechu (Nożyński 15) 15. Bodenstein (Botenstein) Konrad I, wym. 1540, zm. 1549 (Nożyński 16) 16. Bodenstein Konrad II, wym. od 1565 przy ul. Wielkiej, st. cechu 1578/1579, 1586/1587,1587/1588,1588/1589,1589/1591,1591; zm. 1612 (Nożyński 17)

Ryc. 2. Scena z relikwiarza na głowę św. Wojciecha a - "Przybycie św. Wojciecha na ziemię pruską", 1494 r. , Jakub Barth.

Ze zb. MNP.

WWV

17. Brand Marcin, wym. 1563-78 przy Rynku (Nożyński 20) 18. Brandt Jan, wym. 1548/1549 jako si. cechu (Nożyński 18) 19. Brandt Maciej, starszy 1548/1549 (Nożyński 19) 20. Brauskorn Benedykt z Norymbergi, wym. czasowo w Poznaniu ok. 1545 (Nożyński 21) 21. Bremer Fołtyn (Faltin, Walenty), wym. 1559-78 przy ul. Wielkiej; si. cechu 1559/1560,1560/1561,1561/1562,1562/1563, 1564/1565, 1565/1566; w 1578 wspomniany jako zmarły (Nożyński); łyżka z sygnaturą "PW', zapewne jego roboty, w zbiorach Muzeum Sztuk Użytkowych w Poznaniu, Oddział Muzeum Narodowego (N ożyński 22) 22. Brożek Jan, z Krakowa, mistrz 1638, si. cechu 1645, 1647, 1650, 1653-54, 1660-62, zmarł w lutym 1663 jako si. cechu (Nożyński); jego autorstwa kielich z Pogorzeli z 1648, lichtarze z Chodzieży z 1651-54 i ampułki z Tulc; sygnatura "IB" z gmerkiem (N ożyński 23) 23. Buchel Jan, mistrz 1740, wym. do 1747 (Nożyński 24) 24. Bucholc Wojciech, mistrz na św. Łucję 1674, wym. do 1680 (Nożyński 25)

Zygmunt Dolczewski

Ryc. 3. Łyżki renesansowe, jedna sygnowana "FB", zapewne Fołtyn Bremer, ok. 1570-80.

Ze zb. MNP.

25. Budzyniewicz Wojciech, z Kleparza w Krakowie, mistrz 1632, st. cechu 1642,1643,1646-47,1650-51,1657-59,1663, ławnik 1664, radny 1670, zm. 1672 (Nożyński 26) (WSB 85); posiadał dom w Rynku; monstrancja z Ptaszkowa z 1665, pierwsza w Poznaniu monstrancja promienista z 1671 w kościele 00. Franciszkanów Konwentualnych, monstrancja w Chodzieży, monstrancja i pacyfikał w Łopiennie, puszki w Gnieźnie i w Górce Duchownej, kielich w Kazimierzu, relikwiarz puszkowy w Czaczu; swe wyroby sygnował "WB" w ligaturze; (WSB) (N ożyński 26) 26. Bukołowski Wojciech, uczeń Łukasza Wrzaskowicza, czeladnik 1674, mistrz 1682, st. cechu 1688, pisarz 1689 (Nożyński); monstrancja z Niemyslowic; sygnatura "WB" w tarczy, z ornamentem poniżej (ten znak wiązany jest także z W. Bucholcem) (N ożyński 27) 27. Bykowski Maciej, mistrz 1745, st. cechu 1748-54, Vigintivir miasta Poznania 1752-53, zm. 1754; rokokowa monstrancja i kielich w Turku; sygnuje się monogramem "MB" w dwuliściu lub owalu (Nożyński 28) 28. Caspar, wym. 1461-63 jako st. cechu (Nożyński 29) 29. Craencz Jurgę, wym. 1565 (Nożyński 30) 30. Cukielt (Sukelt) Marcin, wym. 1594-1609 (Nożyński 31) 31. Czapla Wojciech, wym. 1564-72 (Nożyński 33) 32. Czarniszak Mikołaj, wym. w 1486 jako zmarły (Wojciechowska, Rynek poznański, 151) (Nożyński 34) 33. Czarny Paweł, wym. 1571-78 (Nożyński 35) 34. Czeszewski Maciej, wym. 1563-66 jako zamieszkały przy ul. Wielkiej, wójt w 1565 (N ożyński 36) 35. Czosnowski Jan, wstąpił do cechu w 1724 (Nożyński 37) 36. Czudnik Szymon, wym. 1559-65, mieszkał przy ul. Wielkiej (Nożyński 38) 37. Darmopych Andrzej I z Poznania, syn i uczeń Wojciecha D., czeladnik 1596, mistrz 1598, st. cechu 1608-09, zm. we wrześniu 1644 (Nożyński 39) 38. Darmopych Andrzej II z Poznania, syn murarza, czeladnik 1603, mistrz ok. 1607, wym. do 1647 (Nożyński 40)

39. Darmopych Andrzej III, syn i uczeń Andrzeja D. II, czeladnik 1636, mistrz 1645, wym. do 1649 (Nożyński 41) 40. Darmopych Jan, syn i uczeń Andrzeja D. II, czeladnik 1642, mistrz 18.12.1650, wym. jeszcze w 1651 (Nożyński 42) 41. Darmopych Tobiasz, brat i uczeń Andrzeja D. II, czeladnik 1607, nie pracował w Poznaniu (Nożyński 43) 42. Darmopych Wojciech, wym. 1563-1604 przy ul. Wielkiej, st. cechu 1580/1581,1581/1582,1583/1584,1584/1585,1585/1586 (N ożyński 44) 43. Darmopych Zachariasz, syn i uczeń Wojciecha Darmopycha, czeladnik 1591, wym. do 1607 (Nożyński 45) 44. Derpowicz Wojciech z Lwówka, uczeń Jana Rupalskiego, wym. przy ul. Wielkiej do 1736, mistrz 1696, st. cechu 1715, 1717, 1719, 1720, 1724-25, 1727, 1730,1732-36; wybitny złotnik, grafik i rytownik (N ożyński 46) 45. Dill (TiU, Dylle, Dilling) Jan (Hanusz) z Frankfurtu n. Menem, złotnik, jubiler i rytownik, przybył w 1614, sztuki mistrzowskie zapewne robił u Jana Klizy, przyjęty do cechu w 1615, mieszkał przy Rynku, burmistrz 1647, zm. 1664 (Nożyński). Czterokrotnie żonaty, z jego trzech synów, z których Jan także był złotnikiem (nazywany "młody Tyli" - zob. Tyli). Posiadał znaczny majątek w nieruchomościach, kosztownościach i srebrach. Wykonywał prace dla rady w 1625 (nalewkę z miednicą) i w 1639 (roztruchan), dla dworu królewskiego (1636); rysował wzory złotnicze (egzemplarz w zb. Czartoryskich w Krakowie); zajmował się także handlem wyrobami złotniczymi z Poznania, Wschowy czy Kalisza, Augsburga i Norymbergi, sygnując je nie raz własną cechą złotniczą. (PSB, WSB 147) (Nożyński 47) 46. Dobiel (Dubill) Maciej, zwany Mazur, wym. 1550-82 przy ul. Wodnej, st. cechu 1569/1570, 1571/1573, 1573, 1577/1578; rajca 1565, 1569, 1573, 1575-76; ławnik 1574,1581-82 (Nożyński 48) 47. Drab Andrzej, wym. od 1565, zm. ok. 1588 (Nożyński 49) 48. Dudek Jan, wymieniony 1479-91 (Nożyński 50) 49. Eigel (Egiell) Adalbert z Leszna, członek licznej rodziny złotników leszczyńskich, której przodek przybył z Kutnej Hory w Czechach w 1749; przyjął obywatelstwo poznańskie w 1790; łódka do kadzidła w Farze poznańskiej, pudernica klasycystyczna w Muzeum Sztuk Użytkowych; sygn. "EIGEL" (Nożyński 51) 50. Emchen Hanusz (Hans), st. cechu 1521/1522, 1522/1523, 1523/1524, 1524/1525,1525/1527,1527 v. Ende, patrz Fonenda 51. Endemann Marcin, mistrz 1714, st. cechu 1717,1722,1725,1727, zm. 1771; w 1755 miał kamienicę w Rynku; monstrancja z "Ostatnią wieczerzą" w glorii z 1732 w Farze poznańskiej; sygnatura "ME" w kole (N ożyński 52) 52. Ernholdt (Ernald) Franciszek, z Wiednia, w cechu od 1761, st. cechu 1764-65, później w Lesznie; kadzielnica w Gostyniu z 1762; sygnatura "FE" w sercowym polu (N ożyński 53) 53. Faith (Faict, Foyth, Voith) Benedykt, wym. 1565-1601 przy ul. Wielkiej, st. cechu 1595/1596,1596/1597,1599/1600 (Nożyński 54)

Zygmunt Dolczewski

Ryc. 4. SzeŚĆ talerzy sygnowanych "Heck", C. G. Heck, 1780 r. Ze zb. MNP.

54. Falkenbrunner, wym. 1565 (N ożyński 55) 55. Ferguson Wilhelm, mistrz 1752, wym. w 1753 (Nożyński 56) 56. Fiedler Gottlob, wym. 1784; półmisek wspólnie sygnowany z Gasparem Konerskim w zbiorach Fundacji Raczyńskich w Rogalinie, wotum w Łopiennie; sygn. "G F" w prostokącie (N ożyński 57) 57. Fleck Christian Gottlob, mistrz 1766, st. cechu 1771-74,1777-79,1781,1785, 1787,1789; 6 talerzy z w Muzeum Sztuk Użytkowych, cecha "CG/F" w trójliściu lub "Fleck" kursywą (N ożyński 58) 58. Fonenda (von Ende) Paul I, wym. jako mistrz w 1608 (N ożyński 59) 59. Fonenda Paweł II, mistrz 1619, st. cechu 1624-25, 1628, 1630, 1634, 1637; wydalony z cechu w 1640 (N ożyński 60) 60. Fonenda Paweł III, syn i uczeń Pawła II, czeladnik w 1638, wym. do 1649 (Nożyński 61) 61. Fonenda Stanisław, syn kupca poznańskiego Piotra, wym. 1580-1620; st. cechu 1596/1597,1597/1598,1612 (Nożyński 62) 62. Forsther Jakub, wym. 1565 (Nożyński 63) 63. Fraumberger Wolfgang, wym. 1563-84 przy Rynku, rajca 1571,1573,1577, ławnik 1575-76,1578-89,1584 (Nożyński 64) 64. Fredo Barłomiej, uczeń Jana Żelickiego, czeladnik 1678, mistrz 1683, pisarz 1685, wym. do 1686 (Nożyński 65) 65. Fredo Wojciech, uczeń Tobiasza Jasłowskiego, czeladnik w 1642 (Nożyński 66)

66. Froelich (Frelich) Maciej, wym. 1563-78 przy ul. Wielkiej, st. cechu 1567/1569; zm. ok. 1593; w latach 1576 i 1578 wykonał dla Stefana Batorego flasze podróżne i pierścienie (N ożyński 67) 67. Gall Jan Bogumił, syn kupca Daniela Bogumiła, wym. 1784 (N ożyński 68) 68. Gall Jan Fryderyk, w cechu od 1764, wym. do 1774, st. cechy 1766, 1769, 1773-74; (N ożyński 69) 69. Gębicki (Gembicki) Marcin, uczeń Marcina Skrzetuskiego, czeladnik 1566, wym. do 1594 (N ożyński 70) 70. Gelhor (Gielor, Gellar) Jurga, syn i uczeń Marcina G., czeladnik 1565, wym. przy ul. Wielkiej do 1610, st. cechu 1579/80, 1580/81, 1584/85, 1586/87, 1592/93, 1593/94, 1594/95, 1595/96, 1597/98, 1600-02, 1605-06; sygnatura "GAL" w prostokącie (?) (N ożyński 71) 71. Gelhor Marcin, wym. od 1550, zm. 1572, st. cechu 1553/54, 1555/56 (N 0żyński 72) 72. Gelhor Piotr I, wym. 1495-1534 przy Rynku, st. cechu 1499,1502-03, rajca 1525, ławnik 1504; wykonał w 1507 skrzynkowy relikwiarz na rękę św. Wojciecha, zamówiony przez augustianów w Trzemesznie, zaginiony podczas II wojny światowej, zachowany w kopii galwanoplastycznej w Muzeum Sztuk Użytkowych w Poznaniu; przypisuje mu się również relikwiarz św. Sabiny z 1510 z Katedry poznańskiej i kielich z kościoła św. Jana Jerozolimskiego z 1518 (N ożyński 73) 73. Gelhor Piotr II (N ożyński 74), syn i uczeń Jurgi G., czeladnik 1598, wym. do 1633 (Nożyński 74 ) 74. Gensch Jan, syn Jurgi G., uczeń Stanisława Piechno, czeladnik 1589 (N ożyński 75) 75. Gensch (Gens, Gentz) Jurga, wym. od 1566, zm. 1589 (N 0żyński 76) 76. Georgius (Yurga) aurifaber, wym. od 1443 przy ul. Wronieckiej, zm. przed 1452 (N ożyński 77) 77. Giecki (Gorzki) Hilary, Jerzy, syn Kazimierza G., w cechu jako czeladnik od 1720, mistrz 1725, wymieniany do 1726 (N 0żyński 78) 78. Giecki Kazimierz, wymieniony w 1707 jako zmarły (N 0Żyński 79)

R 5 R i. k . ,. Sabin y, P rzedstawienie yc e l Wlarzsw Św. Piotra Apostoła, Piotr Gelhor I (?), 1510 r.

Zygmunt Dolczewski

Ryc. 6. Relikwiarz na rękę św. Wojciecha, przedstawienie "Św. Wojciech z głową w rękach - z fundatorami", Piotr Gelhor 1,1507 r. Kopia w zb. MNP.

79. Glaser Jan, uczeń Andrzeja Gozdzia, wymieniany 1565-1601; (Nożyński) w 1573 roku wykonał nalewkę z misą dla Henryka Walezego, w 1580 zleca się mu zakup sreber dla króla Stefana Batorego, wykonał też okucia rzędu końskiego z siodłem wartości 2 tys. talarów (N ożyński 80) 80. Glimmich Jan Beniamin, wym. 1765-76 (Nożyński); sygnatura "I.B.G." w trójliściu (?) (N ożyński 81) 81. Glimmich Jan Gottlieb, wymieniony w 1769 jako zmarły (Nożyński 82) 82. Glimmich Karol Gottlieb, syn Jana Beniamina G., czeladnik 1769 (Nożyński 83) 83. GłowikJan, mistrz 1631, st. cechu 1636,1640-43; od 1648 nie pracował; miał dom na ul. Wielkiej; sukienka na obrazie Matki Boskiej Różańcowej w kościele podominikańskim Uezuickim) w Poznaniu; sygnatura "Gl" w monogramie (Nożyński 84)

Głowiński, patrz Głowik 84. Gniewomir Bernard, st. cechu 1505-22 w Poznaniu przy ul. Szewskiej, st.

cechu 1510-17; później w Gnieźnie, w 1538 zwany jest aktach "nobilis et famatus burgrabia i mieszczanin gnieźnieński", zm. 1552 w Gnieźnie (Nożyński 85) 85. Goczałowski Antoni, wstąpił do cechu w 1758 (N ożyński 86) 86. Goetz (Giec) Józef z Hubertusburga w Saksonii, 1776 przyjął jako mistrz obywatelstwo poznańskie, st. cechu 1777-81, wym. do 1785; półmisek w zbiorach Muzeum Sztuk Użytkowych, wotum w Łopiennie; sygnatura "Ig6" (Nożyński 87) 87. Gozdz (Góźdź) Andrzej z Poznania, syn Jakuba G. mielcarza, zięć Benedykta Kamyna, st. cechu 1549/1551,1551/153, zm. 1554; w 1548 król Zygmunt August zleca mu zakup sreber (WSB niesłusznie przypisuje mu czarkę ze zbiorów Zamku na Wawelu) (Nożyński 88) 88. Greger Goltsmyd, wym. 1501 (Nożyński 89) 89. Gulczewic Jan, uczeń Wojciecha Szwarca, czeladnik 1642, mistrz 1659, st. cechu 1661, wym. do 1665 (Nożyński 90) 90. Guidemaria Jerzy I, wym. od 1561, zm. 1591 (Nożyński 91) 91. Guidemaria Jerzy II, syn i uczeń poprzedniego, wym. od 1598, pIsarz 1605-10, zm. 1610 (Nożyński 92) 92. Guidemaria Jerzy III, mistrz 1629, wym. do 1633 (Nożyński 93) 93. Haar (Harr) Jan, wstąpił do cechu w 1758 (Nożyński 94) 94. Hamer (Harm, Harman) Werner, wym. 1490-ok.l520 (Nożyński 95) Hannus (Hans), patrz Emchen (Nożyński 96) Harm, Harman, patrz Hamer 95. Heckerth, wym. 1565 (Nożyński 97) 96. Heffer Filip, wym. 1598 (Nożyński 98) 97. Heintz Abraham I, wym 1587-1616 (Nożyński 99) 98. Heintz Abraham II, syn i uczeń Andrzeja H., czeladnik 1651 (Nożyński 100) 99. Heintz Andrzej, syn i uczeń Abrahama IH., brat Łukasza, czeladnik 1610, mistrz 1622, w 1623 zwany Heintz-Zabłocki, st. cechu 1633, zm. przed 1658; sygnatura "AH" w owalu(?) (Nożyński 101) 100. Heintz Łukasz, syn i uczeń Abrahama H., brat Andrzeja H., czeladnik 1623, mistrz 1636, st. cechu 1674, 1676, 1680, pisarz 1658, wymieniany do 1680 (Nożyński 102) 101. Heintz Maciej I, syn Abrahama I, brat Andrzeja i Łukasza, mistrz 1627, 1622, zwany Abramczyk-Zabłocki, wym. do 1647 (Nożyński 103 ) 102. Heintz Maciej II (Abramczyk), uczeń Michała Meissnera, wym. 1702 (Nożyński 104) 103. Heintz Marcin (Abramczyk), syn i uczeń Łukasza, czeladnik 1669, mistrz 1678, wym. do 1682; ul. Wielka; sygnatura "MA" (?) (N ożyński 105) 104. Hellmann Jakub, wym. 1614 (Nożyński 106) 105. Hellman Michał, przyjęty do cechu 1622 (Nożyński 107) 106. Hempel Jakub z Poznania, uczeń Pawła Przybyłły, czeladnik 1585; mistrz 1601, st. cechu 1611,1622,1623,1626, zm. ok. 1630 (Nożyński 108) 107. Hempel Paweł, syn i uczeń Jakuba H., czeladnik 1619, mistrz 1623, wymieniany do 1638 (Nożyński 109)

Zygmunt Dolczewski

!'J"', I'-- -;>l

A& A/f) i fi ciJ\ I

Ryc. 7. Spis starszych cechu z 1647 r.

Ze zb. Archiwum miasta Poznania.

108. Hempel Tomasz, wym. 1601 (Nożyński 110) 109. Hennig Abram, wym. 1611 (Nożyński 111) 110. Hennig Filip, uczeń Jana Wernheide st, czeladnik 1675, mistrz 1678, pisarz 1692, zm. 1694 (N ożyński 112) 111. Hennig Jędrzej, uczeń Samuela * Kłosa, czeladnik 1700, mistrz 1708 (Nożyński 113) 112. Hensel Malcher z Poznania, uczeń Jędrzeja Schwainthalera, czelad*. nik 1611, mistrz 1619, wym. do 1623 g (Nożyński 114) 113. Herny Mikołaj, wym. 1564-71 (Nożyński 115) 114. Heyer Jan Krzysztof, wym. jako mistrz 1731 (Nożyński 116) 115. Hinnek Lurens, wym. 1708-09 (N ożyński 117) 116. Hidfeld (Hilfeldt) Dawid, mistrz 1653, zm. 1671 (Nożyński); sygnatura "D H" w czworoboku (?) (Nożyński 118) 117. Hdelhoffer Daniel, uczeń Pawła * Raabe i Michała Meissnera, czeladnik 1707, mistrz 1710, wym. do 1720 (N 0żyński 119) 118. Hoffmann (Howman) Greger, wym. 1559-74 (Nożyński 120) 119 . Janek aurifaber, wym. 1456-79, st. cechu 1758, 1461, 1463, ławnik 1463 * (N ożyński 122) 120. Janowski Adam, uczeń Jacentego Piątkowskiego, czeladnik 1693, mistrz 1703, wym. do 1709 (Nożyński 123) 121. Jasiński Stanisław, uczeń Tobiasza Jasłowskiego, czeladnik 1631, mistrz · 1640, w 1648 przestał pracować (Nożyński 124) 122. Jasłowski (Szamon) Tobiasz, Węgier z Tirnavy (Trnava?), mistrz, * przyjął prawo miejskie w Poznaniu w lutym 1619, st. cechu 1635, 1638-39, 1644-45, zm. ok. 1652; monstrancja

Ryc. 8. Autografy mistrzów cechowych Z 163131 f.

Ze zb. AmP.

, * )? ' e j? '2S\JoytjUi<.£. -gAi. 'y H+CAl ej / /. m'L C 1.

w Kole?, taca z ampułkami w kościele św. Wojciecha w Poznaniu, kielichy w Kiekrzu i Nieparcie, kubek na trzech kulkach w zbiorach kórnickich; sygnatura "T.I" w trójliściu, tarczy lub czworoboku, z trzema kwiatkami u dołu (Nożyński 125) 123. Jastrzębski Wojciech z Poznania, uczeń Stanisława Piechno, czeladnik 1594, mistrz 1603; wym. przy ul. Wodnej, zm. w kwietniu 1626 (Nożyński 126) 124. Jerzykowicz Jan, przyjęty do cechu w lutym 1612 roku, st. cechu 1622-24, 1632; wym. do 1641 (N ożyński 127) 125. Johannes (Hannos) aurifaber, wym. 1411-15 przy ul. Tumskiej, ławnik 1415 (Nożyński 128) 126. Johannes, wym. 1453-79, st. cechu 1453, 1455-57, 1464-65, 1467-69 (Nożyński 129) 127. Johannes, wym. jako zmarły 1472 (Nożyński 130) 128. Johannes, wym. 1499 jako "filius olim Johannis aurifabri", może syn poprzedniego? (Nożyński 131) 129. Jonas Henryk z Piillnitz, uczeń Jakuba Hempla, czeladnik 1602, jeszcze raz wym. 1617 (N ożyński 132) 130. Joseff Krzysztof, uczeń Erazma Kamyna, wym. 1557-65 przy ul. Wielkiej (N ożyński 133) 131. Joseff II, wym. 1753 (Nożyński 134) 132. Jurkowie Jan I, mistrz 1602, st. cechu 1633, zm. w październiku 1642 (Nożyński 135) 133. Jurkowie Jan II z Poznania, uczeń Jana Mertensa, czeladnik 1633, mistrz 1642, wym. do 1647 (Nożyński 136) 134. Jurkowie Wojciech, syn Jana IJ., wym. 1622 (Nożyński 137) 135. Kabaszewski Mikołaj, mistrz 1680, zm. 1682 (Nożyński 138) 136. Kamyn Benedykt, w Poznaniu od 1524, st. cechu 1535/36, zm. 1564 (Nożyński 139) 137. Kamyn Erazm, syn Benedykta K, uczeń swego szwagra Andrzeja Gozdzia, czeladnik 1546, mistrz ok. 1553, st. cechu 1560-67 i 1573/74, wójt 1568,

Zygmunt Dolczewski

Ryc. 9. Kielich mszalny z Włoszakowic, przypisywany Erazmowi Kamynowi, 2 pol. XVI wzm. 1584/1585; autor serii wzorów graficznych Wzory złotnicze wyd. 1552 (II wyd. 1592) i herbarza (1575); pracował m.in. dla Górków (WSB) (Nożyński 140) 138. Kamyn Jakub, syn Benedykta K., brat Erazma, wym. 1571-1601 (Nożyński 141) 139. Karis Piotr I (Karys), wym. 1591-1631 (Nożyński 142) 140. Karis Piotr II, syn i uczeń poprzedniego, czeladnik 1621, mistrz w marcu 1631, zm. we wrześniu 1644 (Nożyński 143) 141. Kastorf Daniel, uczeń Gotfryda Wernheide, czeladnik 1720, mistrz 1729, wym. do 1730 (Nożyński 144) 142. Kastorf Joachim, mistrz 1700, pisarz 1707 (N ożyński 145) 143. Kawecki alias Woitowicz Józef z Chwaliszewa, w cechu od 1752, wym. do 1756 (Nożyński 146) 144. Kempę Johannes, wym.

1437-42 (Nożyński 147) 145. Kenig Lorenz, mistrz 1707 (N ożyński 148) 146. Kersten Nikel, wym.

1591-1620 (Nożyński 149) 147. Kiełbasa (Kyelbassa) Lotrincz, st. cechu 1460 (Nożyński 150) cechu 1569, 1570/71, 1571, 1573,

148. Kliza Aleksander, wym. 1565-73, st.

1573/74 (Nożyński 151) 149. Kliza Jan I, wym. 1563-84 przy ul. Gołębiej; rajca 1583-84 (Nożyński 152) 150. Kliza Jan II z Poznania, syn Mateusza Kuśnierza, uczeń Abrahama I Heintza, czeladnik 1599, st. cechu 1619-20, 1625-26, 1629-30; ławnik 1621-23, od 1648 nie pracował; przypisuje się mu autorstwo 14 plakiet z tajemnicami Różańca Św., przechowywanych w "Srebrnym ołtarzyku" w zbiorach kórnickich; sygnatura "HK" w ligaturze (?) (N ożyński 153) 151. Kłos (Kłosa) Samuel, mistrz 1695, pisarz 1700-1702, zm. ok. 1703 (Nożyński 154) 152. Kociankowicz (Koczanowicz) Łukasz, uczeń Jacentego Piątkowskiego, czeladnik 1691, mistrz 1704 (N ożyński 155)

153. Konarzewski Baltazar, rytownik i wyrzynacz gemm, do 1575 w Poznaniu, dalsze 10 lat we Lwowie (Nożyński 156) 154. Konerski Kacper, wym. 1768-84 (Nożyński); półmisek z ok. 1780 wspólnie sygnowany z G. Fiedlerem w zbiorach Fundacji Raczyńskich w Rogalinie; sygnatura: "G K" w owalu 155. Korwin Wojciech z Warszawy, uczeń Stanisława Fonendy, czeladnik 1596, st. cechu 1613, 1618, 1621; burmistrz 1640, rajca 1622, 1624, 1626, ławnik 1619,1623, wymieniany do 1643 (Nożyński 157) 156. Kościelny Ludwik, wym. przy ul. Wielkiej 1571-78, st. cechu 1574/75, 1575/76,1577/78 (Nożyński 158) 157. Kosiarski Wojciech z Chwaliszewa, mistrz 1736, st. cechu 1739-40 (Nożyński 159) 158. Kosiorowicz Jan, mistrz 1644, wym. do 1667 (Nożyński 160) 159. Kosmowski Jan st., wym. od 1563 przy ul. Wielkiej, st. cechu 1591, 1591/92,1599/1600; zm. 1604 (Nożyński); domniemany autor kielicha Struśkowej z kościoła św. Wojciecha w Poznaniu, sygnatura "I-K"(?) (Nożyński 161) 160. Kosmowski Jan mł., syn i uczeń poprzedniego, czeladnik 1600, mistrz w październiku 1605, st. cechu 1616, wym. do 1621; (Nożyński 162) 161. Kosmowski Krzysztof, wym. 1615-28 (Nożyński 163) 162. Koszarski Andrzej, wym. 1571 (Nożyński 164) 163. Kozodoj Marcin, wym. 1562-65 (Nożyński 165) 164. Kracker (Kraker) Szymon, wym. 1549-1571, st. cechu 1549/51, 1551/53, 1553/54,1554/55,1555/56,1557/58,1558/59,1569,1569/70,1570/71,1571/73; łavvnik 1565 (N ożyński 166) 165. Krekemaier Jost, uczeń Piotra Karisa I, czeladnik 1595, mistrz 1604, zm. 1628 (N ożyński 167) 166. Krekemaier Tobiasz, wym. przy ul. Wielkiej 1571-1619, st. cechu 1589-91, 1591/92,1592/93,1593/94,1594/95,1608-09; kielich z powiatu międzychodzkiego; sygnatura "TK" w liga turze, w tarczy (N ożyński 168) 167. Kriger (Krygier) Daniel, z Poznania, uczeń Jakuba Hempla, czeladnik 1627, mistrz ok. 1633, wym. do 1637 (Nożyński 169) 168. Krówka Andrzej, wym. 1578 przy ul. Wielkiej (Nożyński 170) 169. Kuchta Stenczel, wym. 1482 (Nożyński 171) 170. Kudzinowicz Ignacy, wym. 1748-63, st. cechu 1757-63 (N ożyński 172) 171. Kunarski Kasper, przyjęty do cechu 1768, st. cechu 1775-76 (Nożyński 173) 172. Kwiecisz (ek) Jan z Pobiedzisk, uczeń Andrzeja Darmopycha, czeladnik 1613, st. cechu 1627-28,1635, wym. do 1636 (Nożyński 174) 173. Laurencius, wym. jako st. cechu 1464-65 (Nożyński 175) 174. Lehmann Jan I, wym. 1565 jako rajca (Nożyński 176) 175. Lehmann Jan II, mistrz 1663, st. cechu 1667-72,1683-90,1692-93; w 1693 mieszkał na ul. Wielkiej; zm. 1696 (N ożyński 177) 176. Lehmann Jan III, mistrz 1708, rytownik (N ożyński 178) 177. Lehmann Rudolf, z Drezna, złotnik, medalier i rytownik w Poznaniu 1594-1623 (N ożyński 179)

Zygmunt Dolczewski

178. Lemkeil Albin, wym. 1563-65 przy ul. Woźnej (Nożyński 180) 179. Leszkornet Krzysztof, wym. 1594-1609 (N ożyński 181) 180. Libicki Jan, wym. 1632-46, st. cechu 1638 (Nożyński 182) 181. Linek (Link) Kasper, uczeń Jerzego II Guldenmarii, czeladnik 1604, mistrz 1612 (Nożyński 183) 182. Lodywig, wym. 1411 (Nożyński 186) 183. Lohmann Jan Michał Gottlob, uczeń Aug. Tellera, czeladnik 1749, mistrz 1763, wym. do 1770 (N ożyński 184) 184. Lorek aurifaber alias goltsmed, wym. 1426-48, ławnik 1448 (Nożyński 185) 185. Lybosek Jan, wym. 1411-28 (Nożyński 187) 186. Mack Bartel, mistrz 1599, wym. do 1609 (Nożyński 188) 187. Magnus Petrus, wym. w listopadzie jako zmarły (Nożyński 189) 188. Mainlich Paweł, ok. 1586 (?) 189. Mallik Stanisław, mistrz 1642, wym. do 1645 (Nożyński 190) 190. Marcus aurifaber, wym. 1415-16 (Nożyński 191) Marczinek, patrz Martinus 191. Markwart (Marquarth) Hanusz, wym. od 1538, st. cechu 1539/41,1541/43, 1543/44,1545, zm. 1548 (N ożyński 192) 192. Martinus (Marcin) aurifaber, wym. 1431-82 przy ul. Tumskiej, alias Wielkiej, st. cechu 1454-55,1470-77,1480-82, ławnik 1452 (N ożyński 193) 193. Martinus iunior, brat złotnika Mathiasa, wym. w 1478 jako właściciel domu przy Rynku (Nożyński 194) 194. Maternus z Kalisza, wym. 1423 (Nożyński 195) 195. Mathias (Mathis) aurifaber, wym. od 1467 przy Rynku (in Circ culo), st. cechu 1467-69,1473,1478-79,1482-84,1487 zm. (zabity) 1504; burmistrz 1491 (?), domniemany właściciel i wykonawca gotyckiego, złotego sygnetu w Muzeum Sztuk Użytkowych w Poznaniu; utożsamiany z Maciejem Russkiem (Rawschem) (N ożyński 196) Mazur, patrz Dobiel Mazurek, patrz Piechno 196. Meissner (Meistner) Michał, uczeń Jacentego Piątkowskiego, czeladnik 1684, mistrz 1693, st. cechu 1696-1701,1704,1706-16,1721-23,1726,1728-19,1731; 4 lichtarze z 1703 w Farze poznańskiej, złota monstrancja w Katedrze poznańskiej z 1712, pacyfikał z Lwówka w zb. MSU w Poznaniu, autor gwiaździstych części ram ołtarza Matki Boskiej u Franciszkanów w Poznaniu (Kurzawa); kadzielnicy i ampułek z Gniezna, kielichów m.in. z Kcyni i Popowa Kościelnego; cechował swe wyroby "MM" pod koroną (WSB 465) (Nożyński 197) 197. Menke Paweł, wym. 1586-93 (Nożyński 198) 198. Mertens Jan z Poznania, uczeń Jakuba Hempla, czeladnik 1602, mistrz od 1610, st. cechu 1621, wymieniany do 1636; puszka w kościele Bożego Ciała w Poznaniu i w Wieleniu, kielichy w Dusznikach i Pakosławiu, pacyfikał w Katedrze poznańskiej, plakiety z Matką Boską Różańcową w ołtarzyku różańcowym w zb. Biblioteki Kórnickiej PAN w Kórniku; używał sygnatury "IM" (Dolczewska) (N ożyński 199)

199. Michael aurifaber, wym.

1469 (Nożyńsłd 200) 200. Motylka Kasper, wym.

jako st. cechu 1508-09, 1509-10 (Nożyńsłd 201) 201. Moyses, wym. jako st. cechu 1474 (Nożyńsłd 202) 202. Mroczek Paweł, wym.

1576-82 przy ul. Świętosławskiej (Nożyńsłd 203) 203. Miiller Jan Krystian, wym. 1766 (N ożyńsłd 204) 204. Nadolny Maciej, wym.

1499-1503 (N ożyński 205) 205. N eumann Krzysztof, złotnik i rytownik, mistrz 1673, st. cechu 1687, 1694-96, 1698-99, 1701-02, 1706, 1711, wym. do 1717; mieszkał przy ul. Wielkiej; monstrancja we Wronkach, stopa pacyfikału i trybularz w Farze poznańskiej; swoje prace sygnował "CN" w dwulistnym polu, czworoboku lub sercu (WSB) (Nożyński 206) 206. NickeI golttsmedt (może Auerhahn?), wym. 1479 (Nożyński 207) 207. Okulicz Mikołaj, wym.

1645-80; będąc mistrzem, pracował jako czeladnik (N ożyński 208) 208. Paliopolus (Paliofilus) Jan Henryk z Wrocławia, uczeń Macieja Heintza, czeladnik 1643, mistrz 1652, wym. do 1655 (Nożyński 209) 209. Paszek (Paschke), wym.

1459-82 (Nożyński 210) 210. Paulus aurifaber, wym.

1459-99 przy Rynku, st. cechu 1470-72,1475-81; w sierpniu 1499 wymieniony jako zmarły (Nożyński 211) Pelchen, patrz Pełka 211. Pełka (Pelchen) Hans, wym. od 1571,1586już nie żyje (Nożyński 212) 212. Pełka (Wonpelken) Tomasz, syn poprzedniego, uczeń Bartosza Żołny, czeladnik 1593, mistrz 1600, zm. 1618 (Nożyński 213)

Ryc. 10. PacyfIkał z relikwiami św. Wiktorii, sygnowany "MM" - Michał Meissner, ok. 1720 r. Ze zb. MNP.

Zygmunt Dolczewski

213. Pester Krzysztof, wym. od 1601, zm. 25 marca 1612 (Nożyński 214) 214. Petrus (Peter, Petir), wym. 1410-25 przy ul. Tumskiej, alias Wielkiej; rajca 1421,1425 (Nożyński 215) 215. Petzold Michał, wym. 1795-1816, stopa monstrancji z Brodnicy sygn. cechą "PETZOLD" (Nożyński 216) 216. Piątkowski Jacenty, mistrz na Św. Łucję 1678, st. cechu 1685, ławnik 1689; mieszkał przy ul. Wielkiej; monstrancje z Gościeszyna z 1690 i z Tulec, relikwiarz, wotum i sukienka na obraz Matki Boskiej w Katedrze poznańskiej, autor części ram (m.in. z "Różdżką Jessego") ołtarza Matki Boskiej u poznańskich Franciszkanów z ok. 1681 i 1688 (?) (Kurzawa) wotum w zbiorach kórnickich; wyroby swoje znaczył cechą "JP" w liga turze (WSB 566) (Nożyński 217) 217. Piechno (Piechnowicz), zwany Mazurek, Stanisław, z Wyszogrodu, wym.

od 1571 przy ul. Wielkiej, st. cechu 1579/80, 1598/99; chorąży cechu 1579, 1583, zm. w październiku 1601 (Nożyński 218) 218. Piotras Mathis, wym. jako mistrz 1601 (Nożyński 219) 219. Podeszwa Bartosz, uczeń Tomasza Pełki, czeladnik 1606, mistrz 1618, wymieniony jeszcze w 1619 (Nożyński 220) 220. Poganek Florian I, wym. jako mistrz 1565 (Nożyński 221) 221. Poganek Florian II, uczeń Bartosza Żołny, czeladnik 1584, po 1600 w Krakowie (Lepszy, s. 183) (N ożyński 222) 222. Płociński Józef, wym. w 1734 przy wstąpieniu do cechu (Nożyński 223) 223. Przybyłło Paweł, wym. 1580-85 (Nożyński 224) 224. Raabe Paweł, uczeń Filipa Henniga, mistrz 1695, st. cechu 1700, 1702, 1704, 1707-09, pisarz 1696-99, zm. 1709; zachowany srebrny piórnik poznańskiej gildii kupieckiej (depozyt w Muzeum Historii m. Poznania), monstrancja z 1705 w Skórzewie; używał cechy "P. R." w dwuliściu (Nożyński 225) Rawsch, patrz Russek 225. Reichenau Jurga, wym. 1563-71 przy ul. Wielkiej (N ożyński 226) 226. Reicłienau Michał, wym. 1572-97, monstrancja zapewne jego roboty zachowana w kościele parafialnym w Wolsztynie, sygnowana jedną z pierwszych w Poznaniu cech imiennych "MR" w ligaturze (Nożyński 227) 227. Rigenbecker Wilhelm, niewidomy złotnik wym. 1601 jako zmarły (Nożyński 228) 228. Różycki Jan z Krakowa, uczeń Bartosza Strzelca, czeladnik 1606, od 1626 na Chwaliszewie jako partacz, w 1630 wykonał sztuki mistrzowskie u Jana Kwiecisza, wym. jako mistrz do 1633, dz. do 1635; monstrancje w Czarnkowie (1632) i Krotoszynie (1635?); sygnatura "IR"? (Nożyński 229) 229. Różycki Stanisław, syn Wojciecha, powroźnika z Nowej Grobli pod Poznaniem, uczeń Stanisława Piechno, czeladnik 1595, mistrz 1600, st. cechu 1605, zm. w lutym 1606 (Nożyński 230) 230. Rupalski Jan, mistrz 1671, st. cechu 1677-81, 1683-84, pisarz 1692-94; od końca 1690 nie pracował, zm. 1696 (Nożyński 231) Rusch, patrz Russek 231. Russek (Rawsch, Rusch) Maciej, wym. 1483-1503, st. cechu 1484; utożsamiany z Mathiasem aurifabrem; przypisuje się mu monstrancję z kościoła św. Jana

Jerozolimskiego w Poznaniu, kielich z Włoszakowic i krucyfiks z Konina z 1493 (Nożyński 232) 232. Santfleben Jerzy z Poznania, uczeń Krzysztofa Leszkorneta, czeladnik 1608, mistrz 1618, st. cechu 1644, zm. w lipcu 1648 (Nożyński 233) 233. Santfleben Wojciech, mistrz 1662, zm. 1673 (Nożyński 234) 234. Schemmel Bartel, wym.

1609 (N ożyński 235) 235. Schilling Jan, wym.

1492-1518; st. cechu 1504,1506-11 (N ożyński 236) 236. Schilling Mikołaj, Alzatczyk z Weissenburga, wym. w Poznaniu 1514-65 przy Rynku, w 1535 uzyskał od Zygmunta I przywilej działania poza cechem, na skutek protestów Zygmunt Stary zalecił, by przeszedł półroczną naukę; był ławnikiem 1536-40,1543-47,1557 -58, wójtem 1541-42,1549-51, rajcą 1548,1551-52, burmistrzem 1559; miał bibliotekę; utrzymywał żywe kontakty z Górkami i miejscowymi humanistami, zm. 1578 (WSB) (Nożyński 237) 237. Schmid Jan Otto, syn Ottona S., uczeń Jana Rupalskiego, czeladnik 1680 (N ożyński 238) 238. Schmid Otto z Krosna, ojciec poprzedniego, uczeń Łukasza Heintza, czeladnik 1652, mistrz w styczniu 1664, mieszkał przy ul. Wielkiej, pisarz 1686, zm. 1689 (N ożyński 239) 239. Schmidt (Szmit) Tomas z Poznania, przyjął obywatelstwo miejskie 1780, st. cechu 1782-90; sygnatura "T. S." w owalu(?) (Nożyński 270) 240. Scholz Kasper, złotnik i rytownik, wym. 1520-48, st. cechu 1520, rajca 1525, burmistrz 1525/26 podczas zarazy i 1542 (N ożyński), przypisuje mu się monstrancję z Góry pod Żninem z 1525 (Nożyński 240) 241. Schultz Augustyn, uczeń Michała Meissnera, czeladnik 1719, mistrz 1724, potem nie ma go w Poznaniu do 1736; w cechu uchodził za pijaka (N ożyński 241)

Ryc. II. Monstrancja z kościoła katedralnego w Poznaniu, Stanisław Szwarc, ok. 1650 r. Fot. B. Cynalewski.

Zygmunt Dolczewski

Ryc. 13. Naczynie do wody święconej z kościoła katedralnego w Poznaniu, Stanisław Szwarc, ok. 1650 r. Fot. B. Cynalewski.

242. Schwainthaler Jędrzej z Poznania, uczeń Jerzego Guldenmarii I i Benedykta Faitha, czeladnik 1596, wym. do 1614 (Nożyński 242) 243. Schwald (Swalt) Tomasz, mistrz 1712, zm. 1726; sygnatura: "TS" w dwuliściu (?) (N ożyński 243) 246. Sebastian, wym. 1495-1504, st. cechu 1496-98,1502, rajca 1501,1504, ławnik 1503 (N ożyński 246) 247. Siemsicki Krzysztof z Łęczycy, uczeń Stanisława Fonendy, czeladnik 1594, mistrz 1601, st. cechu 1615,1627,1629, wym. do 1633 (Nożyński 247) 248. Simon (Szymon) aurifaber, wym. przy ul. Wielkiej 1491-99, st. cechu 1491-1493/95 (Nożyński 248) 249. Sitkiewicz Wawrzyniec, mistrz 1748, wym. do 1751 (Nożyński 249) 250. Skrobiróg Stanisław, uczeń Tomasza Sławieńskiego, czeladnik 1563, od 1573 we Lwowie (Nożyński 250) 251. Skrzetuski Marcin z Pyzdr (zwany "Mądry"), wym. od 1546 przy Rynku, st. cechu 1554/55, rajca 1560-63, burmistrz 1564,1565,1567,1569-73, w 1565 przewodniczył delegacji miejskiej na sejm piotrkowski, w 1573 w imieniu miasta składał w Krakowie przysięgę wierności Henrykowi Walezjuszowi, zm. przed 1579 (epitafium w kolegiacie, przytaczane przez Sz. Starowolskiego z datą śmierci 18.12.1577); synowie przeszli do stanu szlacheckiego, przyjmując herb Sieniawa i kupując posiadłości ziemskie (Nożyński 251)

252. Sławieński Tomasz, wym.

od 1563 przy ul. Wielkiej, st. cechu 1563/64, 1566/67, 1569-73 (Nożyński 252) 253. Słoma Stanisław, syn i uczeń Szymona S., czeladnik 1598, st. cechu 1603, 1610-14, 1616-17, rajca 1602; wymieniany do 1643 (Nożyński 253) 254. Słoma Szymon, wym.

1555-1601 przy ul. Wielkiej (Nożyński 254) 255. de Śmigiel Maciej, wym.

1469 (Nożyński 255) 256. Sokoliński Wojciech, wstąpił do cechu 1712 (N ożyński 256) 257. Stamm Łukasz, uczeń Mikołaja Kerstena, czeladnik 1596, mistrz 1601, st. cechu 1607, 1614-15,1617-20, zm. w październiku 1624 (Nożyński 257) 258. Stamm alias Węgrzyn Marcin, złotnik i medalier, wym.

1563-1691 przy ul. Wielkiej, st. cechu 1574/75,1576/77,1578/79, 1581/82,1582/83,1583/84,1587/88, 1588/89 (N ożyński 258) 259. Staniewski Jakub z Poznania, syn Stanisława szklarza, uczeń Marcina Gębickiego, czeladnik 1588, zm. 1606 (N ożyński 259) 260. Staniewski Wojciech, brat Jakuba, uczeń Bartosza Strzelca, czeladnik 1591, wym.

do 1602 (N ożyński 260) 261. Stef fan (Stephan, Stephin) goltsmed, wym. 1419-47 przy Rynku, ławnik 1437 (Nożyński 261) 262. Stephanus Magnus (der Grosse), wym. 1427-33 (Nożyński 262) 263. Stetner Franciszek, wstąpił do cechu 1755 (N ożyński 263) 264. Stołek Maciej, brat Mikołaja, złotnik i malarz, wym. 1492 (Nożyński 264) 265. Stołek Mikołaj, brat Macieja, wym. 1488-91, st. cechu 1488-90 (Nożyński 265) 266. Strencz Andrzej, wym. 1518-34 jako st. cechu (Nożyński 3)

Ryc. 14. Kielich do liturgii ortodoksyjnej z grupą Deesis, sygnowany "WS" - Wojciech Szwarc, ok. 1650 r. Ze zb. MNP.

Zygmunt Dolczewski

267. Strzelec Bartosz, z Wiślicy, wym. od 1586, st. cechu 1598/99,1600-07,1610; zm. w lipcu 1621 (N ożyński 266) Sukelt, patrz Cukielt 268. Susidłowicz Michał, z Krakowa, mistrz 1652, wym. do 1654 (Nożyński 267) 269. Szabelkiewicz, mistrz i pisarz 1687, wym. do 1692 (Nożyński 268) 270. Szaler Andrzej, wym.

1567 (N ożyński 269) Szmit, patrz Schmidt (Nożyński 270) 244. Szwarc Stanisław z Krakowa, czynny w latach 1633-65, mistrz 1633, st. cechu 1639-40, 1646, ławnik 1646, rajca 1649-56; posiadał dom przy ul. Wielkiej; był w delegacji miasta do Warszawy na uroczystości koronacyjne Jana Kazimierz w 1649; wykonywał zlecenia dla Krzysztofa i Łukasza Opalińskich; wykonał w 1663 złoty kielich z fundacji bpa W. E. Tolibowskiego dla Katedry poznańskiej, jego roboty zachowany olbrzymi dzban w zbiorach Kremla (dar poselski Cypriana Pawła Brzostowskiego w 1667), naczynie do święconej wody z kropidłem z Katedry poznańskiej, kielichy w Gostyniu, Ołoboku, Sierakowie i Wielichowie, tacka na ampułki z Lubinia; używał cechy "SS", przedzielonej listkiem koniczyny (?), umieszczonym w ornamentalnym polu (WSB) (Nożyński 244) 245. Szwarc Wojciech z Krakowa, mistrz 1628, st. cechu 1632, 1634, 1636-37, 1641,1648-49,1651-52, wymieniany do 1654; kielich w Katedrze poznańskiej, kielichy z Wrześni z 1635, Zagórowa i Skórzewa; używa cechy "W. S." w tarczy z ornamentem poniżej (Nożyński 245) 271. Teller Augustyn, mistrz 1731, st. cechu 1741/50, 1755/56, dalej ślady giną (Nożyński 271) 272. Tepper Jakub, mistrz 1685, st. cechu 1691-93,1697; w 1693 mieszkał przy Rynku; dalej ślady giną (N ożyński 272) Till, patrz Dill

Ryc. 15. Kielich mszalny, sygnowany "PW" - Florian Walentynusowicz, ok. 1650 r. Ze zb. MNP.

273. Timmeier Maciej, mistrz 1729, st. cechu 1737-47, 1751-60, dalej brak śladów (Nożyński 273) 274. Tomecki Bartosz, wym.

1558-62 (N ożyński 274) 275. Toruński Andrzej, wym.

1570 (N ożyński 275) 276. Treter Jakub, wym. 1540 (Nożyński 276) 277. Tyli Franciszek z Poznania, wym. 1788 (N ożyński 277) 278. Tyli (Dill) Jan Młodszy, syn Jana D., mistrz 19 października 1650, zm. przed 1656 (Nożyński 278) 279. Uberschar Jan z Poznania, uczeń Krzysztofa Leszkorneta, czeladnik 1599, mistrz w październiku 1605, zm. 1627 (N ożyński 279) Voith, patrz Faith Vonende, Von Ende, patrz Fonenda 280. Walentynusewicz Florian z Kalisza, brat Jana (?), uczeń Jana Głowika, czeladnik 1636, mistrz 1643, wym. do 1650; monstrancje w Ostrowążu i Kórniku (?), przypisuje się mu cechę "FW" w owalu (wiąże się także tę cechę z F. Walterem) (Nożyński 280) 281. Walentynusewicz Jan z Kalisza, 1626 uczeń Krzysztofa Siemsickiego, czeladnik 1632, mistrz 1640,1642 prawo miejskie, st. cechu 1648, 1649, 1652-60, 1662-66, zm. 1667; miał dom przy ul. Ślusarskiej; wykonywał naczynia paradne i stołowe, pasy - nie zachowane i sporo różnego rodzaju argenteriów kościelnych, w części zachowanych: kielichy w Farze poznańskiej i w kościele Bożego Ciała w Poznaniu, także wotum z 1651 z rytowaną sceną bitwy pod Beresteczkiem; sygnował swe prace "IW" w ozdobnym kartuszu (WSB) (Nożyński 281) 282. Walter Franciszek z Franksteinu, uczeń Jana Uberschara, czeladnik 1611, wym. do 1654, sygnował swe prace monogram "F W" ? (Nożyński 282) Wardinhammer, patrz Weidenhammer Węgrzyn, patrz Stamm Marcin Weidel, patrz Weidlich

Ryc. 16. Kielich mszalny, sygnowany "IW' - Jan Walentynusowicz, ok. 1650 r. Ze zb. MNP.

Zygmunt Dolczewski

283. Weidenhammer (Wardinhammer) Wolf, wym. 1565-91 przy ul. Wielkiej (Nożyński 284) 284. Weidlich (WeideI, Wiedlig) Andrzej, uczeń Jana Wernheide, czeladnik 1679, mistrz 1688, st. cechu 1694-95, wym. do 1707; monstrancja (1699) w Śremie, kielich mszalny w Jabłonnie pow. wolsztyński, wielki kufel (?) monetowy sadzony talarami w zbiorach Muzeum w Gorzowie (datowany później na 1730); sygnował się monogramem "AW" (splecionym) w ozdobnym kartuszu (Nożyński 285) 285. Weidner Walenty, wstąpił do cechu w 1702; pacyfikał w Starym Gostyniu (?); sygnatura "W" zdwojone (Nożyński 286) 286. Werebili Błażej z Lublina, znany od 1652 jako partacz chwaliszewski, wstąpił do cechu 1654, mistrz 1655, dalej brak wiadomości (N ożyński 287) 287. Werft Kasper, mistrz 1653 (Nożyński 288) 288. Werle Sebastian, wym. od 1761, st. cechu 1762-63,1765-68, zm. 1770 (Nożyński 289) 289. Wernheide (Wernayde, Wernaide, Wernerd) Gotfryd, uczeń Andrzeja Weidlicha, czeladnik 1698, mistrz 1706, st. cechu 1711-13,1716,1718,1720,1723-24, 1726, 1728-38, zm. 1739; miał dom przy ul. Wielkiej; wykonywał monstrancje, pacyfikały, kielichy, cyboria i tace z ampułkami (szczególnie piękne w Katedrze poznańskiej, zdobione reliefowym liściem akantu); cechował swe wyroby puncą z "GW" pod koroną, w trójliściu (WSB) (Nożyński 290) 290. Wernheide (Warnheidt, Wernendy) Jan St., uczeń Stanisława Szwarca, czeladnik 1647, mistrz 1655, st. cechu 1676,1681-82, zm. 1687 (?); zachowało się jego osiem wyrobów - argenteriów kościelnych, kielich ze scenami z życia Chrystusa w kościele w Czaczu, kielichy w Katedrze poznańskiej, w Rawiczu, w Jaraczewie, pacyfikał w Kościanie, wotum z 1669 z Matką Boską z motywami kwiatowymi, w Kole; używał cechy w postaci wiązanego monogramu "IW" w tarczy barokowej (WSB) (N ożyński 292) 291. Wernheide Jan ML, syn i uczeń poprzedniego, czeladnik 1682, mistrz 1687, pisarz 1696,1706, po 1706 ślad się urywa (N ożyński 292) 292. Wexler, wym. 1769 (Nożyński 293) 293. Widmann Konrad I, st. cechu 1557/58, 1558/59, 1559/60; ławnik 1564-65, zm. 1565 (Nożyński 294) 294. Widmann Konrad II, młodszy, syn poprzedniego, wym. 1567-1602, ławnik 1602 (Nożyński 295) 295. Wielkoianowicz (?) Kazimierz z Pragi, prawo miejskie przyjmuje w 1710; monstrancja w kolegiacie w Choczu 296. Wielochowicz Jakub, mistrz 1645 (Nożyński 296) 297. Wiosło Piotr, uczeń Jana Jurkowica, czeladnik 1631 (Nożyński 297) 298. Wiosłowicz (Wiosłowski) Piotr, może syn poprzedniego, mistrz w lutym 1660, st. cechu 1664/70,1673, potem ślad się urywa (Nożyński 298) Wiosłowski, patrz Wiosłowicz Wituchowski, patrz Wytuchowski 299. Wolniewicz Jan, uczeń Michała Meissnera, czeladnik 1700 (Nożyński 299) 300. Wolniewicz Michał, mistrz 1696, wym. do 1700; sygnatura "WM" w ligaturze, w ozdobnym kartuszu(?) (Nożyński 300)

301. Wrzaskowicz Łukasz, mistrz 1666, st. cechu 1671-75,1677, zm. 1681; monstrancje z Katedry w Gnieźnie z 1673, z Kłecka z 1674, dwie z Czempinia Uedna z 1677), kielich z Zagórowa, sygn. "Ł W" w sercowej tarczy (N ożyński 301) 302. Wysocki Stanisław, wym. 1676 (Nożyński 302) 303. Wysocki Wojciech, wstąpił do cechu 1753 (N ożyński 303) 304. Wytuchowski Zygmunt, st. cechu 1536/37, 1537/38, 1539, 1545 (Nożyński 304) Yurga, patrz Georgius Zabłocki, patrz Heintz Andrzej i Maciej 305. Zaklika Jan, mistrz 1640, wymieniony do 1652 jako "robiący za czeladnika" (N ożyński 305) 306. Zaremba Jan, mistrz 1624, wym. do 1628 (Nożyński 306) 307. Ziegler Filip, mistrz 1693 (Nożyński 307) 308. Zimmermann Tomasz z Kożuchowa, uczeń Andrzeja Darmopycha, czeladnik 1638, mistrz w marcu 1645, wym. do 1655 (Nożyński 308) 309. Żelicki Jan, wym. 1574 (Nożyński 309) 310. Żelicki Jan II, uczeń Jana Walentynusewicza (?), czeladnik 1664, mistrz 1669, st. cechu 1536/37,1537/38,1539,1545,1675,1678-79,1682, 1685-86, 1689-90, potem ślad ginie; cecha "IZ" w sercowym polu? (Nożyński 310)

Zygmunt Dolczewski

311. Żołna Bartosz, wym. 1565-93 przy ul. Wielkiej, st. cechu 1567/69,1575/76, 1576/77,1583/84 (Nożyński 311) 312. Żołna Jan, syn i uczeń poprzedniego, czeladnik 1584, mistrz 1590, wym.

do 1595 (N ożyński 312)

BIBLIOGRAFIA:

A. Brosig, Materiały do historii sztuki wielkopolskiej, "Kronika Miasta Poznania" , XI, 1933.

Jadwiga Chrząszczewska, Gotyckie złotnictwo kościelne w Wielkopolsce i poznańskie warsztaty złotnicze, Sprawozd. PAU, XLIV, 1939, s. 22. Barbara Dolczewska, Srebrny ołtarz Z początku XVII wieku ze zbiorów kórnickich, "Studia Muzealne", T. X, 1974, s. 81-100.

Taż, Ze studiów nad srebrnym ołtarzem kórnickim, [w:] O rzemiośle artystycznym w Polsce, Warszawa 1976, s. 87-111.

Joanna Eckhardt, Rzemiosło artystyczne do końca XIX w. Złotnictwo, [w:] Dziesięć wieków Poznania, T. III, Poznań 1956, s. 193-213.

Taż, Złotnictwo poznańskie w dobie Odrodzenia, "Studia Muzealne", R. II, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Wrocław 1957, s. 169 nn. Katalog zabytków sztuki w Polsce.

Zofia Kurzawa, Złotnictwo, [w:] Dzieje Poznania do roku 1793, T. I, cz. 2, Warszawa 1988, s. 770-774. Taż, Srebrna rama w ołtarzu Matki Boskiej w kościele Franciszkanów w Poznaniu - nieznane dzieło złotników poznańskich, [w:] Sztuka XVII wieku w Polsce, Warszawa 1994, s. 289 nn. Leonard Lepszy, Przemysł złotniczy w Polsce, Kraków 1933.

Tadeusz N ożyński, Materiały do dziejów złotnictwa poznańskiego, "Przegląd Zachodni", R. IX, 1953, nr 9/10, s. 236 nn.

Tenże, Materiały do dziejów złotnictwa poznańskiego, "Studia Poznańskie", cz. 2, Poznań 1954, s. 331 nn.

Tenże, Złotnictwo poznańskie do końca XVIII w., "Studia i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza", T. VI, z. l, Poznań 1960, s. 5-63. Polski słownik biograficzny (cyt. PSB).

C. Stempel, Goldschmiede im Wartheland, ihre Meisterzeichen und ihreArbeiten, "Zeitschrift fur Ostforschung", 1955, R. 4, z. 4, s. 573-590. Aleksandra Wasilkowska, Z badań nad zlotnictwem wielkopolskim w XVII i pocz. XVIII w., [w:] O rzemiośle artystycznym w Polsce, Warszawa 1976.

Taż, O złotnikach wyszkolonych w Krakowie a działających w Poznaniu w XVII wieku (streszczenie referatu), "Biuletyn Historii Sztuki", Rok XXXVI, nr 3, Warszawa 1974; przedruk KMP, 2000, nr l, s. 116-124 AdolfWarschauer, Die posener Goldschmiedefamilie Kamyn, "Zeitschrift der historischen Gesellschaft f.d. Prov. Posen", IX, 1894, s. 1-27; tłumaczenie Kamynowie - poznańska rodzina złotników, KMP, 2000, nr l, s. 79-94 Maria Wicherkiewiczowa, Rynek poznański i jego patrycjat, Poznań 1925. (cyt. WSB).

.__, ... Ir-'.

[!x/Q'. "-la _...

, _ W!I r.iI. .

i}- , """...1 '_.... 5'J!!!III!I!

-- --

Mdl

. £- "'(

.TAm l

'fI _ , 9 rrrr

".

e"e_.'_' - t? 'e

Ryc. 18-22. Autografy poznańskich mistrzów złotniczych, 1601-1738. Ze zb. AmP.

Zygmunt Dolczewski

· i / /7/2/S /7 · / /

, />.. / fs

Jowit. $>>>jeĆ , -f {UL U Cj-fit/rę.m.faL

'Aw t/.t_n l' .*. a. ]' *

&AJ

'k-iy J& £łf i#«4 'tól.i

41niv ] ) x.

rrrr,>,

5 *lfe 1

Bfi- ('zr . I

.' j J> , , · · > A«' spttttiJLy tinnsrj c_

. *r * " ,jLai i łut***jj <<<*<» · 1.* y'" _ .

r. ·

.j i? - ·

... .'.

mk I' i * A A » A t O A no

'A

C iyy p_A£jl&_%>?a, *

-. .

, . .

tag8m

Zygmunt Dolczewski

W fiK * ."> / ;

TMxx

A!/Iif J fij - 7* U$l<t>nS{*

SW * Ł ' < * 'f. M**W /1* c ,vo: J * ?2,

1 '<-£-"

%mm >ii ./t/» M Jf#Jfe, ..JL*'3 A Ł j%&t "m

* V 4v.

· t*pxi&o jć-y O

£<j

)k (O $mt m fyP <LU<n- A«* A J_/r;,

Q\K, Afj3S

PiUM Śmsfco AjfrcjL 6<rtr

J* ]

HFJ*

"- -

. A i i