SZTANDARY ZRZESZENIA PRYWATNEGO HANDLU I USŁUG W POZNANIU

Kronika Miasta Poznania 1995 R.63 Nr3; Bitwa o handel

MAG DALENA MRUGALSKA- BANASZAK

T radycje poznańskiego handlu i rzemiosła sięgają wieków średnich. Zaraz po lokacji miasta (1253 r.) powstawać zaczęły pierwsze organizacje cechowe zrzeszające kupców i rzemieślników. Cechami rządziły określone przepisy, nadawane w formie statutów przez Radę Miejską, a każdy członek organizacji musiał się im podporządkować. Na przestrzeni wielu wieków ulegały one różnym modyfikacjom, a począwszy od II połowy XVIII wieku rozpoczął się powolny upadek zrzeszeń cechowych. Wiązał się z nieprzestrzeganiem statutów, działaniem wielu rzemieślników poza cechem, wreszcie z rozwojem manufaktur a później przemysłu. Mimo że w innej formie, organizacje zawodowe reprezentujące poznański handel i rzemiosło przetrwały do dziś, a niewątpliwie na kontynuowaniu ich działalności zaważyły wielowiekowe tradycje. W dawnym Poznaniu najbogatszą warstwą społeczno-zawodową byli kupcy. Należeli do elity Poznania, a większość z nich zasiadała w Radzie Miejskiej. Data założenia Bractwa Kupieckiego budziła wiele emocji wśród badaczy tego zagadnienia. Według najnowszych ustaleń Bractwo powstało w 1499 rokul. Postępujące na przestrzeni wieków zmiany doprowadziły do reorganizacji Bractwa. W XIX wieku kilkusetletnią działalność Bractwa kontynuowała Korporacja Kupców Chrześcijańskich 2 w Poznaniu. W jej posiadaniu znalazło się niezwykle cenne archiwum Bractwa Kupieckiego. W 1913 roku powstało Zrzeszenie Kupców Chrześcijan w Poznaniu, organizacja skupiająca, w przeciwieństwie do Korporacji, przedstawicieli różnych branż drobnego handlu. Po II wojnie światowej kilkusetletnie tradycje poznańskiego kupiectwa kontynuuje Zrzeszenie Prywatnego Handlu i U sług w Poznaniu, które jednocześnie, skupiając w swoich szeregach przedstawicieli drobnego handlu, czuje się bezpośrednim spadkobiercą organizacji powstałej w 1913 roku. Własnością Zrzeszenia stało się, ocalałe w czasie działań wojennych, archiwum. W 1955 roku najcenniejsze obiekty zdeponowane zostały w Muzeum Historii

Magdalena Mrugalska- Banaszak

Miasta Poznania 3 , a pozostałą część przekazano do Archiwum Państwowego w Poznaniu 4 . W posiadaniu Zrzeszenia pozostaje zespół pięciu sztandarów. Pośród wielu atrybutów związanych z dawnym życiem cechowym ważną rolę odgrywał sztandar 5 i on, jako jeden z niewielu, używany jest przez organizacje zawodowe do dnia dzisiejszego. Sztandary, poza jednym, powstały krótko po II wojnie światowej i reprezentują różne dziedziny poznańskiego handlu. Część z nich posiada drzewce, do których przymocowane zostały pamiątkowe gwoździe. Wyryte na nich napisy dostarczają wielu ważnych wiadomości, np. nazwiska rodziców chrzestnych sztandaru, nazwiska członków organizacji, nazwy związków biorących udział w różnych uroczystościach itp. Informacje te są cennym źródłem dla badacza XX-wiecznej historii poznańskiego kupiectwa. Pierwszy ze sztandarów, w kształcie zbliżonym do kwadratu o wymiarach 95 x 113 cm, należy do Zrzeszenia. Na awersie, z kremowego adamaszku w kwiatowy deseń, wyhaftowany został centralnie emblemat zrzeszenia: na czerwono-białej tarczy, pośrodku, złotymi nićmi, kaduceusz - laska Merkurego, rzymskiego boga kupców, opleciona wężami, nad tym kapelusz ze skrzydełkami (petasos). Nad tarczą schematyczne przedstawienie trójmasztowego statku. Emblemat obiega, wyhaftowany złotymi literami, napis: "ZRZESZENIE PRYWATNEGO HANDLU I USŁUG", poniżej: "MIASTA POZNANIA", a u dołu daty: 1429 -1957. Rok 1429 nawiązuje do błędnie podawanej przez wielu badaczy daty powstania Bractwa Kupieckieg0 6 . W przeciwległych narożnikach umieszczono herb Poznania, w dwóch następnych ornament roślinny. Rewers wykonany jest z jasnopomarańczowego adamaszku w taki sam kwiatowy deseńjak tkanina na awersie. W centrum umieszczona została Matka Boska w błękitnej sukni, z dzieciątkiem odzianym w białą szatę, na której wyszyto złote punkciki. N ad głowami obu postaci złote korony z koralikami, otoczone aureolami. Pod przedstawieniem figuralnym, w półkolu napis: "POD TWOJĄ OBRONĘ UCIEKAMY SIĘ". W przeciwległych narożnikach godło Polski, w dwóch następnych ornament roślinny. Sztandar obszyty został złotymi frędzlami. Do Zrzeszenia należeli m.in. kupcy handlujący trzodą, bydłem i końmi. Swój związek założyli w 1922 roku a po II wojnie światowej, w 1948 roku, ufundowali sztandar o wymiarach 97 x 117 cm. Na awersie z wzorzystego, ciemnozielonego adamaszku, centralnie wyhaftowany został złotymi literami napis: "ZRZESZENIE KUPCÓW/HANDLUJĄCYCH/TRZODĄ, BYDŁEM I KOŃMI/WOJ.POZNAŃSKIEGO /1922 -1948". N ad napisem emblemat Prywatnego Zrzeszenia Handlu i Usług. W górnych narożnikach stylizowane liście dębu. Na rewersie z szaroniebieskiego adamaszku w kwiatowy deseń, centralnie wyhaftowano Św. Benona w ujęciu do pasa, biskupa, patrona handlujących trzodą, bydłem i końmi. Biskup ubrany jest w pomarańczowy ornat, spod którego wystają czerwone rękawy, prawą rękę unosi w geście błogosławieństwa, w lewej trzyma pastorał i księgę ze stojącym na niej barankiem. Na głowie ma bordową infułę wykończoną złotymi pasami i otoczoną aureolą.

Ryc. l. Sztandar Zrzeszenia Prywatnego Handlu i U sług w Poznaniu, 1957 r.

a. awers, b. rewers

Magdalena Mrugalska- Banaszak

Ryc. 2. Sztandar Zrzeszenia Kupców Handlujących Trzodą, Bydłem i Końmi, 1948 r a. awers, b. rewers

W czterech narożnikach ornament roślinny, płachta wykończona została złotymi frędzlami. Sztandar posiada drzewiec zakończony mosiężną nasadką z emblematem Zrzeszenia. Do drzewca przybito 23 gwoździe 7 , w większości srebrne. Wszystkie pochodzą z 1948 roku, organizacja otrzymała je w dniu poświęcenia sztandaru. Najstarszy sztandar, z omawianego zespołu, należał do kupców handlujących na poznańskich targowiskach. Ma kształt zbliżony do kwadratu o wymiarach 99 x 112 cm. Na awersie z czerwonego atłasu wyhaftowano srebrnymi nićmi orła w koronie z rozpostartymi skrzydłami. Korpus ptaka jest wypukły, zaś pozostałe elementy płaskie, pazury i korona w kolorze złotym. Napis umieszczony półokrągło nad orłem wyszyty został także złotymi nićmi: "ZRZESZ. DROBNYCH KUPCÓW RYNKOWYCH", poniżej: "W POZNANIU". Po bokach data założenia organizacji: ,,29. 1./1922 R." Na rewersie z zielonego adamaszku w kwiatowy deseń, centralnie umieszczona została postać św. Stanisława Kostki, którego kupcy rynkowi wybrali na swojego opiekuna. N a prawej ręce trzyma dzieciątko, w lewej gałązkę lilii. Święty ubrany jest w jasnobrązową szatę, dzieciątko w beżową sukienkę. Głowy otoczone są aureolami. W czterech narożnikach wyhaftowano stylizowane bukiety kwiatów. Do trzech boków sztandaru doszyte zostały złote frędzle. Dwa ostatnie sztandary należą, podobnie jak poprzedni, do kupców rynkowych, z tym, że reprezentujących branżę spożywczą. Są niemal identyczne, różnią się jedynie drobnymi szczegółami. Niewykluczone, że jeden z nich jest kopią. Wskazuje na to prawie idealny stan zachowania. Pierwszy z nich, według którego wykonana została kopia, ma kształt prostokąta o wymiarach 95 x 115 cm. Na awersie z czerwonego, spłowiałego adamaszku w kwiatowy deseń, centralnie umieszczony został emblemat Zrzeszenia Handlu i U sług wyhaftowany złotymi nićmi. W półkolu napis: "KUPCY RYNKOWI BRANŻA SPOŻYWCZA", a na dole: "W POZNANIU". Po bokach daty: ,,1924 -1949" informują, że sztandar wykonano z okazji 25-lecia organizacji. W lewym, górnym narożniku emblemat Zrzeszenia, powtórzony po raz drugi z zachowaniem obowiązującej kolorystyki. Rewers z żółtego adamaszku ma identyczny deseń jak awers. Centralnie, w ujęciu do pasa, figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem w prostokątnym obramieniu wykończonym złotą taśmą. Matka Boska ubrana jest w czerwono-niebieską szatę, dzieciątko w oliwkowo-czerwoną sukienkę. Głowy postaci otoczone zostały aureolami z naszytymi koralikami. N ad nimi napis: "MATKO BOSKA", na dole: "MÓDL SIĘ ZA NAMI". Do trzech boków doszyto złote frędzle. Sztandar, w przeciwieństwie do pozostałych, jest zniszczony, tkanina wypłowiała, w kilku miejscach przetarta. Najprawdopodobniej powodem obecnego stanu jest fakt, że był on często używany na różnego rodzaju uroczystościach, przede wszystkim na pogrzebach członków bardzo licznej organizacji. Zapewne zły stan zachowania zadecydował o wykonaniu kopii, która różni się od omawianego wyżej sztandaru tylko drobnymi elementami. Zachowane zostały wymiary i niemal cała kolorystyka, poza umieszczonym na awersie

Magdalena Mrugalska- B anaszak

-/'I

.......«...Ji

««-«««..ll....\\W

............im mir- nii- i1 ,iuL

Ryc. 3. Sztandar Zrzeszenia Drobnych Kupców Rynkowych, 1922 r.

a. awers, b. rewers

Ryc. 4. Sztandar Kupców Rynkowych - branża spożywcza, 1949 r.

a. awers, b. rewers

Magdalena Mrugalska- Banaszak

Ryc. 5. Sztandar Kupców Rynkowych - branża spożywcza, 1949 r.

a. awers, b. rewersemblematem kupców, który na tym sztandarze jest wypukły i wyhaftowany złotą nicią. Odmienne desenie mają awers i rewers, pierwszy z nich kwiatowy, natomiast rewers na jasnym tle powtarzające się elementy krzyża i ornamentu roślinnego. Postać Matki Boskiej, w odwrotności do poprzedniego, nie jest w obramieniu. Obydwie strony sztandaru wykończono taśmą - awers srebrną, a rewers złotą. Przy trzech bokach złote frędzle. W posiadanie Zrzeszenia Prywatnego Handlu i U sług znajdują się także dwa drzewce, które niewątpliwie stanowiły całość z omawianymi wyżej sztandarami. Pierwszy z nich, z mosiężną nasadką zakończoną ostrym łukiem, wewnątrz którego jest motyw "splecionych dłoni"s, dość popularny i często występujący na sztandarach organizacji zawodowych, otoczony wieńcem laurowym. Do drzewca przybitych zostało 59 srebrnych gwoźdzC. Pochodzą one z różnych czasów, najstarsze z 1924 roku, czyli roku założenia organizacji, kolejne przybito 10 lat później, następne na 15-lecie. Po wojnie ufundowano gwoździe w 1946 roku - reaktywowanie działalności i w 1949 roku z okazji 25-lecia istnienia Związku Kupców Rynkowych branży spożywczej.

Przy drugim drzewcu z mosiężną nasadką i emblematem Zrzeszenia jest 13 gwoździlo, w większości srebrnych. Pochodzą one z lat 1924, 1937, 1947.

Niewątpliwie te z 1924 roku dotyczą kupców rynkowych branży spożywczej.

Natomiast gwoździe z 1937 i 1947 roku, najczęściej ozdobione cyframi 15 i odpowiednio 25, umieszczonymi w wieńcu laurowym, jednoznacznie wskazują, że należy je łączyć ze sztandarem ufundowanym w 1922 roku przez Zrzeszenie Drobnych Kupców Rynkowych. Gwoździe najstarsze, z datą 1924, są dowodem na to, że obydwa drzewce powstały w momencie założenia organizacji i są oryginalne w stosunku do sztandarów. Jeden z nich wykonano z okazji 25-lecia istnienia organizacji, zapewne według niezachowanego do dzisiejszych czasów pierwowzoru z 1924 roku, drugi jest natomiast jego późniejszą kopią. Sztandary wraz z drzewcami, należące do Zrzeszenia Prywatnego Handlu i U sług w Poznaniu, są obiektami, które dostarczają nowych informacji do badań nad historią gospodarczą miasta, są także ważnym przyczynkiem do dziejów organizacji zawodowych działających w Poznaniu.

PRZYPISY

l M. Mrugalska-Banaszak, Materiały do dziejów Bractwa Kupieckiego w Muzeum Historii Miasta Poznania. "Studia Muzealne", Zeszyt XV, 1992, s. 194. 2 Korporacya Kupców Chrześcijańskich w Poznaniu, Poznań 1903 3 M. Mrugaiska - Banaszak, Materiały do dziejów... 4 I. Radtke, Akta organizacji kupieckich działających w Poznaniu w latach 1429-1939, "Poznański Rocznik Archiwalno- Historyczny", R. I, 1993, s. 53-64.

5 M. Mrugalska- Banaszak, Odnaleziony sztandar chwaliszewskich rybaków. "Kronika Miasta Poznania", 1995, Nr 1, s. 179-180.

6 M. Mrugalska- Banaszak, Materiały do dziejów..., s. 194.

Magdalena Mrugalska- Banaszak

7 Napisy z pamiątkowych gwoździ drzewca sztandaru Zrzeszenia Kupców Handlujących Trzodą, Bydłem i Końmi: Cech/Rzeźn.Wędlin./Poznań/23 V 48 Wojewoda/Poznański/Stefan Brzeziński/23 V 48 Wielkopolski/Związek Zrzeszeń/Kupieckich/mgr J. Kluczynska/ dyrektor Kazimierz/ Adamski/PREZES/ 23 maja 1948 Wielkopolski/Związek Zrzeszeń/Kupieckich/Fr . Woźniak/prezes Zrzeszenie Kupców/m. Poznania/H. Kruk/prezes ZRZESZENIE KUPCÓW/HANDLUJĄCYCH/TRZODAjŁÓDŹ/23 V 1948 23 V 1948/Zrzeszenie/Kupców Handlujących Trzodą, Bydłem i/Końmi - woj./ Warszawskiego 23 V 1948/Czesław /Raczyński/Warszawa Ofiaruje/Sierszyńska B./Broda P./Katowice/23.5.48 MATKA/CHRZESTNA/Halina/Lasiewicz/Łódź 23 V 1948 OJCIEC/CHRZESTNY /Franciszek/ Adamski/Łódź/23 .V.1948 Polski Zw./Cechów Rzeźn./Wędliniarskich/w Poznaniu/K. Syller/prezes 23.5.48 Kazimierz /Lasiewicz / Swarzędz /1948 J ani Górczyński/Swarzędz/ 1948 Jan Donat/Kaźmierz/23.5.48 Żychlewicz/Wanda/Pleszew /23.5.48 H. IW ojciechowska/2 3. V. 48 Ofiaruj e/Chrzestna/W aleria Heyduchowa/23. 5 .48 Matka/Chrzest. /J. /Ciemnoczołowska/Poznań/23. V.48 K. Zgołowa/Poznań/23.V.48 Zrzeszenie Kupców/Handlujących/T. B. i K. w Poznaniu/A. ŻÓŁCIOWA/ 23.V.48 Eleonora/Syllerowa/Poznań/23. 5 .48 Na PAM. POŚW. / SZTANDARU / MATKA / CHRZESTNA / HOFFMANOWA/ 23.5.48 r.

8 M. Mrugalska-Banaszak, Odnaleziony sztandar..., s. 181 9 Napisy z pamiątkowych gwoździ drzewca sztandaru kupców rynkowych: Pamiątka / poświęcenia / sztandaru / dnia 16.XI.1924 / Towarzystwo H.W. / Ofiaruje / matka Chrzestna / Maryla Ganzlerowa 16.XI.I924/Matka/Chrzestna/Br.Bayer Na pamiątkę/poświęcenia/sztandaru/ ofiarował/ dnia 26.11.24/ A.Lipowiński W dniu/poświęcenia/sztandaru/ dnia 16 XI 24/ ofiarowuje/Towarzystwo/H.W.

Związek drobnych kupców/16.XI.I924 r./BYDGOSZCZ CHAZ/Z.Z.D.R./KUP. i STR./we Lwowie Rozalia/Hoffman/ 4.9.49 /N a górze w wieńcu laurowym cyfra ,,25"/Rynek Łazarski/St. Br./Danielewiczowie/4.9.49 Kasprzak/H urt/W arzyw, i Owoców /1946 /na górze w wieńcu laurowym cyfra ,,10"/Zw. Drobnych/Kupców Chrzęść./ w Poznaniu/S. VIII.34 Sekcja/Drobno Kupców /Rynek/w Gnieźnie/4.9.49 /na górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,25"/Rynek Łazarski/B./Jankowiak/4.9.49 /na górze w wieńcu laurowym cyfra II 15"/Zrzesz.Drob./Kupców/Chrzęść. Poznań/prezes L.Pluta/6.VIII.39 Zrzesz. Kupców/Br. Spoż./Woj. Pozn./Sekc./Spoż. i Miesz./m. i pow. Pozn/4.IX.49 W. Dobal/H urtownia/ owoców /1946 Honorowi/Ojcowie Chrzestni/Jan Stróżyk/Mieczysław Hoffman/Poznań dn. 2.6.

1946 25/J. HYŻOREK/M. ZIELENKIEWICZ/A. MATHEISEN/U. PAWELCZYK/4.IX.49 /na górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,25"/Rynek Łazarski/J.Skóra/J. Szatkowski/ 4.9.49

P. AdamjJ. Bocianj E. Gołaszyńskij A. LeporowskijM. PiechnickajB. Sieradzkij A. SieradzkajJ. StefańskijM. KieslingjR. KotzanjB. Łęckaj1946 jna górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,25"jRynek ŁazarskijE. P.jDreczkowscyj 4.9.49 jj.w.jRynek ŁazarskijW. Fr.jDanielewiczowiej4.9.49 jj.w.jRynek ŁazarskijFr.jJankowiakj4.9.49 J. SawińskijSkład Delikatesów j1946 jna górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,25"j Rynek ŁazarskijJ. Wł. Troszczyńscyj 4.9.49 T. Piechockij 1946 B. Nowickij Z. Zdaneckij F. DudziakjP. Kowalskaj H. Szymkowiakj M. StefanowiczjP. WesołowskijA. RypińskajL. WaszykjK. KoziołjM. Wiatrj1946 na górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,25"jRynek ŁazarskijIg. St.jLewandowiczowiej4.9.49 Zgromadź.jKupcówjm. st.jW-wy 25jCZ. BILSKIjM. SWOBODAjST. PLACZEKjST. HOFFMANjFR. SMARZAKj 4.IX.49 Rynek ŁazarskijMajchrzak Z.jMajchrzak W.jPiechowiak K.jFigurska E.jKapron M.jKaruński C.jGadzińska W.jKwaśniewska A.jSmarszcz E.jNawrocki P.j4.9.49 S. JanickajA. MatheisenjJakubowskajP. OlejarnikjR. Remlainj W. Walkowiakj A. KincejT. PiojdajA. SzajjM. Wilkj1946 na górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,25"jRynek ŁazarskijDanielewicz M.jTorzewska K.jSenf tlebeno wie L.P.jSwiątek K.J.jPłotkowiak L.jPuziak J.jHędzelek Z.jFrąckowiak J.jKończal E.jBródka K.j1946 jj.w.jRynek ŁazarskijŻytkowiak M.jGrabią St.jGaszczyński St.Z,.jBrzuszkiewicz E.jKorcz P.jHanysch M.jJanicki J.jFechner Z.jJaroszyk M.j4.9.49 E. DreczkowskijI. LewandowiczjJ. FrąckowiakjJ. TraszczyńskijS. LewandowiczjE.

DanielewiczjM. ZeilenkiewiczjS. KończakjZ. ManickajJ. PuziakjW. Handkej1946 jna górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,25"jRynek ŁazarskijBocian J.jBurek M.jCiemna J.jWujec Ł.jKiesling M.jGładyszakowie L.K.jLeparowscy AJ.jŁęcki Wł.jGrellus J.j4.9.49 j.w.jRynek WildeckijAdam P.jWartecki T.jMichalski A.jDopierała Z.jKotzan R.jStachowiak St.jOlearnik P .jWitkowski L.j4.9.49 jj.w.j Rynek WildeckijGajewscy Wł.L.Z.jKaczmarek P.jMacioszek M.jRoth St.jMorasz St.jRatajczak M.jSowiński ALjMajchrzak St.j4.9.49 J. GorzanjN. Andreasj W. LipińskajP. JabłońskajM. BorowieckajB. Bayerowaj W. PiechowiakjJ. JanickijJ. DuberjS. StasiakjT. Tecławj1946 25j A. OwsianjijW. Molikj4.IX.49 25jHurt.Warzyw jOwoców jJ. Kasprzakj4.IX.49 25 jA. B. jIgnasiakj 4 .IX. 49 25jL. i M.jWaszykowiej4.IX.49 25 jM.P .jSmelkowscy j 4.IX.49 jna górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,25"jZ OKAZJI JUBILEUSZUjOFIARUJEj ZRZ. DR KUPCOWjRYNKOWYCHjPOZNANj4.IX.49 - jj.w.jF. MańczakjK. GoleżewskajS. CybichowskajN. AndreasjT. Matyjaj M.

BorowieckajS. WeachnerjA. OpalajS. StróżyńskajK. UlatowskajA. Woźniakj 4.IX.49 jj.w.jM. WiciakjW. MigdałekjE. KoniecznajF. KupczykjF. HellwingjM. P. WesołowscyjA. JędrasiakjM. OwczarczakjR. OpitzjM. Nowakj4.IX.49 jj.w.jM. WiatrjJ. KoziorasjS. CieciorajJ. CzajkajJ. BąkowskajH.Wł. MatyjowiejP. KowalskajJ. TwardowskijW. MielcarekjW. Ederj4.IX.49 Wielkopolski ZwiązekjZrzeszeń Kupieckichjw Poznaniuj4.9.49 Zrzesz. Kupc.jBr. Spoż.jWoj. Pozn.jw j Poznaniuj4.IX.49 25jHurt. Owocówj i Ziemiopł.jS. Glabiszewski i Sp.jPoznańj Ratajczakla 7j4.IX.49

Magdalena Mrugalska- Banaszak

25 jF. F .jJ abłońscy j 4. I CX.49 25jR. i W.jKalkowiej4.IX.49 25jKaź. WitkowskijOgrodn.jZawady j4.IX.49 25 JSD .jLawrencj 4. IX.49 Fr. Fl.jZgrzebowiej4.IX.49 W. i St.jGalasińscyj4.IX.49 SO BASZKIEWI CZjPO ZNAN j 4.IX.49 Z OKAZJI JUBILEUSZUjZRZESZENIEjKUPCÓWjm. POZNANIAjl949 10 Napisy z pamiątkowych gwoździ drzewca sztandaru kupców rynkowych: Na pamiątkęjofiarująjJakób NowakjSt. NapierałajPozn.17.11.1924 Na pam.jpośw. sztandaru of.jChrzestnyj A. MurlewskijI7.2.j24 jna gwoździu sygnatura złotnika J.P. - zapewne Józef Pendowskij Na pam.jpośw. sztandarujof.jChrzestnajJózefa PachalejI7.2.24 jsygnatura j.w.j N a pamiątkęj ofiaruj ąjMaksymilj anjLeśniewskij Cz esła wa Woj ciechowskajPozn.

17.11.1924 jna górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,15"jofiarujejMatka ChrzestnajStan. Napierałowaj7.111937 jj.w.jZ okazjijjubileuszujofiarujejTow. Handl. Targ.jPoznańj7.11.37 W dniujPoświęcenia Sztandaruj17 II 24jofiarujejZWIĄZEKjDrobnych Kupców jw Bydgoszczy jna górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,25"jZrzesz. Drobn.jKupców RynekjGnieznoj9.2.47 L. jKaniewskaj9. 11.47 jna górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,25"jMatka ChrzestnajH. Konieczna Naj25-1eciejofiarująjA. i G. Kaczmarkowiej9.11.47 jna górze, w wieńcu laurowym cyfra ,,25"jOjciec Chrzestny jA. Maciejewski