GAZE

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1832.09.19 Nr219

Wielkiego

TA

Xiestwa

POZNAŃSKIEGO

Nakładem Drukarni Nadwornej W Dekera i Spółhi. - Redaktor: A. Wannowshi.

Jł/219. - W Środę dnia 19. Września 1832.

Wiadomości krajowe.

Z Berlina, dnia 15. Września.

J. K. M. Xięźna Fryderyk przybyła tu B Ballenstadt.

Wyjechał: Xiąźę Maxymilian Barclay de Toliy, do Drezna.

Wiadomości zagraniczne.

Królestwo Polskie.

Z War s z a wy, dnia )];0. Września.

(Gazeta Vossa.) - Względem ksiąg i innych zbiorów naukowych Warszawskich, postanowiono w gabinecie roseyjskim, aby medyczne, teologiczne i astronomiczne dzieła (utajpozostaly, zaś prawnicze i inne książki Biblioteki Uniwersytetu do Petersburga zostały zawiezione, gdyż fakultet prawniczy nadal istnieć niemoźe; długi uniwersytetu (50,000 złt,) i gabinetu medalów (51,000 zł'.), mocil Najwyższego Reskryptu mają być assygnowane na dochody Królestwa. Towarzystwo Przyjaciół nauk prosiło, aby mu bibliotekę jego zostawić raczono, gdyż żadnego mętniało udziału w sprawach politycznych. Reskrypt wszelako Cesarski prośbę tę uznaje za

nieprzyzwoitą, i do której się przychylić niemocna, gdyż Xią*ę Czartoryski i Niemce» wicz byli członkami tego towarzystwa. Wszakże prawo osób prywatnych do tych książek, które one bibliotece darowały, wziętem jeszcze będzie pod ściślejszą rozwagę. Niemcy.

Z H a n a w y, dnia 3. Września.

bazeta Powszechna Sztutgartska opiewa. źe uniwersytet w Freiburgu z powodu ostatnicb wypadków (patrz Nr. pisma naszego Sio.; na niepewny czas zostanie zamknięty.

S Z w j c a 2 y a.

A N e u c h a t e l, dnia 5. Września.

Kząd, zawiadomiony, że Pan Morel, In- 1 tendent zbrojowni Królewskiej, był w pode«, «e m u, źe kartusze (naboje) potajemnie do nem wysełał, zasuspendowal go tymczasowo on służby i rozkazał, aby w tej sprawie należyte przedsięwzięto śledztwa. rar B e j r n ". dnia 4. Września. Więz.enia iu k przepełnione, źe niektóre osoby o mni jsze przekroczenia obwinioneza złożoną rękojmią, na wolność wypuszczono Wedle wudomości z wielu stron nadchodzących, przyaresztowano wielu znamiemtych obywateli, zamieeztałych dotycaczas n a w " Nocy zeszłej aresztowano Kos t e t tak nazwanych Siebener; między człon*a<ni znajdowali się % Pułkownicy i jedeftdoktor. Zresztą «Wielenia podobne trwają :tI f "i elu szalowanych zaprowadzono W h u n ! dokąd lei posiano Dyrektora poLU B . II - . li w \» w ar zys. w i e . f i c . » »d M g fV. deta. (?) Liny gońeae sc.gają P«» de Lwiulua i P. de Werdt loff.n.

J? r a n c y a.

ZParyia, dnia 6. Września.

D z i e n n i k S p o rów brom o d niejakiego «.? Reatauracyą przeciw napastywan.om, c z a s u » " " " " A i j j e w o i u c y i L i p c o we j d o -

:ieff<illh vet i m kochać. monarchi'l(€ ;; i u w A S «V oYf Ponieważ e.ę monarch.a ści. A to ata '[PJ$ c z a s o w Restauracyi, a konstytucyjna d i u j e od czaso A >

e t o P n u n» e " » w , d z J' , . F . W zwyc zaj za. e ranCYl P" e « f O, II A a, e rz ą dzie obalonym jedytO HC w P A T v A i o n ej' wytrać. Przenosimy się nviekSm lekkim .ustawicznie od jedne, oslate«kokiem leKKim u Dr7.eezly jest u naszagśłikj 'b Nz'Yfu>A«feArfi. Pf/Jte / obaleniu r c

Inyeh koloracn, tu <,«...v .. czą.. Po upadku Cesarstwa wystąpiła na jaw taż Barn a ślt-panienawiść; mówiono ok on skry pcyach i ciążących podatkach; wskizeszenie kościoła, ogłoszenie księgi praw, przywrócenie porządku w wewnętrznej organizacyi - wszystko to za nic poczytywano; co vieksza, znaleźli aię nawet tacy, którzy Cesarzowi ani geniuszu ani talentów wojskowych przyznać nieehcieli. Teraz przyszła kolej na restauracyą; niewaźą sie. teraz ani wymówić słowa tego; trzeba ją potępić bez ogródek i sądu. Ten który usiłuje czynić różnicę międ?y błędami rządu i wielkiemi dobrodziejstwy karty i zdzieiówdowieśdź, że ze wszystkich rządów, chcą"" · " · 'liis r A Rtauramai a ze za czasów uu--..-. . , Si J do nieszczęsnych postanowień z d. ą.

la X. aż uo nie» > _; a f V C h P O l gnąca MmiSłŁfrpl1p.a 899- r, ASPSto prawdziwej wolII! r zaT.z/\ ów rzeclyppspolitej i Cesarn o s a . II . M C a n a s i q p i e n a . et A,a - ten D" "V p J a e o naiychmiaet z a w sc powszechną, oKtzyczą gu» J wv m CIstronnikom restauracyi dodaje słabość rządu obecnego™ ośmielają się oni obwieszczać, druS Ł U dyrektoryutn, konwentu * Cesar,etwa tyleśmy niemieli wolności, j"ak pod kart% z r. i8' 4 - Czy takowe twierdzenia fałszywe, czyli też prawdziwe, o to nikt sięniepyta; poSadzają, hisioryą, która świadczy na korzyść karty. Ze restauracyą klęski okropne Francyi zadała, jesttodogmatem, artykułem wiary, wktó« ry każdy ślepo powinien wierzyć, jeśli niechce być posądzonym o herezyą. Kto wszelako śledzi prawdy, dostąpi łacno tego przekonania, że restauracyą nietylko była wskrzeszeniem tron u lecz też wskrzeszeniem wolności; oczywi, stym tego dowodem jest ta okoliczność, źe zamachem jedynym politycznym, którysię od 40 lat nieudał , były postanowienia Lipcowe Karola X. - Pytać się będą, jakąby korzyść przynosiła obrona resiauracyi. Oto następującą: Chwalcy konwentu i Cesarstwa wystawiają monarchią konstytucyjną jako rząd niewoli, narzekając na brak wolności; było więc rzeczą potrzebną, zbijać i sprzeciwiać się tym niesłusznym narzekaniom. Wyście to, przyganiacze, nauczyli się dopiero od mężów restauracyi kochać wolność, i potrzeba było nawet kilka lat, aby was przysposobić do użycia onćj; dawniej kochaliście i znaliście wolność tylko w tej postaci, w jakiej ją za czasów konwentu i Cesarstwa znano!" Poseł Zjednoczonych Stanów północnej A» meryki przy dworze Petersburgskim, miałprzywieśdź do skutku traktat między temi dwoma Państwami.

Dziennik R e v o l u t i o n zrobił nowe odkrycie, wyjawiając przyczynę, dla której Ministrowie ociągają się ze zwołaniem Izb. Pan Laffitte po ogłoszeniu Paryża w stanie oblężenia, miał otrzymać podpisy 130 Deputowanych, przystępujących do oppozycyi, z warunkiem, aby ich nazwisk przed otworzeniem posiedzeń nieogłaszal, i tylko w takim razie, jeżeli Ministrowie w tym samym duchu ciągle postępować będą. Tenże dziennik pisze, iż Xiąię Tallejrand przełożył Królowi projekt do nowego protokułu, który za przybyciem swoje m do Londyn» ma przedstawić konferencyi. W Ministerstwie morekiem zapewniają, ii wszyetkie okręty, uzbrojone w Cherburgu w czasie kiedy zamyślano blokować Skaidę, otrzymały rozkaz udania się do Tulonu, gdzie ciągle panuje największa czynność. Z różnych części kraju naezego donoszą, i£ miasta, gdzie są rękodziejnie , przychodzą powoli do lepszego sianu, i że szczególnie handel morski wzmaga się. W Marsylii zrobiono niedawno 5 statków parowych, mogących wziąść 350 beczek ładunku; 2 z nich mają być użyte do żeglugi między Marsylią i Hayre. Pewne towarzystwo zamierza utrzymywać siatkami pajowemi związek miedzy Hayre i Hamburgiem, między Lubeka i Petersburgiem. Anglia i Francya starają się ciągle wyjednać amnestyą dla wychodźców hiszpańskich, lecz gabinet Madrycki matą dla nich okazuje skłonność. Journal du Havre donosi, iźwdepartamencie niższej Sekwany, możnaby zebrać 200 do 300 cudzoziemców, którzy chętnie udaliby eię do wojska Dom Pedra, gdyby im dano pieniędzy na drogę. . Piszą z Algieru jiod dn. 13. b. m. "BlIsko 20,000 Arabów zgromadza się w okolicach przylądka Matifona, gdzie usypali szańce. Osadzili czworoboczny dom, opuszczony przed kilku tygodniami z rozkazu naczelnego wodza, a to z przyczyny bagnistych wyziewów. Sły- A. chać, iż zamyślają uderzjć, lecz wszystko przysposobiono do ich odparcia. Osada nasza cor z się powiększa i ludność codzień wzrasta. NaJlepszym artykułem handlowym jest wino. Gubernator rozdał wszystkim, którzy w Lipcu przybyli na brygu" Louise", po jednym. mor roli i żywność do końca żniw, W tej ChWIlI znajduje się 120 okrętów kupieckich w naszym porcie, najwięcej hiszpańskih i z Malty; Frańcuzkich jest tylko 9." Późniejszy list z Algieru pod dn. 16. b. m.

Wyraża: "Arabowie, jak słychać, odłożyli swój napad do d. 19. b. m. i zamyślają niespodziewanie uderzyć." A ng li a.

Z Londynu, dnia 7. Września.

Markiz Palmella miał we wtorek po południu długą rozmowę z Lordem Palmerston, kt ra aż późno w noc trwała. Były to też odwIedziny poźegnawcze, gdyż Markiz w towarzystwie Pana ISarbosa, do Porto powraca. Zabiera on z sobą bardzo ważne depesze rządu naszego do Dorn Pedra.

Kur y er zawiera list oficera angielskiego z Porto z d. 23. Sierpnia, nieudzielający wszelako żadnych zgoła nowin. Porto zaopatrzone w żywność wszelkiego rodzaju jak najdostateczniej i ceny dość umiarkowane, wyjąwszy tylko chleb, który i rzadki i drogi. Broni i amunicyi dostatek. Dom Pedro najwię sze. czy i usiłowania, aby nanowo rozpocząc dZIałanIa zaczepne. Wiadomości z Birmingham o etanie rękodzielnym obwodu brzmią ciągle w sposób nader zatrważający, Żelazo, co rękodziejnie same 4 funt. za beczkę kosztuje, i za co 6 funt, W lepszych czasach umiarkowaną było ceną, przedaje się teraz po 2 funt. Tysiące ludzi, którzy się dawniej sami utrzymywali, stają sie teraz ciężarem kościołów i gmin. "J eśli · - tak *i% bowiem wyraża list prywatny zumtąd 1cholera tutaj na zimę wybuchnie i nas zastanie tak nieprzygotowanych, to chyba cuda nas ura« tują! Jeśli wkrótce nie nastąpi odmiana jaka, to tu wnet nikt potrzebować niebędzie usługi, każdy sam 60bie usługiwać będzie. To niejest istotnie przesad,? , lecz na nieszczęście samą. prawdą. «

Rozmaite wiadomości.

Gazeta tutejsza niemiecka z dn. 17. m. b, zawiera następujący artykuł z Poznania: "Ciekawy zapewne będzie dla publiczności naszej następujący wykaz ludności Poznania podczas r. 1832" wedle źródeł urzędowych: 1. Stosunki liczbowe.

Cywilni mieszkańcy Poznania: płci męskiej, płci ieńskU]. 6 fi 89 7,510 4 070 4>1'3 , 16 I I 2,651 2,983 12,926 1416*7» 8,747

Katolików Ewangelików Greków Słarozakonnych Summa J5. Wojskowych C. Robotników przy fortecy wraz z dziećmi i żonami

1,566 320 17,238 14.937 Ogólna summa 32,175.

Kupców jest w Poznaniu 157; kramarzy 707} oberżystów i szynkarzy 161; piekarzy 102; rzeźuików 84; piwowarów 16; młyna» r.y 22; właścicieli statków 23; furmanów (z 106 końmi) 41; po domach z towarem chodsącycb 25; robotników, rzemiosło swoj a pomocnikami odbywających 233; robotnIkow z mniej niż 2 pomocnikami pracujących 594.

Nowa szkolą nafortepiano. - Dla rodziców, którym nieobojętne jest wykształcenie w dzie« ciach jednej z najpiękniejszych własności duszy Judzkiej, daru czucia muzyki, dla nauczy, cieli grania na fortepiano, dla wielujz młodzi co wyniesione z domu początki muzyki odł giem puściła i dziś tego żałuje, spiesz my donieść, iż świeżo wyszła w Mosk'YIe Szkoła teoretyczna i praktyczna na fortepIao prowadząca stopniami od pierwszych po, , ." .

czątków do najwyższych trudnoscI , przypl. sana P o l k o m w dz i ę kami i sztuk p ięknych ozdobami słynącym", ozdobiona portrttem sławnego mistrza Fielda, be> przemowy sir. 146, w arkuszu. T ext polskI obok z francuzkim. (Tyg. Pet.) Rozporządzeniem Królewskiem z dnia 23.

Lipca r. b. zakazano w Hiszpanii nosić wąsy, wszelako podpadają karze, jeśli z wąsami chodzą w ubiorach cywilnych. Człowiek cywilny, noszący wąsy, jeśli jest szlachcic, podpada omiesięcznej karze w twierdzy i musi zapłacić 300 dukat., jeśli zaś niejest szlachcicem, na 6 miesięcy do galer odesłany będzie. W pewnem prowincyalneui mieście we Francy i, tak bardzo zbudował się jeden surowy małżonek na sztuce: "Tyrani domowi", że powróciwszy do domu uderzeniem pięścią W czoło zabił swoje żonę, Pisze Douville w podróży swojej, że Mu» rzyoi w zachodniej Afryce między innetni bożkami czczą także Amora, pod imieniem ł i e n d e , Chłopiec i dziewczyna są jego kapłanami. Mężczyzna chcący się żenić rady od tego bożka zasięga, Dziewczęta przynoszą dary i proszą, by je płodnemi uczynił. W tejto świątyni odbywają się przy drzwiach zamkniętych śluby małżeńskie. Tak miłość nietylko miała świątynię w starożytnej klaseyCznej Grecy i, lecz ma ją także u dzikich narodów Afryki, pod gorącą strefą równika! Kobiety wschodnie, z powodu nieustannego siedzenia na sofach, mają postawę pochylą i chód nader niezgrabny. Ciągle lenistwo, połączone z nadmiarowem używaniem ciepłych kąpieli, psuje po najwięksiej części przez zupełne zgnuśuienie ich kibić, któraby wiele do reszty ich wdzięków przyczynić się mogła. Paznokcie u rąk. i nog różowo farbują, stosownie do smaku azyatyckiego. Niewijsly wschodnie, jak je Homer jeszcze maluje, mają wypukłe piersi i pełne oczy, i ażeby tym ostatnim więcej nadać ognia, powyżej oczu i pod niemi robią czarne linie. Co się tyczy ubioru, jedynie ubiór głowy podpada u nich modzie, kiory tak często prawie zmianie podlega, jak kapelusze naszych dam modnych. W malej, tylko 1,100,000 mieszkańców zawierającej N orwegii, wychodzi dwadzieścia pism czasowych literackich i politycznych, W niektórych kantonach Szwajcarii panuje ten piękny zwyczaj, iż mieszkańcy pamiątkę zwycięstw, odniesionych przez ojców, corocznie pielgrzymką do bojowisk obchodzą. Tym sposobem dzieje narodowe nie giną w pamięci pokoleń. Znalazł eię we Francy! pewien Jegomość, klóren zadał sobie tyle pracy, iż wyrachował ilość rozdanych krzyżów honorowych od czasu restatiracyi, i tak: Ludwik XVI I I w przeciągu 10 miesięcy w r. i t4 rozdał sztuk 176r. Napoleon w czasie stu dui 114. Ludwik XVIII.

po powrocie swym 4266. Karol X. 11,534» Ludwik Filip po dzień 20. Lipca r. b, 14,556.

Niedawno w Paryżu Pułkownik Lenox ukończył nowy balon w kształcie wieloryba, w którym żona jego z jednym lekarzem wzniosła się w powietrze, gdy tenże balon unióst się do znacznej wysokości, wziął kierunek ku południowi i spadł o 6 mil od Paryża; wszystko to stało się w przeciągu 20 minut. Walter Scott w pewne« towarzystwie dał się słyszeć, iż jedna rzecz w naturze szczególnie go zadziwia, to jest: dla czego pies, nim legnie na spoczynek, trzy razy w koło obrócić się musi. Ostatnie wiadomości o Etanie zdrowia W.

Scotta wcale niesą zaspakajające. W rzadkich tylko przerwach dostrzegać się jeszcze daje w jego spojrzeniu niejaka żywość, lub widzieć jak wznosi na wpół ruszone paraliżem ręce. Wszyscy mieszkańcy hrabstwa Melrose ubolewają szczerze nad chorobą swojego . dobrego szeryfa. Pomiędzy ludźmi przychodzącymi dla widzenia go z dalszych nawet okolic, uważano szczególniej starą szynkarkę, którą tak dobrze opisał w " Wodach S. Ronana" pod nazwiskiem Meg Doge, i starego górala dudarza, którego i dawniej często zapraszał do Abbotsford dla rozmawiania z nim o dawnych podaniach miejscowych i słuchania jego starych narodowych pieśni. W dniu 8« b. m., w którym W. Scott przepędził kilka godzin na »wojem krześle bez żadnego ruchu, ocknął się potem nagle na znany głos starego Mac-Dougal, gdy zagrał na dudzie (bag-pipe) jedne r ulubionych jego piosnek, do której sam niegdyś dorobił słowa, które wyszły w zbiorze melodyi szkockich Thomsona. Smutny obraz przedsiawują oczom zgromadzeni do koła znakomitego starca rozmaitego stanu ludzie, badający na jego obliczu śladów konającego geniuszu, i usiłujący jakby imać ostatnie jego promienie, jużto w uśmiechu, już we łzach. Gdy pozna w którym z przytomnych przyjaciela, usiłuje natychmiast przemówić doń skinieniem lub rzutem oka, jakby spiesząc go pożegnać, (Tvgodn. Petereb.)

Moj dotychczasowy handel korzeni przeniosłem z ulicy Garbarskiej do domu dawniej Gumprechta pod N o, g3. w rynku położonego i ten-i że z moim handlem winnym połączyłem". Donosząc to polecamsięłaskawym względom prześwietnej publiczności. Poznań, dnia 16, Września 1832.

Kar o I S e n f t I e b e n.