(jr

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1833.01.17 Nr14

]I

Wielkiego NAN

Xiestwa

KIEGO

H I T I I i

. I

Nakładem Drukarni Nadwornej IV. Dektra i Spółki. - Redaktor: )J. Wannowski.

- . . . - ,

III.. , . ,"

<JI# 14.

W Czwartek dnia 17. Stycznia 1833.

Wiadolllości zagraniczne.

R o s s y a.

Z Petersburga, dnia 22. Grudn. (sf. s1.) Rozkazem dziennym Cesarskim z do. Ig.

b. m. Grod?ieński Cywilny Gubernator Rzecz. R. Stanu Alurawjew mianowany Generał Majorem, z zachowaniem dotychczasowego obowiązku i nadaniem mu praw Wojennego Gubernatora w w, Grodnie, pod bezpośredniem zwierzchnictwem Wileńskiego, Grodzieńskiego i Białostockiego Generał- Gubernatora. Reskryptem Cesarskim z dn. 27. b» m. Prezydent Rady Wojewódzkiej Lubelskiej Radzimiński, w nagrodę zbawiennego wpływu jaki wywierał na umysły mieszkańców województwa Lubelskiego w czasie ostatnich w Królestwie Polskiem rozruchów, mianowany Kawalerem orderu S. Stanisława 2. klassy. A r c h a n g e l s k, dnia 1. Grudnia« Okręt rosśyjski "Atlanty ka" , z ładunkiem łoju, siemienia, lnu i rogoż, na drodze stąd do Londynu, opływając Cap-Nord stracił rudel i zmuszony będąc do powrotu, zawinął do Siedmiu- Wysp, gdzie stanął na kotwicy. Łęce wkrótce nastąpiła nader silna burza,

T u 2 C Y a.

Z B u kar e s t u, dnia &. GrudniaArmia Mehemeda Ali coraz się dale) posuwa, Od 3a. Października do 1. Listopada przeszła, wąwozy VeJek-Bogazi i Rirłak-Burun (przestrzeń mil 27.) Dwa oddziały tureckie, które osadziły były stanowiska warowne Keslake i Irakly, zostały»pobite i rozproszone. Cała lu.

dność oświadcza się za Mohamedem Ali, którego odezwy doszły aż do Stambułu. Wyraź« w nich, ze przychodzi: "aby obronić religia muzułmańską, wznieść na nowo Cesarstwo podje upadłe i uporządkować interesa państwa." Słychać, ie francuzki pełnomocnik w tonferencyi, o którą dosyć długo się starał, usiłował otrzymać objaśnienia względem przedmiotu posłannictwa Namuk Baszy do Londynu, ie jednak W. Porta temu iącianiu radość nieuczyniła. Oprócz tego chciał ofiarować W. Porcie interwencyą Francyi co do interesów z Mohamedem Ali, ale pod warunkiem odstąpienia, całej Syryi, wraz z miastem Aleppo i Damaszkiem, oraz wyspą Kandyą. Zapewniają" ił Porta odrzuciła z niechęcią te wnioski, i feei rzeczą pewną, ie Frar.eyą uważa prawie jakonaród sobie nieprzyjazny. Zresztą cel posłannictwa N amuka Baszy jest teraz zupełnie wiadomy. Ma on zlecenie źądae od Anglii matę przybyły nareszcie akia tyczące się Grecyi, ratyfikowane przez wszystkie trzy mocarstwa. Miejsce Zeituni pozosiaje przyGrecyi, mimo najusilniejszych zabiegów W. Porty. To rozporządzenie ze strony sprzymierzonych było dla W. Porty niespodziewanym ciosem. Ministrowie inreresowanych dworów żądają konferencyi co do tego przedmiotu; a Porta będzie musiała na nią zezwolić. Włochy.

Z Rzym u, dnia MO Grudnia.

Dziś o godzinie 4 rano przybył tu z Floren, cyi Król Grecki Otto, pod nazwiskiem Hrabiego Kelheim, w towarzystwie Królewicza następcy tronu bawarskiego, jadącego pod nazwiskiem Hrabiego Werdenfels. Obadwa stanęli w pałacu wiejskim Villa Maila, będącym własnością Kró la, ich ojca.

F 2 a n c y a.

Z P ary ż a, dnia 5. Stycznia.

Kilku Generałów, Parów i Deputowanych Utworzyło Komitet, w celu zbierania składek, * których chcą kazać zrobić Marszałkowi Gerard złotą szpadę honorową. Na jednej stronie onćj msją stać słowa; "Francuzi Marszałkowi naczelnemu wodzowi armii północnej. Wzięcie warowni Antwerpskiej." - N a drugiej stronie wyryty będzie napis: "Sława i ludzkość." - U wszystkich mairow, poborców podatków i N otaryuszow otworzono listy subskrypcyjne; podpisują się Jł 25 centymami, K-oromiseya składa się z Generałów Excelmanne, Jacquerainct i Barrois, x Parów de la Rochefoucauld i Rousseau, c Deputowanych Etienne i Legrand, i z seniora tutejszych adwokatów, Pana Parquin. Co aię zostanie po zapłaceniu ezpady wymienionej, ma być podaielonem między rodziny pod Antwerpią peleglyrh. Wszystkie gazety oppozycyjne, niewyjąwgzy nawet umiarkowanych między niemi, T e m p a i Ko ne t y t u c Y o n i et y, oświadcza ją się przeciw zdaniu Dziennika Sporów, uważającego Xiężuę Btrry za brankę wojenną, i Jadają, aby ją stawiono przed Sąd. - Dziennik ministeryalny F r a n c e n o u v e II e czyni w tej mierze następujące uwagi: "N a dzisiejszem posiedzeniu J?by Deputowanych złożą sprawę o kilku podaniach na korzyść Xię£ny Berry; tego tylko potrzeba było, aby całą prassę peryodyczną natychmiast w nadzwyczajne wprawić poruszenie i już zużyte rozprawy wywołać znowu w pytaniu, przez adresy obydwóch Izb już rozslrzygniętem. Gdyby postanowienie pod dn. 8- Listop. r. z.

Berry Izbom, niebyło dziełem mądrej polityki i zgodnem z ustawami kraju, władza prawodawcza nitzanieihalaby, prottstować przeciw niem u; ta zaś przeciwnie wynurzyła dzięki swoje rządowi, że przez prz A aresztowanie Xiężny ki.nieć położył wojnie domowe/. Ale oppozyryi nikt niedogodzi. Bo cói ona dba o przywrócenie pokoju w Waudeip Stara się ona zagładzić pamięć wielkiej przez Ministrów krajowi wyświadczonej usługi. Dziejtżli się to z przywiązania ku prawności i z miłości ku ustawom krajowym? Skłonni jesteśmy do powątpiewania o tein, kiedy stronnicy Xiecia Bordeaux równym się tłómaczą sposobem; bo i oni się domagają, aby Xiężnę stawiono przed Sąd i powstają na arbitralność rządu,jeśli niezechcez wycaajn< go prawa zastosować do obecnej sprawy. Wszakże pod pozortm tego przy wiązania ku prawności usiłują jedni dopiąć zamiaru twego i nową matce pretendenta nastręczyć sposobność do zakłócenia pokoju w kraju; drudzy dążą do ttgo,. aby rząd nabawić kłopotu. Rząd wszelako wszelkim tym zabiegom przee jedyny z interesem państwa i honorem Frańcyi zgadzający się środek, ostateczny położył zakres, który w należytym czasie w oczach wszystkich rozsądnych łatwo usprawiedliwić potrafi. Członkowie rodziny wywołanej, mocą prawa względem wyłączenia starszej linii Burbonów w osobliwym znajdujący się stosunku, niernogą bez niebezpieczeństwa dla państwa prawidłom zwyczajnego prawa podpadać. Rodzina ta jest polityczną; jej stosunki mogą więc tylko pod względem poił. tycznym być rozważane i oznaczone, 3 co się dotyczy sprawy Xiężny Berry, to lu ni« o to idzie, aby ją Sąd uznał »a winną, lecz aby jej raz na zawsze odjęto środki szkodzenia. Zamiar Ministe ryum jasno wytłómaczony, ale oppozycya wszelkich się chwyta środków, aby potwarz na nie rzucać. Podobno znajdą dzisiaj stronnicy Xiężny na ławkacb lewej «trony kilka przyjaznych głosów i pelycye Jegitymistow wyjednają sobie względy części członków; ale Izba na namiętności niedołężnych zważać niebędzie; osądza ona rzeczy z wyższego stanowiska i rozwiąże (o pytanie tak, jak już przez prawa narodów rozwiązanem zostało.

Słychać, lZ Hrabia Pozzo di Borgo i Pan Werther żądali od naszego Ministeryum za« wiadornienia, kiedy armia północna stanie z powrotem we Francyi, Wczoraj mieli otrzymać odpowiedź, ie gabinet nasz niernoże wydać w tej mierze żadnej stanowczej decyzyi, dopóki nieotrzyma zawiadomienia. i Licfkeoshoek. D<<iś mieli powyżsi Ambaeeadorowie podać nanowo noty swoje rządowi naszemu i uczynić tę uwagę, źe kiedy Minisieryum francuskie oświadczyło mocarstwom »aroiar wkroczenia do Belgii, dało zarazem przyrztczenie, ii takowe ograniczy się na oblężeniu cytadeli, i źe po osiągniętym celu wojsku do kraju powrócić rozkaże.

A n g l i a.

Z Londynu, dnia 5. Stycznia.

W czwartek zeszły zwiedził Poseł turecki, N aniuk Basza, i Poseł nadzwyczajny turecki, Pan Maurojeni, w towarzystwie Pułkownika i Porucznika GreyjeGreenwich, Woolwieh it.d.

Panowie ci przybywszy o godz. 12. do szpitalu Króli wskiego, zostali przez urzędników onego oprowadzeni po całym tym ciekawym zakładzie. Wielkie przedewszysikiern uczyniły wrażenie na Baszy szkoły i ćwiczeniagimnastyczne , jako tez widok dobrze osadzonych stołów dla chłopców i dla starych marynarzy. Wchodził on, rozmaite towarzyszącym mu 0eobom zadając pytania, w szczegóły instytutu a występując z tego ciekawego i czcigodnego przybytku wynurzył nadzieję, ze być może, iż w Turcyi kiedy co podobnego zobaczy. Głównym zamiarem jednak tej przejażdżki było oglądanie arsenału i innych części służby artylerycznej, ilo których na rozkaz wyższy Posłowie wolny mifli przystęp; sztab nasz i oficerowie wyżsi przyjmowali ich z największą grzecznością, towaizysząc im do ludwisarni, do machin świdrowania, dodepartamentu wozów, do pracowni (laboratoryum) i do magazynów, poczerń korpus rakietnikow kilkanaście rakiet kongrewskich puścił. N astępnie oglądano składy (repozytoryurn) i izbę modelów, a nareszcie Basza z orszakiem swoim wsiadł na koń, aby się przypatrzyć manewrom artyleryi polowej. Wystrzały salw, ktoremi Posła witano, i dowo'dy szacunku, które ze wszech stron odbierał, przyjmował on z godnością i powagą, która znamienitym Turkom jest właściwą i też Baszę naszego czyni przyjemnym i ulubionym gościem. Podczas obiadu dawanego wieczorem w gmachu artyleryi wniesiono z wielkiem uszanowaniem zdrowie Sułtana, co Posłowi niezmierną sprawiło radość, który wywdzięczając się spełnił toasty za zdrowie Króla Wilhelma i szczęśliwość narodu jego, starego sprzymierzeńca Turcyi. Wracając do miasta i rozmawiając wiele o wypadkach dni upłynionych, porównywał też Basza artyleryą angielską z ariyleryą pruską i francuzką. Oświadczył, ii eta

/3

Z widocznem wzruszeniem, Pana mego tamują w przedsięwzięciu zbawiennych planów i polepszeń na korzyść Turcyi już to wojny zewnętrzne, już to potajemne zniechęconych zabiegi, których ambieya niezwaźając na stan ludu, wszystko w biedzie pogrąża, jak to np. w sprawie Egipskiej się pokazało." - Słychać, ie N amuk Basza opisał ostatnią swoje podróż z Konsiantynopola przez Wiedeń do Paryża, i źe doprowadziwszy to dzie ło aż do chwili powrotu swego, w Konstantynopolu ono wydać zamyśla. " Gazeta Leeds Intelligencer przypomina, źe Pan Kobbett (patrz Nr, gaz. naszej 7.) jako barrkrut, którego interesa niesą jeszcze uporządkowane, niemoźe zająć miejsca w Izbie niższej. Kur y e r wczorajszy donosi w do datku: Zpomiędzy członków w Irlandyi wybranych jest 33 Kepealers. *) Co się tyczy Pana O'Connell, stanie on w parlamencie w towarzystwie licznej rodziny - trzech synów, dwóch zięciów, jednego szwagra i dwóch kuzynów. - Gazety Whigów w Irlandyi rozumieją, źe P»epealery we wszystkich ważnych przedmiotach bezwarunkowo Ministrom ulegać będą. W Manchester dano na cześć nowego członka parlamentu, Wice-Prezesa biura handlowego, Pana Poulett TI ornpson, pf»ed tygodniem wspaniały obiad, w którym przeszło 1000 osób udział miało. Przedewszysikiern było uwagi godne oświadczenie jego, źe reforma niepowinna być środkiem ostatecznym, ze miano» wicie prawa zbożowe odmianom konie» cznie uledz muszą. Pan Hobhouse wrócił onegdaj z Dorchester do Bath. Deputowani ze wszystkich obwodów wyborczych, które podały go, jako obrońcę interesu reformy, na kandydata do Parlamentu, złożyli mu wSherborneswoje uszanowanie. N astępne posiedzenie parlamentu, przez rozmaitość i ważność przedmiotów mających być przedstawionemi, wywrze wielki wpływ na przyszłość Wielkiej Brytanii. Dwie ustawy mają być przełożone, to jest: tajne głosowanie podczas wyborów, i krótsza trwałość Parlamentu, a zdaje się, iż znaczna część nowo wybranych członków, których uważają za Ministeryalnych, oświadczy się za tą zmianą. Prócz tego, powszechnem jest mniemaniem, ii kilku Ministrów, a mianowicie Hrabia Grey, przychyli się do tej zmiany. Przełożone oraz będą inne projekta, jako to: o reformie kościoła, o

.) Ponieważ o Repealerach częściej może mowa bę równie jak w prawach handlowych i zbożowych, o systemie wartości pieniędzy, nakoniec O zniesieniu niektoiy eh podatków, a zmniejszeniu innych. Stronnictwo torysowskie w Izbie wyższej będzie musiało skłon;ć się także do wielu przyzwokń, jedynie tyfk« jakość i ilość będą przedmiotami sporów, szczególniej w interesach kościoła- N akoniec ważne zachodzi pytanie względem zniesienia unii, którą O'Connel i stronnicy jego uroczyście zohowiązali się popierać w parlamencie.

ROZlllaite wiadolllości.

Po do bnie, jak Anglicy, chcący swojego Walter-Scotta uczcić pomnikiem, mają i Francuzi zamiar, pamięć swojego wielkiego ziomka, Cuviera, widocznym i trwałym pomnikiem uwiecznić. Plan szczególny wystawienia "wielkiemu niesnajomemu" pomnika nr j ego szkockiej ojczyźnie jest następujący i zapewne najlepszy: zamyślają dla każdej parani w Sjk»cyi kupić jeden egzemplarz daitł Walter-Scotta, takowy złożony będzie W domu gminy, a kaidy mieszkaniec będzie miał wolność używać tych książek ku swojej rozrywce i oświeceniu. - Kroi Angielski kazał właśnie oświadczyć niezamężnej córce Walter-Stotta, że będzie pobierała rocznej I>eneyi i200Tat. - Tak wielkie narody swoich wielkich mężów szacują. Do Londynu przybyły niedawno listy z okolicy, pobytu Lady Estery Stanhope (z Syryi), kreslące nam aacaególniejszy obraz jej obyczajów i zwyczajów. Lubo tyle już dawniej pisano o rej szczególniejszej kobiecie, następujące wiadomości niebędą zapewne takio bez interesu. Najciekawsze szczegóły o tej Angielce zawierają doniesienia, udzielone przez Pana Mirandę, byłego Sprawującego interes» Rzeczypospolitej Kolumbijskiej, który przez kilka miesięcy w domu Lady Estery bawił, P. Miranda opisuje Lady wprawdzie jako damę nader przesadnych wyobrażeń, lecz nieprzyznaje jej wcale żadnej umysłowej choro by, i owszem wspomina z największem podziwianiem o jej wspaniałomyślności. Ma ona wprawdzie odrazę od wszelkich zwyczajów i obyczajów europejskich, wszelako r największą radością wykonywa gościnność względem wszystkich przybywających do niej Eur?pejczyków, przyczem tę przyjmuje zasadę, sleby każdy od chwili, i-ik tylko w nt4" jej

- .

wstąpi, dom jej jak dom zajezdny uwala), a słudzy jej mają rozkaz wykonywać wszelkie żądania gości, lubo to nieupoważnia tych wcale do szukania społeczeństwa gospodyni. Osoby raz w dom jej zaproszone, mogą miesiące, nawet lata w nim bawić, mieć udział we wszystkich wygodach, we wszelkich okazałuściach d o m u, byle tylko niewriskali się do towarzystwa Lady, lub bezwzględnie niesprjeciwiali się jej gustowi. Gdy uczony jaki podróżnik przybędzie, często zaprasza go Lady, ażeby z nią obiadował, gdzie zabawiają się rozmową o rzeczach publicznych; przy tej sposobności okazuje Lady nader bystre pojęcie, i sarna częstokroć wyznaje otwarcie, że jest osobą przesadnych wyobrażeń. Dom jej urządzony jest na sposób wschodni, wszelako z połączeniem niektórych wygód europejskich. Włościanie z okolicy są z największem dla niej uczczeniem i ma ona wpływ wielki na umysły wszystkich naczelników hord koczujących, tak, ie gdy który z niewolników ma to nieszczęście ntepodobać się panu swojemu, może być pewnym, że przebaczenie uzyska, jeśli za nim Lady Ester się wstawi, do czego ona dla dobra ludzkości zawsze jest gotową. Ta osobliwsza kobieta trudni się już nd lat dziesięciu spisywaniem pamiętników życia swojego, a te, gdy wydrukowane będą (co zapewne nastąpi), rozszerzą wiele światła o stanie krajów wschodnich. Podług najnowszych obliczeń ma Londyn 1,474.069 ludności. - Par y ż ma 750 000 · , , Petersburg ma teraz 476,000 mieszkańców, - Jeddo w Japonii liczy i,6$0,000, a Pekin w Chinach 1,500,000 ludności. W Petersburgu jest teraz 40 księgarń, gdy jeszcze przed 30 laty liczba ich nader była małą. Od roku 1553. ĆO 1325. liczą w Rossyi blisko 13,850 drukowanych książek; lecz ma się lam jeszcze znajdować bez użytku z 10,000 rękopismow sławiańskieb, dotąd niedrukowa-, nych. Aż do czasów Piotra Wielkiego lite* raci rossyjscy byli powi\kszej części xięża, teraz składają ci zalcdwo część ósmą autorów, Cholera dostała się już także do piątej części świata; grasuje nad Rzeką Łabędzi (Swarfi river) w Nuwej-HoLndyif a AlaiiHMiiwim----i

Don iesien i« handlowe.

Extra osobliwie przednią mokka albo prawdziwą iewańską kawę odebrał dyrekl z Le> wanty i przedaje ją za bardzo 'mierną cenę K2. t \