GA

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego 1833.02.15 Nr39

Wielkiego

TA

Xiestwa

I i POZNANSKIEGO

Nakładem Drukarni Nadwornej W Dekera i Spółhu - Redaktor: A. WannowshL

)J( 39.- W Piątek dnia 15. Lutego 1833.

Wiadolllości krajowe.

Z Berlina, dnia i'*. Lutego.

N. Pan raczył N adradzcę Regencyjnego, Henryka Tenspolde, mianować Tajnym Radzcą finansów i reierującymRadzcą w Ministeryum skarbu,iwv Vvuwv VV \nrw \

Wiadolllości zagraniczne.

Królestwo Polskie.

Z Warszawy, dnia 8- Lutego.

Korrespondent Warszawski Niemiecki z d, 4, Lutego umieścił co następuje: Słowo o amnestyacli.

(D a]szy ci.jg.) "Śmiesznern byłoby żądanie, gdyby ci co otrzymali amnestya, domagali się nadania sobie prerogatyw takich, jakich nieposiada spokojny i niewinny mieszkaniec kraju. Powie« dzieliśmy wyżej, że amnestya udziela się tak tym co namową lub przymusem na złą drogę naprowadzeni zostali, ja ko też i tym, którzy lubo z własnej woli mieli udaiał w powstaniu, atoli później prawemu rządowi w zaprowadzęDia dawnego porządku wierne oddali usługi.

Z tego wynika, że darowanie kary eupponuje karygodność, azatern amnestya winę i winnych. Tym ostatnim wyświadcza się dobrodziejstwo uwolnienia ich od kary, ale niewynika stąd żadne im nadanie prerogatyw, przed niewinnymi i spokojnymi ich współobywatelami. Taką prerogatywą byłoby, gdyby wierni i posłuszni poddani pełnić musieli włożone na siebie przez rząd obowiązki, ci zaś, którzy przysięgę złamali, a którym tylko wspaniałomyślność Monarchy przebaczyła, na przyszłość od ciężarów tych mieli być uwolnieni. Przypuśćmy nawet, żeby Król Hiszpański nadał był wygnańcom amnestya z wyraźnem zaręczaniem, iż do służby wojskowej pociągani niezostaną, nigdy oświadczenie to niemogłoby być tłomaczonem inaczej, jak tylko, iż ułaskawieni, służby wojskowej, uważanej jako karę za zdradę kraju, pełnić niebędą. Któż bowiem niepostrzega, iż gdyby wygnańcy z wszelkich obowiązków względem państwa nadal byli wyjęci, uwolnienie takowe stanowiłoby nie małą prerogatywę, którąby posiadali przed niewin - nymi obywatelami. Czyż byłoby, niechcemy mówić sprawiedliwem, ale nawet słusznem, gdyby wierni i posłuszni poddani niebyli wolni od zaciągu wojskowego, ale przeciwnie, żeby w miejsce nieposłusznych i niespokojnych współobywateli, mieli liai w służbę, wojekgwą, przeciw prawemu Monarsze podnieśli, od tego obowiązku na każdego mieszkańca włożonego, -.W)jętymi .zostali? P r z e d powstaniem, iako wierni poddani byliby musieli ci ułaskawieni pełnić służbę wojskową, równie, ja Je i reszta współobywateli, a teraz po uśmierzanem pow sianiu «mieliby b>ć od niej wolnymi? AmneGtya niebyłaby wtenczas samem tylko odpuszczeniem kary, ale oraz nagrodą winnych, fseni być niemoże, bo znosiłaby wszelkie wyobrażenie o sprawiedliwości. Winny nitmoie ,od sędziego swojego oczekiwać i otrzymać ni« nad to dobrodziejstwo, że mu przebaczy, gdyi ułas-kawienie już go stawia w obliczu prawa na równi z niewinnymi. Powtarzamy raz ieszcze, iż to ułaskawienie nienadaje iadnego przywileju. " "Ale nawet przy ogólnej amnestyi odpuszczającej w zupełności wszelką kapę, nie mogą być ułaskawione zbrodnie prywatne, choćby te nawet w skutku tych wielkich przestępstw politycznych, popełnione zostały. Naleją one przed trybunały cywilne, a tym winny podlega zawsze, chociaż otrzymał amnestyą za uczestnictwo w przestępstwach, których się og*ół łudu dopuścił. Byłoby to samowolno,ścią, gdyby sędzia chciał uznać niewinnym tego, któremu kradzież dowiedzioną została; a jednakie w tym duchu stanowiłby dekret amnestyjny, gdyby uwalniał od kary tych, którzy zostali przekonani, iż się dopuścili tabun. I I I, podpalania, morderstwa i innych podobnych zbrodni prywatnych." (Dokończenie jutro.)

F 2 a n c y a.

Z P a ryż a, dnia 3. L u t e g o .

N a wczorajszem posiedzeniu Izby Deputowanych Pan Duvergier de Hauranne zdawał przed 50 Deputowanymi, w imieniu kommissyi do budżetu, sprawę o etacie skarbowym Ministerstwa spraw wewnętrznych i duchownych. Sprawozdanie 10 zajmuje 11 słupów w Monit o r z e a odczytanie samo trwało przez półtorej godziny. Wótym rozdzielę etatu żądają 2\ miliona wsparcia dla obcych politycznych wychodźców. Sprawozdawca uważał przytćrn, fe w roku upłynionym w tym celu między S409 Hiszpanów, Włochów, Portugalczyków, Polaków, Nejszatelczykdw i Greków podzielono sumtnę 3,641,327 fI., do czego jeszcze dodać należy koszta na legion cudzoziemców łożonę i wynoszące od 3-4 milionów. Rząd powinien się więc juź teraz przekonać, że summa żądana sj miliona niewystarczy , że owszem wzrośnie af do 4 mil. "Wydatek ten,

20bpowiedział mówca między inne m! , znaczny, i boli nas istotnie, ii podczas kiedy z jednej strony liche oszczędzenia czynić usiłujemy, z drugiej prawie 8 milionów (włącznie z kosztan vi dla iegionu cudzoziemców) do naszych wydatków się dodaje. Wszakże jest to koniecznością, od której się uchylić niepodobna. Przecież takie podczas dawniejszego rządu znajdowali wychodźcy polityczni w Prancyi schronienie i wsparcie. Dzisiaj, kiedy ci emigranci po większej «części są ofiarami wypadków, będących poniekąd skutkiem rewolucyi naszej, niepowinny te wydatki być dla nas uciemiężliwszemi, niż za czasów resiauracyi. Jeśli im jednak Prancya potrzebnego udziela wsparcia, ma ona też prawo domagania się od nich, aby się do praw stosowali, w sprawy wewnętrzne kraju się niemieszali, i w nic takiego się niewdawali, coby spokojność j porządek naruszyć mogło. Ogół wychodźców chwalebnie też w tym względzie dotychczas postępował. Kommissya głosuje zatem za uchwaleniem wymienionej summy, upraszając wszelako rząd z naleganiem, aby się ile możności przyczynił do uchylenia trudności, któje dotąd jeszcze powroto-wi 800 Hiszpanów do ich ojczyzny stoją na zawadzie, Równocześniewzywamy go, aby dokładnej zasięgnął wiadomości, czy wychodźcy-ci, którym wsparcia udziela, też w rzeczy samej dla politycznych przyczyn z ojczyzny swojej wygnani zostali. Jeśli bowiem tej ostrożności zaniecha, ze wszystkich stron .świata wychodźcy nas nachodzić będą, a Prancya okupiłaby za zbyt wysoką cenę, owę dziwaczną korzyść służenia za przytułek wszystkim włóczęgom i hałaśnikom w Europie." Ogół oszczędzeń, o który w etacie Ministeryum spraw wewnętrznych wniósł sprawozdawca, wynosi 464,500 ft. A głosował przeciwnie za niezmniejszoną uchwałą budżetu dla duchowieństwa w ilości 33,933.600 fr. (z których 33 miliony przeznaczono dla duchowieństwa katolickiego}, kiedy tu niepodobna większe jeszcze zaprowadzić oszczędzenia od tych, które rząd jui poczynił." Wszystkie gazety stolicy przepełnione dzisiaj rozwagami i doniesieniami o pojedynka Pana CarreI z P. Roux - Laborie; z doniesienia gazety N a t i o n a l wynika, że też Pan RousŁaborie dwie otrzymał rany w ramie, które go uczyniły niezdatnym do walki. Pojedynek trwał przez Ja minuty; rana Pana CarreI, jak się zdaje, niejest śmiertelną. Z Madrytu nadeszła wiadomość, ze Campos, jeden z naczelników zamierzonego w ó 8. b. m. powstania, skazany został na całe życie na galery. czyć, iż syczy sobie, aby przed ułożeniem się względem małżeństwa Xiecia Orleanu z córka, jego, Xiążę osobiście przybył do Wiednia.

Zdaje się zupełnie pewnera, że ani Marszałek Maison, ani P. Stratford-Ganning, nieudadzą eię, pierwszy jako Ambassador francuzki, a drugi jako angitleki, do Petersburga« Przeciwnie Hr. Saint-AuIa-ire ma się bezzwłocznie udać do Wiednia. Z Madrytu donoszą pod- d. 17., że P. Stratiord- Canning wŁróice ma opuścić tę stolicę z przyczyny, ii Król Jmć ciągle się oświadcza za Dom Miguelem. Marszałek Maison mhi oświadczyć, ii przybędzie do Paryża w końcu Lutego,. Kuryer francuzki twierdzi, że dowódzcą eskadry francuzkiej, udaj ącej się na Wschód, niebędzie Admirał Rousein, ale Admirał Hugon.

Donoszą, ie W. Porta uznała Króla Otto* Da Królem Greckim.

Generał Sebnetiani ma się naradzać w Rzymie względem refbrmy w państwie Papiezkiem zaprowadzić się mającej. Hrabia St, Aulaiie oświadczył, ie dopóki takowa nienaBtąpi, wojsko francuzkie kraju tego opuścić niemoże. Fregata "Galathea" dopiero dnia 31. z. m.

wypłynęła przy pomyślnym wietrze z Tułon u do Stambułu. Na pokładzie jej znajdują się Peset nasz Admirał Roussiti.

Załoga tutejsza składa się z 50,000 wojska.

Xiąię N emours przesłał 500 franków tutejszemu towarzystwu filaniropicznemu, którego jest Prezesem honorowym. Pan Horacy Vernet, Dyrektor francuzkiej akademii kunsztów w Rzymie, skąd dopiero przed kilku dniami przybył do tutejszej stoli· Y- wyjedzie dziś do Antwerpii. W ciągu krótkiego pobytu swego w Paryżu zrobił dobrze trafiony wizerunek Monarchy naszego naturalnej wielkości. Od di ao. z. m. 160 wychodców hiszpańskich odbywa kwarantannę w Bajonnie. Tegoż dnia przejeżdżał goniec wysłany z Madry-tu do Bordeaux, wiozący pismo urzędowe od Posła francuzkhgo do Prefekta departamentu Giron<<le, z żądaniem dokładnej wiadomości o stanie zdrowia w rzeczonym departamencie. Zdaje eię, iź rząd hiszpański po odebraniu takowej wiadomości, zniesie zupełnie ustanowiona kwarantannę. J eden z dzienników oppozycyjnych wyraża: "P o pięcioletniem zajmowaniu Grecyi wojsko francuzkie zamyśla opuścić ten kraj., a Francy awsparłszy Greków bronią i pieniędzmi' ma rę> ezyć za 3cią część 60ciomilionowej pożyczki, której potrzebę uznano dla posadzenia Xieciav niemieckiego na tamecznym ti-onie,- Czylis niepotrzebujemy w Lewancie żadnego dogo*dnego portu dla naszych okrętów handlowych? czyliź niebyłoby dobrze wiedzieć, ile jur uczynniliśmy temu krajowi zaliczeń? Gdy ZAŚ Ministeryum nieoświadezyło tego Izbom, wyręczymy je i stosownie do budżetów wskażemy wydatki na wyprawę grecką od I. 1828 do 1833 poczynione. Wydatki te wynosiły dla samego Ministerstwa wojny w IgAŚ" I. 5,690,171 fran, w 1839 I. 3,897,53* fran. w 1830 I. 1,161,052. ftv w 1831 I. i,ot 1,000 fI. w 1833 I. r, 120,-66 fran, a w budżecie na rok i8$i są podane w ilości 1,077,3-93 fr. co ogółem wynosi 13,957,415 han» ków, oprócz wydatków na uzbrojenie okrętó wv Okręt liniowy "Marengo," tudzież fregaty Victoire i Herminie , " które miały zabrać woj" sko francuzkie będące w Morei, otrzymały teraz inne przeznaczenie. A n g l i a.

Z Londynu, dnia 2* Lutego.

Parlament zgromadził się chi. 29. Stycznia, i ponieważ, nowe prawo »nosi przysięgę, która/ dawniej każdy członek Izby niższej przed urzędnikiem Królewskim 2łoźyć był obowiązany, zanim go uznano za Deputowanego,- Izba» niższa natychmiast więc przystąpiła do wyboru mówcy. Wiadomo, ie Pan Manners Sutton, który przez 16 lat urząd ten-piastował, przyzamknięciu ostatnich posiedzeń uświadczył postanowienie swoje, złożenia się. 5l urzędu" wskutek czego parlament na wniostk rządu jemu 400a funt. szt, a synowi jego 3000 funt. rocznej pensyi w nagrodę za ich zasługi ofiarował. Są to wprawdzie piękne summy w naszych złych czasach, osobliwie kiedy o tern pomyślimy, ie pensya mówcy r oprócz wspaniałego mieszkania i innych postronnych dochodów, 6000 funt. wynosi. Ponieważ jednak Ministrowie w tej sprawie poszliza dawnym zwy-czajem, nikt kroków ich niezganił. Aleponiewaź Pan Sutton jednym z ich najzaciętszychjest przeciwników, odstąpili Ministrowie w jednym względzie od zwyczaju uświęconego, i niewyni tśłi go, jak to zazwyczaj się dzieje, na godność Para. Wskutek tego upośledzenia wybrał go uniwersytet Kanterburski zastępcą, swoim w Izbie niższej a tak gabinet obawiać się był powinien, że go Torrysowie nanowo podadzą namówcęi wspierani przez wszystkich zniechęconych Wnigów i Radykalistów, pod pozorem oszczędzenia pensyi na korzyść kraju, wniosek ten przeprą. Byłoby to wszelako dla Ministrów zbyt dotkliwym ciosem i upokorzę amen u, niebyło więc innej rady, jak t>Jko, Ie samI własnego swego przeciwnika i zawołanego nieprzyjaciela reformy parlamentowej podali na Prezesa pierwszej reformowanej Izby niższej. Nieuczyndi oni wprawdzie tego osob ście, lecz użyli pośrednictwa dwóch przyjacIół, Pana Prancis Burdeli i Lorda Morpeih, a to pod tym pozorem, że Pan Sutton dla swojej niezmordowanej pilności, bezsironności uprzejmości i t, d. lale dalece się pokazał byĆ uzdatnionym do tego ważnego urzędu, iż równie zdolnego znaleźć niepodobna. Podał jednakowo Pau Hurae Pana Litdeton znamie. ' nitego męża, któryby się w każdym względzie zdał do tego urzędu, i jako osobisty przyjaciel zmarłego Carminga, a w nowszych czasach ja. ko gorliwy obrońca liberalnych zasad i instytucyi szczytną by był głową nowego parlamentu. Obrady, w których Torrysowie żadnego niemieli udziału, które więc przez zagorzałych Radykalistów, Hurne, Cobbett i O'Connell przeciw ławce miuisteryalnej traktowane były zakończyły eię na przegłosowaniu, w ktorem' 31 głosów (między temi Pan Sutton sam) były za Panem Litdeton a 270 głosów T.a Panem Su ton, który następnie wczoraj obrany i potWIerdzony w urzędzie mówcy, rozpoczął już odbierać przysięgi od Deputowanych. - Prawdziwe zagajenie Parlamentu nastąpi w przyszły poni działek, i tuszą sobie dotychczas, iż Kroi będzIe w stanie oświadczyć, ie sprawa Holendersko- Belgijska wkrótce będzie uchyloną. Oczekiwanie, ii względem Irlandyi zaleci środki srogie" zdaje się nam być mniej słuszne kiedy Ministrowie podobno sobie tuszą, że p zaprowadzeniu środków polepszeń, duch nierządu w tym kraju nawet bez użycia gwałtu i pomocy siły zbrojnej zniknie. - Zgromadzenie prawodawcze w Jamaice, niechcące parlamentowi angielskiemu przyznać prawa dawania Ustaw dIn wyspy, pokazało się równocześnie tak małp skłonnem do polepszenia stanu niewolników i zadośćuczynienia w tej mierze życzeniom sprawiedliwym Ministeryum naszego, że Lord Mulgrave zgromadzenie całe rozwiązał.

Wszakże sprowadzi to nareszcie kryzę na właścicielówplantacyi; kroki ich albowiem zmierzają widocznie do buntu, a ten kraj macierzysty gwałtem przytłumić powinien, albo wyspę razem z jej niewolnikami własnemu zostawić losowi, którzy znając przemoc swoje łatwoby z Jam iki drugie Sankt Domingo zrobić mogli, - WIadomości z Porto ciągle nic niezawierają ciekawego, owszem nudzą tylko. Wszakże zdaje się, ie przybycie floty Sartoriusza choć w mizernym stanie się znajdującej i z Vi

2U3go wygnanej, stronnikom Dom Pedra korzyść jakąkolwiek przyniesie. Panująca partya, w południowej Karolinie postanowiła stawić czoło wspólnemu rządowi Stanów Zjednoczonych; wszelako przy odejściu naj świeższych wiadomości stamtąd, przełożenia czynione na kongresie końcem zmodyfikowania taryfy jeszcze niebyły wiadome, niewierny zatem, czy to pobłażanie ze strony kongresu nieprzyprowadziło powstańców do posłuszeństwa, albo czy też wysokość taryfy tylko pozorem była KU; dopięciu innych zamiarów. - - Jeszcze w tych dniach z:.brał nasz okręt liniowy fregatą holenderską z bogatym ładunkiem, skąd 0czyv.isc.ie wynika, że rząd nasz postanowieni» swego, aby wytrwać w krokach nieprzyjacielskich przeciw Holandyi, nieodstąptł. Ubóstwo duchownych ewangelickich w katolickich prowineyach stało się powodem, mianowicie wskutek wzbraniania się zapłaty dziesięcin, do otworzenia subskrypcyi za wstawieniem się Biskupów, na korzyść podupadłych xiciy. Królestwo Jchmć i dostojne osoby znaczne podpisały summy. T i m e s donosiła przed kilku dniami, ie Lord Grey deputacyi kupców, składającej mu uniżoność swoje za środk użyte w opadach angielskich w Zachodnich Indyach, tę dał cdpowiedź, ii rząd się porozumiał względem jednego stanowczego środka mającego być ogłoszonym podczas teraźniejszych posiedzeń parlamentu; G u a r d i a n, dobrze zazwyczaj w takowych sprawach zawiadomiony, twierdzi, ii kupcy owym stanowczym środkiem zupełną i bezwarunkową emancypacyą niewolników być sądzą. - Standard podaje następującą osnowę domniemanego planu Ministrów: 1) Zupełne zniesienie niewoli w przeciągu lat 3 lub Ą; 2) przyznanie samokupstwa (monopolu) handlu cukrem i arakiem dla właścicieli plantacyi tamie podczas tych lat. 3) niezwłoczne wysłanie i5,oco wojska do Ja maiki, aby zabezpieczyć wykonanie środków przez Ministeryum przedsięwziętych.- Wszakże dzisiejsza T i m e s zamieściła znowu obszerny artykuł o rozwiązaniu zgromadzenia prawodawczego w J amaice, w końcu onego zbijając z największą pewnością wszystkie dotychczas krążące pogłoski i twierdząc, że wieść ta, jakoby Ministeryum zmierzało do zniesienia stanu niewoli, zupełnie jest płonną i bezzasadną. Gazeta Al b i o n wyraża w tym względzie: Przy tak sprzecznych podaniach o zamiarach Ministrów względem pytania Zachodnio Indyjs iego byłoby nadaremną rzeczą, zapuszczać SIę w domysły o środkach mających być istotnie przedsięwziętemu Być może, ie Ministrowie stanowili i źe sprawa ta do tych nieuchylonych pytań należy, na kióreoni dotychczas uwagi swojej nitzwrócili i źe dopiero doświadczać chcą zdania Izby niższej, nim się zdecydują. Jeśli jednak istotnie murzyni mają być emancypowani, bądź teraz natychmiast, bądź za 4 lata, jak Standard donosi, któremu Times niekoniecznie się sprzeciwia, w obydwóch razach rozumierny, iż przez to ziomkom naszym, którzy kapitały swoje na zakupienie własności Zachodnio Indyjskich obrócili, albo własność tameczną dziedzictwem nabyli, największa się wyrządza krzywda, jeśli nieodbiorą zupełnego Wynagrodzenia nietylko za niewolników mających być uwolnionemi, lecz też za wloście ewoje, którychby w skutek środka emancypacyi niebyli w stanie uprawiać; myśl albowiem i zamiar aby wyspy Zachodnio- Indyjskie rękoma Wolnych ludzi uprawiać, przy teraźniejszym stanie murzy nów jest zupełną niedorzecznością i przekonani jesteśmy, źe środek takowy równieby był zagubny dla dobrego mienia, moralności i religijnego wydoskonalenia N e grów , jafe dla panów ich i wszystkich w handlu Indyjskim udział mających. Wszakże wzniósł się obecnie krzyk na korzyść niezwłocznego oswobodzenia niewolników i niewątpimy bynajmniej, Źe Ministrowie się do tego zastosują, kiedy w przeciwnym razie popularność i urzędyswoje by stracili, chociaż owe hałasowanie na myliłem polega wyobrażeniu o stanie N egrów i na niewiadomości skutków z przewrotnego tego środka koniecznie wynikających. W przeszłą środę przybył tu Markiz Angleiey z Irlandyi. Powszechnem jest mniemaniem, ii ze strony kupców angielskich spodziewać się można dzielnej oppozyeyi w parlamencie, przeciw ministeryum z powodu polityki względem H ola ud y i. Ciekawie oczekują tu wiadomości o obecnym stanie układów, tyczących się Belgii. Niedawno Margrabina Londonderry, wdowa, zakończyła życie. Była ona drugą żoną zmarłego w roku 1821. Margrabiego Roberta Londonderry, ojca sławnego Margrabiego Roberta Henryka Londonderry (Lorda Ćasllereagh). Gazeta Dublińska umieściła odezwę Lorda Namiestnika Irlandyi; ogłaszając w niej Lord Hrabstwo Louth za będące w stanie zaburzenia, uznaje potrzebę nadzwyczajnego powiększenia policyi. Z dnia 6. Lutego.

Posiedzenie Królewskie Parlamentu.

Dnia wczorajszego (5.) zagaił Król Jmć posiedzenia Izby wyższej, w obecności świetne

go zgromadzeni», Posłów zagranicznych mocarstw i C ata dyplomatycznego, jako leź najznakomitszych urzędników i 400 dam. wysokiej rangi, mową następującą: "Milordowie i Panowie! "N adeszła chwila, w kiórej zwykliśmy prace parlamentów« nanowo rozpoczynać; «wołałem więc Panów, abyście waźn>tti, poruczon\m sobie obowiązkom zadość uczynili. Nigdy jeszcze przedmioty tak ważne i tak rozciągłego obrębu nie zatrudniały uwagi Panów. "Muszę ciągle jeszcze ubolewać nad toczącą się dotąd wojną domową, która przed kilku miesiącami między Xiążętami domu łJraganca wybuchła. Od chwili powstania onej wstrzymywałem się od wszelkiego wmieszania się, chyba, źe obrona poddanych angielskich tego wymagała. - Możecie Panowie jednak być przekonani, iż żadnej niezaniecham sposobności ku przywróceniu pokoju w kraju t\m, którego interesa z interesami Mego państwa ściśle są połączone.

"Muszę też nad te»» ubolewać, ie gorliwe Moje usiłowania, końcem uskutecznienia stanowczych ugod między Holaudyą i Bt-Jgią, dotychczas zostały bezowoeuemi, lak dalece, iź się ujrzałem nareszcie w konieczności przedsięwzięcia środków wespół z Królem Francuzów, ku wykonaniu traktatu z dnia 151 Listopada r. 1&31.

"Zdobycie warowni Antwerpskiej zamiar ten poczęści spełniło. Ponieważ wszelako rząd holenderski ciągle się wzbrania, ustąpić z części (errytoryum w owym traktacie Belgii przyznanej, embargo przeciw okrętom holenderskim urządzone trwa dotychczas niezmiennie. Zawiązano nowe układy i spuszczać się Panowie możecie, źe je popierać będę, jak niemi dotąd kierowałem, powodowany szczerą chęcią, aby Holandyi i Belgii aa podstawie obopólnego bezpieczeństwa i niepodległości oddzielną zabezpieczyć iatność. Sprawiedliwy i szacunku godny sposób, jakim rząd francuzki w tćj sprawie postąpił, i przyrzeczenia przyjaznych chęci, które od mocarstw Europy ciągle odbieram, podają mi tę pewność, ie usiłowania moje ku utrzymaniu pokoju powszechnego skutkiem pomyślnym uwieńczone zostaną, - Rozkazałem, aby papiery, dotyczące się spraw holendersko-belgijskich, których znajomość Panom jest potrzebna, Im zostały przełożone. "Zbliżająca się pora ustania przywilejów Banku Angielskiego i towarzystwa Wschodnio-Indyjskiego, rewizyą tych zakładów uczyni potrzebną, i spodziewam się po mądrości Panów, ii względem ważnych, B tern porządzenia, które stóso«nie do doświadczenia i ściełej rozwagi' adają eię być oajzdalniejBtemi do utwierdzenia kredytu publicznego, do- dźwignicuia i rozprzestrzenienia handlu naszego, jako tai do zwiększenia swobcd i potęgi ojczyzny naszej. "Uwaga Panów zwróconą zostanie na stan Kościoła, mianowicie we względzie na doczeme onego posiadłości i położenie d uihownych. Narzekania-, wywołane przez pobieranie dziesiąci», wymagają, jak się zdaje, odmiany »ystemafj, kreraby nieusjcjuplając środków potrzebnych, aby duchowieństwo kościoła utrzymać przy powadze i pożytki», jednak zapobiegła, sprzeczności interesów i powstaj ącym siad nieprzyjemności -orn - i irieporozumieniom, które dotychczas między sługami kościoła i ich trzodą zachodziły. "Byłoby też potrzebną rzeezą, abyście o tern pomyśleli, jakich użyć wypada środków ku ukróceniu nadużyć i czyby dochody kościoła nie powinny podpadać równiejszemu i mędrtzemu podziałowi. · "Nie potrzebuję Panom zalecać obowiązku, abyście rozważając te przedmioty bacznie czuwali nad bezpieczeństwem kościoła w tych Królestwach panującego i nadprawdziwym interesem religii. "Względem Irlandyi końcem usunręcia przyczyn narzekania, połączonych z tak nieszczęśliwemi wypadkami, przeszedł na ostatnich posiedzeniach Parlamentu akt ku wykonaniu połączenia ogólnego dziesięcin. Aby zbawienne to dzieło uzupełnić zaJecani Panom, abyście wraz z takierai polepszeniami praw, któreby w owych częściach państwa Mego były dogodne, przyjęli środki, z-a pomocą których, stosownie do zasad słusznej wymiany, właściciele gruntów od brzemienia daniny rocznej uwolnićby się mogli. "G hcąc nadal przedsięwzrąść reformy przekonacie się Panowie niemy lnie, że chociaż kościół panujący w Irlandyi prawnie z angielskim nazawsze jest połączonym, jednak osobliwość położenia onego oddzielnej po Panów wyciąga rozwagi. "Inne podobne przedmioty, prawie równie waine dla powszechnej spokojności i swobód Irlandyi, dotyczące się sądownictwa i miejscowego nałożenia podatków, niepowinny ujść uwagi Panów. "Panowie Izby Gmin! "Rozkazałem, aby summy płac, służby roku tego Panom przełożone. Ustanowiono je z ścisłą względnością na każde możliwe oszczędzenie. Mimo wielkich potrąceń w oznacze

.Jl\U

niu onych w roku przeszłym, mam jednak zadowolenie oznajmić Panom, że wszysikie nadzwyczajne wydatki przez zbieg okoliczność» nakazane, zakryte zostały. Stan dochodów w porównaniu z pubłicznemi wydatkami, zupełnie odpowiada oczekiwaniom przy ukończeniu ostatnich posiedzeń powziętym. "W tej części połączonego Królestwa z niewielu wyjątkami pokój publiczny ocalony został, i zasłużycie Panowie na wdzięczność kraju, jeśli się ile możności do zatrudnienia zarobkowości i utrzymania obyczajności w roboczych klassach społeczeństwa przyłożycie. Ja z Mojej strony gotów Z wszelką usilnośria wespół z Panami zmierzać do uchylenia każdej słusznej przyczyny skargi i do popierania mądrych środków polepszania. "Dotkliwym obowiązkiem dla-'mnie, uważać, Że naruszania pokoju w Irlandyi, o których przy zamknięciu ostatnich posiedzeń wzmiankowałem, znacznie się rozkrzewily. Du dr nieposłuszeństwa i gwałtu doszedł do okropnej wysokości, zagrażając życiu i własności, stawiając czoło prawom, i' każąc się obawiać najsmutniejszych skutków, skoro niezostanie wkrótce i dzielnie przytłumiony, "Tusz-ę sobie, że nienadaremnie wzywam pomocy Panów wśród tak opłakanych okoliczności i że będziecie gotowi, takowe przedsię» wziąść środki zbawiennej ostrożności i lakiem mię obdarzyć zwiększonem pełnomocnictwem, które uznam za potrzebne, aby gwałciciele w publicznego pokoju dozorować i karcić, oraz utrzymać prawny związek miedzy tymi dwoma krajami, który ocalić postanowiłem za pomocą Panów i pod błogosławieństwem opairznoścr Boskiej, wszelkiemi w mocy mojej będącemi środkami, kiedy pokój, bezpieczeństwo i swobody państwa Mego na nim zupełnie poleN atychmiast po rej mowie opuścił Król Izbę, wśród kucznych- okrzyków zgromadzenia»

ROZlllaite wiadolllości.

Berlin.- Umieszczony wNrzeLtegorocznego Zbioru Praw Najwyższy rozkaz gabinetowy z d. 26. Crudnia I. z. tyczący się ustania moratoryum co do kapitałów dla Ziemstwa Zachodmo- Pruskiego, brzmi jak następuje: "Z raportu WP ana o czynnościach tegorocznego walnego zebrania Ziemstwa Zachodnio Pruskiego wyczytałem uchwały jego ryczące się planu umorzenia, i postanawiam we względziu stosunków Ziemstwa do wie Cjuittungsgroschen dłużników 2 lieiów zastawnych, poczynającod terminu Sgo Jana 1833-, ina być w pCentu pobieraną, i w A pCeniu »a umorzenie listów zastawnych obracaną.

Względem dalszego succtssive powiększania funduszu umorzenia przez składki dłużników listów zastawnych, które toa następnie mieć miejsce, zastrzega się wydanie «chwały i Moja decyzya. Dozwolone Towarzystwu Ziemckiemu roorztoryum co do kapitałów ustaje z terminem Bożego-narodzenia 1832. w ten sposób, iż listy zastawne, w celu wypłaty uiścić się mającej gotowizną podług wartości nominalnej, wypowiadane być mogą Ziemslwu, z lem atoli ograniczeniem, iz Ziemstwo obowiązanern jest wypłacić laką tylko K wypowiedzianych listów zastawnych sumroę, jaką z bieżących dochodów funduszu amortyzacyjnego i e zapasów jego rezerwowanych na wykupno listów zastawnych »zaspokoić jtst v stanie. O ile fundusze te na zaepokejenie wypowiadających wierzycieli niewystarczają, ma pomiędzy innemi losowanie mieć miejsce. Co do moratoryurn dozwolonego przeżeranie pod dn. 12. Lutego 1825. we względzie zaległych prowizy< od listów zastawnych od d. 24. Grudnia 1808. do d. 24. Czerwca 1815., dopilnujesz WP an, ażeby Ziemstwo jak najprędzej wykazało zaspokojenie ośmiu dziewiątych, które według Mojego postanowienia aż do Boźego-narodzenia 1832- ściągnąć miało. Rozkaz ten ma być przez Zbiór Praw ogłoszonym. *

Berlin, dnia 26. Grudnia IS ?2.

FRYDERYK WILHELM.

Do Ministra Stanu Schuckmann.

Z Chin przywieziono nie dawno de Kalkuty dziwne zwierciadło, robiące tam wielkie wrażenie. Zwierciadło to zrobione jest z białego kruszczu, w formie okrągłej i ma blizko pięć cali w przecięciu. Na stronie odwrotnej znajduje się w środku guzik, za który trzymać je można, reszta strony odwrotnej ozdobiona jest rozmaitemi kołami i wyobrażeniami w formie płaskorzeźb greckich. T ło zwierciadła jest tak wyszlufowane, że twarze w połowie naturalnej Wielkości odbija, ma oraz tę jeszcze szczególną własność, że gdy o polerowane tło zwierciadła odbiją się promienie słońca, ozdoby odwTOtnej onegoż strony stają się widocznemi na ścianie. Podróżny, który zwierciadło to przywiózł z Chin, twierdzi, że one są bardzo rzadkie w Chinach, i że owo tu opisane przywiezione zostało wraz z innemi przed kilką latyna okręcie holenderskim z Japonii do Chin; Nad tein onty.cznem zjawiskiem mocno w Kalkucie łamano sobie głowę; wreszcie tajemnicze to zwierciadło najbliższą sposobnością do Anglii przesłane zostanie, gdzie uczeni fizycy, jako to: sir David Brewstcr albo sir John HetsclieJ zagadkę o niein rozwiążą. Gdyby według obliczeń sławnego właściciela menażeryi Van Aken wszystkie dzikie zwierzęta, znajdujące siew menaźeryach europejskich, wypuszczono na wolność i w jednym wielkim lesie umieszczono, było by wi-ęc razem 225 lwów, 280 tygrysów, 302 lamparty, 470 rysiów, 80 kotów dzikich, 76 żubrów, 67 słoniów, 10 rynocerosów, 1,400 niedźwiedzi, 2,700 wilków, 78 wężów gtztchotników, 2t6 wężów olbrzymich, 1,040 hien i 96 krokodylów. Ludność 50,000 nie dałaby rady tym zwierzętom. W Ameryce południowej w blizkości P a.

payanu znajduje się rzeka, którą mieszkańcy Rio Vinagre (Rzeką Octową) zowią. Wypływa ona z nader wysokiego gor pasma, a płynąc mil wiele po pod ziemię, tworzy przepyszny wodospad, najmniej stóp 300 wysoki. Znajdujący się w pobliżu tego wodospadu czują gryzący ból w oczach, którego długo znosić nie można. Chemik francuzki Boussingauk rozbierał wodę tej rzeki i pomiędzy innemi składowemi częściami tejże znalazł kwas siarczany i bydrochlor. Z ak ł a d y n a u k o w e w B r a z y l i i. W licznych szkołach elementarnych Brazylii uczą się dzieci czytać, pisać i rachować. W ostatnim lat dziesiątku wychowanie publiczne wBrazylii poprawiło się znacznie; założono już tam także szkoły wzajemnego uczenia się. W wielu publicznych przy tern bezpłatnych szkołach uczą języków: łacińskiego, greckiego, francuskiego, angielskiego, wymowy, filozofii, matematyki, rysunków i wiadomości handlowych. Oprócz tego eą tam jeszcze trzy akademie, czyli szkoły specyalne, jedna dla marynarki, druga dla inżynierów i artyleryi, a trzecia jest zakładem naukowym medycznochyrurgicznym. Dla dziewcząt są trzy publiczne naukowe zakłady ( Recolhimertory). Od niejakiego czasu w pawilonie ogrodu publicznego dają także kurs gospodarstwa i botaniki, przystępny dla całej ludności. Użyteczny ten zakład winna Brazylia ojcu Leandrowi de San Sacramento, mnichowi obrządku karmelitań.

skiego', równie szanownemu przez swój charakter jak i rozległe wiadomości. J eźli na kuli ziemskiej jest kraj, rozrzutnie uposażony mnogiemi naturalne mi bogactwy, to jest nim niezawodnie Siam; szkoda tylko, że w tak złych znajduje się rękach. Heibata z lą tylko różnicą, że w tym kraju starannie ją pielęgnują, gdy tymczasem w Siatnie zostaje w sianie dzikości z lenistwa. Mimo tego jednak w dobroci nie ustępuje chińskiej, lecz jakie byłaby wyborną, gdyby ją lepiej pielęgnowano! Szczęściem największein u Stawczyków jest próżniactwo i spanie, i mało troszczą się o herbatę, która rośnie, jak się jej podoba. Znajduje się oraz w tym kraju dużo robaczków jedwabnych i drzew morwowych, Jęcz i takowe w stanie natury zostawione, z tych samych i tym podobnych powodów, których irodlo w rządzie spoczywa. Bawełna rośnie także obficie, ale jest krótka, gdyż dziko wzrasta, lubo za to cienka, jak jedwab. Mieszkańcy Siamu nie umieją jej wyrabiać i używają tylko do wypychania materaców i poduszek. Przyszły następca tronu ma lat 20 i jest nieamiernie bogaiy w zioto, dyatnenty i inne kosztowności, On i świta jego wyszczególniają eię dziwnerni grymasami» Kraj ten ma mieć takie żyły złota i sr< bra. Co, sig tyczy tego ostatniego kruszcu, że jest, nie ma żadnej wątpliwości, gdyż jak po deszczu ziemia wyschnie, znachodzą dość znaczne ziarnka srebra. Indygo i kawa rosną obficie, jak wszelkie inne owo. ce,' a lubo gą także zdziczałe, przewyższają wielkością i pięknością też owoce krajów innych. Gdyby kraj ten był w rękach przemyślnych Europejczyków, mógłby stać się rajem i miejscem handlowe m połowy świata.

ZAPOZEW E D Y KTALŃYT' Podpisany Królewski Sąd Ziemiański, Samuela Krug piekarza, który się w roku 1807. Z Bojanowa oddalił, ,i od tego czasu o swem iyciu i pobyciu żadnej niedał wiadomości, również tegoż niewiadomych sukcessorów lub spadkobierców, a to na wniosek siostry jego byłej owdowiałej Hedeihoefer, Joanny Kryetyny z Krugów teraz zamężnej Fellmann piekarza, również kuratora jemu w osobie Jana Franciszka Hedeihoefer sukiennika ustanowionego z tern zaleceniem niniejszćm zapozywa, aieby się przed lub najpóźniej w terminie na dzień 5ty Lipca 1833. »rana o godzinie 8- w tutejszem pomieszkaniu eądowem przed delegowanym W. Baronem Richthofen Eeferendaryusżem Sądu Głównego wyznaczonym osobiście stawił, alboteż o swem życiu i pobyciu podpisanemu sądowi piśmienne doniesienie uczynił, i następnie dalszych zlec e ń oczekiwał, albowiem w przeciwnym razie rzeczony Samuel Krug za nieżyjącego uznany będzie i jego pozostały majątek według okoliczności, jego najbliższym sukcejsorom lub skarbowi publicznemu wydanym zostanie. Wschowa, dnia 13. Września I 8j 3.

Król. Pruski SAd Ziemiański.

Uli W I E S Z C Z l i N i F .

Pozostałość ruchoma tu zmarłego Filipa Zakrzewskiego, z różnych mebli, garderoby, pościeli, zbioru kupfersztychów, bieli.-.ny, cokolwiek srebra, porcelany i szklą składająca się, w terminie dnia 18go ni. b. po potu* dniu o godzinie 3. na Wrocławskiey ulicy w Hotelu Saskim Nr. a.43. przed niżej podpisanym publicznie najwięcej dającemu za gotową zapłatę sprzedaną być ma, na który ochotę kupna mających zaprasza się. Poznań, dnia 10. Lutego 1833.

Reitrendaryusz Sądu Ziemiańskiego, P o to c ki.

UtSWiriSAt-AbiNXL.

Przystąpionym do nowo uformowanej Cechy, a przez zatrudnienia w zgromadzeniu niesta» wionym kominiarzom okręgowym czyni się uwiadomienie: ii dnia 2. b. m. Cechąna Ratuszu tutejszym wprowadzoną i rozpoczętą została; kassa pogrzebowa i wdów początek swój wzięła; niemniej: iż w tymże zgromadzeniu obudwu kominiarstw majstrowie miejscowi Jan Szamborski i Karol Wilhelm Dominik za Starszych majstrów jako Przełożonych, a majstrowie kominiarstwa okręgowi Ferdynand Stauch ze Szmigla, Wilhelm Bruhl z Mosiny, Bogusław Kadach z Kościana, Józef Endler z Kurnika, Frydrycłi Wilhelm Neumann z Gniezna i Jan Beyer z Murowanej - Gośliny, za Członków Rady Zawiadowczej, pierwsi na trzy lata, a ostatni na sześć lat obranymi zostali. Poznań, dnia 6. Lutego 1833.

Przełożeni Cechy Kominiarskiej Prowincyi Poznańskiej.

Wyciąg Z Berlińskiego kursu papierów i pieniędzy.

Dnia i2. Lutego i 833.

Papiera- Gotowimi . znąpopo 931

Obligi długu państwa i Obligi bankowe ai do włącznie

Zaehodnio- Pruskie listy zasta

Listy zastawne W» Xicstwa Poznańskiego. , , , Wschodnio-Pruskłe i « , 9$;

99* 9 81 1051

97*