GAZETA
WielkiegolA>k "1\ - ",1
Xlestwa
* * POZNANSKIEGO
Nakładem Drukami Nadwornej W Dehera i Spółki. - Redaktor: A. Wannowski.

JW 118.- W Czwartek dnia 23. Maja 1833.

OBWIESZCZENIE.
Odwołując się do obwieszczenia naszego B.dn. 20. Lutego r. b. podajemy do wiadomości publicznej, że w tym roku ferye żniwne we wszystkich sądach W. Xiestwa Poznańskiego, zaczynają, się 15, Lipca, a ustają, z dn, 25. Sierpnia, Działania-sądowe podczas tychże, rozciągać się będą jedynie do spraw, które prawo wyraźnie za pośpiechu godne uznało, np. do spraw wexlowych, exekucyjnych, administracyjnych, sekwestracyjnych, possessoryjnych, exmissyjnych i kryminalnych, oraz czynność» dobrej woli. Do przedmiotów więc tego rodzaju należy ograniczać w czasie powyżej wsponinionym podania i prośba do sądów zanieść się mogące. Inne sprawy będą w czasie feryi tylko wtenczas załatwiane, gdy od podawcy przez oddzielną prośbę, jako sprawa feryaina będą oznaczone i przez należyte wykazanie niebezpieczeństwa w przewłoce, uzasadnione, oraz, gdy przez uchwałę sądową wyraźnie za uwłaściwione, do dalszej rozprawy mimo feryi, uznane zostaną. Poz'nan, d. Maja 1835.
K 61. Najwyższy Sąd Appellacyjny W. Xiestwa Poznańskiego.
v. Fra nhenberg.
Wiadolllości zagraniczne.

B e 19 i a.
Z B ruxe IJ i, dnia 12. Maja.
Onegdaj po południu przybył Król Jegomość do Gandawy. W drodze N. Pan ciągle był chory, ale przy przybyciu swojern odzyskał zdrowie, a tak mógł konno odbyć przegląd wojska. Wczoraj czekano przybycia jego w Briigge, Stara wieża kościoła Ś. Michała w Antwerpii, którą od niejakiego czasu podkopywano, zawaliła się onegdaj; wstrząśnienie było bardzo gwałtowne. Około warowni ciągle pracują, Z wielkiem uważają zadumieniem, że ogień, który magazyn żywności pochłonął, dotychczas jeszcze nie zgasł zupełnie; przy sprzątaniu stosów popiołu, pokazują się tu i owdzie żarzące się iskry, * Gazeta tutejsza żartując sobie z Ministeryum PanaLebeau, wyraża: "Ministeryum nasze podnosi i utrzymuje Beligią, tak jak stryczek . " pOWIeszonego. Anglia.
Z L o n d y n u, dnia 11, Maja.
Na posiedzeniu wczorajszem Izby niższej przełożył Aid. Thompson woiosek o zniesienie embargo, nałożonego na okręty holenderskie. Po obszernych rozprawach widział  sku swego. - .Żądał następnie Pan HMIIIe przełożenia imion i płac Posłów angielskich w Konstantynopolu, od r, 1827. Uczynił on lo, aby się Ministra spraw wewnętrznych zapytać o elanie spraw na Wschodzie, Wynurzył obawę swoje, ie polityka, której się Anglia w tamtych stronach świata trzyma, interesom jej wielkie zadaje ciosy, kiedy Roesya jedynie tylko z przyczyny niedołęźności Ministeryum angielskiego tak przemagającego nabyła wpływu na Wschodzie, Rok po roku zawsze tę eamę dawano odpowiedź, źe znamienita polega nasza na morzu Śródziemnćui potrzebna do ocalenia interesów Anglii tamie. Dlaczegóż więc właśnie.w chwili przygód stolica państwa Tureckiego od Anglików była opuszczona, dla czego w Konstantynopolu wtenczas u jaśnie nie było Posła angielskiego, ani floty w Dardanelach? Dla czegóż porucza Ministeryum samej Francyi, dawać opór zabiegom Rossyi, dążącym do zajęcia Konstantynopola!' Pyta się więc jeszcze raz: Kto obecnie jest Posłem angielskim przy W. Porcie? A jeśli jest taki, dla czego teraz nie jest na miejscu swojemp - Lord Palraerston odrzekł; "Sir R. Gordon, który w r. 1827. był Posłem w Stambule, wrócił stamtąd na początku r. 1832.; Panu Stratford Canning, który został następcą jego, pclecono inissyą, której najrychlejszego dokończenia wymagają iniereea nasze; Lord Ponsonby, następca jego, wysłany do Koosianlynopoła, a być może leraz tam się już znajdujący, byłby rychlej stanął na miejscu przeznaczenia swego, gdyby nie zaijiodzily były trudności przewozu- Wszakże prze« cały przeciąR czasu ugo ciągle znajdował się w Siambuic Sekretarz legacyi, którego postępowanie zyskało w każdym względzie zadowolenie rządu. Ja zaiste w dziwoćm jestem położeniu; zdaniem P. Barring mieszam się zanadto w sprawy zewnętrzne, a zdaniem Pana Hunie zaniedbywani one wcale, Zaiste jest też mała różnica między lemi przypadkami; ganią rząd, że eię miesza w sprawy, które tuż przed drzwiami jego zachodzą, a przeciwnie, że nie wkracza w takie, które się na przeciwnym końcu Europy wydarzają. Przecież nie byliśmy leż nieczynnymi w sprawie tureckiej; Poseł nasz już się wybrał (śmiech), a flota - gdzieżby ona była, jeśliby wniosek Pana HMIII e , aby zmniejszyć jej osadę o 7000 ludzi, był przeszedł? Wypadki na Wschodzie zwróciły na się najbaczniejszą uwagę gabinetu i pokaże się wkrótce, iź uczyniono kroki ku odwróceniu niebezpieczeństwa,grożącego owym okolicom. N ie nadeszła jednak dotychczaschwila do przełożenia kroków, uczynionych przez rząd w porozumieniu z sprzymierzeńcami swymi." - P. Barring oświadczył: "W chwili, kiedy Rossya flotę i wojsko swoje wyseła do Konstantynopola, kiedy Francuzi Sułtanowi prjepisują, co raa robić, czyż może Parlament być zadowolonym, kiedy mu Minister powiada, źe jeden z Posłów naszych już się wybrdl w drogę do, 3 drugi już się wybrał w drogę z Konstantynopola?" (Śmiech)Lord Palmerston odrzekł na lo, źe JLord Ponsonby zatrzymać się musiał przez cały miesiąc w N eapolu, ponieważ fregata, mająca go przewieść do Stambułu, 2 przyczyny niepomyślnych wiatrów nie była w stanie wyjść pod żagle. - N areszcie cofnął wprawdzie Pan Hume swój wniosek, oświadczył jednak, źe wyjaśnienie dane przez Ministra w żadnym względzie go nie zaspakaja. - Zapylał następnie Pan Barring, kiedy nareszcie pytanie względem odnowienia przywileju banku i towarzystwa Wschodnio - Indyjskiego przechodzić będzie przez Izbę. Przecież obiecał hył Minister wnieść ono już przed Wielkanocą, ale nie dotrzymał swego słowa. Lord Alihorp odpowiedział, iż tuszy sobie, że będzie w etanie przełożyć pierwsze pytanie w końcu przyszłego tygodnia; względem NQwarzysiwa Wechodnio-Indyjskiego nie lUohI dać tak pewnego oświadczenia, kiedy układy z niem nie są jeszcze do końca doprowadzone. Pan C. Grant dodał wszelako, źe i to pytanie bez wątpienia jeszcze na teraźniejszem posiedzeniu rozstrzygnięte<<» będzie.
T i m e s zamieściła wyjątek z depeszy Markiza Lo uJ e, datowanej z Oporto pod dn. 23Kwietnia, w której czytamy, ie między rządem i Admirałem Sartorius najlepsze panuje porozumienie, i źe eskadra, skoro zabierze na pokład potrzebną żywność, natychmiast zaczepne rozpocznie działania. Wylądowanie amunicyi i innych zapasów z przyczyny pomyślnej pogody, szło w przeszłym tygodniu jak najlepiej; 61an zdrowia w Oporto najpoźądańszy, a armia codziennie wzrasta juźlo przez wzmocnienia, juźfo przez zbiegów przybywających z obozu Miguelistów , Z Lizbony podobnie zjawiają się w Oporto codzień wychodźcy, powiększej części wojskowi, i liczba ich byłaby bez wątpienia większą, gdyby nie zbywało na środkach przewozu,
Rozmaite wiadomości.

Z Krakowa, dnia 12. Maja. - Wyszło tu dzieło Karola Mecherzyńslaegn p o d tytułem;  szczonego w końcu spisu wydań klasyków łacińskich w krajach języka polskiego okazuje się, że tam róźnemi czasy wyszło najwięcej dzieł Cycerona, jakoż liczba wydań tego autora do 45 dochodzi. Najdawniejsze wydanie Cycerona jest księga De Senectute, bo jeezcze Halerowskie w Krakowie inkunabułami około roku 1500. Wydań Horacego liczymy 8, pierwsze r r. 1,521. ; Wirgil e g . o' o , pierwsze z r. 1642 ; Owidego 4, pierwsze z r. 1529. i t. d. Po Cyceronie było najwięcej wy dań Donata Aeliusza, albowiem 10, pierwsze około roku i5 oj. J ęzyk łaciński był w wiekach piętnastym 1 szesoastym powszechnym prawie w Polsce w stanach wyźszych; Królowe nim mówiły. Barbara Zapolska, małżonka Zygmunta I., nie tylko dzieła klasyków łacińskich należycie rozumiała, ale i do Króla małżonka nieobecnego pisywała listy po łacinie. Bona Sforza, wtóra Króla tego żona, w naukach wyzwolonych wielce biegła, w najpoufalszych nawet rozmowach z Królem używała najczęściej łacińskiego języka. Kromer pisze, iż nawet w pośrodku Lacyum nie znajdowało się taK wielu (jak w Polsce) mogących się spróbować po łacinie. Dziewczęta nawet tak szlacheckie jako i miejskie, po doraach i klasztorach polskim i łacińskim językiem zarówno czytały i pisały. O zamiłowaniu do języka łacińskiego, a ogółem do nauk w Polsce i o postępach cywilizacyi tamże, daje nasiępujące zdanie Francuz J. Choisnin w pamiętnikach o elekcyi Henryka Walezyusza, które z powyższego dzieła dosłownie umieszczamy: "Między stem Szlachty ledwo dwóch znaleść można, którzyby języków; łacińskiego, niemieckiego i włoskiego nie umieli. Uczą się ich w szkołach i dzieje się to samo przez się, poniewaź nie ma w Polsce wsi tak lichej, ani karczemki, gdzitby się nie znajdowali ludzie te trzy języki posiadający, bo też w każdej choćby naj drobniejszej wiosce jest szkółka.(?)" Świadectwo to cudzoziemca nie może być pod ejrzanem,
« B . « « » « » * O słanie polskiego przemysłu.
(Dokończenie.) Woj na, zaraza i ucieczki zmniejszyły liczbę mieszkańców do 3.762,000 to jest o 326,000 było ich mniej, niż" w roku 1329. Teraźniejsza ludność Polski równa jest liczbie, jaka była pczedtćm w r. )];822, 23., kiedy dochody państwa wynosiły od 71 do 72 milionów; lecz przypuszczając w ogóle, że dochód stosuje się do ludności, w porównaniu do 1829. dochód ten powinien był się zmniejszyć o ij milion., a jednak wnosić należy, iż ubytek był daleko większy, gdyż w i8S2. i 1823. Polska zostawała
w stanie kwitnącym, a wypadki ostatnie wtrąciły ją w przepasa ubóstwa i nędzy. Licząc spożycie zboża, podług wyżej przywiedziona h podań, widzimy, iż za umniejszeniem się liczby mieszkańców, spożycie to zmniejszyło się O 1,630,000 korcy, wariości 1,630,000 zł1., co równa się trzyletniemu wywozowi zboża z Gdańska, nie licząc tu ilości zmniejszonego rozchodu na wyrabianie piwa i wódki. Przypuściwszy, że każdy człowiek wydaj« na siebie corok najmniej 250zł., roczne spożycie zmniejszyło się o gł mil., i można niemylnie wnosić, iż kapitał ten dochodzi do 100 mil., gdyż bardzo niewielu znajdzie się ludzi, którzy się ograniczają tak małym wydatkiem. Przy takiem zmniejszeniu spożycia massa płodów krajowego przemysłu musiała więcej jeezcze się zmniejszyć, gdyż ilość produkcyi zwykle bywa większą od ilości spożycia. Nadzwyczajny upadek rolnictwa musiał niechybnie nastąpić dla niedostatku rąk i bydła. Za dowód może posłużyć wiadomość jednego podróżnego, ktory na drodze z Kalisza do Warszawy/ około połowy Gudnia, widział w wielu miejscach zboże jeszcze niezebrane. Ilość bydła zmniejszyła się nadzwyczajnie z powodu wojny i ohoro b. Strata stąd pochodząca wynosi najmniej 25, a co do ilości otrzymywanej wełny, 5 milionów złotych. N ieuchronnym skutkiem zmniejszonej ludności i narodowego bogactwa były od 20- 25, 3 O, a nawet do 50procentów niższe zapłaty za najęcie pomieszkań, przez co siei ceny domów stosunkowo zniżyły. Licząc stratę 15 procentów i stosując się tylko do 430 milionów, do summy wszystkich zabezpjeczonych domów, strata ogólna wyniesie do 105 milion, zł. Zniżenie ceny gruntów z pewnością nie daje się określić, za skazówkę jednak posłużyć może upadek ceny domów, Ze wszystkich gałęzi ręko dzielnego przemysiu najwięcej ucierpiało sukiennictwo. Liczba warsztatów, na których wyrabiało się 7 milionow łokci sukna, wartości 42 milion, zł., ze 6,000 zmniejszyła się do 2,600 i w końcu roku JI831. wyrabiało się na nich tylko 1,138,00010kci sukna i 295,000 łokci innych wełnianych wyrobów niższego gatunku. Licząc łokieć pierwszego po 6, a drugich po 3 zł1., wartość ogólna płodów sukiennego przemysłu, nie wyniesie 7,700,000 zł. T ak więc od r. 1829. ilość warsztatów zmniejszyła się o 4,400, ogół wyrobu o 34,000 000 złt, a przeto państwo straciło płacy roboczej najmniej 10.000,000 zł1., i wełny niewyrobionej zostało w niem za 14 milion, złotych. Przy tak znacznych stratach szkody,' przez bank poniesione, zdają się małemi, gdyż dochodzą do 2 mil. złt.. lecą szkody te stają się  zmniejszenia obrotów bankowych, przedsiębranych na korzyść krajowego przemysłu. -. Listy zastawne, które krążyły w cenie wyższej nad nazywalną, spadły na 75% w papierach, a na 65% w brzęczącej monecie. Obligacye udziałowe, krążące wprzódy po 400, spadły na 268 w brzęczącej monecie . Na 178 milionach listów zastawnych strata wynosi 62,300,009 zł1., a na 42 milion, obligacyi 23,400,000, w ogóle 84,700,oco złt.
Owoź, aby w ogólnym obrazie widzieć skutki dobroczynnych ustanowień rossyjskiego przez lat 15 rządu i strat, jakie Polska poniosła przez ostatnią rewolucyą, porównajmy zbiorowo stan Królestwa Polskiego przed r. 1830. i po nim. - Od czasu przyłączenia Królestwa do Rossyi ludność powiększyła się o 1,480,000, kapitał użyty na stawienie domów urósł od 130 do 288 mil. Dochody państwa w porównaniu 2 r. 1816., pomnożyły się od 24 do 88 milion.
Sukiennictwo, ta noworosła gałąź przemysłu - wydawała corok sukien niemniej na 42 mił., sprawiając w całym kraju obieg 10 mil. za same płacę roboczą. Tak wielkie, w tak krótkim czasie rozwinienie sił narodowych, daje się objaśnić jedynie przez dobroczynny skutek mądrych postanowień, kto remi pomyślność Polski nadal była zapewnioną. W roku 1830, pokój ustalony w tym kraju pod tarczą rossyjskiego rządu, zerwany został przez buntowników i Pjolsce pozostaje opjakiwać straty poniesione podczas dziewięciomiesięcznego bezrządu i krwawej wojny« Ludność jej zmniejszyła się o 326,000 głów, zarazem ilość płodów o 100 mil., złt., i dochód od niej drugie tyle wynoszący, został dla przemysłu straconym; skarb stracił rocznego dochodu od j 6 do 20 mil. N aspadnieniu papierów publicznych stracono 84,700,000 na zniżeniu ceny domów i05-milion. Wyrób sukien zmniejszył się o 34 mil. Strata bydła wynosi 25 mil., a w ilości otrzymywanej wełny 5 mil.
N akoniec bank straci! najmniej 2 mil, zł.
Te gorzkie owoce zgubnego rokoszu przyprawiły Polskę o byt daleko smutniejszy, od tego nawet, w jakim zostawała w roku 1815. Lecz zwrócona pod opiekę rossyjskiego rządu, może się pewnie spodziewać, że miniona epoła jej kwitnienia znowu nastąpi i ślady zniszczenia znikną.
OBWIESZCZENIE.
Iż handlerz MichaelisElkeles w mIeJSCU i Male Cohn z Mosiny przez kontrakt sądowy 2 dnia 15, miesiąca bieżącego wspólność majątku i dorobku w ich przyszłem małżeństwie wy. łączyli, podaje się niniejszem do publicznej wiadomości. Poznań, dnia 24. Marca 1833» Królewsko - Prnski Sad Ziemiański.

OBWIESZCZENIE.
Celem wydzierżawienia 1) folwarków Trzcionek i Babki i 2) folwarków Noiyczyna, Jeziory, holendrów Male i Wielkie Jeziorki i Kozidół w powiecie Inowrocławskim położonych, a wprawdzie acki, i 2. osobno, każdy od S. Jana 183J-. aż do tego samego czasu 1836" wyznaczyliśmy termin na dzień 13. Czerwca r. b. przed'Ur. Wolternas Konsyiiarzem Sądu.Ziemiańskiego o godzinie 10. przed południem w Izbie naszej instrukcyjnej. Kondycye dzierżawne przejrzane być mogą w naszej Registraturze. Bydgoszcz, dnia 16, Kwietnia 1833.
Król. Pru ski Sad Ziemiański -
SPROSTOWANIE.
W deaygnacyi listów zastawnych pod mćm ostrzeżeniem w numerze 117. Cazety umieszczonego, następne wśliznęły się omyłki: pod lit. JB. zamiast 26,586 powinno stać 62,586 D. 20,600 20,660 129,333  129,331 E. 45,835 48,839 * 80,253 80,353 """ , . 8 0.964 , 80,965 co niniejszem publicznej podaję wiadomości. Poznań, dnia 21.,Maja 1833Franciszek Frezer.

%& Doniesienie o machinach Ę S?rjJ dla gospodarzY. A ; , f 4 Wybór machin do szrótowania zboża, rznięcia sieczki, jako też kartofli, poleca w cenach umiarkowanych Maszynista J. V. Munch w Wrocławiu, przy ulicy Oderstrase N ro. 13. mieszkający. 
D · € .)K Łazienki w hotelu Berlińskim otwo- > C rzone zostały. 12 biletów kosztuje 2 ta', \ C 15 sgr - 1 kąpiel kosztuje 7J sgr" \ C K rama rkie wic? %