GAZETA Wielkiego POZNANS Xiestwa EG O. Nakładem Drukarni Nadwornej W Dehtra l Spófti. - Redaktor: A. Wannowski. JIf 199. - We Wtorek dnia 27. Sierpnia 1S33. Wiadolllości krajowe, Z Berlina, dnia 14. Sierpni*. p r z y b Y ł t u: JW. rzeczywisty TsjCy Stanu I spraw zewnętrznych Minister, Anc i J J o n, 2 Cieplic. Z d n i a 25« S i e r p n i a . J. R. M. Xiążę August przybył tu z ofrolic N adreńskicb. IWVMVWVWbniWV* Wiadolllości zagraniczne. B o s s y a, Z Petersburga, d. 3. (15.) Sierpni». Gazeta Journal de S1. Petersbourg obszerny zawiera artykuł o sprawach polskich W odpowiedzi na zarzuty, czynione Cesarzowi Mikołajowi w Izbie niższej angielskiej przy sposobności wniosku Ferguesońskiego, Po dokładnem zbijaniu zasad angielskich kończy ta gazeta rozumowanie swoje następujące«] wnioskowaniem: "Zbierając w jedno wszystkie powyższe uwagi, władni jesteśmy wyciągnąć z nich następne wnioski: iż Konstytucya polska z I8i5« nie była gwarantowaną przez żadne mocarstwo ze zatem iadne mocarstwo nie przyjęło na ei). SI!zobowiązania ani nabyło prawa domagania się o jej utr*ymanie; iż Konstytucya ta, nadana Polsce z wolnej woli sławnej pamięci Cesarza Alexandra, zniszczoną została pr2ez własne akta rządu rewolucyjnego, który obwołał rozerwanie związku ustanowionego przez traktaty wiedtńskie pomiędzy Cesarstwem a Królestw m; że po uskromicniu powstania, sam jedynIe Cesarz Mikołaj miał prawo osądzić, czyli Konstytucya 1815. mogła być przywróconą, czyli też miał ją zastąpić odmienny rzeczy porządek, lepiej prawdziwemu interessowi państw J.. G. Mości odpowiadający; iż Statutem organIcznym, w skutek tego w Królestwie Polskiem zaprowadzonym, żaden z artykułów traktatu wiedeńskiego nie został naruszony, ponieważ przez te nowe insiytucye Królestwo Polskie pozostaje nieodzownie z Cesarstwem Rossyjskiem połączone; ponieważ ma zarząd oddzielny; ponieważ Cesarz Jmć nie przestaje nosić tytułu Cara (Króla) Polskiego, i ponieważ Polacy otrzymali reprezentacyą i instytucye naro dowe, zastosowane do form bytu politycznego jakie J. C. Mość z bolesnego doświadczenia osą dził za pożyteczne i przyzwoite im nadać. nakoniec, ponieważ zobowiązania włożon na J. C. Mość przez traktat wiedeński, tyczące się w w tr.znych ustanowi.eń. Polski, niczem się nIerOInIa nd tvrh, do Jakich tymż» *r>InyQIJ; u * * zobowiązane zostały rządy austryacki i pruski, - Że przeto Cesarz Jmć, zarówno z obu rzeczonemi rządami, nie jest obowiązanym do przyjmowania pośrednictwa żadnych obcych mocarstw, w przedmiotach tyczących się, wewnętrzuejjo zarządu Polski." T u r c y a. (Gaz. Rząd.)- Gazeta miasta Wenecyi donosi: Ruseya odnowiła swoje traktaty handlowe z W. Porta. Handel, dotychczas z Anglią prowadzony, odbywać się odtąd będzie z Rossyą i agenci tego państwa już się podjęli dostawy dla urządzenia i uzbrojenia wojska tureckiego na wzór europejskiego, Twierdzą, że Ulemowie i Multowie na mocy wytłómaczenia 8go rozdziału 111. księgi koranu potwierdzili obowiązki, nałożone przes nową organizacyą wojska na Turków. Porta przyjęta wielu obcych oficerów do służby swojej. Jedynie tylko jazda zatrzymała swój charakter azyatycki i ma być urządzoną na wzór korpusów kozackich. W ł ochy. Z nad granicy Włoskiej, d. 9. Sierpnia« £Gaz. Powsz.) - Zaburzenia w Szwajcaryiniepomyślny wywierają wpływ na stan kraju naszego i spowodowały rząd do powtórnego obostrzenia przepisów względem dozorowania cudzoziemców i podróżnych« Tuszono sobie, ie «niweczone zamachy w Piemoncie, partyą republikańską uczynią ostrożniejszą; już zaczynało wracać dawniejsze zaufanie, a środki ciążące handlowi i życiu zarobkowemu stopniowo łagodzono; ale obecnie obawiać eię trzeba, ie znowu gorsze nastąpią ograniczania. Wina tego nie spada na rząd, lecz na tych, co lekce waiąc korzyść ogółu, wszyetko na niebezpieczeństwo narażają, by tylko dogodzić pryncypiom swoim,. Zawikłania w Szwajcaryi nie są wprawdzie dotąd klęską, n>ogą wszelako dłużej trwając wielkie zawikłania za sobą pociągnąć, Polacy na ziemi szwajcarskiej byli od razu już niebezpiecznymi gośćmi, a teraz obecność ich bardzoby mogła spakojnośó publiczną naruszyć, Utrzymują oni < Cesarz zakrzyknął na nich, żeby broni swojej nie używali i wrzucił sam szpadę własną w wodę. Utworzono dotychczas korpus tny policyantów ku obronie miasta, ale zachowywanie się ludu ciągle było jak najspokojniejsze. Układy z owymi 1500 żołnierzami, którzy pod Santarem przez Tag przesili, miały się dotyczyć warunków poddania się onycb. Przed Porto krążył okręt wojenny "Donna Marya." T i m e s dzisiejsza rozpoczyna obszerny, jak się zdaje, artykuł o Polsce, w ktor>m na samem czele twierdzi, źe mimo pozornej oziębłości i braku udziału dla spraw polskich w Parlamencie, jednak żadna sprawa w ś«. i t - · te (wyjąwszy naturalnie własne), tyle nie obchodziła i nie obchodzi narodu angielskieg o, jak właśnie sprawy i położenie byłej Polski. Gazeta T i m e s, która dawniej mniej zwalała na nadanie swobód Izraelitom, a nawet Wyraźnie oświadczyła, iż poczytuje tę rzecz za su pełnie obojętną tak, ii nie zajmie 4 się roztrząsaniem, kto ma słuszność, a kro niesłuszność; teraz po kreskowaniu w Izbie wyższej wzgiędem bilu w tej mierze podanego czyni następujące uwagi. "Większa liczba odniosła stwyeięztwo nad lepszemi argumentami, wszelako nie podpada wątpliwości, iż prawo, które jak tO' opiera się na najczystszej religijności i naj światlej szej polityce, wkrótce będzie przyjęte przez Lordów, i źe następne posiedzenie Parlamentu postawi Izraelitów w równi z innymi Anglikami»" - Gazeta Morning Chronicie wyraża: "Musi być bardzo łatwowiernym ten, kto mniema, iź religia miała najmniejszy wpływ na decyz.yą Parów. Alboż to Parowie są! lepszymi chrześcianami, niż członkowie Izby niższej, gdzie bil ten znaczną większością przyjęto? Nie zaiste; lecz Parowie nie zezwalają nigdy na podobny środek, jeźii nie są do tego zniewoleni;, katolicy i dyssydenci byli dla nich zbyt licznymi, lecz dla szczupłej liczby Izraelitów w Anglii okazali się nrejwzycbylnymi. " Listy z Nowego Yorku pod iż. 9. Lipca donoszą, iź Generał Santa Ana zezwolił na odstąpienie prowincyi Texas rządowi Zjednoczonych stanów północnej Ameryki. Dziennik Court J o umai zawiera: "Przyjaciele Hrabiego Grey uczynili ostatniemi czaiey uwagę, iź tenże tvprawdzie trochę starzej wygląda, niźli nim jest w samej istocie; źe atoli nigdy nie był bardziej zdatnym do zajęcia się imeressarni jak teraz. Rzadko tylko doznaje słabości nerwowej, która go dawniej tak częste» nawiedzała, i nieraz pracuje przez 10 godzin na dzień, nie czując z tego powodu żadnego znużenia. Ile wiadomo, nie układa on nigdy naprzód mów swoich, ale ilekroć w Izbie wyższej ma mieć miejsce ważna jaka rozprawa, natenczas zamyka się na godzinę ze szwagrem swoim, Ministrem wojny Ellice, dla rozmówienia się z nim w danym przedmiocie. Pan Ellice jest ulubieńcem ludu angielskiego, z tego powodu narady te jego z pierwszym Min strern potwierdziły mniemanie, źe Hrabia Grey nie we wszysikiem podziela zdanie reszty kolegów swoich. Ci co porównywają energią, z którą Hrabia Grey mówi ó sprawach zagranicznych, z oziębłością a nawet nieraz z milczeniem, fetóre Lord Palmerston zachowuje w tym przedmiocie, są tego zdania, źe ten ostatni nie zasiada w Mitiieteryuin jalc tylko z powodu szczególnej protekcyi, kiorą go sam Król zaszczyca.'* Zmarły Wilberforce, którego zwłoki dnia 3. b. m. pochowano w opactwie westminsterskiem, urodził się roku 1759. w Hull, gdzie ojciec jego był dwa razy Prezydentem miasta. W r. 1774. przybył na nauki do uniwersytetu w Cambridge, gdzie zabrał znajomość z Panem Pitt» Mając lat 21 został w rodzinnem mieście obrany człon» kiern Parlamentu, gdzie ciągle z małemi przerwami zasiadał; tak więc był najstarszym człon« kiern jego. W roku 1787. uczynił pierwszy raz wniosek względem oswobodzenia niewolników. Sprawujący interessa tureckie, Pan Maurojeni, udał się z tutejszej stolicy do Paryża. Dom Pedro dowiedziawszy się o zgonie Pułkownika Cotter, wyznaczył pozostałej po nim wdowie pensyą Generała brygady aź do śmier* ci, a lostoletniego jej syna mianował oficerem w wojsku Donny Maryi. Pułkownik Dodgen otrzymał stopień Generała brygady i dowództwo brygady angielskiej, która w bitwie dn. 25. Lipca znacznie ucierpiała, tak, iź teraz liczy tylko 800 ludzi. Mniemają, iź po załatwieniu sprawy portugalskiej brygada ta składać będzie straż Honorową przy Królowej Donnie Maryi, Główny urząd pocztowy ogłosił, iź od dnia 15. b. m. codzień odchodzić będzie poczta li. stówa z Anglii do Francyi, wyjąwszy niedzielę.. aby Izba uchwaliła 60,000 funt. szterl. na utrzymanie policyi w stolicy tutejszej. Pan Ticknesse zarzucał, iż słusznie nie można obarczać kraju wydatkiem, który sama stolica ponosić winna. Lord Althorp odpowiedział, iż według ogólnych zasad stolica powinna wprawdzie sama utrzymywać swoje policyą, lecz gdy spokojność jej jest bardzo ważną dla całego kraju, a policya londyńska może być równie użytą w rozmaitych częściach kraju, jak w stolicy, nie zachodzi więc w tein żadna niesprawiedliwość, gdy cały kraj poniesie małą część potrzebnych wydatków. Wniosek powyższy przyjęto większością 49 kresek przeciw 19. Na tejże sessyi Izby niższej wniósł Lord Althorp, aby Izba zamieniła się w wydział, celem roztrząsania bilu względem banku. Pan Gisbourne oświadczył się przeciw temu wnioskowi i żądał odłożenia go do 6 miesięcy. ROZlllaite wiadolllości. W Journal de Francfot, pod dniem 25. Lipca z tegoż miasta, czytamy: "W liczbie znakomitszych cudzoziemców, którzy co rqk bywają w naszern mieście i przepędzają porę wod u sąsiadów naszych w Xiestwie Nassau, zawsze jest kilku, płacących dań nieubłaganej śmierci, i którym miasto nasze nic nie może ofiarować prócz smutnej mogiły. Tego roku wyższe towarzystwo tutejsze ciężką poniosło stratę w osobie Pani Eweliny, z Xtążąt Mirakich, Hrabiny Chrapowickiej, zmarłej ostatniemi czasy we Frankfurcie. Dama ta, zaledwo kończąca 33 a rok życia, tak dalece ulubiła sobie nasze miasto, iż wybrała je za zwykłe miejsce swego pobytu, nawet w porze zimowej i że w jednym z naszych zakładów naukowych umieściła dwie swoje córki, których znakomitemu wychowaniu sama przewodniczyła. Zaszczycana powszechnym szacunkiem osób najwyższego towarzystwa, podobająca się wszstkim ze swego rozumu i talentów, uwielbiana od ubogich" którym pobożna jej dusza nigdy nie umiała odmówić, Ewelina Chrapowieka żyła i umarła po chrześciańsku, zostawując strapionego małżonka, dzieci i przyjaciół, którzy jej nigdy nie zapomną. Dr. Alcybiades Tavernier podróżował jako lekarz w latach igig do 1313 po obszernych krainach większej części Afryki i Azy i, w czasie, gdy morowa zaraza i cholera niszczyły koleją mieszkające tamie narody, Często i długo bawiąc pomiędzy gościnnemi kocz«wuiczemi hordami nie brakowało mu na sposobności robienia posirzeżeń o skutkach sity elektrycznej na powietrze i klitoa, równie jak nastań zdrowia mieszkańców. J eźli posirzeża« nia te podały mu może pierwszy pomysł w odkryciu, ile mocy ma lod, jako elektryczna, życie podniecająca materya, w leczeniu morowej zarazy tudzież cholery, tych naj straszliwszych ze wszystkich zarazy; podobnie zabawka fizyczna, to jest: smok elektryczny, utworzony z piór i ceraty, ozdobiony koroną zębowatą z cienkiej blachy mosiężnej, a z której zwieszało się kilka nitek z takiegoż kruszcu, naprowadził go znowu na pierwesą myśl nowych konduktorów przeciw piorunom i gradobiciu. Sam zrobił tego elektrycznego smoka w jednej z okolic Tar lar y i Mongolskiej, nawid'-auej częstemi burzami. Puści! go do znacznej wysokości w admosferę, burzą grożącą. Załedwo smok {en wzbił się wysoko, gdy korona jego, równie jak wiszące konduktory, błyszczała kolorowym płomieniem; silny grzmot dał się słyszeć, umilkł« burza i rozpłynęła S>ę w deszcz łagodny. Dr. Tavernier zastanawiał się dalej nad lem równie przvjemuem jak zadziwiającem zjawiskiem. Ruchomego smoka zamienił w słup, wierzch jego uwieńczył zębowaią koroną z wyzłacanej grubo miedzi czerwonej, a od tej aż ku ziemi spadał konduktor z podobnego kruszcu, spiralnie o siup się okręcający. Wynalazca (wierd/i, że słup podobny, mający 200 stop wysokości i wyżej opisaną koron ę, która oprócz średnich i najwyższych ze/ bow miałaby jeszcze OŚOJ innych kolców, wciągających płyn elektryczny we wszystkich kierunkaili, i któraby zrobiona była z kruszczu nie tak podpadającego zmianom powie« trza , jak żelazo iranklinowskich konduktorów , byłby w etanie w obwodzie ćwierci mili Irancuzkiej ochronić okolicę od gwałtownych wybuchów powietrza. Mniema oraz wynalazca . ' ze gdyby dwa razy jeszcze lak wysoko wystawiony był siup podobny, obudowany wieżą i ochronną balustradą opasany, (taki, jaki kazał wystawić na rozkaz Szacha w Ispabanie w Persy 1), wtedy budowa taka, tworząca obelisk z wyzłacaną i zdała błyszczącą ruchomą koroną, byłaby nieiylko pewnem zabezpieczeniem od spustoszeń burzy, ale oraz stałaby się ozdobą całego miasta. Tym sposobem obudowany, szczególnie dla miast i włości przeznaczony słup od piorunów, nazwał wynalazca colonne antljoudroyante (TAlcibiade; drugi bez obudowania, służący do odwracania piorunów i gradu od pól i ogrodów, tu niewiele wydatków, nazwał mat antifoudroyant d 'Alcibiade. Towarzystwo azyatyekie w Kalkucie nabyło wielce szacowne rękopismo, znalezione niedawno w keięgozbiorze kolegium Braminów w Benaree - rqkopiemo nie mniej ciekawe starożytnością swoją, jak i skreślonemi w niem wypadkami. Pisane jest świętym językiem Braminów i zawiera opisanie Anglii przed jej tdobyciem przez Juliusza Cezara. W opisaniu tern Tamiza i inne rzeki Ipąją te same, jako po dziś dzień nazwiska. Swiaty* nie i pomniki Druidów są tam porównane ze świątyuiami hindostańskiemi. Towarzystwo azyatyekie ma zamiar przełożyć (o ważne rękopismo i przekład kazać wydrukować, aby w Anglii do nowych badań zachęcić. PewienikowalwMedyolanie, imieniem Ponti, wynalazł zupełnie prosty sposób przytłumienia tak uciążliwego pe wielkich miastach odgłosu bicia młotami, przymocowawszy w końcu kowadła wolno wiszący łańcuch, utwierdzony na ogniwie, przez co niszczy się poniekąd hałas rozdzierający uszy. OBWIESZCZENIE. Czyszczenie ulic miasta z błota ma być na rok jeden mniej żądającemu poczynając od dnia 15. Września wypuszczone. Zdolność do wydzierżawienia posiadających wzywa się niniejsr .ero, iżby w d n i u 2 8. t. m. przed południem o godzinie lotej tu w ratuszu w Izbie sessyonalnej zgromadzić raczyli się, gdzie licytacya odbywać się ma. Warunki rej entrepryzy wśród godzin służbowych w registraturze naszej mogą zawsze być przejrzane. Poznań, dnia 19. Sierpnia 1833Magistrat Powierzone mi listy zastawne polskie w celu pozyskania nowych kuponów, jakoteź procenta od nich, mogą interessenci od dziś dnia odebrać za zwrotem mego recepisse. Zarazem uwiadomiam tych posiadaczy listów zastawnych polskich, którzy dotąd żadnego kroku o pozyskanie nowych kuponów nie uczynili, iź od dziś dnia do 2. lub 3. niedziel przyjmuję listy zastawne polskie w zamiarze wystarania się o nowe kupony. Poznań, dnia 26. Sierpnia 1833. Fr. Bielefeld. 3= UWIADOMIENIE Aptekarczyki, Ekonomowie, nauczyciele do. mówi, kupczyki, sekretarze i t. d. i t. d,; kucharze, ogrodowi, strzelcy, lokaje i t. p., jako też garderobiany, gospodynie i t. d., opatrzeni w dobre zaświadczenia, mogą znaleść miejsce i być wyszukani za pośrednictwem Bióra poleceń w stołecznem mieście Wrocławiu w starym tatuażu na pierwszem piętrze. P. S. Od przyjmujących w służbę uie żądamy żadnej nagrody za latygę. Doniesienie handlowe. Extra-przedni świeży reński wędzony łOSOŚ odebrał ostatnią pocztą Karol Gumprechf, Wyciąg z Berlińskiego kursu papierów i pieniędzy. Dnia 24. Sierpnia i 833. Papiera- Gotowimi zna Obligi długu państwa . Obhgi bankowe aź do włączni€ hi. H . . . . . Zachodmo- Pruskie listy zastawne Listy zastawne W. Xiestwa Poznańskiego. , . Wschodnto-Pruskie . . Stlaskie . . po 971po Ę 9Sf 100Ł 101J 106 Ceny zboża w Berlinie. Dnia 22. Sierpnia 1833Lądem: Tal. igr. fen. Tal. igr, ftn. Pszenica I 20 i 1 4 Zyto . . . 1 10 I 5 Jęczmień wielki 26 3 24 i Jęczmień mały 33 9 Owies . . . 23 2 20 Groch . . . - . , "WO d ? : Tal. Igr; fen; Tal. igr. in Pszenica (biała) 3 7 6 l a Zyto' l 7 6 I 5 Jęczmień Wielki Jęczmień mały 33 6 Owies . . . 28 9 22 Groch . . . 1 13 6 1 10 Kopa słomy 7 6 Cetnar siana 1 5 e- 30