GAZE
Wielkiego
TA
Xiestwap O Z N A N S K I E G O.
Nakładem Drukarni Nadwornej Jf: Dekera i Spółki, -» Redaktor: A. WannowshL
JW'2i.- We Wtorek dnia 26, Stycznia 1836.

Wiadomości krajowe.

. a, d fi ,3 24. Stycznia« Wyjechał stąd: Nadzwyczajny Poseł i pełnomocny Mit.ieter N. Krota Francuzów, Bresson, do Paryża.

**Wwwt*jtr*4/%Ątę
Wiadom ości zag raniczne.

F 2 a n c y a.
Z Paryża, dnia 16 Stycznia.
Wnioski skarbowe Pana Oumann sprawiły wielkie rozdwojenie w Badzie Ministrów. Dnia 6, m. b. uczyniła załoga twierdzy Guetaryi wycieczkę w celu sprowadzenia żywności do twierdzy; została wszelako przez oblegających odpartą. Generał Karolistowski Mon» tenegro przedłożył Gubernatorowi twierdzy, Otalora, honorową kapituiacyą, zwracając uwagę jego na wypadek zaszłych już utarczek, na niemożność Kordowy przybycia na odsiecz oblężonym i na bezskuteczność wszelkiego dalszego oporu. Wszakże Otatora oświadczył, iż nie doznaje niedostatku i nieodzownie postanowił, bronić twierdzy do ostatniego. - O dalszych wypadkach w Barcelonie zbywa dotychczas na pewniejszych wiadomościach. Indicateur de Bordeaux donosi wprawdzie, iisię załodze udało zapobiedz ustawieniu kamie' nia konstytucyjnego; ale nie podaje źródła, skąd te nowiny czerpał, które stosownie do ostatnich listów z Barcelony zdają się być bez. zasadne. W giełdzie dzisiejsze; głoszono o do* niesieniach nadeszłych na Marsylią Z Barcelony z d. 8« m. b. wedle których powstanie miało być przytłumione, kiedy gwardya narodowa z załogą się połączyła; ale i ta pogłoska zdaje etę wymagać potwierdzenia. - Cordowa stoi w 30,00(7 wojska jeszcze w Wittoryi i okolicach. Główne siły Karolistów pod Egują dzierżą linią y opierającą się na lewej stronie o Salwa« Sierrę, na prawej o Villareal de Alava, a mającą punkt swój średni w Escortuza, I lieu« od Mondragon. Polacy wydali adres do Izby Parów i 06' putowanych, w którym obydwom Izbom za okazany dta sprawy polskiej udział dzięki swe składają. (Guz. Vossa,) - Uważamy powtórnie, f« Kroi odpowiadając na adres ani słowa o Polsce nie wspomniał. Fabry kacy a cukru krajowego zrobiła od r, ig28 wielkie postępy. Wówczas istniało tylko 58 fabryk. Dziś liczymy ich 407. W niespełna 7 latach dostarczyły te krajowe fabryki nasze 40 do 50 milionów kilogramów cukru. W roku l £35 wydały fabryki te cukru za 50 milio 14s fabryk cukru z buraków, department P a s de Calais 74, departament de la S omme 38, a departament de l'Aisne 87.
Z dnia 17. Stycznia.
Spory w Minieteryum, wywołane przez wnioski budżetowe Pana Humann, stają się coraz groźniejszemi. D z i e n n i k s p o rów wyraża: " Wczoraj obiegały tyeączne pogłoski o położeniu Ministeryum. Żadna z tycb pogłosek, zdaniem naszem, nie tak uzasadniona,' aby ją powtórzyć wypadało. Zresztą etan ten rzeczy długo potrwać nie może; posiedzenie poniedziałkowe wszelkiej niepewności koniec położy." - Messager wyraża W przypieku z godziny a. po południu: "Upowszechniła się, pogłoska, że Pan Humann z Ministeryum wystąpił i jutro na ławach Izby jako Deputowany miejsce swoje zajmie. Posiedzenie sranie się więc tern ciekawsze, ile ie Pan Humann będzie wówczas w etanie wysłowić się z bezwzględną wolnością." M o n i t o r podaje następujące wiadomości z Barcelony: Sceny morderstw w nocy z d. 4. na 5. b. m, były tylko wstępem do poruszeń rewolucyjnych, wykonanych przez sironnictwo Descamisados przeciw władzy Królowej. Wieczorem d. 5. ustawiono niejakiś kamień konstytucyjny, którego przez całą noc przy pochodniach strzeżono; ale na zajutrz rano wszystko znikło. Generał Alvarez, widząc jaki zwrot te zaburzenia wzięły, chwycił się srogich środków przeciw wichrzycielom. Jeden tylko batalion gwardyi narodowej, tak nazwany Blousen balalion. uczestniczył w powstaniu; inne wynurzyły natychmiast żywe życzenie przywrócenia porządku i ukarania buntowników. Kilku hersztów krwawego powstania już się ucieczką ocalić starało; resztę przyaresztowano i sprowadzono tymczasowie na pokład otrętu angielskiego "Rodney" . Odprawiony d. 6. przegląd wojska stał się powodem do spręźystszych jeszcze oznaków przywiązania do tronu Izabelli I I . Blousen batalion odebrał rozkaz oddalenia się z miasta i wyruszenia przeciw KaTolistom. Środki te przywróciły epokojność IIi Barcelonie. Mina przybywszy dn. 6. wieczorem do miasta pochwalił przedsięwzięte prrer Alvareza środki. Dnia 7. m. b. wieczorem nie spostrzeżono żadnych zjawisk buntowniczych. " A n g l i a.
Z L o n d y n u, dnia 15. Stycznia.
Xiąźę Adam Czartoryjski 2 przyjacielem Swoim Lordem Dudley Stuart powrócił tu Z podróży odbytej po Szkocyi i Anglii północneJ, ,
Gazety tutejsze donoszą, iż dnia a. Października zawinęła do Rio Janeiro korweta portugalska, "Izabella Marya. " Na pokładzie jej znajdował się Poseł portugalski, który od czasu rozdzielenia Brazylii od Portugalii jest pierwszym z dyplomatyków uwierzytelnionych ze strony Portugalii przy dworze brazylijskim.
Portugalia.
Z Lizb o n y, dnia 3. Stycznia, Wczoraj zagaiła N. Pani osobiście posiedzenie Kortezów mową od tronu, w której nasamprzód wspomniała o podwójnej stracie, poniesionej przez Królową w osobie ojca i męża; dalej zwraca uwagę ciała prawodawcze* go na środki, potrzebne jeszcze zdaniem N. Pani do ukończenia zasad karty i monarchii, szczególniej zaś wskazuje konieczność uporządkowania wewnętrznej administracyi krajowej i interessów kościelnych z względem na oszczędzenia ile możności i należącą się opiekę religii i publicznych obyczajów, i usunięcia zamieszania oprowadzonego przez stosunki W prawnictwie. Następnie zwraca Królowa uwagę na potrzeby siły lądowej i morskiej, o których Kortezowie w patryotyczny i liberalny sposób radzić powinni, poleca także ich uwadze szczególniej zamorskie posiadłości portugalskie, na dalsze utrzymanie których i pomyślność potrzebne środki obmyśleć należy i kończy mowę ewoję w następujący sposób: Dzięki Opatrzności Boskiej, pokój w tym kraju zakłócony nie został, i mam wszelkie powody «!o pochlebiania sobie, że nie tylko stosunki z mocarstwami, sprzymierzonemi z moją koroną, przez węzły trwałej przyjaźni coraz ścblejszemi będą, lecz że także wkrótce sprawiedliwość i umiarkowanie mojego rządu przez te mocarstwa uznane zostaną, których stosunki ze mną na krótki czas zerwane były,4 mianowicie zaś z widzialną głową kościoła katolickiego, którego, jak z dumą wyznaję, córką jestem. Oręż portugalski, który dopiero niedawno temu zapalczywość wojny domowej w tern Królestwie i usiłowania przywłaszczającego i wolność gnębiącego stronnictwa przytłumił, przykłada się teraz w ościennern Królestwie do wspierania korony mojej dostojnej sprzymierzeńczym Donny Izabelli I I., przeciw zabiegom, które pomyślności Hiszpanii, tak ściśle obecnie z interesem mego państwa połączonej, niemniej nieprzyjazne są i przeciwne, i możemy się na to spuścić, że nasze ppłączone usiłowania i przyjacielskie stosunki, łączące nas z Anglią i Francyą, niezadługo przywrócenie pokoju i spokojności na całym półwyspie za sobą po wszelkie oszczędzenia i ograniczenia, mogące służyć do ulżenia ciężarów ludu, i wszelkie środki potrzebne do zachowania kredytu publicznego na podstawie najzupełniejszej rzc« celności i do punktualnego spełnienia wszel« Łicłi poczynionych zobowiązań (ale wewnątrz * jak i zewnątrz Królestwa, Waszych przedstawień i życzeń na korzyść trwałości mojej dynastyi za wszem była pamiętna; i jakżeby leż Królowa, na której Portugalczykowie swoje nadzieje pokoju i błogości zakładają, mogła mieć inne myśli? Teraz z zadowolnieniem mogę wam oznajmić, że w osobie Don Ferdynanda Augusta, Xiecia Sasko- KoburgekoGatajskiego, mojego ukochanego i szacownego małżonka, cnoty, z których moje szczęście domowe wyniknąć powinno, znajdę, kostytucyjnej monarchii i naszemu krajowi, który przez to połączenie jego się stanie, nową i mocną podporę dam i zarazem przez to zanieście węzły, łączące mnie z kilkoma najsławniejszymi sprzymierzańcami mojej korony, tein bardziej ustalę. M Panowie! Zupełne przywrócenie spokojności i wewnętrznego bezpieczeństwa, opiekowanie się i zachęcane rolnictwa, fabryk i handlu, tych źródeł dobrego bytu, które z powodu naszych przeszłych nieszczęść prawie całkiem wyschły, znajdują nie wątpliwie miejsce między wielu inne mi przedmiotami ulegającemi waszym naradom, tak jak zawsze stanowić będą przedmiot ciągłej troskliwości rządu mojego. Przekonana jestem, że, o ile to w waszej jeet mocy, wspierać będziecie swoje Królową w tak świetnie rozpoczętem ślachetnem przedsięwzięciu odrodzenia się kraju. Gdyby ofiar potrzeba b.yło, przyniesione będą y dnomyślnie, gdyż wielkomyślny naród, jaki mamy honor reprezentować, zdolny jest wszelkiego natężenia, ekoro tylko idzie o pomyślność kraju.
Teraźniejsze położenie Ministeryum jest jeszcze ciągłym przedmiotem rozmów w Lizbonie, i głoszą o cząstkowych zmianach. Kortezowie podzieleni są na trzy stronnictwa, z których jedno jest za przeszłą administracyą, drugie za teraźniejszą, a trzecie za połączeniem członków obydwóch adminiBtfacyi.
Skarb jest całkiem wyczerpany, a o powtórnem wstąpieniu do Ministeryum Pana Silvy Carvalhy, w charakterze Ministra Skarb u, ani wzmianki nie ma. Lord Howard de Waiden coraz bardziej traci na swem znaczeniu u dworu i sądzą, że po przybyciu howego małżonka Królowej, o który ra głoszą A ie eię ku interessowi Francy i
skłania, wpływ Jego Dostojności całkiem uetanie.
A u s t 2 Y a.
Z Wi e dnia, dnia 6. Stycznia, C. K. akademia sztuk nadobnych .obchodziła dn. 29. Grudnia roku 18j5 dzień, w którym przed ćwiercią wieku najwyższy list własnoręczny, adresowany do ówczasowego G. K. Ministra spraw zagranicznych, Hrabiego Metternicha Winneburg, nową dla tego zakładu sztuk stworzył epokę i takowa rzeczonym listem wiekopomnej pamięci Cesarza Franciszka I, oceniającego w całym obrębie wpływ sztuk na pomyślność i sławę narodów, dostała pomienionego Hrabię, a teraźniejszego Xiecia Metternicha- Winneburg, za Kuratora swojego i pierwszego zawiadowcę. Na zgromadzeniu odbytem w celu tej uroczystości, miał stosowną do pamiątki dnia mowę dożywotni Sekretarz i nadzwyczajny Radca de Remy, jako zastępca Prezesa i organ akademii, wysławiając zasługi dostojnego Kuratora około wzrostu akademii położone, oraz wyrażając rnu uczucia podzięki; poczerń odsłonięty został odmalowany w ornacie złotego runa obraz Xiąźęcia Jegomości, który odtąd zajmować będzie godne siebie miejsce, naprzeciw obrazu pierwszego Kuratora akademii, sławnego Kanclerza Państwa Xiecia Kaunitz. Potem członkowie akademii udali się do zamieszkałych przez Xiecia Jego mości gmachów kancelaryi Państwa, dla złożenia Kuratorowi swojemu hołdów uszanowania, przyczem wręczono Xiąźę. ciu Jegomości po jednym exemplarzu złotego, srebrnego i bronzowego medalu, bitego na pamiątkę dnia tego, którego rytowaniem zajmował się C. K. Radca akademiczoy i Professor Luigi Pichler, a który po jednej stronie przedstawia popiersie Xiąźc;cia, po drugiej zaś następujący napis: Lib. Artium. Quinque. per. Lustra. Curatori. et. decori. Acad. Grata, Vindob. MDCCCxxxv. Xiążę Jegomość przyrzekając akademii dalszą opiekę swoją, przyjął z największą życzliwością wręczone mu medale i zezwolił, aieby kilka exemplarzy tychże medali tak srebrnych, jakotei bronzowych, dostojnej jego małżonce, równie tak familii jego, ku pamiątce uroczystego dnia tego więczonemi zostały.
ROZlllaite wiadolllOŚci.

Z P o z n a n i a . - Dziennik Urzędowy Król.
Regencyi w Poznaniu z dnia 19. Stycznia zamyka między inne mi następującą przestrogę podaną do wiadomości publicznej przez Król,  iż zwłoki dzifcba przez należących jego bez wiedzy plebana pogrzebione rosiały. Okoli* rzność la daje nam powód do przypomnienia przepisów . 469. i 473. Ty(. ii. Ce. U. Pow. Prawa kr., podług których obowiązkiem jest pozostałej familii zmarłego, a w braku tej, gospodarza domu, w którym mieszkał, donieść plebanowi parafii, w której śmierć zaszła, i za« razem postanowienia, iź każde wykroczenie przeciw temu przepisowi pociągnie za sobą karę od 1 do 10 Tal, lub w razie niezamożności flostósowną karę więzienia. Władze policyjne mają tę karę stanowić, skoro w przeciągu 524 godzin od zaszłe) czyjej śmierci, niebędzie uczynione doniesienie, także w takim przy' padku zawiadomiać plebana parafii i koinmunikować potrzebne szczegóły do zapisania ich w księgę kościelną; - doniesienie o jarmar* ku: na wniosek urzędu radzczo ziemieńskiego pow. Poznańskiego z d, 17, Grudnia J83S« podajemy niniejszem do wiadomości publicznej, iż naznaczony nadzień 28. Marca 183*« jarmark w Swarzędzu odbędzie się d. 21. tegoż m.; - doniesienie o powstaniu nowej posady: na polach Pigłowie, wójtostwa Zaniemyśiskiego pO-T. Szredzkiego, powstała przez odbudowanie czterech gospodarzy nowa posada, której według życzenia dziedzica, daliśmy nazwę; "Kazimirki" ; -- i ogłoszenie Kroi. Regencyi, że Król. najwyższe kolleghim cenzuralne dozwoliło przedaży dzieła: "Prawidła pisowni polskiej i przecinkowarna. Warszawa roku 1835."
, I I M!... 1« IIIIII
Dialekt Białoruski. - W Wilnie wy.
szła książka pod tytułem: "Krótkie zebranie nauki chrześciańskiej dla wieśniaków mówią« cych językiem polsko-ruskim wyznania rzymsko-katolickiego. W druk. dyecez. i83S- 24 Btr." O tej książce w ostatnrn po&zycie Roseyjskiego Dziennika Ministerstwa Oświecenia, czytamy wiadomość, którą tu dosłownie powtórzymy. Po" raz pierwszy zdarza się nam widzieć książkę pisaną dialektem, którym mówi lud prosty w Litwie i Białorusi. Tak to mało wiadome są u nas gałęzie rodzimego naszego języka, zajmującego tak obszerną przestrzeń ziemi i świadczącego o ruskiem pochodzeniu mówiących nim mieszkańców. Dialekt tu nazwany polsko-ruskim, właściwiej będzie nazywać Białoruskim: jest on zupełnie rożny i od dialektu południowo-zachodniej Rusi i od języka Statotu Litewskiego i dawnych Litewskich publicznych aktów, który się niesłusznie zowie Białoruskim. Przymieszanie w pierwszym i ostatnim słów Polskich nie znosi między niemi obudwóma różnicy. W wymawianiu, OC} Polskiego zaś różnią e'ą obarlwa ezczegółnie zakończeniami, iloczasem i brakiem nosowych dźwięków ą, e. Okażemy to na tablicy. Ązyk ruski. Ązyistatutu. Białoruski. Polski.
fi ** J* ja mnie mi mianie mnie mienik mi a mianie ID tC ty ty <¥ «Y t ebie tiefte tabie tobie on on jon on jemu jemu jamu jemu je ho je ho jahó jego oni om jany oni odin odin jedzirt jeden czetwierty _ czetwierty czaćwiortaj czwarty tiepier tiepier ciapier teraz każdyj kożdyj kaźnyj każdy czetowiek ezełowiifc czaławiek człowiek oCiec otiec aciec ojciec jest jest jeść jest budu budu budu będę bud et budiet' budzieć będzie. byt' byli być być Manul' tiahnuti ciahnuć ciągnąć yczyć należy, aby nasi filologowie zajęli się porównawezem badaniem i tego i innych dialektów. Praca wielka, lecz nader pożyteczna dla języka i historyi. Na zakończenie wypiszemy dla ciekawych z książki, której tytuł podaliśmy, kilka zwrotek pieśni nabożnej, bardzo u tamecznego prostego ludu upowszechnionej. Z nich można powziąć pojęcie o języku jakim lud ten mówi. O mój Boże.' wfenu Tabfe, l -WV wierruja dla Ciabie. W siu nadzieju 'W Tabie maju.
Za wsio Ciabie wychwalaj».
Ty safwaryu. Ty alknpiu, Ty mianie Boże aświaeiu« ciachaj Tabie hdzie \ośi Jadzie» Cześć i chwała at wjrech budzie.
Tabie, Boże, kłaniajusia, VVa wsiom na wobu zdajusia} A by i' totka eharzu w niebie.
Na wsie wieki lubić CuKe, i t. ćŁ V\ yetąy Z berlińskiego kursu papierów i pieniędzy. 
Dnia 23. Sjjctnia i 836, Papiera- Gotowimi zną po po Obligi długu państwa , . iuif Obligi bankowe aź do włącznie :f; Zachodmo- Proskie listy zasla102 Listy zastawne W» Xi stwa Poznańskiego. . . . 10 Weehodnicf - Pruskie , , . 102£ 1071