GAZE Wielkiego ZNAN TA Xi<;stwa SKIEGO ----HauBHa- Nakładem Drukarni Nadwornej W. Dekera i Spółki. Redaktor: A. IVanmnvshi. JW 1101 - W Piątek dnia 13. Maja 18JI6 Wiadolllości krajowe. Z Berlina, dnia Q. Maja. N. Królowa Niderlandaka przybyła lu 2 Hagi, Przybyli tu: J J. O O. panujący Xiążę, Xięźna i Xiężniczki M a t y l d a, A d e l h e i d i I d a von S cli au m burg Lippe, z Biickeburg, Z Berlina, dnia 8. Maja. Drogą, nadzwyczajną doszła (u wiadomość, że JJ. KK. MM. Xiąźęta Orleans i N emours, przepędziwszy noc z dnia 5» na 6. w Trewirze, w lym dniu (6 ) wieczorem o 7J do Kobjencyi przybyli. Dnia następnego udali się Xiąięta na statku parowym dalej do Kolonii, skąd tegoż dnia bez zatrzymania się aż do Hagen jechać chcieli. Wiadolllości zagranICZne. F 2 a n c y a. Z P a ryż a , dnia 1, Maja. Z powodu dzisiejszych linienia Królewskich umieścił D z i e ń , n i k S p o rów następujące uwagi: Dwa razy usunął siej Król od i830 roku od przyjmowania składanych mu przy (ej uroczystej sposobności życzeń. Boku r'Si nawiedzona była łraricya straszliwą chorobazaraźliwą, a w dwa lata później jeszcze kraj nie zagoił był rar) zadanych prjez wojnq domową. W tAch obydwóch Jatach pr.ignął Krnł r aby szanowano powszechny ź a I, jaki i on podzielał. Dziś może eię oddać bez przeszkody radości i zaufaniu, jakiego wszyscy przyjaciele tronu konstytucyjnego doznają; nigdy jeszcze położenie Francyi nie było w pomyślniejezy m stanie, nigdy jeszcze nie uśmiechała się do niej świetniejsza przyszłość. H3IIebI i przemysł wszędzie sę wznosi, i podczas gdy ogólna pomyślność i dobry byt t kaldyrn wrrnagają 6ię rokiem, podczas gdy wpływ nazwiska francuzkiego coraz większego wpływu w Europie nabywa, uśmierzają się także namiętności, duch stronniczy i zaciętość. Kraj wie do 1 - brze, jakiej polityce, jakim mężom, jakiemu wpływowi i jakim usiłowaniom zawdzięcza Z tylu mozołami osiągnięte skutki; zna on prawo, jakie sobie Izby nasze do wdzięczności naro d u rościć mogą; zachowuj e w wdzięcznej pamięci imiona czcigodnych Ministrów, którzy nim od pięcui lat zarządzali. Sarno uszanowanie nie pozwala nam jedynie zwrócić uwagi na udział, jaki ma Król w owem dziele powolności, mądrości i stałości. im bardziej się krajowi zasłużył, tym "baidziej oszczędzany być powinien wśród codziennego ścierania się zdań i stronnictw, Zostawmy przeto wielkim ciałom państwa składanie Któ> jego imienni i wynurzanie mu życzeń i sposobu myśUnia Francyi; bo jeżeli z jednej mony potrzebną jest rzeczą, aby iinie Króla wyższem aiq okaza'o nad wszelki rozbiór po liiyczny, to p r z' c e z z drugiej do#brze jest także, źc by niekiedy odgłos opinii publicznej wzniósł się wprost aż do samego Ironu. Kroi powinien czasem na innej dro dz e, a «nietylko z ust swoich Ministrów dowiedz eć się o sposobie myślenia ludu; ponieważ jak wszysikie inne władze państwa tak i władza królewska musi czeeto w przychylności narodu siły szukać, której potrzebuje do rozwiązania nader trudnego zadania. Z tegoto powodu zawsześmy eię cieszyli, gdy Kroi prowincye objeżdżał, i z tego samego powodu chwalimy uroczyste zgromadzenia Króla z wielkiemi ciałami pań stwa i owe publiczne mowy, z których się zawsze w rnniej więcej grzecznej formie prawdziwe uczucie i szczery sposób myślenia kraju wykrywa. Dawniej czynił parlament Królowi najpokormejsze przedstawienia, na które podług upodobania zwracano lub niezwracano uwagi. Dziś nikomu prawo to nie służy: rząd reprezentacyjny nie przypuszcza takich przedbtawień, a to z tej prostej przyczyny, że w krajach konstytucyjnych nie ma tak ej władzy, któraby sarna wyłącznie oceniała systemat polityczny, jakiego się rząd trzyma, podczas, gdy w s z y s t K i e władze przyganiały admimstraryi interessów publicznych, Ministrowie sami zmuszeni byli in nego systematu się chwytać i skłonić do życzeń większości, W Reprezentacyjnych zatem państwach najpokorniejsze przedstawienia nie są w zwyczaju; hołd tylko uszanowania składają Królowi. Ale, może się kio zapyta, jakimże więc sposobem rna się opinia publiczna objawić Kiolowi? Sposobem bardzo prostym: przepis, wzbraniający czynienia przedstawień nie zabrania nikomu wynurzenia pochwał, i tuto właśnie przyzwoicie jest zwrócić uwagę na dawne zdanie, że milczenie ludów Królom nauką być powinno. Minęły czasy klecenia publicznych panegirykow. Któryźby bowiem znakomity urzędnik, Którei wielkie polityczne ciało chciałoby przyjąć na siebie odpowiedzialność za panegiryk, potępiony jawnie przez opinią publiczną? Jeżeli pochwała ma mieć jaką wartość i jakie znaczenie, powinna być niejako podpisaną przei, opinią publiczną. Jeżeli powiedzą Królowi, ie kraj jest kontent z niego, że Francuzi szczęśliwymi się być sądzą, znalazłszy w jego doświadczeniu rękojmią swych interessów, w jego wolnomyślności opiekę i o bronę swej wolnomyślności, w jego stałości przytułek przeciwzłudzeniom przeszłości, w jego umiarkowania zaporę przeciw owym niecierpliwym, kiórzyby w swoim zapędzie obecność wyprzedzić rą. dzi; je żeli mu powiadają, że (ego głęboki rozsądek zachował naip rewolucyą lipcową z jej skutkami i nasz honor narodowy, że lud pod opieką jego dyriastyi z ufnością na przyszłość spogląda, będzieto wielką pochwałą dla Króla i pięknem wynurzeniem uczuć w dniu dla niego tak uroczystym, i cieszy nas zwyczaj, podług którego dwa razy corocznie życzenia takowe, będące odgłosem mieszkańców kraju, u stop tronu składane bywają. Wielka uczta naukowa, dana dnia 23. z. m, w sali na bulwarku bonne N ouvelle, połączyła wielu znakomitych krajowców i cudzoziemców. Obecność Pana Sidney Smith i innych spowodowala toasty na cześć zgody Anglii i Francyi, Posłowie szwedzki i giec-ki byli w swoich narodowych ubiorach. Słychać, iż dwór nasz ofiarował rzymskiemu pośrednictwo swoje w załatwieniu nieporozumień zaszłych z kantonem szwajcarskim Bazylei. Marszałek Gerard wyjechał pa wieś, zkąd będzie powołany w razie potrzeby. Deputac.ye wysłane od właścicieli fabryk cukru r buraków, naradzają eię prawie codzień z Kommiesyą Izby Deputowanych, rozstrząsającą projekt do prawa względem nałożenia opłaty od takiego cukru. Słychać, iż jeden z członków tej Kommissyi, który z początku oświadczył się za projektem ministtryalriyrn, zaczyna się inaczej przekonywać, Deputacye owe nie przestały wreszcie na odwiedzeniu Ministrów i członków Kommissyi; lecz weszły także 'Y; związek 1 Deputowanemi największy wpływ mające rui, i mają nadziej ę, że projekt mimsteryalny będzie odrzucony, chociażby nawtt Kornrnissya radziła go przyjąć, Sławny księgarz tutejszy, Pan Firmin Didot, członek Izby Deputowanych, zakończył życie d. 24. z. m. po długiej i boleenej chorobie, Z dnia 51. Maja. Tchnącą duchem spokoju przemowę do Króla w dniu wczorajszym w imieniu ciała dyplomatycznego, miał Hr. Appony. - Z pomiędzy innych mow mianych przy tejże sposobności imienin Króla przytaczamy tu w całości mowę Prezesa Izby, P. Dupin, ponieważ mowa ta z przyczyny przycinków wymierzonych przeciw doktrynerom stała się przedmiotem uwagi powszechnej i zaciętych sporów w Izbie. P, Dupin iłómaczył się w sposób następujący: " N. Panie! Dzień imienin Kroła jest też dla nas uroczystością i ile razy dzień ten wraca widzisz N. Panie otaczających Cię członków Izby i wynurzających swe życzenia za pomyślność i sławę rządów Twoich. Izba Deputo cd gamolubstwa i jedynie tylko rzetelnej kraju korzyści oddana, dzieli z całego serca wszystkie szczytne pomysły Króla i jego dzielne usiłowania, aby ustalić spokojność i sławę na rodu» Przy tak z u p ełn ej j ed n ości, d u cb iakcyi musi upadać; żadna nadzieją pomyślnych wypadków cieszyć się nie moie. Utopiści jakiegokolwiek bądź radzaju, muszą, się przekonać, że kraj wrzawą i krzykiem g m i n u zastraszyć się nie daje ani się do owego ducha system«*tycznego nie przyłączy» który wbrew naukom doświadczenia pod zasłoną, ciemnych teoryi zgubne niekiedy ukrywa nauki (doktryny)! Francya otrząsnąwszy sej z przywidzeń i doświadczeniem nauczona nie da się tym uwieść mężom, ktorzyby radzi ją na wszystkie losu zmiany narazili; równie jak nieścierj)i, aby administracją jej wstecz cofnięto, . , . N. Ban jesteś dla nas rękojmią obecności a daleką nawet przyszłość zabezpieczają Kiążęta, którzy duchem Twojej mądrości przejęci za Twoim pójdą przykładem. Francya z rozkoszą widzi ich wzrastających i potrrfi i c h, gdyuy tego potrzeba była i przeciw nieprzyja« i oło m obronić." - Król dziękował w wyrazach pełnych uprzejmości i zadowolenia. Ś I u b G e n e r a ła D w e r n i c k i e g o z A I i n ą -de B roc od był się w zeszły czwartek w kościele S1. Sulfiice. Wiad o m ość, jakoby zaśl u bien i u trzfcdhtawialy nader 0kazaly widok. Skoro Kalmwie w największym porządku przybył, na miejsce zgromadzenia, a niektóre pokolenia śpiewały swoje wojenne pieśni, wojsko angielskie w liczbie «kolo 600 ludzi przeciągnęło w pojedynczym azeregu. N areszcie dano znak przez wystrzał działowy. Widok lej sceny był bardzo zajmij jacy-, zupełnie nowy i malowniczy. W środku stal namiot dowódcy wojska angielskiego, Pułkownika Smi - th; po prawej jego 6troiiie siedział Maciimo, pip lewej Tyrali, obadivaj w niebieskiem odzieniu. Pierwszego rysy twarzy malują otwartość, brat jego zdaje się być egoistą, małomównym. Najbliżej niego eiedzhła Sutu, najznakomitsza żona naczelnika Gaikaj potem <;obu; Congo, Nonube, S97 Pato i William Krma. Nim odczytano przemowę do K ełnie nie zawisły wprawić chciały. J30 jakkolwiek bądź, tyle rzeczą niezawodną, że dłuższa trwałość owego slatus quo wkrótce obalenie całego państwa Ottomańskiego za sobą pociągnie a tak rozmaite dwory przymusi do jednej z stron się przyłączyć, kiedy wypadków pr-zyezłości niktby ocenić nie potrafił. Osoby rzeczy świadome tego są zdania, ie w ciągu roku albo Sultan, albo Mehmed Ałi obalony i ujarzmiony zostanie i ie szczere chęci dworów europejskich dla-utrzymania spokoju, wojny w tych stronach odwińcie nie zdołają, W tym razie Sułtana albo Rossya, albo Fran, cya i Anglia wspieiać będą i ciągła zuchwałość Baszy losy całego kraju wkrótce zdecyduje. Stosownie do nadeszłych tu urzędowych doniesień twierdzi Mehmed Ali, ii ma prawo, przekroczenia lewego brzegu Eufratu i zwalczenia nieprzyjaznych rządom jego pokoleń arabskich; owszem objawia dość wybitnie zamiar swój stania się panem żeglugi na tej rzec e, kiedy się tći w innych miejscach usadowią, zająwszy i .obwarowawszy w zirnie mia. steczko O- aer w Hjszalikii Otfa, należące do Turcyi. Aby pozyskać względy Anglii zniósł on w Syryi monopolium jedwabiu i zaprowadził natomiast ogromny podatek, który mu. wprawdzie równie tyle przynosi ale wbrew się sl)rzeciwia układom i znajomemu ferrnanowi Sułtańskiemu*. Armia Wice - Króla liczna, ale żołd wojska zalega zawsze od 15 miesięcy, aby na przypadek wojny z Sułtanem mieć to jako zakład dla niestałej źołdactua wierności. Wiadomości o klęskach jego w Hedschas zostały przez nade szle z krajów tamtych urzędowe doniesienia zupełnie potwierdzone. Sułtan walki nie rozpocznie nie mając sprzymierzonych, któtzyby w razie potrzeby dirpomodzmu mogli i wszystkie przygotowania wojenne, tu czynione, trzeba uważać za zależące od tego jedynie warunku, chyba że wojna nie w skutek nowych i dla Pony nieznośnych przywłaszczali Baszy powstanie." "Flotta turecka, z 20 żagli się składająca, z pomiędzy których 7 jtst okrętów liniowych i 8 frf-gat pierwsze) rangi, na nowo uzbrojona stoi na Bosforze. Inną fregatę w zbrojowni do żeglugi przyspasabiają, a Kapudan - Hasza uda eię wedle pogłoski z 12 żaglami do Trypolisu. Odkąd ta odległa posiadłość dostała się pod bezpośrednią administcacyą Porty, jest ciągle widownią rozruchów, wzniecanych przez Ara« bów, przywykłych do anarchii i niechcących się poddać stałemu panowaniu. Kapudan-Basza, którego energia na Samos ta-k pomyślne wydała skutki, najzdatniejszy zaiste do podbi -' cia tej barbarzyńsk.ej ludności. Wyjazd W, Admirała do tej wyprawy dostatecznym zapewne dowodem, że się nie spodziewają wypadków, ktoreby na kilka miesięcy obecności jego wymagały, " Journal de la Haye zawiera jeszcze nastę/mjąee pismo z Konstantynopola z d. 6. Kwietnia: Dnia dzisiejszego odbył się religijny obrzęd zaślubienia Sułtanki Mihrmah z Said Baszą, i to z największą okazałością. Kielar-Aga, czyli Naczelnik czarnych E un uchów, reprezentował przytćm dostojną oblubienicę, która podług etykiety wschodniej nie pierw może być świadkiem uroczystości zaślubienia i radości wśród n,ćj panującej, aż dopiero wtedy, gdy do swego pięknego pałacu wprowadzoną zostanie. Wtedy dopiero i po zamknięciu za nią bramy haremu może się Xięźniczka swemu małżonkowi pokazać. Przepyszne, przez Seraskirra nadesłane podarunki, złożone dziś zrana zostały u nóg KisUr-Agi. Szeich Islam zasiadł wraz z obiema Kasi Askerami albo Najwyższymy Sędziami Rumelii i Anatolu i kilku Szefami UJemów na sofach przyozdobionych perłami i złotem i zdobiących wielką salę przeznaczoną do odbycia tego uroczystego obrzędu. Młodzi i wytwornie ubrani giermkowie, w lic-zbie 15 O, obnosili po kolei koszyki z najpiękniejszemi kwiatami ]ub z najwyszukańszemi konfiturami, i wazy' z porcelany chińskiej z sorbetami i innemi napojami zrobionerni z najpiękniejszych owoców. N areszcie przyszli ci, którym się w podzielc dostał honor niesienia pacbnideł i ubiorów, jakich Sułtanka w łazienkach używa. Wszystko, co tylko najżywsza wyobraźnia wystawić sobie może pod względem drogich materyi i pięknej roboty, pereł i brylantów, sklniących się na sukniach na Aksziałt gwiazd na błękitnem niebie, było tu a£ do zbytku zgromadzone. Je 595 , dynie tyUo nlszan czyli zadatek miłości, kosztowny ubiór z brylantów, zdołał blask ich przewyższyć, i skoro Mufti odmówił nad nim swoje modlitwy, życzył dostojnej nowożeńców parze równie świetnego losu równie niezmiennego połączenia. Zabawy rozpoczną się dopiero d. 26. b. m. i aż do dnia tego pozostanie Sułtanka w rodzicielskim domu. Ceremonie Kurban-Bairamu albo święta ofiary zostały już podług teraźniejszego zwyczaju w przeszły tydzień zakończone . Uroczystość ta biczem się bardzo nie odznaczała; * od czasu zniesienia janczarów wiele bardzo na blasku swoim straciła. Niegdyś kiiy Pułkowników janczarskich, bogate fałdziste ubiory i szale kaszemirowe wystawiały pr/epych, jakiego teraz przy prostym ubiorze wojskowym dostrzedz nie można. Zarzucono także grę wojenną drzernd albo dzctvdot wraz z innemi zabawami. ROZlllaite wiadolllOŚci. Z P o z n a n i a . Dziennik Urzędowy Król. Regencyi w Poznaniu z d, 10. Maja zamyka między inne mi opis nowych, jednotalarowych asygnat kassowych, dn. 1. Lipca r, b. w obieg puszczonemi być mających; dalej doniesienia następujące o chorobach bydlęcych.' Zarządzone z przyczyny zapadłych na parch owiec w Starym Trzcielu pow. Międzyrzeckie« go zakordonowanie zostałe, po uśmierzeniu tej choroby, uchylonej Z powodu wybuchnienia zgorzeliny śledziony między rogacizną w Starkowcu, powiatu Krotoszyńskiego, zarządzonem zostało przepisane zakordonowanie tej wsi we względzie kommunikacyi co do bydł a, mierzwy i ostrej paszy; - pochwałę następującą: Przy gaszeniu pożaru ognia na dniu 10. Stycznia r. b. wieczorem w Zbąszyniu, pow. Międzyrzeckiego, wybuchłego, odznaczyli się najzasi;czytn.ej roziropnetn rozporządzeniem i osobistą czynnością: 1) wójt obwodowy porucznik Rochlitz, - 2) domini, alny nadleśniczy Ledat z Łomnicy - 3)zierniomierca Molków ze- Zbąszynia - 4) tameczny żandarm Sfnfke i 5) mieszczanie Hippe i Jan Stiller - i przyłożyli się, iż prócz dwóch sia-q jen nic więcej ogitń niezniszczył. Przyjemno* nam podać to do wiadomości publicznej; - doniesienia o zasługach: JX. Kanonik Zienkiewicz w Gnieźnie, jako pleban kościoła parafialnego katolickiego w Brodach, uzyskawszy przyzwolenie kollatora rzeczonego kościoła i approbacją Arcy · Biekupiego Generalnego Koneystorza w Poznaniu, zobowiązał się za eiebie i przyszłych plebanów w Brodach jako wieriele żyta Lwóweckiej miary po 12 garncy rachując - 2) parokonną furę e ana 3) dwa zagony półstajowe corocznie, gdzie dominium najstosowniejsze upatrzy miejsce, na ziemniaki - 4) wyznaczvc raz na zawsze za wsią dwa magdeburskie morgi na ogród owocowy i jafpYIIIIY dla nauczyciela i szkoły - 5) płacić rocznie Talar 1 na nadzwyczajne potrzeby szkoły; - Xiądz proboszcz Pietrowski w Xią fu darował tamecznej szkole dwadzieścia dwie kart ściennych, a prócz tego 10 Tal. na sprawienie książek eHti*JrrycJl; - i następującą kronikę osobistą: Wójt obwodowy Bok został z Neubryku pow. Sjamotulskieąo, do Obór« nik, a wójt obwodowy Diitschke z Obornik do Smolić, pow, Krobskiego, przeniesiony. Pisma rozmaite xiedza de la Mennais zostały naganione przez dwóch Arcybiskupów i J edenastu Biskupów francuzkich. Ojciec Św. zatwierdził naganę, która błędy xiazkl Paroles d'un croyant przypisuje naczytaniu się dzieł J apa Jakuba Rousseau, W Paryżu znowu-się zjawił człowiek udający się za Ludwika XVI I. Ma on w rzeczy samej w twarzy niejakie rysy fizyognomii, którą zgodzono się nazywać burbońską, ale zdaje się cierpieć pomieszanie, P. Ambroży Ador, w Paryżu, czyni wielkie i kosztowe przygotowania do urządzenia mechanizmu, złożonego z pochyłych walców, który nazwał pocztą atmosferyczną i za pomocą której wszelkie depesze mogą być bardzo rychło na wielkie odległości przesyłane. Na przebieżenie przestrzeni 1,080,000 stop, potrzeba podług rachunku wynalazcy jednej godziny czasu. Tyrn sposobem listy z Paryża dochodziłyby do Lyonu w przeciągu 70 minut. Szybkobiegacz angielskj Townsend wygrał na początku m. z, zakład, który swą nadzwyczajnością przeszedł wszystko co dotąd było znane. Założy! się iż przebieźy 57 mil angielskich we 12 godzin; w tymże przeciągu wypije 12 szklanek ale (mocne piwo), i o zwy. Łłych porach po drodze jeść będzie. Wyszedł, o 7 godzinie rano z Wtstwinster, 20 minut spędził na śniadaniu, 18 na obiedzie a 5 na piciu herbaty i przybył do mety siedmiu minutami wcześniej, niż był zamierzył. Po drodze eatrzymał się we 12 oberżach dla wypicia alu i trzy czwarte drogi przebył bez najmniejBzcgo znużenia, Podług urzędowych wyrachowań zakłady paukowe publiczne we Francyi składają sięze 41 kollegiów Królewskich, 32.3 fcoJlegiów gminnych, podzielonych na dwie klassy, z których w pierwszej, gdz,-e nauczanie jest zupełne, liczą 142 kollegiów, nakoniec ze 108 sjkół i 1,002 pensyj. Ogólna liczba zakładów naukowych podrzędnych wynosi 1,474, a liczba uczących się jest 74.307. Albrycht Radziwiłł Kanclerz W. litewski, w Pamiętnikach swoich, dotąd drukiem nieogłoszonyth, przywodzi następującą anegdotę: "W r, 1641 Wojewoda multański przysłał na sejm swego czausa, prosząc Króla i Rzeczpospolitę o udzielenia posiłków przeciw S ułtanowi tureckiemu, (idy czausa do izby sejmowej wprowadzono i Kanclerz od tronu, według zwyczaju, zapytał go się o zdrowiu i powodzeniu Cesarza Jrnći tureckiego, Dzierski, Polak, tłumacz, który odpowiedź czausa na polskie wykładał, rzecze: "dobrze się ma i we wszystko z łaski Waszej Królewskiej Mości obfituje." Odpowiedź ta pobudziła Króla i sejmujących do tern większego śmiechu, źe właśnie wtę porę skarb Królewski nader był pusty. " Władysław IV, w chwilach wolnych od irosek rządowych wesołego był humoru i lubił żarty. Pewnego razu mając jakiś interes do Albrychta Radziwiłła, Wielkiego Kanclerza li-, tewskiego, kazał go przyzwać do siebie. Gdy Radziwiłł wszedł do pokoju królewskiego, rzecze do niego Król: "Proszę Waszrność o audyencyą dnia jutrzejszego." N a uwagę Radziwiłła, że wyznaczanie audyencyi do Króla, a nie do niego należy, odpowie Władysław IV. "Mospanie, słuszna jest, aby ten, który ma interes prosił o audyeacyą tego, którego łaski potrzebuje. " P an Hrabia Edward Raczyński, odbywający w tej chwili podróż naukową po Włoszech, odkrył w Archiwum byłej Rzeczypospolitej weneckiej kilkanaście ogromnych woluminów, zawierających relacye posłów*weneckich przy dworze niegdyś Królów polskich. Między terni rękopismami znajduje się 7 Tomów obejmujących ciekawe szczegóły do panowania Jana III. Uzyskawszy pozwolenie od rządu uczony ten i gorliwy o dobro powszechne mąż, kazał wszystkie wspomniane rękopisma przekopijować. Pan Hrabia Raczyński zwiedził także archiwa i księgozbiory innych miast włoskich, a mianowicie bibliotekę ambroiyańską w Medyolanie; spodziewać się należy, źe i tu chwalebna gotliwość obfitym plonem rzeczy dla dziejów krajowych uwieńczoną zostanie.