Q
ZE
Wielkiego
Xi e s twa Z N A N S K I E G O.

Nakładem Drukarni Nadwornej W. Dehera i Spółki. - Redaktor: A. Wannowtki.

JW 186. - W Czwartek dnia li. Sierpnia 1836.

Wiadolllości zagraniczne.

R o s s y a.
Z Petersburga, dn. J3. (25.) Lipca.
P s z c z o ł a Pół n o c n a opisuje w następujący eposob uroczystość przeplynienia statku "Piotra Wielkiego" przed flotą bałtycką: "Każdemu Roesyanmowi znana jest historya tego statku. Według najwiarogodniejszych wiadomOSCl, zbudowany on został w Angl'i dla Bo jara Nibty Iwanowicsa Romanowa,-służył na Stępnie Caiowi Alexejemu Michałowiczowi do wodnycł) przejażdżek, a przez Piotra Wielkiego znaleziony został (około r. 1691.) w zapalnym składzie wsi Izmaiiowa, pomiędzy rozrnaitemi staremi rzeczami. Żujący owego czasu w Moskwie Holender, Podbudowniczy okrętowy Brandt, naprawił ten siatek 1 rozkazu Cesarza, opatrzył go masztem 1 żaglami i wprowadził na wody Jaus. Cesarz Piotr, zachwycony tym widokiem, nauczył eię sarn kierować eterem, pływał po Jaus i okolicznych jeziorach, i od tego czasu powziął zamiar utworzenia floty rossyjskiej. J. C. M. raczył Więc uczcić pamięć twórcy floty rossyjskiej przez uroczysty objazd tego statku około floty, która się w ów czas plaśnie liczbą, siłą 1 porządkiem na przystani Kronsztadu odznaczała. Dnia %. Lipca został sprowadzony na statku parowym "Herkules," czetwonem suknem ozdnJ>iony. Postawiono straż z 1 officerem; d. 3. Lipca odbywoli tę służbę grenadyerowie zamkowi z Pułkownikiem i 1 officerem, Na statku parowym pouiewała bandera admiralska. Flota bałtycka stalą trzema rjędami w przystani kronstadzkiej. Sr.-de K składał się z 26 okrętów liniowych, a poboczne rzędy były utworzone z 21 fregat, 10 brygów i 7 ,li" nych statków wojennych. Cała flota zostawała pod dowództwem 8 A ro - letniego Adrniiała Crohn; pod nim dowodzili; Vice Admirał Bell'ngsbausen i & Konn Adm rałów. Trzy okręty liniowe zajmowały przeslrzi]l 9 wiorst i wspaniały widok wystawiały. Nigdy niewidziano tyle okrętów wojennych, zgromadzonych w jednem miejscu. Dnia 15. Lipca zrana "Herkules" popłynął ze 4 ' atkiem i Radą, admiralicyjną do malej przystani. Pogoda sprzyjała uroczystości; lekki wiatr zachodni poruszał bandery. O godzinie iszej zbliżył 'się statek parowy Iszora, na którym Najjaśniejszy Cesarz J mć z Najjaśniejszą rodziną swoj% i dworem, oraz Ambassadoratni Austryi, Anglii i Francyi, raczył udać się z Peterhofu. Stiitek parowy »Alexandria" płynął z osobami, których pierwszy statek niemógł pomieścić. "I s z o r a" dał 21 wystrzałów powitalnych, a "Herkules" za odebranym rozkazem udał się do wielkiej przystani; "Iszora" płynął z bandera, Wielkiego Adumala; dowodzący Admi Gdy siatki parowe płynęły około portu kupieckiego, Astrai hański pułk Karabinierów, slojąCy na wałach, czynił im honory biciem w bęb ny i okrzykiem hurrahl Z iym okrzyk ei n woj own i ków rossyjskich leczył się także okrzyk majtków zagranicznych, którzy bandery »woje zatknęli, i również obchodzili pamięć wielkiego Władcy, kiórv państwo swoje cUa handlu ich otworzył. "Herkules" ojiłynąwszy ze statkiem wszystkie linie wśród odgłosu bębnów i okrzyków hurrahl stanął na kotw cy przy okręcie "Cesarz Ab xanderj1 a "Iszora" zajął miejsce m i ędzy n i m i m n i ejjsern i siatkami wojennemi. Wtedy zaiknięio sztandar na Statku, a w jednej chwili rozległ się link djiał ze wszystkich okrętów i twierdzy. Zachwycający i jedyny widok! Wyborna, potężna flota rossyjska z wynurzeniem najsjcjerazej wdzięczności, z huk.eui dzal, obchodzi pamięć swego założyciela, a przed fldą, potomek Piotra Wielkiego, z sprawiedliwem uczuciem»wie Ikości i godności, udaje w sercu ewojem rachunek cieniom nitśniieneliie go przodka, czyny i wielkości jego obchodząc, udoskonalając i uzupełniając Piotr jest prawdj.ivne wielkim przez to, xi żył, działał, myślał, usiłował, nabywał nie cha sobie, lecą dla potomności, a potomność, w osobie Ce sarza Rossyjskiego i wiernych sług jego, uznaje w obliczu całego świata wielkość Jjsefor niatora Rossyi, i powinna wdzięczność publicznie Mu okazuje. Na tye ączne wystrzały pow.ialne floty 'i Ipowiedział siatek siedmiu wy. strzałami, i natychmiast rozmaite banders rozwinęły eię na wszystkich okrętach. Najja śnie;s*y Pan zNajjaśniejszą rodzmą swoją i kilku innemi osobami raczył udać się z "Is'ora" na pokład "Heikuhea," i obejrzeć przyozdobiony "statek, a potem udał się napowrot n a p o kła d "I s z o r a ;" "H e r k u I e s" zaś w i o c i ł z e Statkami do portu. Gdy przy wejściu do perlu zatrzymał się, a "b r o r 3 ," wncając do Peterh o f u, o koło n ego płynął", Najjaśn el szy C<sarz Jmć i wszysikie osoby oiszaku Jego oddali mu wojskowe powitanie. Na lem skończyła się uroczystość. Statek, po zdjęciu sztandaru, zo Stał z zwykłym obrzędem spuszczony na wo d ę, i przez statek parowy "A c h t a" sprowadzony do Petersburga. Dnia 4. Lipca z kanału nowej Admirał cyi, gdzie był aż do rana, ma jąc straż honorową, został znowu, w< dług dawniejszego porządku, sprowadzony do twierdzy Si. Pe tersbnrsk ej. Członkowie Rady admiralicymej oddawszy statek, udali się do kościoła Petropawlowskiego, gdzie kolana swoje Zg'eli przed grobem, który obejmuje drogie zwłoki Piotra Wielkiego, i zakończyli uroczy
stość pobożna modlitwa, do Dawcy wszystkiego dobra."
Francja.
Z Paryża, dnia 31. Lipca, M e s s a g e r zawiera następujące pismo z Bajotiriy z d. 25 m. b.: "Znasz mię P3n doskonale i przi konany zapewne jesteś. że sprawie Don Carlosa nie sprzyjam, lubo prawdę mu zawsze donoszę, choćby się i z życzeniami merui nie zgadzała. Ubecnie poFzytuję dla tego właśnie powinnością moją, donieść Mu o wypadku zajmującym wnlce wszystkich tych, których sprawy hiszpańskie obchodzą; dziwną rzeczą, że jirassa paryska nic o tern nie wspomina, O toż treścią doniesienia mego jest rozmowa między Cordową i Vdlarealem odby ta.. PocTa«! c» niej wszystkie doszle usz moich szczegóły, które niestety! duch stronnictw przekręca albo zataić usiłuje. Podczas swego ostatniego pobyty w Madrycie prosił (Jenerał Corduwa Królowej z naleganiem, aby razem z nim do armii się udała w celu rozjioczęcia z I u i a u i i 111 D o n G a r los e m u kła d ó w i o d b y c i a z nim rozmowy. Ponieważ Królowa do spełnienia Iyi h życzeń skłonić się nie chciała, przesta! Cordowa na zażądaniu pełnomocnictwa aby na przypadek możności wejść w układy z Infantem. Pełnomocnictwo to istotnie mu dano a natychmiast po przybyciu swojern do Wittoryi pisał do Don Carlosa prosząc go o zjazd 1 rozmowę, na której wspólnie nad środkami do ukończenia niszczącej Hiszpanią wojny domowej naradzać się m i a n o. Don Carlos, me trzy mający wiele o (-»enerale Cordova chciał początkowo wszelkich z nim styczności unikać, ale za radą swoich przyjaciół pozwolił denerafowi V.llareal wdać się w rozmowę z naci Inym wodzem Rrystynistow, aby (iak mówił) się dowiidzieć, co mu ten skoczek (sauieur) zaproponuje. Villareal odpowiedział Cordowie a tak zjtchali się obydwa d. 10. m. b. w Argan. zon, (3 mile od Wittoryi). Generał Cordowa rozpoczął rozmowę oświadczeniem, iż Królowa wszystko, co tylko w jej jest mocy, uczynić gotowa, aby sliokojność w Hiszpanii przywrócić, iż więc mu zleciła zawiązać układy na słusznej podstawie. Królowa proponuje, aby corkej jej z starszym synem D o n Carlosa teras jui zaślubiono; ona sama wyrzekając się regencyi rhle się z Madrvtn oddalć; za to miałby też 1 Duo Carlos zizec się pobytu w stolicy i jakiekolwiek inne miasto prowineyalne obrać sob e jako miejsce mieszkania; mianoby ustanowić Radę R.geacyjną złożoną po równej części z Ki ystynistow i Karohsiów; pożyczki z obydwóch stron zaciągnięte miałyby być uznane; nareszcie trztbaby było zastano lepiej użaleninm prowincyi Baskijskich zara*dzić można. Generał Villareal odrzekł, iż nie jesc upoważniony do wdania się w układy, lecz że mu tylko polecono słuchać przedłużeń Generała Cordowy a potem zdać o lem rapport władzcy swemu. Zresztą oświadczył juz poprzednio, iż wszelkie zawiązywanie ugod, jeśliby się Don Carlos istotnie do lego miał przychylić, rękojmia poprzedzać powinna, l. j, wydanie fortecy, jaką n. p. jest Barcelona, Generał Cordowa oświadczył na to, że stronnictwo Królowej nie jest tak potężne, aby podobne czvnic przyzwolenia, mogące zagorzałych liberalistów w najwyższym stopniu oburzyć; byłoby więc korzyścią równie jak dla D on Garlosa, tak i dla Królowej, porozumieć się, za nim by stronnice» o Exaltados gorę wzię. ! o . Villa, eal słuszności tych uwag po części nie zaprzeczał, twierdził jednak z swej strony, ie upad« K stronnictwa Królowej partyi Don Carlosa więcej nada sit, kiedy wszyscy ci, co się lękają rewoluc, i i anarchii, z nim by się połączyli. Obaj Generałowie pożegnali się z sobą po przyjacielsku i zawiązane ustnie układy dalej w drodze listownej korrespondencyi odbywają." Z Bajonny piszą z dn. 27. Lipca: \ Vydane do żołnierzy francuzkich wezwanie aby na czas pewny w służbę Królowej hiszpańskiej wstąpili, lepszy wydało skute K, aniżeli się spodziewano.,- Władze w Walladolid utworzyły stałą Juntę dla obrony zagrożonej przez Karo listów prowincyi. Bramy pozamykane i nie wolno nikomu opuścić miasto bez pozwolenia władzy. Mają oraz baczność na to, ażeby więcej jak dwie osoby razem na ulicy nie stały. Gwaidya narodowa zatrzymuje swój mundur aż do dalszych rozkazów. Niderlandy.
Z Hagi, dnia 28. Lipca.
Eskadra Admirała Ziervogel, która wypły.
nęła celem odbywania ćwiczeń na morzu połnocnern, wiociła do Texel. Niemcy.
Z Hamburga, dnia 30. Lipca.
J. C. M. Wielki X ążę Roesyjsfei Michał przybył tu na staiku patowym "Herkules" przez Lubekę z Petersburga; udaje się do Karisbad.

JI u s t 2 Y a.
Z Wiednia, dnia 26. Lipca.
Listy z Serbii donoszą, iż były Sekretarz Xiecia Miłosza, Pan Davidovich, mimo wszelkich j< go protestacyi, popadł w niełaskę, którą szczególniej przypisać winien ułożeniu nie stosownej dla kraju ustawy. Dla ocalenia cośkolwiek majątku, dobra' 6woje oddał dzieciom,
T U r t y a'.
Z Konstantynopola, dnia 6. Lipca.
Hassuna d'Gbies, mianowany Redaktorem M o n i t o r a O 110 m a ń s K i e go, w mIejSCe Zmarłego Pana lilaque, jest bratem Deja tripol.fańskiego, a przez podrożę i długi pobyt w Europie nab \) licznych umiejętności. W dowie po Panu Blaque podarował Sułtan 25,000 piastrow na nadzwyczajne wydatki i wyznaczył 12,000 piastrow rocznej peneyi. Przyrzekł oraz ponosić koszta na wychowanie obudwoch jej synów w Paryżu. Sultan zwraca lt raz szczególniej uwagę swoją na urządzenie milicyi tureckiej. Godzien prawie oddziały jel przybywają z prowincyi do stolicy, dla odbywania ćwiczeń wojennych, na których się często Barn Sułtan zna)duje. Pułkownik Glnsney (jak donoszą z Aleppo pod dniem 17. Czerwca) doznał nieszczęŚliwego przypadku płynąc na Eufiacie niedaleko Ana. Wyprzedził on wyprawę na małym statku parowym i nastąpiła okropna burza. Bałwany morskie przewróciły statek, na którym się znajdował; w skutku czego utonęło 15 Anglików i 5 Arabów, którzy z nim byli na tym statku. On sam uszedł śmierci, ratu« jąc się płynieniem aż do wielkiego statku, kiory w niedalekiej odległości za pierwszym postępował.
E g i p t .
Kuryer angielski umieścił p'smo z Kahiry z dnia 25. Czerwca, w którym wyrażono: Sądzą tu powszechnie, że Francya i Anglia skłoni ły Baszę do niewysłania tego lata floty swojej na morze. Pogłoskę tę ta okoliczność w pewnym względzie potwierdza, że flota teraz, gdzie zwykle na morzu bywa, w porcie spoczywa, i że połowę osady każdego okrętu w głąb kraju posłano, gd2ie żołnierze ci czę. ścią pielęgnowaniem krzewów bawełny, częścią czyszczeniem kanałów są zatrudnieni. To samo stało się w arsenale i niemal wszy.
stkich publicznych zakładach, i tak daleko się rozciąga, że przed dwoma tygodniami wydano rozkaz w Alesandryi, aby wszystkie osoby, które w zamiarze poprawienia swego losu swe wsie opuściły, chwytano i do domów odselano. W skuttk tego rozkazu odprowadzono pod zasłoną wojskową około 150 osób. Basza zapewne się przekonał, że posiadanie jego władzy jest nie pewne, i że musi mieć napełniony skarb, albo co to samo znaczy, pełne spichlerze, jeżeli się wzrastającemu wpływowi i potędze Porty chce oprzeć. Niektórzy upatrują w jego obecnern postępowaniu ostatnie wysilen e tonącego. Niedostatek pieniędzy nigdy tu nie był tak wielki jak ttraz, Sąd7Ą teraz,ie Basza nie uda się do Syryi, lecz ie owszem Ibrahim Basza tutaj powróci; a tak się i powrotu Pułkownika Campbella spodziewać należy, którego obecność bardzo tu potrzebna, a mianowicie dla lego, żeby raz przynajmniej uporządkował cło od wina i spirytusu, które jest ciągłem źródłem zmartwień i zatargów, Z A l e x a n d r y i , dnia 4. C ze rwc a.
ZapewniajA znowu, iż Mehmed Ali pojedzie do Syryi, dla naradzenia się z synem względem nowej wyprawy do Htdczas w Arabii, co ma wiele podobieństwa do prawdy; albowiem zasada jego władztwa i byt wymagają nieustannych przedsięwzięć wojennych, zwłaszcza teraz przy obecnym stanie polny ki mocarstw europejskich, kiedy Anglia i Francya uznawają potrzebę opieki dla Porty, a tern samem wezełkie przeciw niej wystąpienie należy do rzędu rzeczy niepodobnych. Z tego stanowiska zapatrując się, nie można wątpić, iż Mehmed Ali część wojska zgromadzonego w Syryi użyć może do Arabii,
ROZlllaite wiadolllości.

Często zarzucają (i sprawiedliwie) dziennikarzom Fiancuzkim zupełną niewiadomość położenia geograficznego miejsc, o których piszą. Zdarzyło się narn letni dniami. doczytać się w słynnej gazecie Frankfonskiej (OberPost-Amts-Zeitung) osobliwych w tej mierze szczegulów, Powstaje bowiem na gazetę Paryską M e s s a g er, której nieświadomy wy. dawca o Holsjtejnie i zaburzeniach tam zaszłych prawi, jak gdyby Holeztein leżał w Węgrzech niedaleko Gross W ardein u. Ale z jakiómże zadziwieniem w następnym numerze Gazety O b e r - P o s t - A m t s - Z e i t u n g czy.
taliśrny, że osławiony złodziej Kaczarek, kióry 2 Wschowy uszedł, należy do rzędu Duńskich łotrów ?! Zamieszczono bowiem wiadomość tę pod napisem "D a n i a" zdaniem więc lej gazety Wschowa leży nie daleko od Itzehoe.

Pomnik Loke'go. Myśl to. piękna, zaiste, w gmachach uniwersyteckich, gdzie młodzież kształci sit; na usługę kraju, stawiać pomniki sławnych uczonych i pol tylów. Częstokroć niespodziewanym sposobem naukę professora popiera niemy posąg przypominający życie pełne trudów, a razem i sławy nie śmiertelnej. Z lego powodu przypominamy s o b i e, że gdy prof. Si. Marc Girardin w P aryżu czytał rozprawę o wielkich męiarh literalury francuzkiej, i w uniesieniu wskazał na poSąg czcigodnego Fenelana stojący w sali, 
rak mocne, nigdy nie zatarte sprawił na słuchaczach wrażenie, jakiegoby najwymowniej - sze słowa sprawić nie zdołały. Taż sama myśł spowodowała wielu bogatych Anglików, iż rzeźbiarzowi Westmacott polecili wypracowanie posągu sławnego ich ziomka Loke, który umieszczony zostanie w nowym londyńskim uniwersytecie; jest nadzieja, że posągi Bakon'a, Newton'a i innych wielkich mężów oświaty, tamże'wzniesionemi zostaną. 
Okręt pierwszej wielkości. Ze wszystkich rzeczy, obudzających nasze uwagę, zdaje S'ej, że mc me powinno tyle nas zadziwiać, jak żegluga w dzisiejszej swojej eioskonałości. N ajdowodmej przekonamy się o tein, rzuciwszy wzrok na małą rybacką łódkę, i porównawszy ją z wspaniałym wojennym okrętem pierwszej wielkości, który i,coo ludzi z żywnością, napojami, uzbrojeniem i inne mi potrzeby na kilka miesięcy, i ze stoma działami, w najodleglejsze krańce świata na siebie niesie. J eden człowiek w przeciągu 24 godzrn potrzebuje 8 funtów żywności, a zaiem w takim okręcie wychodzi co dzień 8>000 funt. Jeżeli okręt zaopatrzony jest na 3 miesiące, podług tego musi dźwigać 720,000 funt, zapasów do życia. Działo 42funtowe waży 6100 funt., a takich znajduje się zwykle sztuk 28 do 30 na niższym pokładzie; ciężar len, nie rachując lawet, wynosi 380,000 funt. Na drugim pokładzie stoją działa 30 i 24luntowe, każde ważące 5100 funt., co razem daje 153,000 funt.; waga dział Hifuntowych na trzecim pokładzie, których bywa do 28, wynosi 7.5,400 funt.; a ófuniowych na czwartym pokładzie około 26,000funt. Policzywszy nadto ładunki do każdego działa, summa pokaże się wyro» wnywająca wadze samych dział. Parnięiać tu jeszcze potrzeba, że każdy okręt zaopatrzony jest w podwójne żagle, kotwice, liny; dalej w zapasy desek, pakuł, smoły; przytem w bagaże oficerów i żołnierzy i w tysia.ee innych ar ykułow, co wszystko niezmierny ciężar stanowi, który obrachowany wynosi 2,16z beczek wagi, czyli 4,324,000 funt.; a jednakowoż całym tym ogromnym ciężarem tak się łatwo steruje, jak naj mniejszą łódką, 
Wynalazek wielkiej ważności udzielony został towarzystwu badaczów przyrody we Frank« forcie n. M., a lym jest odkrycie większej siły ciśnienia, niż siła prochu i pary. Uczeni znawcy unoszą się nad tern. To tylko z wszystkiego wiemy, że głównym działaczem tej siły jest machina galwaniczna, która z mniejszym kosztem i niebezpieczeństwem zastąpić może parę,.