GAZE
Wielkiego
ZNANS
TA
Xięstwa
KIEGO
Nakbdem Drukarni Nadwornej W. DeUra i Spółki. - Redaktor: A. Wannowshi.

J\1207.- We Wtorek dnia 5. Września 1837.

Wiadolllości krajowe.

Z Berlina, dnia 3. Września.
J. K. M. Xiazf Następca tronu przybył tu z Pomeranii. J. K. M. Xiąźe Fryderyk Karol, z Weimaru przybył do Glienicke.
MuW vw» ŁWV WŁV»
Wiadolllości zagranICZne.
K »i i y o .
Z Petersburga, do. 12. (24).Sierpnia.
N. Cesarzowa Jmć w pożądanem zdrowiu przybyła d. 3. b. m. po południu do Moskwy, w towarzystwie J. C. Wysokości Cesarzewicza, który, na spotkanie Najjaśniejszej Matki, wyjeżdżał na drugą do Moskwy stacyą. N. Pani zatrzymała się w Kremlu, Dnia 8. b. m. i. C. W. Wielka Xięźna Helena wyjechała do Woźniesieńska; dniem przedtem tamże udali się Xiąźęia Bernhard i Wilhelm 6'axen Weimarscy i Xiążę Fryderyk Wirtemberski. Dnia. 10. b. rn. J. C. W, Wielki Xiążę Michał wyjechał też do Woźnieeieńska. Na statku "Następca," przybyłym do Petersburga, znajduje się w liczbie podróżnych nowo mianowany przy Dworze Cesarskim po.
seł Króla Jmci Niderlandskiego lir. Schimmelpennick.
Piszą nam z nad granicy rossyjskiej z d. 25.
Sierpnia: "Z Kowna donoszą, że d. J8> m. b.
dowodzący częścią zgromadzonego fam woj« ska Generał Gerstenzweig był w niebezpieczeństwie utonienia w Niemnie. Przeszedł r z e k ę z wojskiem swojern na moście lyżwowym w celu odbywania obrotów wojek wystawionym, kióry wszelako nie był dość mocno kryty. Koń przestąpił deskę a Generał wraz z nim wpadł w rzekę. Na widok takowy ofi« cer (porucznik) jed>n natychmiast za nim się rzucił, ale tego razem z sobą w otchłań już ściągać zaczynał, gdy w tym młody żołnierz, który nie dawno urru do wojska był wstąpił, za nimi popłynął i obydwóch szczęśliwie oca. lił. C'Sarz, przed oczyma kiorego (o sieJ działo, żołnierza tego natychmiast zrobił porucznikiem a porucznika majorem. t 2 a n c v u. Z P a ry ż a, dnia 2 A . Sierpnia.
Wczoraj otwarto uroczyście kolej żelazną Z Paryża do S1. Germain. Królowa pierwsza odprawiła tę podróż z wszystkimi Xiążętami i Xiężniczkaini rodziny Królewskiej i wszyscy przedsięwzięciem tern byli zadowolnieni. J utro kolej dla publiczności otworzona będzie. Podług uetanowiontgo ptzepitu codzienni *  można, a tak 60-70,000 osób wygodnie eię przewiezie. N a teraz są tylko miejsca po il i po 1 franku. Donoszą z T u lon u pod d. 20. b. m.: Przystań nasza dzisiaj prawie całkiem pusta. Wczoraj odpłynęły irzy okręty liniowe, 6 okrętów parowych i jeden bryg. Dziś dowiadujemy się z zupełną prawie pewnością, że eskadra pod rozkazami Kontradmirała Gallois do Lizbony popłynęła. Polecona mu raissya *<Jąje się być nader w3Źną, gdy trzy okręty parowe pod rozkazy jego oddano, które okręty liniowe przy niepomyślnym wietrze przeprowadzać mają. Niepokojące pogłoski o etanie Neapolu i Sycylii po salonach osób dystyngwowanych obiegają ciągle. Głoszą o powszeebnern powstaniu w Sycylii, o wzburzeniu wielkiem w Abruzzar .h, o spiskach w wojsku i t. p. Interwencyą Austryi dla ocalenia rządu Neapo* litańskiego poczytują za niezbędny skutek tych wypadków. T e m p s tego zdania, ze rezultat takowy przykre zawiktania w polityce europejskie) sprawi i sposób myślenia gabinetu Irancuzkiego pod względem Hiszpanii zmieni, W Belgii pełno Polaków, życzących sobie wstąpić do legii cudzoziemców dla służby Królowej hiszpańskiej. Hr. Brohowski (?) już poczynił stosowne kroki w Madrycie, aby dwa nowe pułki ułanów polskich uformować, Xiążę de la Tremoille umarł ostatniemi dniami w Aix, gdzie używał wód mineralnych, Z nim gaśnie ostatnia gałąź tego domu, jednego z najstarożytniejezych we Frańcyi, bo spóiczesnego ustanowieniu Monarchii. Z dnia 26. Sierpnia.
Xieetwo Orleańscy odwiedzą, jak słychać, jeszcze w ciągu bieżącego roku Królową IViktorva. U dworu mają istotnie mocno mOWIC o przywróceniu orderu ś. Ludwika. Marszałek Gerard przeciwnym jest wprawdzie temu, ale Marszałek Lob/u dzielnie wniosek takowy popiera. Dziś lub jutro popłynie znaczna liczba oficerów od inżynieryi do Bony. Zabierają oni * sobą depesze dla Generała Damrćmonta, ściągające się do zawarcia pokoju z Bejem Konstantyny. W Ministerstwie wojny sądzą obecnie, że wyprawa do Konstantyny do skutku nieprzyjdzie. Piemontczyk Ferand jeszcze ciągle siedzi W więzieniu i śledztwo jeszcze niezupełnie w sprawie jego ukończone, chotiaz się żadne dotąd dowody przeciw niemu nieofcazały. Z dnia 27. Sierpnia.
Rząd odebrał dzisiaj następujące telegrafit
czne depesze: "Bajonne, d. 25. Listy z Madrytu z d. 81. Sierpnia głoszą, że gabinet stanowczo jeszcze nie urządzony; tylko trzej ministrowie wydziały przyjęli; wielkie panuje wzburzenie umysłów, ale nigdzie jeszcze ni» zakłócono spokojności. Espartero stoi ciągle w Torrelodonee; ci 65 oficerowie, których aresztować kazał, umknęli. Woj s k o p o d Escalera zbun to wało się w Mirandzie i Witoryi; Escalera sam padł ofiarą r o z h u k a n e g o ź o I d a c t w a , ponieważ nie poszedł za karolistami do Segowii. Chapelgorrysy w Oyarzunie z przyczyny niedostatku, którego doznawają, powstali. Dnia 23. Sierpnia udało się, ich do porządku przyprowadzić» Dnia 3,2. Sierpnia w Saragossie nie miano żadnych nowin. Dnia 24. m, b. ijO ludzi od legionu z tłomakami i bronią z Pampelony do Francyi zbiegło. Nie doszli jeszcze do granicy. «« - "Bordeaux, d. 25. Sierpnia, Cała Kastylia aż do Ouero od wyprawy karol/stowskiej oswobodzona. Nieprzyjaciel pod Arendą przez rzekę eie cofnął, Vigo stanął (gdzie?) dnia 18. Sierpnia, nie mógł jednak nieprzyjaciela ciągnącego przysporzonym pochodem dopądzić- Dnia 20. Sierpnia Madryt był spokojny. Espartero stanął z wojskiem swojćm nie dal« ko Sierry (pasma gór)." Powjżej przyioc*oi)e dept6ze są ważne, afe mniej zrozumiałe; jacyż to bowiem są owi 65 oficerowie? rozumieją, że to wojskowi, którzy nie chcieli mieć udziału w zabiegach militarnych, które ministeryuin Calatravy o upadek przyprawiły. Stosownie do listów z Madrytu z d. 20. nowy (jeszcze nie uzupełniony) gabi» net przez usta San Miguela w Stanach oświadczył, iż zatrzymuje konstytucyą i program Calatravy, Na co więc, pytamy się, obalono gabinet dawniejszy? - W Madrycie już wiedziano, że Generałowie Escalera i Escobedo przez wojska swoje zostali zamordowani. T elegraf donosi, że wzburzenie w Madrycie się upowszechniło, ale bez zakłócenia spokojności. Listy prywatne wynurzają już obawą krwawych wypadków. Siatustyści (ci co statutowi królewskiemu sprzyjają) zaczynają sit] obawiać, żeby zamiary ich na niczem nie spełzły. D z i e n n i k s p o rów przyznaje teraz, że zbyt wielkie w Esparterze pokładał nadzieje, i że stan spraw hiszpańskich obecnie nader zasmucający. Stosownie do tego dziennika owi 65' przyaresetowani oficerowie są właśnie przywódzcami demonetracyi wojskowej, która gabinet Calatravy obal.ła. Trze» baby więc w tym razie do osoblwszej uciec się.kcmbinacyi, że Espartero wprawdzie prezesem rady został, tych wszelako oficerów, którzy go na tę podność wynieśli, aresztował  Rzecz więc tak się ma: Hiszpania dożyła swego zupełnie chybionego i nadaremnego 18go Brumaire. Nie wydal on dyktatora, na wet ani ministeryum, kioreby się utrzymać mogło. Podług Messager rząd już wczoraj (d.26.) miał doniesienia z Madrytu z dnia s o. , nie chciał ich jednak ogłaszać, zanimby się nie potwierdziły. Doniesienia te głoszą, o powstaniu ludu w Madrycie, w ktorem część gwardyi narodowej wielką grała rolę i w skutek którego nowy co tylko utworzony gabinet, znowu zwalono, Eepartero miał być zniewolony ujść do pułków swoich, stojących w bliskości Madrytu, wziąwszy z sobą dwóch innych ministrów. On sam (t. j. Meesager) widział list z Madrytu z dn. Iy. wieczorem, wedle którego ludność stolicy groźną przybrała postawę 1 co chwila wybuclu jawnego buntu eię obawiano. W dopisie do listu tego już jest wzmianka o rewolucyi wojskowej, skutkiem której Generałowie Escalera i Escobedo zabici zostali, ponieważ do korzystnych dla nieprzyjaciela kroków się gotowali, podobnych do tych, które Esparterę do osiągnięcia najwyższej władzy doprowadziły, A ng li a.
Z L o n d y n u« dnia 33. Sierpnia.
O powstaniu w Indyach wschodnich donosi Morning Chronicie co następuje: Otrzymaliśmy gazety bombajskie z d. 15. Kwietnia, które w części potwierdzają wiadomość podaną przez okręt jeden przybywający z Bombaju. Zwiastują bowiem, źe okręty Winchester i Hugh Lindsay wypłynęły z wojskiem i arnunicyą do Mangalore, i że. Atalanta i Amherst otrzymały rozkaz udania się tamże niezwłocznie. Na pierwszych dwóch okrętach odpłynęło 2-300 żołnierzy europejskich z kilku działami i artylerzystatui, a na drugich dwóch miało 400 żołnierzy, wybranych z krajowców c 23go pułku popłynąć. Przyczyną tych nieprzyjacielskich kroków miało być uderzenie Naira na Urząd celny w Mangalorze. Gazeta bombajska powiada w dodatku, że pułki europejski i 17 , stojące w Punahu, otrzymały rozkaz udania się jak naj spieszniej wraz z 5. pułkiem krajowców do Bombaju, i że Brygadyer WiUhire miał tej wyprawie przewodniczyć.
Głoszono, źe 5000 ludzi w Mangalore zgromadzą; 30,000 krajowców ma być pod bronią, Hiszpania, Niektóre Dzienniki francuzkie umieściły następutące pismo z Madrytu z d, 19, Sierpnia: Wzniesione przez bagnety Ministeryum w czasie wypadków w La Granji zostało »akie przez bagnety zwalone, 65 oficerówskruszyło potęgę utworzoną prtez rokosz dwóch sierżantów. Umieszczę tu niektóre szczegóły o (em przesileniu. Już od niejakiego czasu panowało nieporozumienie między Ministrami a armią, reprezentowaną przez Eqpanerc, T e a ostatni rozgniewany, iż mu niedostarczano środków do spełnienia danych wojsku obietnic, niemógł nareszcie niechęci swojej utaić. Ministrowie niepragnęli naturalnie powrotu armii do stolicy i aby Naczelnego Wodza od murów stolicy oddalić, wyprawiono spiesznie Gene« rała Sevanego, aby się z Hrabią Luchaną wdał w układy i złudzić go się starał. Lecz Eepartero proszony - bo Ministeryum już mu nie lozkazywało - o udanie się wprost do Segowii, niemógł zrobć zawodu oczekiwaniom żołnierzy. Bez rozkazu przybył do Madrytu i bez rozkazu tamże wkroczył. Mocno zachwianemu już Ministeryum tylko jeden pozostał wybieg i Pan Mendizabal wniósł z wrodzoną sobie przebiegłością, aby się z Generałem Esparterą wdać w układy. Ministeryum zobowiązało się ustąpić, jeżeliby Hrabia Luchana, ów oswobodziciel Bilbay, przydał do swych wawrzynów i palmę oswobodzenia Segowii. Rachuba ta była bardzo zręcznie ukończona i Pan Mendizabal dowiódł wnioskiem swoim, źe zna dokładnie rycerski charaktet Espartery i jego polityczne zdolności. Eepartero byłby się też może do tego przychylił, gdyby jego oficerowie zechcieli na samych pięknych zaprzestać słówkach. Zapewniają, źe teraźniejsi Exministrowie chcą się do Junt odwołać. Rozesłano z pospiechem na wszy. stkie strony okólniki, i jeżeli pogłosce jedne) zawierzyć można, już się podobno w Saragoesie Junta utworzyła. Pierwszym czynem no* wego gabinetu będzie niezawodnie rozwiązanie Kortezów.
Niemcy; Z D r e z n a, dnia 26. Sierpnia, Dnia 13. m. b. w hotelu tutejszym pod miastem Berlin po kilkamiesięcznym pobycie tamże, Xiążę Jędrzej Walentyn Radziwiłł, Ordynat Nieswiźa i Miru życie zakończył. Byl on najmłodszym synem zmarłego d. 58- Marca r. 1831 Xiecia Michała VI., miecznika Li« tewskiego, i stryjem obudwuch naczelników linii Radziwiłłów, Lwa i Wilhelma. Urodzony d. 14. Lutego r, J780, wr. 1808 wziął jako W. mistrz obrządków dworu Rossyjskięgo dymissyą swoje i został później szambelanem przy dworze Cesarskim, tudzież członkiem Rady Stanu w Warszawie.

Rozmaite wiadomości.

Pisza, z Rzymu: "Xiadz Jan Jozef M»  Jeet on członkiem zakonu aw, Francisse minoris observ. Rodem z Luki, przepędził naprzód jako świecki, a potem jako kapłan, 40 lat w Ameryce południowej, zkąd od Jat kilku Wrócił. Poświęciwszy eitj kościelne) wymowie, był kaznodzieja, apostolskim w prow ncyi Charcas, w Peru. W 1Sf9 wydał w Lima dzieło pod tytułem "Moralista philotyczny amerykański, czyli Spowiednik bezstronny" gdzie rozwija zasady moralności i zbija błędy kacerskie. Wiek podeszły i stargane pracą zdrowie zmusiły go ilo powrotu. VV 1834 o  ,o 8" "Gemgrafią Włoską" w której naucza sposobu pisania i wzajemnego rozumienia się we wszystkich językach. W tymże roku wydał uczone dzieło: "R tonom a kościelna" a w 1835 inne , pod tytułem: »lostytucye kanoniczne 1 moralne, wolne od wszelkiej opinii", X. Matraja zajmował s ę też matematyką i wynalazł narzędzie które nazwał »teodolitem liczącym;" za jego pomocą wymierza on znajwiększą dokładnością stopnie kąidw, czego dotąd nie umiano. N arzędzie to jest kątomiarem i razem odbywa czynność teodolitu i koła powtarzaiącego. Akademia Sw. Łukasza, roztrząsała ten wynalazek i uznała go za bardzo użyteczny W geodozyi 1 trygonometryi. Akademia Lin cei również oddala mu sprawiedliwość i policzyła go w poczet swych czlonfcow. Ojciec Sw, ka*ał sobie pokazywać to narzędzie i tłumaczyć sposób jego używania. Z Lin2 pod d. 5. z, m. donoszą że znaczna kradzież została popełnioną przez wyłamanie W pałacu Arcv - Xtąźęcia Maxymiliana, pod niebytność J. C. W. Zabrano część klejnotów, pieniądze, i, co dziwna, plany foityfi kacyi. Ta ostatnia okoliczność daje powód do 8»rz< eolnveh domysłów i uieśn. - g g g g 1. JI-hI OBWIESZCZENIE.
W skutek postanowienia wyższej władzy mają b\ć inkwizycye kryminalne z powiatu Międjychodzkiego, należące dotąd wedle 11Stawy z dnia 16. Czerwca 1834. pfzed lnkwiZytoryat w Poznaniu, nadal przez Sądy Ziemsko-miejskie w Międzychodzie 1 Skwierzynie prowadzone z iem jednakowoż zastrzeżeniem: Że nieivlko ważne sprawy kryminalne, ale i takowe, ktńrtby dla odległości miejsca w Międzychodzie i Skwierzyn e nie mogły być przyspieszone, nadaj frikwiZytoryaiowi w Poznaniu pozostawione być mafą. U rządzenie to pocznie się od dnia 1. Października l. f> , co zaś do wydawania wyroków w spiawaih karnych, zachowują się dotychczasowe przepisy w swej mocy»
To podaje się niniejszetn do wiadomości powszechnej. W Poznaniu, dnia 23. Sierpnia 1837» Naczelny Prezes Najwyższego Sądu Appellacyjnego W. Xiestwa Poznańskiego.
Pod niebytność: Bielefeld.
Nad pozostałością dnia 14. Listopada 1834.
w Kargowie zmarłego garbarza Jana Krystyaua Storch otworzono dziś proces spadkowo - likwidacyjny. Termm do podania wszystkich pretensyi wyznaczony, przypada na dzień 3 O. Listopada r. b. o godzinie lotej przed południem W Izbie stron tutejszego Sądu przed Wnym de le Roi Sędzią ziemsko-miejskim.
Kto się w terminie tym nie zgłosi, zostanie za utrącającego prawo p erwszeństwa jakieby miał uznany 1 z pretensyą swoią li do tego odesłany, coby się po zaspokojeniu zgłoszonych wierzycieli pozostało, Wolsztyn, dnia 16. Lipca 1837« Kroi. Pruski Sąd Z 1 e m« K 0- m ił> js K i.
Podaje się niniejszern do wiadomości publi« c z n ej, ż e U r , G u s t a f A d o l f S c h o l t z Assessor Głównego Sądu Ziemiańskiego i E l z« bieta z Fiebingow małżonka jego, kontraktem przedślubnym z dnia 7. Lipca r, bież, wspólność majątku 1 dorobku wytączylh Krotos«yn, dnia 25. L'fica r037Kroi. Pruski Sąd ZiemqKo rnipjski.
Powróciwszy z jiodnwy mam honor uwiadomić wysoką szlactnę i szanowną-publiczność, iż teraz znowu dostałem świeże jirawdziwe «salcesony bruośwukie, jakotez szynki weeifalskie, i polecani zarazem wedlowskie kiełbaski przedniej dobroci, równie jak wszystkie inne już znajome jirzedrnioiy. Poznań, dnia a. Września 1837.
L. RaHBcher, prKv Wrorła wslcei oUry Nr, 40,
V\ yciity 2 rJerłinsliłeAu auisu papierów t uiAniedzv.
.A
Dnia 2. Września 1 837,
Papier*- '(JOIOWImi Ina
Ohligi długu państwa . .
Obhgi bankowe ai do wtąi cni« 
Zachodnio- Pruskie listy zastn
104f j 1041 l 104Ł t 106* 
U&ty «stawne W. Xitstwa 1 1 0* ;wnskie£o. « VVscnod;uo- t"iiski« bziąsKu »