Wielkiego
O.

ZNANSKIEGO
Xięstwa
Nakładem Drukarni Nadwornej W, Dehera i Spółki. - Redaktor: A. Wannowshi.

A/¥258.- W Piątek dnia 3. Listopada 1837..
Wiadomości krajowe.

Z B e r l i n a, dnia 30. Października.
VVyjechał: Szambelan, nadzwyczajny Poseł i pełnomocny Minister przy dworze N aj, Króla Francuzów, Baron A r n i m, do Paryża,lMJIjVWt «VH <wv»
Wiadomości zagranIczne.
F 2 a n c y a.
Z Paryża, dnia 33. Października, D z i e n n i k s p o rów wyraża dz siaj o sprawach hiszpańskich co następuje: "Wiadomości z widowni wojny przedstawiają znowu Don Carlosa jako rozpoczynającego wszędzie działania zaczepne. Pismo z Burgos z dnia lOgo donosi, że stosownie do wiarogodnych nowin, Don Carlos d. 13. wieczorem forpoczty swoje między GumIel de Izan i Cabanos d'Esqueva ustawił, zapewne w zamiarze przerżnięcia się przez dolinę Esqueva, Korresponpent nasz tego więc zdania, że armia karolietowska przez Pesquere i Penafiel do Valiadolidu udać się zamyśla. W skutek zasmucających ze wszystkich okolic prowincyi nadchodzących doniesień, umysły w Burgos nadzwyczaj były wzburzone, a karoliści, stanowiąc w tern mieście prawie większość, wzburzenie to podsycali, Zdaje się, że w utarczce pod Retueria Ai potyczkach stoczonych dnia 6. i 7. najWIęcej jazda krystynistów ucierpiała, którą Pułkownik Aspiroz żarliwie w ogień prowadził, lubo ziemia drzewem i działami zasłana jeździe bynajmniej nie sprzyjała. Rozmaite korpusy jazdy przez poniesione straty tak zostały dezorganizowane, że wielu oficerów sztabowych, uwalając służbę wśród obecnych okoliczności za niepodobną, do dyniiesyi się podało« Twierdzą oraz w Burgosie, że Generałowie Esparcero i Lorenzo w lakiem żyją nieporozumieniu i sporach, ie ostami z komendy się złożył i z największym pośpiechem do Madrytu wrócił. Dnia 12, Paźdz. zna,dowal się Espartero w Pontilla a K lka batalionów jego straży tylnej stało jeszcze w Chavarrubias. Stan kraju tak opłakany, że wii-Ikitarg, odbywający się co środę w Lermie, już od dwóch tygodni miejsca mieć nie mógł." Z dnia 26. Października.
(Najnowsze wiadomości.) Rząd dotychczas nie odebrał urzędowych doniesień o zdobyciu Konstantyny; zaś gazety tulońskie podają już dokładniejsze sprawozdania, którym wszelako przy milczeniu M o n i t o r a na urzędowem potwierdzeniu zbywa. - T o u lon - nais zaś pisze, co następuje: »Statek parowy "Chimerę" dzisiaj tu zawinął i przywiózł, czegośmy się już spodziewali, urzędowe doniesienia o zajęciu Konstantyny, Następujące  towi z Bony. Jak już dawniej doniesiono, armia nasza stanąwszy d. 6. przed Konstanty* ną, urządziła się na plateau Mansoury, Ztamląd iszą i drugą brygadę do Koudiat-Aty wyprawiono; musiały się przez Qued-Kemmel przeprawiać, któiato operacya z przyczyny wysokiego stanu wody bardzo była uciążliwą, ile ze i dziata ciężkie przejść musiały. Dnia 10. za nastaniem pogody, zdemaskowano baterye, ale deszcz, który znowu padać zaczął, rozpoczęciu ognia przeszkodę stawił. Wojsko Beja stojąc po za górami Koudiat-Aty, niepokoiło pracujących. Ogień rozpoczęto d. i i. a d. i?, wyłom zrobiono. Generał Damremont chcąc go w towarzystwie kilku oficerów z bliska oglądać, został przez kulę działową, która całe ciało jego pokaleczyła, zabity. Generała Pirregeux, który się do ciała naczelnego wodza zbliżył, aby je kazać odnieść, kula w twarz raniła. Generał-Porucznik Valee, dowódzca artyleryi, objąwszy naczelną komendę, dał niezwłocznie hasło do szturmu. Dnia 12. i 13. po cztery kroć szturm przypuszczano i cztery razy wojsko nasze do cofnięcia się zniewolone zostało. N areszcie przy piatem usiłowaniu brygada N emours do raia. sta wtargnęła. Wszakże tam nowe i jeszcze zaetętsze toczyć trzeba było boje; musiano prawie każdy dom pojedynczo 2dobywać. Xiążę N emourski rzezi takowej zapobiedz chciał, ale jakżeż tego wśród podobnych okoliczności dokazać? Wszystko cokolwiek się rozjuszonym żołnierzom nawinęło, w pień wycięto. N areszcie nasi w mieście się usadowili. Xiąię N emourski rozkazał, aby chirurgów, nie koniecznie przy wojsku naszem potrzebnych, do Achmeta posłano, w celu niesienia pomocy ranionym Arabom. Xiąźę J oinville dnia 15. (dawniej inną datę wymieniano), więc w dwa dni po zdobyciu Konstantyny, do armii przybył. Sprowadził 3000 wojska pod rozkazami Pułkownika Berneile i transport żywności, który z nadzwyczajną radością przyjęto, ponieważ już się niedostatku obawiać zaczynano. O liczbie po obu stronach zabitych i ranionych dotychczas nic z pewnością podać nie umiemy. Oprócz Generała Damrernont, poległ też Pułkownik Combes, dowodzący 41a brygadą. Pułkownik Lamoriciere ciężko raniony; zaś G jnerał Perregaux mimo rany swojej, obowiązki służby pełnić w stanie. Podają liczbę zabitych w Konstantynie Arabów na 6000 (!). Armia Beja rozpierzchła się a pokolenia mu zawisne podejmą się zapewne obowiązku ścigania go."Doniesienia innych gazet w" ogóle z powyższym artykułem się zgadzają. Rzeź powsze
chna W mieście najokropniejsze sceny przy zdobyciu Saragossy na pamięć przywodziła. - W nocy z d. 13. na 13. już podobno nad tern się naradzano pytaniem, czyby nie było rozumniej, od oblężenia zawczasu odstąpić. Wszakże zgromadzeni na radzie generałowie nareszcie w tern się zgodzili, iż na zaiutrx wszelkiego dołożyć trzeba starania i niczego nie szczędzić, aby miasto zdobyć, ile że oblężenia nie można było dłużej przewlec. -. Stratę oblegających niektóre raporta ,na 1000 zabitych i 1200 do 1500 ranionych podają. - Pewien znamienity* Anglik, mający jako ochotnik udział w wyprawie, podczas szturmu życie miał utracić. T e m p s wyraża: Zdaje się być niezawodną, iż wysłano rozkaz osadzenia Konstantyny; spodziewać się więc można, iż jest zamiarem rządu proponować Izbie ostateczne zajęcie owej części Rejencji, pod nazwą: Afryka francuzka, A n g l i a.
Z L o n d y n u, dnia 25. Października.
Tutejszy komitet polski, którego Prezesem Generał Dwernicki, prosi w pismach publicznych o zatrudnienie dla 400 wychodźców polskich, doznawających największego niedostatku. Hiszpania.
Z M a d r y t u, dnia 14. Października.
Onegdaj pierwszy raz okazali się nowi ministrowie na posiedzeniu kortezów. Minister sprawiedliwości, Pan Matavigil, miał mowę prawie nic nieznaczącą. To, co powiedział o polityce, jakiej się trzymać ma nowe minisleryum, w niczem się nie różniło od tego, co już przy podobnej sposobności da.wniejsi ministrowie wyrzekli. N admienił między mnemi i to, iż ministrowie głęboko zachowali w pamięci następujące pamiętne słowa, które owdowiał» Królowa wyrzekła w Izbie kortezów: "Tu, w obliczu Nieba i ziemi oświadczam, iż bezwarunkowo potwierdzam polityczną ustawę, przezemnie zaprzysiężoną, w imieniu mej dostojnej córki, która, jae mocno przekonana jestem, temiź samemi co ja, ożywiona będzie widokami." Zapewniał, iż ministrowie wszystko z swej 6trony czynić będą, aby położyć koniec wojnie domowej, i prawa zabezpieczyć. Dodał przytem, iż pozostawia Izbom zniesienie nadzwyczajnych środków, które zrządzone zostały przez okoliczności, już obecnie nieistniejące; że wreszcie, roztrząsania bliżej wyrazów Pana Osca wzbrania mu szacunek, jaki ma dla Królowej. Mowa ta przyjętą została przez słuchaczów na galeryi z wielkim poklaskiem. N a zapytanie deputowanego, Pana Calderon de la Barca, jak rychło zniesiony będzie elan oblężenia etolicy, odpowiedział, iż (o nastąpi za dni kil» kanaście. Niderlandy.
Z H a g i, dnia 19. Października» Obchód pogrzebu zmarłej Królowej ma nastąpić w dniu 24. b. m. Zaloba trwać będzie 54 tygodni, licząc od dnia pogrzebu, gruba żałoba będzie noszoną, przez 25 lygodni, Onegdaj druga Izba Stanów państwa odbyła pierwsze posiedzenie pod przewodnictwem dawnego Prezydenta, Pana Dyckmeester. Holenderska marynarka liczy teraz i740krę.
low wojennych, Z tych 71 jest czynnych, a 14 na wykończeniu. Pomiędzy temi są dwa 0* kręty o 8r działach, sześć o 74; jeden o 64, dwa o 60, jeden o 54, czternaście o 44, pięć 032, dwanaście o 281 dwa o 20, dziesięć o ig, cztery o 14, jeden 012, trzy o g, i inne nadto trzy statki parowe i 104 kauonierskich statków różnej wielkości. JI u s t 2 Y a.
Z Wiednia, dnia 20. Października.
J, C. K. Mość najwyźszem postanowieniem z dnia 30. Września r, b., Katedrę filozofIi w Tarnowie, naj łaskawiej Dr. Mikołajowi Lipińskiemu nadać raczył. Z dnia 21. Października.
(Gaz. Szląska.) - Wszystkich uwaga zwrócona tu jest na toczący się obecnie preces kryminalny. Przedmiotem tego processu jest szlachcic naleiący do jednej z najznakomitszych rodzin węgierskich i blisko zpowinowacony z pierwszemi domami w Cesarstwie (Hrabia Jozef Esterhazy). Corpus delicti jest: Przekroczenie porządku przez Zwierzchność nakazanego i gwałtowne skaleczenie przez na« umyślne najechanie koniem jednego urzędnika od policyi ustawionego na straży. Przestępstwo to jeszcze na wiosnę w Praterze popełnione zostało; lecz ponieważ sprawca tegoż kilkumiesięczną podróż za granicę przedsięwziął i teraz dopiero powróci), przeto i wda- G 2 e c y o, nie się Sądu w tę sprawę aż do tej chwili za- Z A t e n dnia 26. Września. wieszon? Skoro p zecież. tylko pismo ur ę- Tutejsza gazet zamieściła następujący ardowe o Jego. przybycIU donlo ło, na.tychmlast. tykuł: "Dziennikowi wychodzącemu w SmyrSenat krymInalny: J?!zed ktorego SIę, s rawa nie korreepondent z Grecyi doniósł, źe rząd ta wytoczyła, UWlęZI o rozkazał, sw ade- ateński coraz większy cierpi niedostatek piectwo t>lko lekarza, ze Jest choro.bą zło ony, niędzy. Możemy zapewnić tenże dziennik, ac owało go od tego, ale naton l1ast straz po- źe przeciwnie finansowe stosunki Grecyi są. hC Jną choremu przydano. - J z do .tego sto- w pożądanym stanie, a to dzięki ciągłym usipnI.a były dosz y. rzeczy,. gdy SIę d plero e- łowaniom rządu." wnI w to ,:dah, l wsze kich wpływoW.SW.OIC? Taź sama gazeta zaprzecza wieści o pomnou dworu uzy\yac. częh, b , wyrok, JakI nIe żeniu się rozbojów morskich na Archipelagu, trudno przew.IdzIe c, odwroclc. W skute te- a nadto ogłasza rapport dowódzcy flotylli stogo kazał sO Ie, - Pan akta Senatu kry Ina - jącej na morzu Egipskiem, donoszący, źe nego przełozyc l takowe pod rozwagę naJWYz- mimo licznych poszukiwań, nigdzie nie naszego Trybunału oddał. Tymczasem Trybu. potkano rozbójników morskich. Rząd tureckinał (en jednomyślnie oświadczył, fe Senat kryminalny etolicy trzymał się od samego roz. poczęcia processu tego praw przepisanych co do litery, a tak N. Pan akta znowu Senatowi temu zwrócić, proces dalej toczyć i winowajcę, skoro tylko stan jego zdrowia dozwoli, w więzieniu sadowem osadzić rozkazał. Wiadomość o takowćm postanowieniu cesarskiem, dowodzącem, źe N. Pan święcie dotrzymuje danego stówa Recta tueri, sprawiła wielką radość pomiędzy ludem, aczkolwiek: wszyscy szczerze ubolewają nad nieszczęśliwym losem Hrabiego, powszechnie lubionego dla swej dobroci serca i innych pięknych przymiotów. Wyrok zapewne z powodu oczywistych dowodów niezadługo zapadnie, a znając prawo kryminalne przypuścić można, że roczne uwięzienie najmniejszą będzie karą, lecz źe Cesarz, używając służącego mu prawa ułaskawienia, z pewnością karę tę złagodzi i na jednoroczne oddalenie od stolicy cesarskiej zamieni. - Głoszą, źe zawierzytelniony tutaj na nowo Reprezentant Porty oitomańskiej tiie będzie nosił tytułu Wielkiego Posła, tylko Sprawującego inreressa, i to da się w pewnym względzie pogodzić z dawniejszą wieścią, że Porta, dla uniknienia wielkich wydatków, Posła przy dworze tutejszym nadal utrzymywać nie chce.
Korrespondent Norymberski donosił, źe wdowa po nieszczęśliwym rossyjskim poecie Puszkinie w stolicy naszej przebywa i znowu za mąż pójść zamyśla. Autor tego artykułu dowodzi tylko, źe ani literatury zagranicznej, ani leź stosunków tutejszych towarzystw nie zna. Wiedziećby albowiem powinien, źe poeta Puszkin nie był Hrabią, i dli tego wdowy po nim Hrabiną nazywać nie należało, Bawiąca zaś tutaj od lat kilku Hrabina Puszkinowa jest wdową po zmarłym rossyjskim Badzcy stanu, Hrabi Puszkinie,  lem zupełnego wytępienia korsarzy. T u 2 C Y a.
Od granic Mołdawii., d. 30. Sierpnia.. Po dwuletniej omal oppozycyi wszyscy prawie bojarowie pojednali sę zXieciem Sturdza, i na tern wrzeszcie stanęło, iż Logothet Aleku Ghika i Kostaki Sturdza, zostaną ministrami.
Xiążę Sturdza który przez intrygi poróżnił się r piękną swoją małżonką, tak iż przymuszoną była udać się do ojca swojego w. Stambule, odkrywszy cały spisek, przekonany o niewinności swojej małżonki, połączył się r nią na nowo, W przyszłym miesiącu rozpoczynają sie w Mołdawii nowe wybory na ogólne zgromadzenia.
HUHWWWWMf
Rozmaite wiadomości.

Z Poznania.
Od dnia i. aż do dnia 3. b. m. zachorowało na cholerę osób r j , wyzdrowiało 6; pozostaje chorych 43. Zadna zaś nie umarła.
Węgle kamienne w Galicyi. - Gdy nie dawno we wsi Jabłonka, w cyrkule sanockim, kopano studnię, i dobyto się w głąb na kilka sążni, popadali nagle robotnicy i utracili przytomność zmysłów. Człowiek, który spieszył im ku pomocy, doznał tegoż samego losu. Wszelako, przez środki zapobieżne, które natychmiast przedsięwzięto, zostali wszyscy ocaleni, a przy dokładnem rozpoznaniu okazało się, źe robotnicy tknięci zostali z otworu ziemi strumieniem gazu wodorodnego, rozwinionngo z węgli kamiennych. Ztąd z pewnością wnieść można, iż w większych głębiach ziemi znajdują się niezawodnie składy węgli kamiennych. U p r a war o ś l i n y h e r b a c i a n ej. - Już od dawna doświadczano we Prancyi uprawiać roślinę herbacianą. Kto sobie przypomni, źe wszystkie planfacye kawy we wszystkich osadach dawnej Holandyi wyszły z jednego drzewka kawowego, które w roślinkami wHarlemie troskliwie wypielęgnowano, i tym sposobem dostano nasienia do uprawy; ten może sobie wystawić, jakie skutki mogą wyniknąć w czasie z uprawy rośliny herbacianej. Uprawiano ją najpierwej jak roślinę kawową w ciepłych domach w równym stopniu ciepła od 16 do 20 stopni. Ale zmarniała. Wstawiono potem rośliny w temperaturę średnią, od 6 do 8 stopni ciepła, a lepiej się udały, ala najlepiej w rośliniarniach niedostępnych dla mrozu, w temperaturze od i do 3 stopni. Na tych
małych próbach nie poprzestali sławni ogrodnicy Cele i Maret, oni postanowili aklimatyzować we Prancyi roślinę herbacianą, a uczynione próby powiodły się w Paryżu, racrerrr prawie pod tym samym stopniem szerokości, co Wiedeń. Widać teraz w szkółkach tych obu ogrodników znaczne plantacye herbaty, z których już nie małą ilość liścia zbierają; atoli chociaż dotychczas udały się uprawa i pielęgnowanie, wszelako nie powiodły się próby suszenia i zwijania liści na sposób chiński, aby ich nie pozbawić zapachu. Wszelkie próby nie przyniosły pożądanego skutku, tak suszenie powietrzem, jakoteż ciepłem na płytach albo w piecu. Jak jtst wainem upodnitbienie rośliny herbacianej w Europie, okazuje się z podania następującego: ZJ apanu wywożą corocznie 50,000,000 lunt. herbaty, za które samo srebro albo złoto w gotowiźoie wychodzi. Chińczycy bowiem nie za bite pieniądze ze srebra albo złota, ale za szczere złoto i srebro w sztukach, handel herbatą prowadzą.
Przywiezione z ostatniego jarmarku Lipskiego towary strojów i mod damskich wszelkiego rodzaju polecają z zapewnieniem najumiarkowańszych cen C. i E. Baumann, w rynku Nr. 9j.
Kurs papIerów I pieniędzy giełdy Berlińskiej
Dnia 31. Października 183 7 -
INapr. kurant Stopa p r C papi - g?to
Obligi długu państwa .
Pr. ang, obhgacye 1830.
Obligi premiow handlu mors , Obligi Kurmarchii z biei. kup Obligi tymcz. N owej Marchii dt Berlińskie obligacye miejskie Królewieckie dito Elblągskie duo Gdańskie dito w T.
Zachodnio - Pr. listy zastawne Listy zast- W. X. Poznańskiego W schodnio - Pr. listy zastawne Pomorskie dito Kur- i Nowomarch. dito dito dilo dito Szląskie dito O hl. zaległ, kap, iprC. Kur- i No wej - Marchii , 4 4 4 4 4 4 10 l} 641
102i 10 i I 631 102* 102i 1021
103£
IlJ 1041 104 105i 101* 99J 4 4 4 4 fi 104 i 2154 18} IlJ\ 13f 3
13/, IlJ 4
N owe d u k a t y .