GAZETA
Wielkiego j
Xi es twa POZNANSKIEGO
Nakładem Drukarni Nadwornej W Dekera i Spótki, - Redaktor: A. Wannowshi,
)/(1&2.

We Wtorek dnia 7. Sierpnia 1838.

Wiadolllości krajowe.
z Berlina, dn. 5. Sierpnia. J. K. W. Xiążę August wrócił tu zSzezeona.
WŁ** WWVLVW*»*»*
Wiadolllości zagraniczne.

F 2 a n c y a, Z Paryia, dnia 29. Lipca.
Dzień wczorajszy nie przeminął bez zakłócenia spokojności. Groby poległych w Lipcu r. 1830. na ulicy Froid monteau mnóstwem ludu otoczone były, który wszelako spokojnie się zachowywał, aż nareszcie w południe gromada krawezyko'v nadeszła a jeden krawiec z mowę wystąpił, w której na rząd i na Króla w nieprzyzwoity sposób powstawał.
Policya wkroczyła i ujęła mówcę; kolledzy jego stawiali opór, przyszło do wrzawy i nieładu, warta pięciu wichrzycieli aresztowała, reszta zaś tychże uszła, aby się przy grobach na Pont de GreneUe powtórnie zgromadzić. Wszakże tutaj przybył mair a oddziałem gwardyi narodowej a na jego surowe wezwanie gromada się rozbiegła. Dzisiaj zrana ogromne massy łudu udają; się na pola Elizejskie; natłok szczególny nad Sekwaną w bliskości Pont de la Coneorde, gdzie rozmaite nautyczne widowiska dane będą.
o Marszałku Souft rozmaite obiegają pogłoski, wszystkie zapewne równie bezzasadne, dowodzące wszelako, o ile on uwagę powszechności zajmuje. A tak np. mówią, ze przyzwolona summc 400,000 fI. na opędzenie kosztów ambassady swojej uznał za niewystarczającą, że mu więc 300,000 fI. naddatku ofiarowano. Z względu na wyszczególniające p>rzyjccie, którego w Anglii doznał, musiał leź z nadzwyczajną występować okazałością, pytaniem więc, zkęd i jak tak wielki niedobór pokryć. Tajne fundusze podobno na to nie wystarczają. Osoba z orszaku Marszałka daje listownie do zrozumienia, ze fatygi podróży i ciągłe wzruszenie, w ktdrem się ten stary wojak od4ch tygodni znajduje, zdrowie jego zapewne bardzo nadwerężą. Widać na nim ślady nadzwyczajnego wysilenia a przejazd z Brighton do Havre osłabi go zapewne zupełnie. W Paryżu więe długo bawić nie będzie, ehcąe czem prędzej odetchnienia i spoczynku na wsi szukać. Słychać oraz, ie Marszałek Souft Xieeia Wellingtona do Francyi zaprosił, Xiążę jednak tak niepewną dać miał odpowiedź, iż ta prawie odmownej wyrównywata Lord Wellington wie dobrze, że się od ludu francuzkiego Bynajmniej tak świetnego przyjęcia spodziewać nie moie, jakiego Soult. w Anglii doznał.
Mówią juź znowu o drugiej podróży Xieeia l  "W schodnich.
Hiszpania.
Z M a d ryt u, dnia 18. Lipca.
Sądzą tutaj, że Generał Espartero , obrażony, ii mu nie pozwolono dowolnie posuwać oficerów na wyższe stopnie, wniósł o uwolnienie siebie od urzędowania. Ministrowie jednak wyprawili natychmiast do niego gońca z przedstawieniem, żeby kroku takowego zaniechał, gdy tenże wśród obecnych okoliczności mógłby kraj na niebezpieczeństwo narazić. Z nad granicy hiszpańskiej.
Messager odebrał z nad granicy his z p a ń s k i e j następujące doniesienie: «Dnia 48. Lipca wyruszyły 3000 piechoty, 100 koni i 8 dział z Pampelony do Puenty la Rejny, końcem połączenia się z armią Espartery pod Estellą. Kolumna Ribery udała się w tym samym kierunku. Dnia 19. wyszedł Espartero w 8000 piechoty i rOro jazdy dla zajęcia doliny pod Solaną i Oteizą. Strzelano wzdłuż całej linii i to było niezawodnie powodem do pogłoski o bitwie. Pos tili on Geroński zawiera następujące pismo z San Juan de las Abadesas z dn. 1. Lipca: »J eżeli Karoliści zechcą rzeczywiście uskutecznić projekt naboru do wo;ska, jakim ludności odgrażają, przyspieszą prędzej jeszcze przez to swój upadek. N abór bowiem do wojska jest dla mieszkańca Katalońskiego, a szczególniej górala, rzeczą nieznośną. Wia domo mi, że wielu młodzieńców z okolicy, li tylko w skutek rozmowy o naborze do wojska, do Francyi uszło, a jeżeli prawda, źe Baron Meer powziął zamiar wezwania tych wszystkich, co przed tym naborem uciekają, aby się do Barcelony lub innego obronnego miasta udali, gdzie zatrudnienie znajdą, niezadługo świecić będzie trzeba męszczyzny w obsadzonym przez Karolistow kraju. JSabór do wojska jest tern samem w Katalonii, czćm komory celne w Nawarze." Dziennik La G u i e n n e donosi z głównej kwatery karolistowskiej w E lor i o z dnia 12. Lipca: Niemal codziennie znaczne tu nadchodzą nadsełki pieniędzy. <-ała armia karolistowska otrzymała swój żołd na dwa następujące tygodnie, a dn. 1. Lipca ma być na cały następny miesiąc zaspokojona. Wydano także rozkaz, aby przysposobiono pantaliony i obuwie dla żołnierzy, mianowicie zaś dla jazdy, którą o 1000 koni zwiększono. Przed niewielu dniami otrzymał dziesiąty kastylijskie batalion, liczący 700 ludzi, nową broń, zrobioną W tej prowincyi. Generał Maroto ułaskawiwszy osądzonych w Estelli, i oddawszy im broń, powiększył przez to wojsko o 1000 lu
109&dzi. Przywrócił on także znowu do urzędów wszystkich urzędników, którzy już zaufanie Zumalacarregujego posiadali, i coraz bardziej jedna sobie przywiązanie swoich żołnierzy. N ie należy on do żadnej karnarylIi i szczerze ubolewa nad smutnćm rozdwojeniem, które w ostatnich czasach postęp oręża Don Carlosa wstrzymało. Don Carlos zdrów i codziennie ogląda zosta ące pod Marotą wojsko, które wraz z mieszkańcami Estelli pała żądzą bronienia się do ostatniego.« Kuryer angielski odebrał następujące doniesienie z S an S e b a s t yj n u z dn. 19.Lipca: »Podług listów z Bilbay uderzono onegdaj na linie nieprzyjacielskie rniędzy Durangą a Zornosą. Strata z obydwóch stron była małoznaczna. Karoliści ukazują się niekiedy w pojedynczych oddziałach po góracn, ale nie śmią już narażać się na pojedyncze napady, jak to przed klęską pod Penacerradą czynili. Zdają się istotnie być niespokojnymi o teraźniejsze położenie rzeczy i o o bronę Estelli. Jeżeli Espartero miasto to zdobędzie, wojna z Don Carlosem skończy się i tylko jeszcze pozostanie korpus Cabrery liczący 14000 ludzi. Cabrera zawsze sobie lekceważył rozkazy Don Carlosa i jego sztabu głównego i zawsze się usuwał od dworu i intryg tegoż. Od dawnego już czasu zwracał on całą swoje uwagę na to, aby sobie utworzyć armią, któraby tylko jego rozkazów słuchała. Sam Don Carlos obawia się tego dumnego i sławy chciwego wodza. Munagorri ciągle wojsko swoje porządkuj e; tylko mu jeszcze ciągle na oficerach zbywa. Ponieważ wynurzył życzenie posiadania kilku oficerów, co z legionu angielskiego wystąpili, przeto 4 lub 5 lakowych udało się do Sarre,- oświadczył im przecież, źe ich przyjąć nie może przed nadejściem odpowiedzi Lorda Raja, a ta na jego umartwienie niepomyślnie wypadła. Dla wynagrodzenia jednak oficerów owych za uczyniony im zawód, wypłacił każdemu z nich po 2 piastry żołdu dziennego za czas pobycia w Sarre i przyrzekł zarazem jednemu oficerowi, Panu Ballowi, który przed wstąpieniem do legionu był podróżującym kupczykiem, wyrobić korzystną posadę w domu handlowym w Barcelonie, a Kapitanowi O'Connorowi miejsce warmii hiszpańskiej, - Brygadyer Santa Cruz wyruszył stąd dziś z 4ma kompaniami dla wstrzymania Karolistów od zabrania dla siebie sprzętu żniwnego pod Oyarzunem.« T u 2'C Y a.
Dostrzegacz Austryaki donosi z Konstantynopola pod d. 4. Lipca: »Turecka flotta, złożona z pięciu okrętów liniowych, siedmiu fregat, czterech brygów, goeloty i statka pa rała Achmeda Fewzi Baszy, odpłynęła d. 28. Czerwca na morze Marmora. Ma dni kilka zabawić w Gallipoli, a potem przedsięwziąć zwyczajną w pięknej porze roku żeglugę po Archipelagu. - Sułtan śmiercią drugiej córki swojej, zamężnej za Seraskierem Said Baszą, Xiczniczki Mihrimah, która po krótkiej chorobie dn. 2go b. m. umarła, pogrążony został w największym smutku.. Pogrzeb odprawił się nazajutrz z wielkie mi uroczystościami, a zwłoki zmarłej pochowano w grobowcu Sułtana Mehmeda. - Nowo-zbudowany syzmatycko-ormiański kościół w Pera, poświęcony był uroczyście w ciągu uplynionego tygodnia przez 1 'atryarchę tegoż narodu. - Według doniesień ze Smyrny z d. 30go z. m., eskadra łrancuzka, dowodzona przez Admirała Gallois, a złożona z okrętów liniowych: "Jupiter," "Santi Petri," "Trinon" i "Tridett" oraz i z kilku mniejszych statków, zawinęła, d. 28. z, m. do tamtejszego portu; d. 1. b. m. miała do Dardannellów odpłynąć. W Smyrnie pojawiały się jeszcze między ludnością izraelską niektóre przypadki zarazy morowej; mianowicie w Scalanova zdaje się zaraza ta brać górę. - W Carogrodzie stan zdrowia jest ciągle zaspokajający.» Piszą z Carogrodu pod d. 4. Lipca: »Tutejsi Frankowie opłakują zmarłą młodą Sułtankę, jako ofiarę przesądów tureckich, gdy cierpienia jej, czyli raczej zapalenie mózgu, puszczeniem krwi, jeżeli nie zupełnie wyleczonemi, to przynajmniej złagodzonemi być mogły; pochodzenie jej jednak, a nawet religija, nie dozwalając rozlewania krwi sułtańskiej, tego jedynego może środka chwycić się broniły. Sposób pocieszania ojca i rozproszenia jego boleści wybornie maluje charakter turecki; spędzono bowiem wszystkie obecne wKonstantynopolu bandy muzykusów i kazano im grać bez ustanku w pokojach i ogrodach Jego Wysokości. Z K o n s t a n t y n o p o l a, dnia 11. Lipca.
(Gaz.powsz.) - Spokojność chwilową znowu wiadomści niepokojące przerwały. Ostatnie doniesienia z Alexandryi nie zostawiają prawie żadnej w tern -wątpliwości, że Mehmed Ali niepodległość swoje ogłosić postanowił. Porta więc z swej strony chwyta się stosownych środków, Mehmed Ali (tak przynajmniej donoszą) d. 16. Czerwca wielką odbył radę, na której postanowiono, żeby się niezawisłym władzcą ogłosił. Zdawało się wprawdzie, że protestacyj e mocarstw Eurof >ejskich go trwogi uabawiały, gotuje sięwszeako, by te postanowienia wielkiej Rady do skutku przywieść. Niektórzy rozumieją, iźsię nigdy na to nie odważy, żeby miał wbrew .woli konsulów działać i źe tylko pozór przybiera, jakoby wszelkim niebezpieczeństwom czoło chciał stawić, aby dokładnie zbadać sposób myślenia gabinetów. W. Porta wszelako innego zdania, rozumie bowiem, jak się zdaje, że Mehmed Ali -wszelkie mi pogróżkami gardząc niepodległość swoje proklamować będzie, wydała więc rozkazy, aby armią w Azyi powiększono, okręty jeszcze w portach stojące uzbrojono i wszystko na wybuch wojny przygotowano. W chwili, kiedy tu wiadomość nadejdzie, że Mehmed wszelkie z Turcy ją zerwał stosunki, armia równocześnie do Syryi wkroczy a eskadra kroki nieprzyjacielskie z marynarką egipską rozpocznie. Słychać nawet, źe Sułtan sam w tym razie na czele wojska swego stanie; podobniejszą jednak do prawdy, · źe Wezyrowi jakiemu dowództwo z nieokreślonćm pełnomocnictwem poleci. B r a Z y l i a.
Depesze nadeszłe do Rio-Janeiro ze strony rządów z Ceriapa, Goyaz i Ouro Preto, donoszą, źe w tych prowincyach spokojność panuje. Tymczasem otrzymano tamże -wiadomość, źe powstańcy dowodzeni przez Bento Manoela, porazili wojsko rządowe w prowincyi San Pedro do SuI. Klęska ta ma być największą, jaka kiedy broń brazylijską dotknęła. Tamtejszy jeden dziennik, A u r o r a F ulmin en se, zawiera: «Wypadek ten nie powinien zastraszać, gdyż kraj jest w stanie poświęcić nowe ofiary dla utrzymania swej całości. «
Rozmaite wiadomości.

Z P o z n a n i a. - «Tygodnika literackiego« wyszedł Nr. 19.; zawiera: z literatury zagranicznej o dziele B6ttigera Literarische Zustaende; z kraj owej: Trzy branki (poezya), Rozłączenie (poezya) przez A. - O filozofii, filologii i matematyce przez L. (ciąg dalszy). - Anusia, powieść fantastyczna (dokończenie).
- Krytyka Dodosińskiego (dokończenie).
O naj nowszych dziełach wyszłych w W. X.
Poznańskiem.

Przez lat dziesięć, od dnia 31. Grudnia do tegoż dnia 1833., weszło do więzień Francyi za długi prywatne 25,307 mężczyzn i 1345 kobiet; w tej liczbie mieszczą się także i ci, których przytrzymanie nie trwało jak dni kilka, lub kilka godzin, jednakże jest rzeczą pewną, źe w tym przeciągu czasu przymus osobisty był zastosowany przeciw 21,652 osobom obojga płci, co czyni około 1 na 200 obywateli  dal w więzieniu zostawionych (rccommandęs) za grzywny (amende), koszta prawne lub długi slcarbowe, jest, w tymże samym przeciągu czasu, 13,337; co nie czyni i połowy uwięzień za długi prywatne. Co do kobiet, z tych 2853 poniosło uwięzienie za należności skarbowe. Co czyni dwa kroć większą liczbę od uwiezień kobiet za długi prywatne. TEATR POLSKI.
( N a d e s ł a n o .) - Onegdaj przedstawiało towarzystwo dramatyczne Pana Raszewskiego sławny swego czasu dramat «La tour de N esIe" przez Gaillarda i Al. Dumas. Sztuka ta należy do lepszych dramatów szkoły francuzkićj, jest W niej .intryga, j , t alccya t:yv.'a, q lm dią . i:Q., " res i zajmuje uwagę słuchacza aź do końca. Lecz jak prawie wszystkich nowszych sztuk dramatycznych Francy i tak i tej, najszkaradniejsze zbrodnie, okropności i rozwiązłość, główną są cechą, i tym bardziej w tej właśnie sztuce uderzają, że nie są jak w dramatach Victora Rugo w poetycznej barwie wystawione. - Przedstawa sztuki powszechnie zadowolniła publiczność. Pani Rdszewska w roli Małgorzaty jak zwykle była wyborną; oddala trudną rolę zdradliwej, lubieżnej i kochającej kobiety z ogniem, pewnością i żywością, i każde iej poruszenie okazywało artystkę Z rutyną i talentem. P. Łoziński jako Alonzo de «eile podobał się także powszechnie publiczności, która z przyjemnością uważa, jak młody ten artysta codziennie widoczniejsze postępy czyni; - Pan Nowaczyńslci jako Bundano zadowolnił nas szczególnie w akcie 3cim, mianowicie w scenie" gdy W więzieniu rozmawia z Małgorzatą; scena ta jedna z najpiękniejszych dramatu wybornie była odegraną; - reszta osób starała się, o ile w ich siłach, o najlepsze oddanie swych roi. - Dziś przedstawia towarzystwo Pana Raszewskiego* na powszechne żądanie drugą część «Krakowiaków i górali«. Cieszymy się bardzo na reprezentacyą tej najdoskonalszej z naszych sztuk dramatycznych, której pierwsze przedstawienie tak dobre było, a drugie jeszcze lepszem będzie, jeżeli tylko orkiestra o dokładniejsze jak dotąd wykonanie starać się będzie. S podziewać się należy, że publiczność jak naj liczniej zbierze się na to przedstawienie; widzieć tę sztukę nie prędko pewnie nam sie sposobność znów zdarzy! A.
OBWIESZCZENIE.
Dostawa 4000 do 7000 cetnarów srana, dła magazynu tutejszego, ma być powierzoną Wentrepryzę osobie najmniej żądającej.
Warunki tej dostawy dotyczące mogą codziennie być przeczytane w tutejszym amcie prowiantowym, wamcię prowiantowym vr Kiestrzynie i w administracyi magazynoyyej w Landsbergu n. W. Przedsiębiercy w kaucyą zaopatrzeni, chcący się dostawy tej podjąć, niech swoje w tym względzie ułożone na piśmie o fferty, pod napisem «Lieferangs- Offerte« do dnia 17. Sierpnia r. b. franko do nas podadzą, w którym to dniu takowe na -wyznaczonym tym końcem zrana o godzinie lOtej terminie otworzone zostaną. Przyderzenie zawisło od decyzyi KróI. wydziału ekonomii wojskowej, dlatego aź do jej nadejścia wiąże interessentdw podana przez nich offerta. Poznań, dnia 2. Sierpnia 1838.
Król. Intendantura V. korpusu armII.
A u K C Y a koni.
Dnia 21. Września r. b. przed południem mają być w Poznaniu niektóre wyranżerowane ogiery do stanowienia z tutejszej koniuszni, tudzież kilka 3f letnich ogierów i klaczy tutejszego przychowu, za gotową zapłatę w pruskiej grubej monecie, najwięcej dającym przedane. Bliższe warunki, jako też ogiery i klacze mogą być dniem wprzódy na stanowisku ich w Poznaniu obejrzane. Sieraków, dnia 1. Sierpnia 1838.
Król. Pruska Poznańska koniusznia.

JŁurs papierów i pieniędzy giełdy Berlińskiei.

Dnia 4. Sierpnia l 8 3 8 .

S Na pi-., kurant toC papie- gotopr . . rami. Wlzna
Oblfgi długu państwa Pr. Mg. obligacje 1830.
Obligi prcmiow handlu morsko Obligi Kurmarcliii z bież. kup, Obligi tymcz. Nowej Marchii dt.
Berlińskie obligacje miejskie Królewieckie dito ,.*13 A 1'6 1 < *1tO p J -» - AhoŁ-Pr. U* AaWe '
* *
102 102£ 1031 1021 661 66f 4 103* 4 10JA 4 1031 103{ 4 lIJ
43J 3 * 100 l 4 1051 4 4 4 4 3.
991 1051 102 S9fdito " dito Listy zast. W. X. Poznańskiego Wschodnio - Pr, listy zastawne dito dito Pomorskie dito dito dito. Kar- i Nowomarch. dito « dito dito dito Seląskie di to ObI.zaległ. kap.fprC.Kur-JN 0wój - Marchii .. - . , « Złoto a l marca , , N owe d u k a t y , , . . , , .
Frydrychsdory J.n.tle monety złote po 5 talarów Uilicoatoloi. , 
101 f 1011 104J 216 215 181 r 14J'1 4