Wielkiego
)Kięstwa POZNANSKIEGO.

Nakładem Drukami Nadwornej IV, De/cera i Spółki. - Redaktor: JI» Wannowshi.

JWI i O.

We Wtorek dnia 14. Maja.

1839.

Wiadomości krajowe.

. *T?'"
Z B e r l i n a , dnia 9. Maja.
Przybył tu: Cesarsko rossyjski Generał Major i cywilny i wojenny Gubernator smoleński, Xiążę T r u b e c k oj, z Smoleńska. Z dnia 11. Maja.
Wyjechał stad: Ja. Xiążę Adolf zu Hohenlohe lngelfingen, do Wrocławia.
Wiadomości zagranIczne.
Polska.
Z War s z a w y, dnia 3. Maja.
(Dokończenie przerwanego w wczorajszym Nrze artykułu)- Pożyczki na zakupienie machin z gospodarstwem wiejskiem związek mających, zaliczenia na wełnę i zboże, są jedynemi środkami, któremi Bank przemysłowi rolniczemu w pomoc przychodzić może. Znaczna liczba właścicieli ziemskich opatrzyła się w upłynionym roku w różne machiny rolnicze, częścią z zakładów rządowych w Warszawie i Białogonie, częścią Z różnych fabryk prywatnych. W pożyczkach na wełnę znaczne byty obroty, lecz pozostałość niewielka; korzystne albowiem ceny pozwalały z łatwością, uwolnić się od zobowiązań w Banku zaciągniętych. Zaliczenia na zboże były mało znaczące; gdyż z powodu nieurodzaju oziminy w r. 1837 nie wielka ilość zboża zbywała w całym kraju od potrzeb wewnętrznych. - Nie uszło to troskliwej uwagi opiekuńczego Rządu, i Bank otrzymał polecenie zakupienia 450,000 korcy żyta z funduszów skarbowych, dla zasilenia niem włościan i właścicieli ziemskich, którzyby tego potrzebowali. Wykonał Bank za pomocą tutejszych domów handlowych dane mu polecenie z wszelką gorliwością, i w krótkim czasie sto kilkadziesiąt tysięcy korcy zboża zakupiono, częścią za granicą, częścią w okolicach zamożniejszych, j sprowadzono do wskazanych magazynów, zkąd niezwłocznie i w zupełności właścicielom ziemskim i włościanom, z obowiązkiem zwrotu w naturze w roku następnym, zostało wydane. Było to dla rolnictwa znakomitą dogodnością i wsparciem. Z przedsięwzięć przemysłowych, któremi się Bank Polski z upoważnienia Rządu bezpośrednio zajmował, wiadomo już Wam Panowie, że budowa dróg bitych W r. 1837 zupełnie ukończoną została. Pozostawało w roku upłynionym wyjednać środki zaspokojenia Banku za wyłożone na ten cel fundusze, co też do skutku szczęśliwie doprowadzone zostało. Postanowieniem Na;. Pana z d. 2. (14,; Maja r. z. utworzona druga  wych, postawiła Rząd w możności nie tylko zwrócenia Bankowi wszelkich zaliczeń, ale nadto, utworzyła fundusz do uzupełnienia systematu dróg i usplawnienia rzek, co handlowi kraiowemu ważne przyniesie korzyści. - Z środkami temi połączone zostało nowe dla kraju dobrodziejstwo, to jest, uwolnienie przejeżdżających i wszelkich transportów od opłaty myta drogowego. Jeżeli taryffa opłat, na zastąpienie myta wprowadzona, i sposobem próby na rok jeden przez N. Pana zatwierdzona, ma niektóre niedogodności, z łatwością one usunięte zostaną, i ani iść mogą W porównanie z korzyściami, jakie ze zniesienia myta drogowego spływają na wszystkie klassy mieszkańców, przez ożywiony wewnętrzny handel i ułatwione stosunki. Z dalszych przedsięwzięć Banku, dwa w roku upłyhionym ukończone zostały, to jest: kanał Augustowski i budowa magazynu w Nowym-Dworze, tak, iż pierwszy jest już do spławu otworzony, drugi spodziewamy się, iż wciągu tego lata zboże na skłaA przyjmować będzie w stanie. Obadwa te dzieła znakomite dla handlu i rolnictwa rokują korzyści. - Kanał Augustowski ułatwiać będzie związki przez okolice, które dotąd, prócz transportu J adowego, żadnych innych środków kommunikacyi'nie miały. Otworzy on nową drogę han. dlową do Cesarstwa Rossyjskiego, i widokI dalszych związków aż do morza Bałtyckiego, bez dotknięcia granicy pruskiej. Magazyn w N owym Dworze, oprócz dania sposobności uzyskania pożyczek na zboże, stanowić będzie środkowy punkt handlu zbożowego między Warszawą i Gdańskiem. Zboże z magazynu tego, mogąc być z łatwością i w krótkim czasie spławione do Gdańska, uwolni w części handlujących i właścicieli ziemskich od zsypywania zboża w szpichrzach Gdańskich, co z znacznemi kosztami i róźnemi niedogodnościami jest połączone. - Największej usilności dokładał Bank o postęp budowy nowych zakładów górniczych. Niektóre z nich juz w bieg puszczone zostały z pomyślnym zupełnie skutkiem. Produkcia żelaza powiększyła się w czwórnasób w stosunku do ilości dawniej wyrabianej, a dochodzi blizko połowy wysokości ostatecznie zamierzonej. Najważniejsze zakłady w Hucie Bankowej i Niwce, w Okręgu zachodnim, tudzież w Starachowicach, Michałowie, Brodach, Nietulisku i Sielpi, w Okręgu wschodnim, jeżeli nadzwyczajne nie zajdą przeszkody, W roku bież. i przyszłym ukończone zostaną i niewątpi Bank, iż uwieńczą starania jego pomyślnym skutkiem, i oczekiwaniu Rządu odpowiedzą. Nader ważnymjest, nietylko dla górnictwa, ale i dla całego kraju, projekt zbudowania drogi żelaznej od Warszawy do granicy austryackil j. Bank otrzymał zlecenie zawarcia w tej mierze z Panem Steinkeller kontraktu w imieniu Hządu, który oceniając korzyści, jakie przedsięwzięcie to dla handlu i przemysłu krajowego przynieść może, zapewnił akcyonaryuszom cztery od sta rocznego dochodu. Zawarty przez Bank układ, zyskał Najwyższe Najjaśniejszego Pana zatwierdzenie. Spodziewać się należy, że przedsiębiercy zdołają zebrać potrzebny kapitał do zamierzonego dzieła, któremu położenie kraju tak dalece sprzyja, iż droga ta nierównie taniej, jak wszystkie dotąd w Europie istniejące, zbudowana być może. - Oprócz tych czynności ku wsparciu przemysłu, kredytu i handlu, wypełnił Bank posługę umorzenia długu krajowego i wypłaty procentów -wierzycielom przypadających. Ciągle pomyślny i świetny stan Skarbu Królestwa dozwolił, iż wszystkie summy na umorzenie długów krajowych przeznaczone, w właściwym czasie do Banku przelane zostały. Staraniem jedynie Banku było, aby wypłaty tak ubiegłych kuE onów, jako też wylosowanych papierów pulicznych, nie tylko w kraju, ale i za granicą, były uskuteczniane z największą ile być może interesentów dogodnością. - Ten jest ogólny zarys czynności Banku Polskiego, których rezultat numeryczny przyniósł w upłynionym roku Skarbowi Królestwa 4,008,180 złp. 8 gr. czystego dochodu. Kończąc głos mój, z chlubą mi jeszcze wspomnieć należy, że N. Pan, mając Sobie przedstawiony, za pośrednictwem Jaśnie Oświeconego Xiecia Feldmarszałka Namiestnika Królestwa, rapport Kommissyi Umorzenia Długu Krajowego, o czynnościach Banku Polskiego za rok 18J7, raczył i Bankowi oświadczyć Swoje zadowolenie. Jest-to szczytny cel naszych dążeń, naj chlubniej sza prac naszych i usiłowań nagroda. - Bo cóż może być słodszego, jak uznanie zasług przez Monarchę, którego znane są dobroczynne zamiary i naj szlachetniejsze dążenia! Chwała i dzięki Monarsze za Jego dobrodziejstwa i łaski! Chwała i dzięki Dostojnemu Jego N amiestnikowi, który urzeczywistnia Jego zamiary i stara się, aby żaden rok nie upłynął, któryby się nie odznaczył dowodami szczególnej Jego troskliwości o pomyślność kraju tego, i szczęście Jego mieszkańców. Przybył do Warszawy z Smoleńska, tamtejszy Wojenny Gubernator, Generał Xiąże T r u b e c ki, udający się za granicę.
F 2 a n c y a.
Z Paryża, dnia 4. Maja.
M o n i t o r ogłosił postanowienie królewskie  wy pierwszego artykułu postanowienia N aszego z d. 2j. Lipca 1838 pod względem wywozu pewnych rzeczy przez granicę pirenejską i część kraju nadbrzeżnego w departamentach niższych i wyższych Pireneów, graniczącego z Hiszpanią, rozciągamy także do kraju nadbrzeżnego departamentu t>irondy.« T e m p s powiada: »Zanim do utworzenia nowego przystąpiono gabinetu, chciano się pierw doczczekać wyborów i przybycia deputowanych do Paryża. Potem odroczono Izbę; późnej zaś sądzono, że sprawdzenia pełnomocnictw interpellacyi oczekiwać należało; dziś oczekują losu projektu do adresu. My z naszej strony sądzimy, że szczególniej zbliżania się miesiąca Czerwca czeka;ą; wtedy albowiem trudno deputowanych w Paryżu zatrzymać. Tylko budżetu od nich zażądają; liczą zaś na to, że się do niego przychylą, a potem ich chętnie do domów rozpuszczą.« W M e s s a g e r czytamy: «Wczoraj odbyło się zgromadzenie lewego środka u Pana Gannerona. Liczba zebranych członków była bardzo wielka, i powzięto przekonanie, że nie zdołano Jewego środka rozdrobnić. Pewnej tylko osoby nie zaproszono, ponieważ ta, mimo swego pozornego przywiązania do iewego środka w ciągu całego przesilenia zawsze kombinacye ministeryalne, utworzone z członków tego stronnictwa, zniweczyć się starała.« Zapewne tu jest mowa o Panu Dupinie, który wszelki wpływ u lewego utracił środka. W obecnej chwili mnóstwo kandydatów ubiega się o posadę kata. J eden z nich tak dalece goliwem się okazuje, że zezwala na odcięcie mu 40 prC. od przywiązanej do tej posady pensyij. Kat paryski pobiera rocznie 20,000 fr. z których się połowa na koszta tracenia obraca. Zresztą jest zwyczajem, że nominacyą kata nie Minister, tylko Generalny Sekretarz podpisuje.
Donoszą z Perpignanu pod dn. 28. z. m. : »Nie omieszkuję donieść W Panu, że ujęto ».iejakiegoś Garvais Corbiere, tego samego, który w zamachu Alibauda był wplątany i przed Izbą Parów stawiony, a który wczcraj wieczorem stał się znowu podejrzany o zbrodnią stanu przeciw bezpieczeństwu państwa, Od brygady odprowadzają go do brygady na drodze do Paryża. Wypadek ten wielkie tu zrobił wrażenie; sądzono bowiem powszechnie, że się już zbrodnie stanu i polityczne procesa skończyły.« A n gZi a.
Z L o n d y n u , dnia 3, Maja.
Z podania gazety T i m e s o istotnym zamiarze Sic Roberta Peela pod względem bilu
O zawieszeniu konstytucyi na J amaice, można się w części przekonać, w lakim duchu wniosek ten, mający być jutro przełożony, napisany będzie. »Sir Robert, powiada ten dziennik, podziela przekonanie, że stosowną jest rzeczą podać Izbie zgromadzenia na J amaice sposobność do rozważenia raz jeszcze swego postępowania, że jednak należy tymczasowe poczynić rozporządzenia względem administracyi J amaiki na przypadek, gdyby izba zgromadzenia z sposobności tej korzystać nie chciała, lub gdyby odpowiedź jej za późno nadeszła i przez parlament na teraźniejszem posiedzeniu rozstrząśniętą być nie mogła«. J ak uporczywie wzbraniają się dyssenterowie opłacać dziesięciny kościelne, dowodzi postępowanie Pana Thorogoda z Chelmsfordu, o którego uwięzieniu niedawno temu w parlamencie rozprawiano. Zamiast zapłacenia 5 szylingów 6 penców, zażądanych od niego na zaspokojenie dziesięciny i kosztów exekucyjnych, co przy swoim majątku z łatwością mógł uczynić, wolał raczej pójść do więzienia, w którem już od 16. Stycznia pod ścisłą zostaje strażą. Przy tej sposobności zarzucają kościołowi anglikańskiemu, ie sobie w te) mierze bardzo nikczemnie postępujeu pojedynczych bowiem, nie mogących lii czyć na silną opiekę massy ludu g okropną surowością dziesięciny wybiera, a w miastach licznie przez dyssenterów zamieszkałych jak B ]I r - J £ a o c h £ t r z i e * . B i r ID i n s h a m i e, Leedsie, bheishiełdzie, Derby i Leicestrze spokojnie na wzbranianie się płacenia przez szpary patrzr Z dnia 4. Maja. ' Dzisiaj donoszą gazety tutejsze o przybyciu Cesarzewicza Następcy tronu rossyjskieJ\o do stolicy tutejszej. J. C. W. przybywszy na po kładzie pakietbotu «Cerberus«, wysiadł na ł id w Deptford, gdzie naczelny Intendent w y . działu prowiantowego, Kapitan sheriff, w towarzystwie posła niderlandskiego, Pana DedeI, i licznego grona oficerów W Xiecift przyjmował. Skoro Następca tronu nosa swoja, postał na ziemi angielskiej, zagrzmiała salwa królewska. Cale towarzystwo udało się następnie do pomieszkania Kapitana Schenif, gdzie śniadanie dano. P o t e m W Xiąźe w towarzystwie Xiecia Fryderyka Henryka Niderlandskiego, Hrabiego Orłowa i Cesarskiego Generalnego Konsula w ekipaźu królewskim do Londynu pojechał. Niderlandy.
Z H ag i, dnia 5. Maja.
Stosownie do gazet hollenderskich W Xiąźę Następca tronu rossyjskiego już ńa pozątku przyszłego tygodnia z powrotem tu spodziewany; powróci następnie za dni kilka przez Niemcy do Rossyi.  Z J a s s, dnia 24 Kwietnia.
(Gaz. Szląnka.) - Miasto nasze d. 17. r n . b .
omal się nie stało widownią scen okropnych. Banda łotrów postanowiła miasto w wielu miejscach równocześnie podpalić i Hospodara, Metropolitę i wielu iiojarów zamordować.
Aga, przez jednego z spiskowych o całym buncie zawiadomiony, około 60 winowaj - ców uwięzić kazał a kilku z nich już się przyznało. - Onegdaj znaleziono tu na uliry trupa bogatego żyda, którego (wedle pogłoski) jeden z Bojarów, aby z nim interesa pozawierać, do domu swego zwabił i tamże zamordował. Nie chcemy dalszych dodawać uwag nad oznakami tak bezprawnego i zasmucającego stanu rzeczy.
Rozmaite wiadomości.
z p o z n a n i a. - «Tygodnika literackiego« wyszedł Nr, 7.; zawiera: O dziele Vorlesungen iiber die Geschichte der Poesie von Fortlage (dokończenie). Lech, poezya przez A J\ * #.
Paweł Wyhowski, przez Czajkowskiego (dalszy ciąg). Słów kilka o duchu wychowania narodowego, przez J. B. (dalszy ciąg). Przegląd Słowianina sL Jaszowskiego. - Doniesienia literackie. · Z G n i e z n a, dnia 3. Maja. - T u t e j s z y jarmark bw. Wojcieciiski był tego roku pomyślniejszy niż przeszłoroczny i szczególniel handel końmi byl bardzo znaczny, chociaż się coraz jawniej okazuje, że jarmark ten coraz się bardziej na potrzeby okolicy i krajowe ogranicza, a zagraniczne kraje coraz się bardziej od niego usuwają. W skutek ścisłega zamknięcia granicy od strony Rossyi sprowadzono tylko z Polski 28 koni szlachetnej rasy na cenę od 130 - 220 Tal., a między temi kilka ogierów, sprzedanych za 300 - 500 tal. i 8 sztuk zwyczajnej rasy, zatem 114 mniej niż w 1838. i 364 mniej, niż w 1837. roku. - N atomiast większy był pokup na konie krajowe, z których 1150 sztuk szlachetnej rasy po 150 - 500 tal, 2000 po 60-100 tal. i 1200 zwyczajnych koni roboczych po 25 - 60 tal., ogółem 4350 na jarmark sprowadzono, podczas gdy ich w 1838. roku tylko 3200, zatem 1150 mniej b}ło. W roku 1837. było przecież 4750 koni krajowych. Rogacizny przyprowadzono ogółem 1266 sztuk, zatem 184 sztuk mniej niż w 1838. i 534 sztuk mniej niż w 1837. r. Trzody chlewnej było 935 a owiec 270 sztuk.
Wiadomość telegraficzna. - Z Kolon i i, dnia 10. Maja. Stosownie do wiadomości z Paryża z dn. 8. m. b., nadeszło tamdrogą telegraficzną doniesienie z Calais, że Ministeryum angielskie przy pytaniu dotyczącem się zawieszenia konstytucyi na J amaice 5 głosów większości przeciw sobie miało i W skutek tego do dymissyi się podało. Z Kłajpedy, dnia 30. Kwietnia. - Od d.
28. Kwietnia powstała tu przez przerwanie grobli między stacyą pocztową Próklus a wsią VYilkieten taka powódź, jakiej jeszcze nie pamiętają. Woda podniosła się na 14 stóp 2 całe, i cała okolica postać jeziora przybrała. Droga pocztowa z Próklus do Wilkieten, na I mili stoi pod wodą i tylko dom pocztowy w Próklus jeszcze wodą niedotknięty. Woda, jeszcze pełna lodu, z niezmierną rozlewa się szybkością. Nie można jeszcze obliczyć szkody zrządzonej nad drogą żwirową, ciągnącą się wzdłuż rzeki Minge, ale zdaje się ona być dosyć znaczna i obawiać się należy, że coraz bardziej przez wodę nadwerężane groble nadal żywiołu tego wstrzymać nie zdołają.
Handel klejnotów, towarów złotych, srebrnych i jubilerskich Cniitteiitaga i Heiiiersclorffa W Wrocławiu, Riemerzeile Nr. 9.
poleca swój we wszystkie powyższe towary znacznie opatrzony skład i przyrzeka, obok rzetelnej usługi, ceny jak naj tańsze.
Kurs papierów i pieniędzy giełdy Berlińskiej.

Dnia 11. Maja 1839.

Sto- Na pI. kurant pa papie- goto,prC. r mi wizna 4 10 3J , 102 Li 4 102? 102J - 1f{1 71 t r 4 102  100J l 4 1031 4 - - 4A - 48 - 4 - 100} 4 - 1041 A2 - 1001  - 10lĄ f IO 102 - 1021 - 97 - - 215 214 - - 18£ - 14 121 12f Ę 3 4
Obligi długu państwa . . . .
Pr. ang. obligacje 1830.. . .
Obligi premiow handlu morsko Obligi Kurmarchii z bież. kup.
Dbligi lymcz. Nowe) Marchii dl.
Berlińskie obligacye miejskie , Królewieckie dito Elbla.gskie dito . < Gdańskie dito w T. . . . .
Zachodnio - PI. listy zastawne .
Listy zasl. W. X. Poznańskiego .
Wschodnio - Pr. listy zastawne.
Pomorskie dito Kur- i Nowomarch. dito Szląekie di to .. ObI. zaległ, kap. iprC. Kur- i Nowej - Marchii Złoto a l marco . . . , , N owe d u k a t y . . . . . .
Frydrychsdory · . » · « Inne monety złote po 5 talarów Uisconl0 .......» Z ]