GAZETA
VVielkiego
Xi c itW'a p O Z N A N S K I E G O.
Nakładem Drukarui Nadwornej W Deckera i SpólkL - Redaktor: lI. Wannowthi.
wM £ 3 ? «
We Wtorek dnia I I. Października.

1842.

Wiadolllości krajowe.
z B e r l i n a, dnia 8. Października. J. K. W. Xiezna Następczyni tronu Bawarskiego i Xicstwo Wilhelmowie udali się do Monachium.
Wiadolllości zagraniczne.

Rossya.
z Petersburga, d. 17 (29.) Września. J. C. W. W. Xiąźę Michał przejazdem z Petersburga traktem do Witebska 8. Wrze snia o 2. popołudniu obiadował na słacyi Katieźnie, poczem szczęśliwie przebył Guberni * Pskowska.
Dnia Vi. b. m. przybył 2 Hawru do Petersburga parowy okręt »le T«pe. <r W liczbie przybyłych osób jest Członek KommUsyi do rewizyi i ułożenia praw Królestwa Pofskiego p. Rzeczyw. Uadzca Stanu Romuald Hube. Wczoraj udał się W. X. Michała Pawłowska, na zapowiedzianą inspekcyą/ twierdz nadgranicznych w Cesarstwie i Królestwie. - Cywil i żacy a U d u w ostatnim łat dziesiątku zrobiła trudne oiemal do uwierzenia postępy W olbrzymem cesarstwie roeeyjskiero; już ona się W jqgó najodleglejszych .częściach ustaliła, które niedawno temu jeszcze ws«b
kiej oświaty pozbawione były. Tak się mianowicie ma rzecz w obszernym syberyjskim kraju. Równie w zachodniej jak wschodniej Syberyi iuż się znajdują i jeszcze tworzą zakłady naukowe dla kształcenia młodzieży płci obojej. Irkuck stolica wschodniej Syberyi, posiada teraz gimnazyum, całkiem podług nowego regulaminu dla takich szkół wyższych urządzone; większa cześć tamecznych miast E owiatoWYCh posiada szkoły średniego gatunu. W wielu gminach wiejskich gubernii irkuckiej i jenizejskićj są szkoły parafialne, po wsiach Burjetów osobne szkoły do nauczenia się po rossyjsku. W mieście powiatowem Troickozawski, w gubernii irkuckiej znajdują się dwie osobne szkoły, jedna do nauczenia się rossyjsko mongolskiego, a druga chińskiego języka. Ludność miejscowa licznie obie te szkoły odwiedza. Wychowańcy tychże, wstępując w służbę publiczną, miewaj.} niejakie firzywileje. Szkoła dla dzieci niższych kanceistów w Irkucku przyspasabia młodzież do służby cywilnej. Scminaryuro w' Irkucku kształci młodych księży» Niedawno temu obróciła tamże dobroczynna jedna Pani część ewego majątku na założenie instytutu sierót do wychowania ubogich panienek, który się całkiem z tego iunduszu utrzymuje. Jeszcze drugi wybornie urządzony instytut panieński  średnictwem Pana Buperta, teraźniejszego Generalnego Gubernatora wschodniej Syberyi, dla panien wyższego stanu. Za ien dobroczynny kierunek, jaki cywilizacya ludu niedawno temu w S)beryi wzięła, mocno są mieszkańcy obowiązani zaradnym i roztropnym rozporządzeniom Ministra oświecenia publicznego, Pana Uwarowa. Syberyjskie zakłady naukowe zostaiq pod bezpośrednim zarządem miejscowych Gubernatorów cywilnych, w głównych miastach jednak pod dozorem Generalnych Gubernatorów. Rektor Akademii duchownej Petersburskiej Archimandryta Atanazy mianowany biskupem Winnickim, Wikarym Podolskim. F r a fi c y a.
Z P a ryż a , dnia l. Października.
Piszą z Oranu z dnia 16. m. z.: »W pro wincyi naszej tuszą sobie, be Generałowie. Leinoriciere, Bedeau iArbouville zwojsk'iem poo ich "rozkazami będącem Abdel Kadera do pustyni znowu zapędzić potrafią. Czynnym dywizyom W Maskarze i Tremezen nadesłano W pomoc wszystkie do czynnej służby zdatne wojska z Oranu. Słychać, źe Abdel Kader pokolenie jedno na południe od Tekedemptu, chcące z nami źyć w przyaźni, okropnym sposobem zniszczył. Wiadomość o tern okrucieństwie Wszystkie pokolenia wielkiej nabawiła obawy. Arabowie sądząc, źe Emir na czele licznego wojska stanął, drżeli przed jego potęgą i mściwością. Nawet Beni-Amer zachwiali się w swej wierności i naczelnik ich,! Zin, oświadczył, fe za swoje pokolenie odtąd ręczyć nie może. Pierwszy jednakże buletyn z nad prawego brzegu Miny całą tę obawę, jak sobie z pewnością tuszymy, rozproszy. Trakty ciągle dość są bezpieczne, ale w Tremezenie samym zaszły smutne wypadki. Zamordowano kilku żołnierzy załogi i znaleziono w stajniach konie pozabijane. Zbrodnie te popełnili, jak się zdaje, fanatycy.« Wszyscy w Paryżu obecni Ministrowie zgromadzili się wczoraj w ministeryum spraw zagranicznych, aby tam powziąć wiadomość o bardzo ważnych depeszach, które z Madrytu nadejść miały. Głoszą, źerząd hiszpański na czas pełnoletności Królowej groźnych zaburzeń się obawia, Rząd ogłasza depesze telegraficzne B Nimes, Valence i Avignon, stosownie do których Rodan, który juź do znacznej wezbrał był wy» sokości, znowu do koryta swego powrócił. Do wszystkich twierdz i arsenałów we Francyi posłano rozkazy, aby wszystkie zbyteczne lub niepotrzebne działa pozycyjne i moździerze przysłano do Paryża. Maję one być
użyte do nowych tbrtyfikacyj, których budowa olbrzymim postępuje krokiem. Król Ludwik Filip pragnie widzieć całe to dzieło ukoriczone jeszcze za życia swego. W Vincen» nes pracują także ciągle nad amunicyą dla tychże forłyfikacyi. Król wiedząc dobrze, źe w dzień śmierci wszystkie stronnictwa, we Francyi dadzą sobie randez vous, chce tym sposobem zabezpieczyć przyszłość Francyi, a mianowicie spokojne przeiście rządów w ręce Rejenta, Xiecia N emours.
Belgijski dz. legitymistyczny M e s s ag e r de G a n d. zakazany został w całej Francyi. (?) Najnowsza sztuka Wiktora Hugo, mająca być wkrótce przedstawioną w teatrze Irancuzkim, ma tytuł: Pani Maintenon. Naj dawniej sza i najlepiej utrzymana budowla z czasów rzymskich, -Łazienki Juliana przy ulicy Lałiarpe, która niegdyś służyła za mieszkanie Królom francuzkim, i która pochodzić ma jeszcze z r. 357 po Chrystusie, będzie teraz, na nowo wyrestaurowaną. Z Gibraltaru donoszą, źe amerykański Kommodor Morgan, który dnia ol. Sierpuia odpłynął był do Tangeru,. z żądaniem zadosyć uczynienia dla swoich ziomków, powrócił dn. 15. z. m. do portu Gibraltarskiego nic nie wskórawszy. Hasza nie chciał się przychylić do żadnego żądania, i Komodor przesłał swe reklamacje wprost do Cesarza marokańskiego, na którego odpowiedź oczekiwać będzie w Gibraltarze.
Legit>miści ponieśli znowu znaczną stratę; niegdyś dama honorowa Xicznej Berry, Hrabina Juigne, umarła pó krótkiej chorobie. Kobiety, szczególniej pełne ducha, są we Francyi prawdziwe mi podporami i dźwigniami stronnictw, i im udaje się częstokroć to, czego mężczyźni dok-izać nie mogą; Pominąwszy Panie Roland, 'Pallien i tyle innych kobiet, które przeważny miały wpływ we Francyi na politykę dzienną, wspomnierny tylko, źe przywrócenie Burbonów we Francyi ułożone zostało najprzód w salonie Wicehrabiny Turpin, i za pomocą kobiet przyszło do skutku. Damy teraźniejszego stronnictwa legitymicznego nie pozostały w tyle swoich poprzedniczek. W chwili, kiedy Araby w Afryce zatykają we wszystkich stronach chorągiew powstania przeciw Francuzom, odpłynęło z Gibraltaru 25. Sierpnia przeszło 50 skrzyń z bronią angielską do Tangeru, gdzie szczęśliwie przybyły. Wykonana przez P. Mulot olbrzymia rura zapuszczona została przed 4 dniami do studni artezyjskiej w Greneile, i woda wytrysk* teraz zupełnie czysta. Roboty przy tern olbrzymiero dziele, uważane już teras być mogą za ukończone« 
Anglia.
z L o n d y n u, dnia l. Października. IV środę w południe LordMayor w towarzystwie Remembrancera Cityi i innyrh urzędników miejskich', w okazałym pochodzie udał się do mieszkania posła Pruskiego, aby mu Wręczyć wotowany przez korporacyją Londyńską wyrok, stosownie do którego N. Królowi Pruskiemu prawo obywatelstwa miasta Londynu nadane zostaje.'- Lord-Mayor stosowną miał do J. W. Kawalera Bunsena przemowę. Podają koszta łożone przez Markiza Breadalbarie na przyjęcie Królowej w szkocyi, na 60,000 funt. st. Jego roczne dochody nic mają wynosić nad 45,000 funt. st. Mo ruin g Chronicie w ostrych wyrazach naganja traktat handlowy z Hanowerem zawarty, w którym cło na towary angielskie podwyższone zostało. Ten dziennik daje wyraźnfe" do poznania, że, przy zawierania tego traktatu wszelkie torysowskie względy przeważały. W jednym liverpoolskim dzienniku czytamy; Już przed kilku tygodniami donieśliśmy, że wielkie massy, które wy wędrowały do Ameryki, powracają ztamtąd do Anglii. Do przeszłego tygodnia powróciło było 250 osób, ale w ostatni wtorek na parowym okręcie New Jork -powróciło razem 300 osób, które z powodu uiedoslnku żywione były w podróży przez Kapitana okrętowego. Zajmują się tu teraz nowem dziełem olbrzymićm, to jest budową jiowej latami morskiej na słynnnych piaskach t i o d w i n - S a n d zwanych. Płaszczyzna, przeszło dwie mile niemieckie dtuga, a prawie pół mili szeroka, naprzeciwko Deal, nad kanałem, niedaleko Dower, składa 'się z samego miałkiego piasku, w którym i największe okręty, gdy nań wpadną, w przeciągu .kilku dni znikają bez śladu i już miliony towarów i tysięcy ludzi tam przepadło. Na tern więc ruchomem morzu piaszczystem zamyśla inźenier Bush wystawić żelazną latarnię morską. Najprzód w ten piasek, suchy podczas odpływu morza, ma być wpuszczony słup, 64 stóp długi i 30 stóp W średnicy, tak, aby dosięgnął twardej warstwy kredowej; na tę podstawę dana będzie d c U g a i! o, l oc l zona poręczami, na niej 86 stóp wysoka kolumna, z latarnią, na samym zaś wierzchołku 40 stóp wysoka statua Królowej z trójzębem Neptuna v> prawej ręce. Budowa te'j latarni ma się niebawem rozpocząć; niektórzy jednak "'wątpią o udaniu się jej, lubo Anglia w zawodzie budowania latarń morskich zdziałała j uz rzeczy jprawie do wiary niepodobne. tOa ieglfgi morskiej przez tę BOwa
Scyllę zagrożonej, stanie się ten znak przestrogi bardzo ważnym. Hiszpania.
Z Madrytu, dnia 15. Września, u Z dniem 6. Września upłynął termin, który wyznaczono księżom do składania świadectw; względem ich przychylności do istniejącego rządu. Większa część duchownych nie złożyła takich świadectw, ponieważ nie chcieli oni kłamać, ani zezwolić na wdawanie się władzy cywilnej do spraw kościelnych. Wszystkim tego rodzaju kapłanom odięto prawo słuchania spowiedzi j miewania, kazań. Sprawia to wielkie zgorszenie, bo 'wkrótce zabraknie zupełnie spowiedników. Zdaje się więc z tego, że rząd zamyśla o sprowadzeniu schizmy' kościelnej. Z dnia 26. Września.
Wczoraj Jan HI. Ledóchowski, niegdyś deputowany na Sejmie Polskim w r. 1830 i 1831, przybył tu i nim do Prancyi powróci, przez dni kilka tu zabawi. Hrabia,- który niedawno temu znaczną objął sukcessyję, wszystkich w służbie hiszpańskiej-będących, tu obecnych Polaków, między któremi też'jest jeden z ad« jutantów Rejenta, z' wielką gościnnością w około siebie zgromadził. Hrabia Jelski, były dyrektor Banku polskiego, podobnie tu oczekiwany.
Belgia.
Z Bruxelli, dnia 25. Września.
Córka Xiccia Arenberg ma zamiar wstąpić do zakonu. P. Olozaga przybył dziś do tutejszej stolicy.
Niemcy.
Z H a m b u r g a, dnia 22. Października.
(B.H.) - Nocy zeszłej w fabryce preparatów chemicznych Lindena na Billwarderdeicheogień wybuchnął, który w ciągu kilku godzirW całą fabrykę zniszczył. Bliskie zabudowania; do fabryki należące ocalały, ale wielkie zapasy torfu, na rachunek komminsyi wsparcia za fabryką złożone, zapewne się stały pastwą płomieni. Sikawki z Billwarderdeich, jak się po» kazało, mnić) stosownie urządzone od Ham* burskich. Z Lip ska, dnia 25. Września.
Według ostatniego obliczenia, ludność Sa* xonii wynosi 1,706,279 dusz, w liczbie tej jest: 1,673,340 lutrów, 1855 reformowanych, 30,101, katolików, 130 greków i 868 żydów. Paźar lasu w tak nazwanej Szwajcaryi saskiej trwał całe ośm dni. Ziemia pokryta jest teraz na stopę żarzącym się popiołem; pożar ustal wprawdzie, ale ogień pod popiołem tli się ciągle. Zrządzona przez to szkoda nie jest jeszcze obliczona.  Zawierzytelnieni przy dworze austryackim Posłowie rossyjski i angielski, odbyli w J 0hannisbergu naradę we względzie zarnęźcia młodej'Królowej hiszpańskiej. Lecz narada ta pozostała bez skutku, albowiem zaproponowany przez Prancyą Xiąźę na przyszłego męża Królowej nie odpowiada zamiarom i życzeniom żadnego z innych trzech wielkich mocarstw, zaś Prancya uznała za polityczną niemożność przystania na Xiccia, którego trzy wschodnie gabinety zaproponowały.
Rozmaite wiadomości.

Z P o z n a n i a. - Życzenie powszechnie i tylokrotnie wynurzane, abyśmy tu w Poznaniu stały mieli teatr polski, nareszcie się spełnia. Znający dokładniej stosunki miasta tutejszego zapewne zdanie to z nami podzielać będą, że dwie oddzielne trupy aktorów pod róż n ć m i dyrckcyami obok siebie tu utrzymać się nie mogą, i że po krótkie m może i smutnem istnieniu jedna przynajmniej pewnemu uległaby upadkowi. Rząd mająe wzgląd słuszny na takowe położenie rzeczy, a pragnąc równocześnie sprawiedliwym życzeniom Publiczności polskiej zadość uczynić, polecił Panu Dyrektorowi Vogt, żeby pod swojem zawiadowaniena stały teatr polski obok niemieckiego urządził, tak, aby reprezentacyj e na przemian dawane dochody i rozchody w równowadze utrzymały. P.Vogt wszedłszy więc w układy z znanym zaszczytnie publiczności naszej Reżyserem P. An&zycem, polecił mu, aby udawszy się do 'Yar szawy, zdatnych i lubionych tam aktorow I aktorek grono dla teatru Poznańskiego zaangażował, co gdy tenże do skutku przyprowadz ił, p r z e d s t a w i e n i a p o l s k i e na scenie tutejszej, może już w ciągu miesiąca bieżącego się rozpoczną. Pan Dyrektor Vogt uskuteczniając to w wielu w*ględach trudne przedsięwzięcie, polega przy tern i spuszcza się z zupełnem zaufaniem na łaskawą pomoc i względy szanownej publiczności polskiej miejskiej i zamiejscowej, a ponieważ dla bezpieczniejszego pokrycia kosztów abonement otworzyć zamyśla, udaje się więc mianowicie do majętniejszego obywatelstwa Wielkopolskiego z prośbą, aby w tym abonemencie licznie uczestniczyć raczyło. Skoro nadzieja ta, która sobie pochlebia, spełnioną zostanie, Pan Vogt z czasem naj sławniej szych aktorów Warszawskich na role gościnne do Poznania zapraszać przyrzeka. "*-. »Tygodnika literackiego« wyszedł J ł #. 35, zawiera: Geschichte der Philosophie seit Kant t
146Svon Dr. Brarris. (ciąg dalszy). - Chłopek zuch wyjątek z pieśni ludu wiejskiego przez Julią W - Krótka wiadomość o obserwatoryum , astronomiczne m krakowskiem. - Małgorzata z Zębocina, powieść historyczna przez Dominika M. (dokończenie). - Rozbiór krytyczny historyi lileratury Wiszniewskiego przez A. Mósbacha (ciągdals.). - Przegląd pism (Wianek z Paproci, poezye Anny L. Krakowianki). - Doniesienia literackie.
»Orędowika N aukowego« wyszedł N ro. 39. i zawiera: Wyjątki z autobiografii księdza Balcera Pstrokońskiego , kan. metrop . gnieźn. - Odpowiedź P. Mosbachowi na jego przegląd:l Dziejów kościołów wyznania helweckiego w Litwie - umieszczony w Tygodniku literackim No. 33.
Dama, udzielająca naukę muzyki, tudzież języka francuzkiego i niemieckiego, życzy być umieszczoną jako guwernantka; dowiedzieć się o niej można na Wodnej ulicy Nr. 10. u gospodarza. Pierwszą nadsyłkę świeżego płynnego Astrachańskiego kawiaru odebrali co tylko B r a c i a Andersch.
Świeży Astrachanski kawiar, wybornego gatunku, cotylko otrzymał Gustaw Bielefeld.

W Bazarze są do wynajęcia osobom nieżonatym 9 pokój na 3ciem piętrze. O warunkach dowiedzieć się można u podpisanego gospodarza. Poznań, dn. 8. Października 1842.
Griesiogier.
Przedni p a p i e r p o c z t o w y nadzwyczajnej piękności i dobroci po 2f sgr. i 3 sgr., najprzedniejszy ze stęplcm po 3 f s8 f _ >. ,n n e gatunki papieru, bilety zapraszającej wizytowe wedle naj nowszych wzorów poleca po cenach jak naj tańszych Salomon Lewy, ul. Szeroka Nr. 30.
Stan Termometru i Barometru, oraz kierunek wiatru te Poznaniu. Od dnia 1. do 8. Października.
. Sta n tormoIuctru S tan, WI . atr.
Dzień.
nainiższy [najwyższy barometru. 2. Pazc1zv H- 4,80 + 9,3° 28 1 «.' 0,0. PO d łu t d'.«.'" 3 » + 7 0° + 8,9° 37'« 10,3« o.
4. · + l' 0° -f .9,0° 27« 10,9 = dła.
;( i  ' l, 3%0' % · · N o 'd . " & + ,6J' +'9;111 -