f. 203. w Poniedziałek N akładem Drukarni Nadwornej IfI< Deckera Spółki. WIADOMOŚCI KRAJOWE. Uwagi nad dzisiejszemi ulepszeniami stosunków włościańskich, (dal. ciąg) Tam, gdzie zachodzą stosunki wyjątkowe, jak w ordynacjach, dożywociach, gdzie nawet wieczjsta dzierżawa mogłabj bjć uważaną za pewne niedozwolone ograniczenie wlasnos'ci, trzeba przypuścić dzierżawę czasową, ale i to z zastrzeżeniem, że dzierżawa ta, po ubiegnięciu pewnego czasu, na który zawarta była, o tyle tylko stosunkowo podniesioną być może, o ile wskaże stosunkowe z lat kilku podniesienie się cen żyta. Zasada pomnożenia produkcyi, nie byłaby w tym' · względzie, choć się to czasem słyszeć daje, siósowniejszą: a to ztąd najpierw, że zwiększenie produkcyi nie jest do obrachowania; po wtóre, byłoby to ciągnieniem korzyści z indywidualnego przemysłu dzierżawcy, czego unikać powinniśmy, chcąc by oliara uczyniona była- zupełną i odpowiednią sprawiedliwym żądaniom czasu. Zastrzeżenie podniesienia czynszu dzierżawnego, tylko stosunkowo do przecięciowego z lat kilka podniesienia się cen żyta, zdaje mi się koniecznem tam, gdzie nie może mieć miejsca dzierżawa wieczysta, a to dla silniejszego ustalenia stosunków. Zasada ta zresztą zdawałaby mi się nawet dość słuszna przy własności; -przY podnoszącej się bowiem wartości ziemi, a zniżaniu wartości pieniędzy, czynsz zawsze ten sam, nieruchomy, kiedyś zrówna się zeru jak procent. Myśl absorbowania gruntów dominialnych przez dzierżawy włościańskie, ma w tćm częściową prawdę za sobą, źe wezwała także jako posiedzicieli gruntowych, tych którzy dotychczas, dla swych osobistych zatrudnień, zaledwie krytycznie w usługach krajowych występować mogą; z drugiej strony myśl ta sprzeczną jest z duchem rodowym z rolnictwem, albo bardziej rolą i wsią związanym, i nigdy ogólnie przyjętaby być nie mogła; sprzeciwia się także ogólnej kulturze, której niektóre gałęzie, odpowiednie naszemu krajowi, jak n. p. chodowanie owiec, tylko na większych obszarach może mieć miejsce. Wreszcie, aby myśl ta nawet częściowo mogła być przeprowadzoną i obfitą w owoce, muszą być przyjęte dzierżawy wieczyste, jako coś stałego lub przynajmniej jako przejście organiczne; skoro bowiem przyjdzie prawo własności, a nawet tylko zakwestjonowanęm bę JENERAŁ JACKSON I LORD GREY. C Dokończenie.) Inny był zupełnie charakter Lorda Grey. Był on nieugięty w zasadach, ale" nigdy nie był uparły przez namiętność. Długi był zawód jego politycznego życia, bo zapełuiał przeszło pół wieku, ale go nie doprowadził do ostatniej chwili, jak Jackson, lecz ustąpiwszy z ministerstwa roku 1834., ustąpił oraz ze sceny publicznej, i w ostatnim dziesiątku lat nie mieszał się całkiem do polityki. U marł, licząc lat 82, a W dzi ń jego śmierci (18. Lipca) wyszły gazety Whigów z czamemi vHlclIlaTMI- A I e I dzienniki przeciwnego stronnictwa oddają mu spramedlinoś,!. j}o w wbząYcl, czasach przypada jego urzędowanie. Przeayl ca ą woju., amerykańską i rewolucyę francuzką; bronił praw królowej Karo my; wspierał emancypacva katolików, nareszcie jako pierwszy Minister przeprowadził s l a w n y 6W V j bil reformy. - Oto wydatniejsze punkta ponijKi męża, którego życie podajemy czytelnikom naszym w zarYSIe. (irey urodzony 13. Marca 1764. pochodzi z familii anglo-saskiej, Howick. która dyplom szlachectwa jeszcze do czasów Edwarda IV. odnosi. Ojciec jego Jerzy był jenerałem , odznaczył się w wojnie siedmioletniej i amerykańskie), i było ich siedm,u rodzeństwa. Wychowanie jego szkolne szybkim szło krokiem W 19. roku jur był ukończył uniwersytet w Cambridge. Zwiedził Francyą, Hiszpanią i Włochy, a wróciwszy do kraju po dwóch lecie ch podróży, wszedł do parlamentu, jako poseł"z hrabstwa N orlhumberlatul, gdzie leżało jego mieszkanie i miejsce urodzenia Fallowden. Pierwsze lo wystąpienie publiczne młodego publicysly nic było najszczęśliwsze. Dlauiepelnołetuoici nie miał prawa aui zabierania głosudnia l. Września 1845. II - -""''-:_ .. lledoktor odpowiedzialny: Dr. J. Rvmai-kiririczdzie, wszystkie układy czasowe staną się źródłem nieporządku stosunków i strat rozlicznych. Gdziekolwiek dzierżawa wieczysta gruntów, dziś przez wieśniaków posiadanych, z ścisłćm odseparowaniem od dominium, (które to odseparowanie nicodbitą jest kondycyą wszystkich podobnych czynności dla dzisiaj i jutra), z małćm powiększeniem lub zmniejszeniem gruntów im oddanych, nastąpiła, jak to się w niektórych urządzeniach w królestwie napotyka; znajdujemy roformę takową zupełnie odpowiednią myśli żywotnej, którą za organiczną podstawę każdego postępu podaliśmy, przy dzisiejszych stosunkach miejscowych i prawnych. Powiększenie znaczne gruntów włościańskich, oddanych w dzierżawy, motywują niektórzy, że jest koniecznem dla zajęcia wieśniakowi połowy czasu, który dotąd winien był dominium; zdauie to jest fałszywćra, bo jeśli konieczne zatrudnienia wieśniaka, z średnią liczbą rodziny, zajmą cały czas jego, grunta dominialne nie znajdą najemnika, będą musiały leżeć odłogiem, co się sprzeciwia zasadom bogactwa krajowego; albo też będą musiały być obrabiane przez tak zwanych komorników, ręczniaków, czego jednak w zasadzie starają się tuniknąć w królestwie. Tworzenie nowych zupełnie dzierżaw z gruntów dominialnych, dla zaspokojenia dziś tak zwanej czeladzi, szlachetnym jest czYnom, ale w konsekwencyi byłaby to operacya, ciągłego wymagająca powtarzania, i mimo wysokiej sprawiedliwości w zasadzie, nic zadluAo zabrakłoby ziemi, a ostatni i takby zostali niewynadgrodzonymi; regulując wreszcie całą czeladź zgodnie z pierwszą zasadą, to jest, że wieśniak powinien mieć dość gruntu, by całą swą pracę mógł zużyć, musianoby przynajmniej na czas najbliższy, przed zwiększeniem się ludności, które zawsze polepszenie bytu wywoływa; musianoby, mówię, gdyby zasada ta ogólnie PrzyJCt% bjć miała, uciec się do obcych robotników; z dnia do dnia z zarobku żyjących, a tein samem wszczepionoby w naturę kraju nic właściwy i do tego cudzoziemski proletaiyzm, dla którego dzisiaj nigdzie u nas, z naszą ludnością, Bogu dzięki! nie masz jeszcze najmniejszego żywiołu. Za jedne z głównych koudycyi dzisiejszego rozwinięcia stosunków włościańskich w królestwie, przyjętą została prawie ogólnie solidarność dzierżawców, co do wypłaty czynszu; może być bronioną jako chwilowy, moralnie wiążący środek wychowawczy, ale w żaden sposób inaczej. Solidarność w parlamencie, aui wotowania, a gdy zoslał pełnoletnim, mowy jego odkrywały więcej osobiste widoki w popieraniu krewnych, niżeli czyste chęci szukania dobra kraju. Zarzut nepotyzmu trafiał Lorda Grey nawet i vv późniejszych czasach. N areszcie jego stosunki poufałe z Xiecicin Walis (później Grzegorzem IV.), zdawały się w nim przepowiadać więcej giętkiego dworaka, niżeli wielkiego męża stanu. Wszelako już 1792. r. gdy ksiąze Walis żądał od parlamentu, aby kraj długi jego zapłacił, Grey wystąpi) z silną i śmiałą oppojycyą. Wystawił wycieńczenie ludu, jego klęski i jego cierpienia, i dodał, źe wzgląd na ubóstwo milionów więcej przemawia do serca i sprawiedliwości, niżeli wzgląd na utrzymanie blasku domu królewskiego. Kok następny rozpoczął walkę o reformę parłamenlu. Myśl reformy już na sto lat wprzódy podjętą została przez Wilhelma Bromlcy posła hrabstwa Norwich, i raz po raz, choć bez skutku, wprowadzano ją na stół. Partya demokratyczna uważała hrytyczne położenie kraju w roku 1892. i J893. jako najsposobmejszą porę ponowienia znowu mocyi o reformę Zawiązała się w towarzystwo »przyjaciół ludu« i podała petycyę o zniesienie zachodzących sprzeczności w systemie reprezentacyjnym, tudzież o przywrócenie trzechletnich parlamentów i zniżenie kosztów elekcji: Młody (»rey wnosił i bronił wniosku z talentem i zręcznością. Wszelako stronuictwo Pitta i Burkego przemogło. M«cya przepadła 282 głosami przeciw 4L Po tej klęsce bil reformy długo polem wniesionym nie zoslał, aź go Grey w 37 lat później, jako minister przeprowadził. Roku 1806. ojciec Greya mianowany został hrabią, a jemu samemu dostał się tytuł lorda Howick. Ze śmiercią Pitta ustąpili Torysowie z władzy i nastąpiło Ministerium Whigowskie, w którem lord Howick był najprzód lordem admiralicyi, następnie sekretarzem stanu spraw za niemoraina, sprzeciwiająca się zasadom ekonomii publicznej; z jednej strony tak wsteczną, że niepodobną w życiu dzisiejszćm; z drugiej tak postępową, ze niezgodną z szczeblem cywilizacyi ogólnej krajowej . Najprzód' nie pojmujemy, aby jakieśkolwiek w świecie prawo cywilne mogło przyjąć, oznaczyć i uzasadnić solidarność dzierżawców, możliwą tylko w akcyonaryuszach, gdzie nietylko cel, ale i środki stosunkowo prawie te same; solidarność szkód może tylko tam exystowac, gdzie są korzyści ogółowe , których być nie może, bo nie solidarna gmina, ale każdy dzierżawca swoje dzierżawę administruje. Powtóre solidarność jest prawnie nie do wykonania, musiałaby bowiem być czemś podobnćm do ekwicyi zwykłej w działach majątkowych; nim więc ogół dzierżawców będzie odpowiednim za niezłożoną należytość przez jednego, trzeba użyć wszystkich licznych środków, w prawie będących, przeciw temu jednemu, i dowieść niemożności wyciągnienia swej nalezytości, co zawsze tyle zabiegów wymaga że skutek w obecnym stosunku nigdyby nie wynagrodził podjętych środków. Potrzecie, solidarność taka jest wbrew przeciwną zasadom kościoła, tej powszechnej gminy świata, gdzie w miłości przyjętą jest wspólność zasług dla całej ludzkości, ale nigdy wspólneść win. Spalenie części wsi, gradobicie cząstkowe, przechody wojsk, nie dotkną więc tego, którego grunt i wieś, to jest dziedzica, ale solidarną gminę; od razu więc przypadek taki, nawet częściowy, zniszczy i wyczerpnie długoletnie ich zasoby i owoce przemysłu i pracy. Poczwarte, solidarność taka sprzeciwia się zasadom bogactwa krajowego, co bowiem praca i przemysł: Stworzy, zużytćm zostanie głupstwem lub próżniactwem współ-dzierzawców, przyznając zawsze, że dotąd towarzystwo ludzkie nigdzie się nie składa z samych doskonałości. Popiąte, solidarność ta może być bronioną pięknością stosunku patryarchalnego, który przypomina, może nawet zbliża się tradycyonalnie do gminy sławiańskićj; patryarchalność piękna jest, ale dziś tylko już w poezyi możliwą. Solidarność znów tłómaczona jako assocyacya, jest niepobieństwem u nas, bo to najwyższy szczebel marzeń ludzkich; do assocyacyi potrzeba indywiduów, a tych słowem »stań się!« nie stwarza, i tylko własność, a nie dzierżawa, dość silną ku temu, by indywidualność wyrobić, i to jeszcze nie od razu tylko z czasem. Byłby to więc przeskok, zrywający organiczność rozwinięcia się tych stosunków, a przeskok każdy jest niebezpiecznym. (K. nast.) G a z e t a w r o c ł a w s k a pod dniem 28. Sierpnia zamieściła następującą wiadomość: W jednej z prowincji rossyjskich Polski, zmuszono katolickiego księdza do przejścia na wyznanie grecko-rossyjs¥ie. Ten zamiast okazać się powolnym wymaganiom rządowym, upominał owszem zgromadzonych w kościele parafian swoich do stałości w wierze, do wytrwałości i męztwa przeciwko ciosom zadawanym przez Rossyą religii, w której się porodzili i wzrośli. Było to więcej jak.potrzeba, aby natychmiast go porwano w kibitkę i posłano tam, gdzie tysiące już nieszczęśliwych Polaków nędzny .przewleka żywot, na Syberyę. Śród drogi zatrzymano się z nim w pewnćm miasteczku rossyjskićm, którego komendant jak się pokazało, był jednym z najlepszych jego przyjaciół młodości. Rozmówiwszy się z więźniem komendant dał kozakom rozkaz, oddalenia się od kibitki. Ksiądz korzystał ze sposobności ucieczki, i po wielu trudach i biedaeli dostał się z proźbą do Berlina o dozwolenie mu stałego pobytu w prowincyi tutejszej, ale w odpowiedzi otrzymał rozkaz, aby jak najpiesznićj opuścił państwo Pruskie. Szczeg Uy te otrzymaliśmy od osób wiarogodnych z tym dodatkiem, iż pomieniony ksiądz znajduje się jeszcze przy tutejszej katedrze, oczekując skutku powtórnie zaniesionej prośby. granicznych. Sprzyjanie katolikom, objawiouc przy mocji praw poenalnych strąciło Wbigów. Dnia 25. Marca 18(17. r otrzymał Grey djuiissye i odtąd przez lat 23 siedział na ławic oppozycyi, gdyż w tym sa mym jeszcze roku ze śmiercią ojca, przeszedł Grey do izby lordów. Kilkakrotnie ofiarowano mu w lyui czasie ze strony Króla a później ze strony Berenta udział w miuisteiium To rys. Odrzucał je Grey stanowczo," nie chcąc żadnej koalicyi z Torysami, i kładąc emancypacyę katolików, i reformę parlamentu za warunki swojego ministerstwa. Do ważniejszych w tej epoce spraw jego publicznych należy oppozycya przeciw niocyi, aby parlament złożył publiczne podziękowanie zwycięzcy pod Assaye i Talavera (Wellingtouowi); tudzież stawanie w obronić praw Francyi w r. 1815., której mocarstwa sprzymierzone wówczas narzucały urządzenia i instytucye; nareszcie udział jego w sprawie królowej Karoliny, żony Grzegorza IV. »Tak nazwany proces królowej - powiada Times - zatrząsł w samych posadach państwem Wielkiej Brytanii. We wszystkich instaneyacłf tego nadzwyczajnego procesu stawał lord Grey, jako nieustraszony obrońca nieszczęśliwej królowej; to rozbierał kwestye prawne, które lepiej znał, uiżli prokurator generalny; to zadawał zręczne pytania świadkom, jakby najbieglejszy adwokat; to obwiniał monarchę samego, i groził wytoczeniem skargi przeciw ministrom. «Królu! odezwał się do gniewliwego Grzegorza IV., nie plam korony angielskiej prześladowaniem zaślubionej, własnej żony!« W one'j zaciętej walce jego broń była najostrzejsza, i razy jego śmiertelne«. - Nastąpiło miuislei yum Wellingtona, które za pomocą lorda Grey przeprowadziło emancypację katolików. Była to koucessya ze strouy Torysów, która ich przecież przy sterze utrzymać nie zdołała. Wstąpienie na tron Wilhelma IV., rewolucja Lipcowa w Parjżu, i rozszerzające się dla lego ppiuie demokratyczne w Anglii, dałj wreszcie - K ról e w i e c, 15. Sierpnia. - Na dzisiejszem posiedzeniu izby repre zentantów zajmowano się nasamprzód wyborem nowego zastępcy prezesa zgromadzenia, który to urząd sprawował dawniej, jak wiadomo, wolnomyślny nasz deputowany pan Heinrich, a który na przeszłem złowieszczem posiedzeniu nadano radcy miejskiemu Schindelmeisser. Ten nie przyjął tej godności czyniąc szczere i zaszczytne wyznanie, iż pobierając wsparcie od rządu, nie mógłby urzędu tego z potrzebną niezależnością sprawować. Z czego samo przez się wynika, który przy ostatnich wyborach najwięcej głosów pozyskał, pomienioue następstwo uzyska. Ula tego oświadczyło się wielu za nowe mi zupełnie wyborami. I na żądanie to przystano., a jakiż był jego skutek? Oto wybrano znowu p. Heinrycha na zastępcę prezesa izby reprezentantów. Dnia dzisiejszego przedawał komisarz Meiszen przez publiczną aukcyą, rzeczy zabrane panu Dr. J acoby i kupcowi Balio »za występowanie z mowami w B6ttchersh6fchen.« Za parę dubeltowych pistoletów podano po raz pierwszy i drugi 21 złtp., po raz trzeci 56 talarów 4 złotp., za parę szklanek 9 złt., po raz trzeci -67 talarów, które to pieniądze gotówką wypłacono. Inne szkła, nienależące do zabranych Jacobiemu i Balio, nieosobliwie wysoko spieniężono. Z e S z l ąs k a, d. 18. Sierpnia. - Podobnego nieurodzaju pszenicy jak w roku teraźniejszym nie pamiętają już najstarsi gospodarze. Nie przesadzimy, mówiąc, że żniwo tegoroczne nie dochodzi mierniej połowy żniw zwyczajnych. Nie masz zapasów starych, przyszłoroczne są nie najlepsze i porosłe. Ztąd pochodzi, że mało widać na targach naszych pszenicy i ztąd nie można będzie zaspokoić kupców, którzy tu znaczne chcieli robić kupna, tćm bardziej, że ceny zboża nadzwyczaj się szybko podniosły i daleko wyżej stoją, aniżeli oferty kupców. Szczególniej o zdrowe ziarno do siewu się dopytują i mamy powody sądzić, że pszenica, której szefel przed kilku tygodniami kosztował 11 tal., wkrótce przyjdzie do 3 tal., kiedy teraz już płacą po 2i tal. Ceny żyta także się podnoszą. Jęczmień najlepiej się udał. -Dw-ies powszechnie się obrodził, tożsamo i ziemniaki. WIADOMOŚCI ZAGRANICZNE. FraHcya. P a ryż, d. 2 O. Sierpnia. - Za przykładem czeladzi ciesielskiej, która z wytrwałością sprawę swoją do pomyślnego doprowadziła końca, poszb pilarze i drwale. I oni przestali pracować, i żądają podwyższenia płacy. Paryż, d.21 Sierpnia.-Donoszą z Hiszpanii, że tameczne njinisteryuin chwieje się bardzo, i że spodziewać się można na pewne jego rozwiązania. Podług wiadomości z Hawanny większa część miasta Montanzas spaliła się wraz z Wielkimi magazynami drzewa i towarów, tak, że szkoda wynosi 11 milionów franków. Podług najnowszych doniesień z Indy i grasuje tamże okropna cholera; w mieście Labore 22, O O O ludzi na nią umarło. Ważne bardzo Są najnowsze wiadomości z Chin. Anglicy żądają, ażeby teraz wreszcie stosownie do dawnych układów dozwolono im wolny prowadzić handel w kantonie. Władze c'iinskic i angielskie z tćj przyczyny tak się poróżniły, źe słychać nawet o blokadzie. P a ryż, d. 23. Sierpnia. - W niedzielę d. 17. b. ra. odbył się główny przegląd wojska zgromadzonego w St. Medard, pod dowództwem księcia Aumale. Widzów z okolicy było trzy razy tyle co wojska i dla tego b źe mimo przyjętego systemu nieinterwencji, nigdy się tyle Anglija nie mieszała do spraw Hiszpanii, Portugalii, Polski, Turcyi, Hollandyi i Szwajcaryi, ile właśnie za ministerstwa Grey a. Że ograniczono wprawdzie wydatki, ale ucierpieli na tein jedynie niżsi urzędnicy, najbardziej pracą obładowani, którym pensye po mniejszono; do wyższych zaś posad, po których Grey swoich synów, braci. Synowców i kuzynów porozsadzal, żadnego nie zaprowadzono ograniczenia. Ze bil emancypacji Negrów kosztował kraj 20 milionów funtów szterliiigów; że za bil reformy lud go wprawdzie obsypał pochwałami, ale za to za biJ ubogich cięży nań przeklęstwo całego ubóstwa Wielkiej Brytanii. Ze co do reformy samej, nie można powiedzieć, aby ją Grey nadał ludowi, ale, źe i owszem łu<ł ją sobie sam wziął: ze wszystkich stron bowiem unie polityczne przypuściły szturm na konstytucję, Grej poddając cytadellę, kapitulował i kładł warunki, które ministerstwu jego długi źjwot zapewnić miały, a które jednak na lat cztery uie wystarczyły. Rzeczywiście już w roku 1832. chwiała się władza Whigów, z powodu ciągłych klęsk, jakich sprawa reformy w izbie wyższej doznawała, i tylko postanowienie króla kreowania dostatecznej liczby nowych lordów, utrzymało Greya przy sterze. Atoli juź pierwsze posiedzenia par Gwałtowna burza, która po południu 19. b. m. w okolicach Paryża srożyła się, o tej samej prawie godzinie wielkie zrządziła spustoszenia w dolinie Monvilie pod Rouen. Deszcz lał strumieniami, połączony z grzmotern, w tćm wzmógł sig wijący wicher i pozrywał w tej dolinie dachy, wiele budynków poobalał, drzewa powyrywał, poniszczył plony. Wszystko to tak było przez wicher pomieszane, iż trudno powiedzieć, gdzie domy gdzie drzewa stały. Wicie fabryk zerwanych zostało w okamgnieniu i przygniotło mnóstwo robotników. Ludzi nawet po polach poobalał i kulał w dalekie strony. Machiny, warsztaty w fabrykach poniszczone, poprzewracane sterczą śród gruzów. Trudno opisać obraz spustoszenia w tych okolicach, można jeno powiedzieć, że kamień na kamieniu niepozostał, gdzie wicher ten przeszedł. Według Courrier du Havre, Rossya chwyciła się naprzeciw Francyi odwetu za prawo przyjęte od izby, podwyższające cło od płodów rossyjskich. Teraz umieszczono Francyą ze strony Rossyi między narodami, które nie są korzyściami handlowemi uprzywilejowane, a 50 procent wyżej od innych opłacać muszą wchodowego, co się równa zupełnemu zakazowi handlu francuzkiego. Mówią, że książę Aumale zostanie wicekrólem Algieru mianowany i że to jeszcze przed zimą nastąpi. Zaraza, która dotknęła ziemniaki, przeszła we Francyi i na tabakę. W okolicach Lilie liście tabaki czernieje i przechodzi w zgniliznę. W Algierze otrzymała jazda z krajowców nową organizacyą. Składać się będzie z trzech pułków, nazwanych, Algier, Oran i Konstantine, każdy zaś pułk ze sześciu szwadronów. Jeden szwadron pułku algierskiego ma być posłany do Senegalu. Czytamy w E c h o: Marszałek Bugeaud ma opuścić Algieryę i wróci do Francyi. Czy to jest tylko prosty urlop, czy też stanowcza dyinisya? najrozmaitsze wieści chodzą z tego powodu. Jednakże zdaje się, że dotąd nie ma nic stanowczego, i że postanowienie ostateczne wydanćm zostanie dopiero po zbadaniu zamiarów księcia Is-Iy. Uznajemy w zupełności usługi oddane przez marszałka Bugeaud naszym posiadłościom afrykańskim. Jakkolwiek kosztowało to wiele ludzi i pieniędzy, rozwinął jednakże działalność, która się do pomyślnego skutku przyczyniła. Ale sądzimy, że dla rozwiązania do końca tego wielkiego zadania potrzeba przymiotów, na których panu Bugeaud zupełnie zbywa. Jakkolwiek epoka wojny jeszcze się nie ukończyła, nie ulega przecież wątpliwości, że epoka zarządu już się zaczyna. - W większej części naszych posiadłości już to nie orężem ani bitwami, ale urządzeniem systematu administracyjnego, zastosowaniem go do zwyczajów i potrzeb kraju i rozwinięcia prac użytku publicznego działać potrzeba. Otóż pan Bugeaud nie jest wcale naczelnikiem tego nowego położenia. - Największe niebezpieczeństwa, jakie mogą zagrażać naszym algierskim posiadłościom, nie pochodzą z wewnątrz ale z zewnątrz. Już nie potrzebujemy się obawiać ataku Arabów, dowiedliśmy, że łatwo nam z niemi dojść do ładu. Słabą stroną naszej osady jest, że nie może sama przez się wyżywić dostatecznie swoich mieszkańców. Musimy żywić w Algieryi armję z 80,000 ludzi, równąż liczbę kolonistów cywilnych, w ogóle najmniej 16 O, O O O ludzi. Jakież są do tego źród ła? Oto 7 O O O kolonistów wiejskich, którzy nie wydają trzeciej części potrzebnego zboża na ich własną konsumeją, tak, że koloniści nie żywią osady, ale są dla niej tylko ciężarem. Żywność dla tej całej klassy ludzi idzie z Odessy i z składów Marsylji. Słowem żywność kolonii od morza zależy. To jest najsłabsza strona naszej osady. Cóż potrzeba zrobić, by temu zaradzić? Oto wezwać do Algieryi ludność cywilną zdolną do uprawy gruntu, któraby mogła wytainetłtu 1834. r. rokowały upadek ministerstwa. Mocya pana Wards z dnia 27. Maja, o przywłaszczenie zbytecznych dochodów kościoła Irlandzkiego, rozstrzygla los gabinetu. Ministrowie ustępowali z posad swoich jeden po drugim, aż władza całkiem w ręce Torysów przeszła. Grey odtąd uchylił etę od spraw publicznych i nawet w izbie lordów nie zasiada! Zył w gronie licznej rodziny-, bo zostawił 12 żyjących dzieci, otoczony szacunkiem przyjaciół VVszakie z wiekiem słabialy je«o siły umysłowe i skonał zupelnem wycieńczeniem sil ciała, kro tko przed śmiercią paraliżem na członki rażony. Lord Grey - powiada Journal des debats - nie był genius-zpin, n i. staj O I l na wYsokości PitIa, Foxa, Burkcgo lub Sheridaua, ale .,} l?) ?,IH 2 tych rzadkich ludzi, łączących w sobie prawość, uczciwość, starości szacunek siebie, zgoła wszystkie te przymioty moralne, które stanowią charakter człowieka. Zresztą żył w czasie, w któiym same wypadki człowieka wyższym c zvi ,j l y. _ 111 li e dzienniki fraucuskie liberalnej farby, wynoszą Grey.-, z powodu przyjaznych jego chęci dla rewolucyi francuskiej. Un u, __ p o w i a j a !saU6nal - i w ten czas jeszcze naszej sprawy nic opuszczał, grfy wolność Francyi w krwawych Saturnach ginąć zdawała się, i Burkę od "iej ze zgrozą się odwrócił. On to bv c.iągł vm przeciwnikiem wojny z Francy", a nawet po powro.ie Na pole ona z Elby, całą energią swielne, wymowy Anglija od udziału w odnowionej wojóie sprzymierzeńców przeciw Francyi odwieść starał się. Wszyscy oni w lej w.ilce zginęli, owi wielcy mvżowi c Anglii, co w izbie niższej stawali w obronie naszej wielkiej rewolucyi, jako: Fox, Sheridan, Whitbread, Lambłon, Maekintosch, Caitwnght i inni. Ale i najzaciętsi nasi nieprzyjaciele przed nimi jeszcze ulegli. Pitt skonał pod grzmotem dział pod Auslerlilz Grey lylko ostatni z owej plejady, doczekał się, że owa pomiatana i zbezecniona rewolucya i w niedostępne żywić siebie i armję i nie potrzebowała się obawiać ataków wewnątrz i zewnątrz na nią zwróconych. Na kolonizacyi cywilnej spoczywa cała przyszłość naszej kolonii. Początki tego wielkiego przedsięwzięcia nie były bardzo świetne: 33 wiosek, z których większa część na papierze, oto cały jej inwentarz. Ale oprócz powodów materyalnych, które musiały opóźnić i utrudnić pierwsze działanie, taki jest skutek niepewności, wahania i rozdrobnienia usiłowań, i złych ustąpień gruntów, często oddanych ażioterstwu, nie licząc w to innych administracyjnych a daleko ważniejszych powodów, które wstrzymują postęp kolonizacyi. By ściągnąć kolonizacyę, to jest ludzi, przemysł i kapitały, pierwszym warunkiem jest zaufanie. Zaufania nie można nakazać, ale tylko natchnąć je zdołamy, i to ustanawiając poszanowanie własności i praw, dając jej za podstawę prawa cywilne, na których ona spoczywa. W Algieryi mało jest ludności cywilnej, bo nie ma tam instytucyi cywilnych ani rękojmii takichźe; po zaprowadzeniu ich przyjdzie ludność. Zrobiono już pierwszy krok na tej drodze, ale bardzo bojaźliwy. Dekret z 15. Kwietnia b. r. podzielił grunta, określił atrybucje gubernatora jeneralnego, ustanowił jeneralnego dyrektora spraw cywilnych, nakoniec uorganizowano administracyę prowincyi w territoryach zwanych cywilne, mieszane, arabskie. J eS t to w rzeczy samej postęp; dano większy rozwój żywiołowi cywilnemu, dotąd ściśniętemu zbytecznie, uznano, by w pewnym względzie wyzszos'c wojskowa była umiarkowaną, kontrolowaną przez prawa i obyczaje cywilne. Ale tego nie dość. W interesie sprawiedliwości, swobody i prawa wyższego, w wielkim interesie kolonizacyi potrzeba zajść cokolwiek dalej. Anglia. Londyn, d. 15. Sierpnia. - Jednćm z tradycyjnych ułudzeń nowoczesnych rządów konstytucyjnych jest przywiązywanie wielkiej wagi, do mów od tronu przy zamknięciu obrad parlamentarnych, gdy przecież, przy układaniu ich za powszechną prawie przyjęto zasadę, aby w wyrazach ogólnych, o ile można, jak najmniej powiedzieć. Morning Chronicie w przedmiocie tym następujące robi uwagi: Nie żądamy wprawdzie, aby europejska mowa od tronu miała być sprawozdaniem prezydenta amerykańskich stanów, w którćm jak wiadomo, mieści się obszerne przedstawienie stanu zewnętrznej i wewnętrznej polityki; Peel jednakże zadaleko posuwa ową uświęconą etykietę konstytucyjną, która zwięzłość i ostrożność prawidłem wymowy królewskiej czyni, i życzyćby należało tak w sprawie królewskiej godności jak przystojności konstytucyjnej, aby mowy tronowe coś ważniejszego zawierały w sobie. Nie potrzeba z mowy tronowej robić traktatu lub prelekcyi o polityce, ale jeśli Królewska Mość przychodzi przemawiać do obudwu izb parlamentarnych, niechże K. Mość ma rzeczywiście coś do powiedzenia. Mowy trudne, zwłaszcza przy zamykaniu posiedzeń, powinny przedstawiać niejako przegląd dziejów całego roku, a odnosząc się do mowy otwierającej obrady, dać światu obraz tego co zrobił, a czego nie zrobił parlament, wskazać ważniejsze sprawy, jakicmi władza wykonawcza w czasie przerwy sejmowej zajmować się będzie. Ale żaden z dotychczasowych ministrów tak systematycznie nie grzeszył przeciw tak oczywistemu prawidłu przy układaniu mów tronowych jak Sir R- Peel. Zaprawdę nie przypominamy sobie żadnej z mów dawniejszych od tronu, któraby mniej była tern, czćm być powinna, jak podana do rąk królowej na d. Y. Sierpnia b. r. Wszystkie wiadomości dochodzące z Irlandyi potwierdzają dawniejsze doniesienia, że Oranżyścl po całym kraju na nowo się organizują i zawięzują w towarzystwa. Rząd jednakże niejakiego Watsona z Lisburn, u dotąd warszlwy społeczeństwa angielskiego przesięgła. Dziś już i T o rysowskie iniuisterium, jeżeli ma się utrzymać, szukać musi podstawy dla siebie w średnich klassach ludu i chwycić się polityki, którą po wszystkie czasy arystokracya gardziła i odpychała od siebie. Lord Grey był mąź wytwornej zewnęlrzności. Zwyczajne jego ubranie było obcisłe i wyszukane Postawa siedzącego miała coś chorobliwego, w twarzy był wyraz hektyczny. Gdy się podniósł, wysoka , smukła postawa jego miała coś niezwykłego. Zrazu był głos jego słaby, i pierwsze słowa nie zapowiadały nic wielkiego Ale z każdą chwilą wzmagał się glos i potęga myśli, aż stanął na wysokości przedmiotu swego i owładał słuchaczów niesłychaną bystrością sądu, i silą przekonywających wniosków i następstw. Cala mowa toczyła się wolno gładko i wdzięcznie, bez żadnej przesady, a w jego Iwarzy, w jego postawie, w jego ruchu nie zwykła leżała powaga. Grey był najświetniejszym krasomówcą swego czasu. Zegary wodne. W zakładzie leczenia wodą w Talkirchen, w Niemczech, urządził uiejaki p. Maler, mechanik i zegarmistrz z lmmensladt, machinę osobhwszego rodzaju. J estto dwanaście w różnych pokojach poumieszczanych zegarów które wszystkie wodą są poruszane, i za jedyną ići pomocą idą i biją Mechanizm tego dzieła ma być tak pojedynczym, iż każdy, obaczywszy je, mimowolnie ów wykrzyknik przy jaju Kolumba powtarza: »[0 nie .sztuka! 1 jabym to był potrafił«! - gdyby mu la myśl była przyszła. Ze zaś la machina w wodnym zakładie lekarskim się znajduje, jest jakby pociechą dla pacyjenla, który również zadziwiającego ożywienia swojego organizmu za pomocą wody spodziewać się może, jeźli tylko wnet rznę części tego organizmu nie są zupeł nie zepsute. du, co w północnej Irlandyi złe bardzo zrobiło wrażenie. - Iw Dublinie zbierze się meeting protestancki, który zamierza prosić królowe o usunięcie z urzędu Lorda Namiestnika pana Heytesbury. Londyn, dnia 22. Sierpnia. Stowarzyszenie oranźystów wystawia rząd na podobne niebezpieczeństwo, jak repealskie agitacy« w Irlandyi. Złożenie z urzędu sędziego pokoju p. Watson, z powodu jego przytomności na zgromadzeniu ostatniem oranźystowskiem, dało pierwszy popęd do zebrania się podobnego zgromadzenia w Lisburn d. 20. t, ra. pod przewodnictwem markiza Downshire, na którćm było przeszło 20,000 osób przytomnych. Na próbę namiętności i oburzenia panującego na tćm zgromadzeniu przytaczamy tu kilka słów E. Leslie, duchownego z Dromore, który powiedział z powodu billu majnockiego: obawiam się, źc będziemy musieli opłacać tych piekielnych księży. Ich okrzykiem jest: więcej pieniędzy - więcej księży! Aja wam powiadam, że Sir R. Peel skłamał, mówiąc, ae duchowni cierpią niedostatek, i po trzech w jednćm sypia łożu. Jedzą oni dobrze wołowinę i skopowinę, noszą długie MBbsze i czarne sutanny ; nadziewają oni się dobremi rzeczami, z wyjątkiem pią Au, gdzie zamiast dobrej pieczeni, de-nIe jedzą ryby. Powiadają nam, że to puścizna po Picie. Któż jest do diabła, ten Pitt? Chrześcianie nie znają tego imienia. Nic masz go w księdze żywota, jakże nam może coś zostawiać w spuścizuie? Niech sobie hędzie pięćdziesiąt razy Pitcm, a nawet piekielne m biotern (pit), on nic ma do tego prawa. Inny zaś jakiś Hudson rzekł: lew oranżystowski podniósł się w swej sile, potrząsł grzywą, ryk jego słychać po świecie, a repeal, papiestwo i peelostwo uciekać będą przed nim. Ciekawość, co odpowie rząd na petycye tego zgromadzenia, podane do królowej. Portugalia. Liszbona dn. 10. Sierpnia. - Wybory deputowanych do przyszłych czteroletnich Kortezów odbyto dnia 3. t. m. po całym kraju znaną większością. Obraoo wszędzie stronników ministeryum Ca braI. Po skończonych wyborach, królowa z całym dworem opuściła na dniu 7. Sierpnia pałac Belem, i udała się do Mafry. - W Liszbonie panuje spokojuość; słychać jednakże o rozruchach po prowincjach. A U S t r y a. W i e d e ń , 25. Sierpnia. - W skutek doniesień z rozmaitych prowin - cji o małych bardzo nadziejach z żniw tegorocznych; od 2ch tygodni wszystkie gatunki zboża bardzo podrożały. Nie omieszkali korzystać z tego lichwiarze. Spodziewać się wszakże można, źc przed nadejściem jeszcze zimy rząd przedsifweźmie środki, abj zapehiedz smutnemu położeniu, jakie się dla wielu gotuje. Równie ma się rzecz i z drzewem, którego cena obecnie wyższą jest jak przeszłej ostrej zimy. Latem, prawda, robotnicy nasi ciągłe znajdują zatrudnienie przy wielu budowlach, ale jak to będzie zimą, zwłaszcza jeżeli będzie ostra. W ę g r y . Wszystkie szkoły elementarne w Węgrzech mąją być zmienione podług nowego, praktycznie i stosownie wypracowanego planu. Władza nainiestnicza poleciła wykonanie jego władzy miejscowej w Peszcie. - Hrabia Kazimierz Esterhazy występuje po dziennikach, przeciwko zagęszczonym bezwstydniej, mianowicie po wodach Węgierskich, grom hazardowym. Ma on na myśli osobliwie wody Fuered, które stracą całkiem reputacyę, jeżeli zawczasu nie oddalą z nich tłumu awanturników, co kalają tamże każde Co lylko opuścił prassę i jest do nabycia u E. S. Mittlern w Poznaniu: P r z y j a c i e l d z i e c i P o l s ki. Książka d o czytania, z niemieckiego na polskie przetłumaczona według nakładu dziesiątego przyjaciela dzieci przez Preussa i Vellra, wydana dla szkół początkowych katolickich przez niektórych katolickich kapłanów, na użytek szkół katolickich wypracowana. Cena 71 'sgr. bez oprawy. SPRZEDAŻ KONIECZNA. Sąd Ziemsko miejski w Poznaniu, dnia 1. Marca 1845. Nieruchomość tu na przedmieściu St. Marcińskiein przy ulicy Podgórnej pod liczbą 180. leżąca, do Daniela Ludwika Schildner Radcy budowniczego Regencyjnego, jego dzieci M a r y i E m i 1 i i F e r d y n a n d y Kar o I i II Y A tigusty i Jana Michała Emila Artura rodzeństwa Schi Id u er i do rozwiedzionej żony Radcy rachunkowości Mullera, Amalii Karoliny z S childne rów Miillerowej, należąca i podług taxy, która wraz z wykazem hipotecznym i warunkami przedaźy w Regislraturze naszej przejrzaną być może, na22,934 tal. 18 sgI. 1 len. oceniona, będzie w terminie na dzień 7. Października r. b. zrana o lisiej godzinie wyznaczonym, końcem działów w miejscu posiedzeń Sądu drogą subhastacyi przedaną. Wartość inateryalua tejże nieruchomości wynosi podług taxysadowej 15,6b6Tal. 6sgr. 8fen" uniliKr iliulit)3,1" 27" 9,8'" Zachodni. 10,2° -f 19.5° 27 "10,1 '" tliłn 9 0° -4- 18 , 8' 27" 11 2 '" Z 'I " 1, " . . ' 1 . po n. z. Illl -I l u J7.Sierpn, 18. » 19. » 20. » 21. 22. 23