A . 1 4 1. w Sobotędnia 20. Czerwca 1846. Drukiem i nakładem Drukarni Nadwornej "JI Ueekeru i Spółki. Redaktor odpowiedzialny: Ur. J. Ilymurtcieiric». Ho exylelnihow gazety. z kończącym IlJ drogim kwartałem przypominamy, iż prenumerata ćwierćroczna dla tutejszych czytelników wynosi 1 Tal. 18J"sgr.; dla zamiejscowych zaś 2Tar. - Zamiejscowi czytelnicy odbierać będą za tę cenę codziennie wychodząc!) gazet«; na wszystkich Król. Urzędach Pocztowych w całej Alonarchii. - Prenumerata egzemplarza na papierze kaucellaryjnym wynosi ID sgr. ćwieićrocziiie więcej od powyższej ce'iiY. - Nie naszą będzie wina, jeżeli dla późniejszego zamówienia w ciągu bieżącego kwartału, poprzedzające numera nie będą mogły być przesłane. Poznań, dnia 20. Czerwca 18J«. JEjppetlyeya Guzei IV. A-fPfiiCI'a l' SjJftl'A-Li* «A.:M: < (ńj tittin #0. V* e t' tę > c a Lubo papież ostatni dłużej panował, jak papieże dotychczas w przecięciu zwykli byli panować, lubo dożył wieku, który małej tylko liczbie ludzi jest dozwolony, śmierć jego przecież wielkie uczyniła wrażenie, łm większy był szacunek, który temu książęciu kościoła oddawno, tein większą uwagę zgon jego na siebie ściągnąć musiał. Nie łatwo , który z papieży umiał w czasach tak trudnych, tak godnie swe stanowisko zajmować jak Grzegorz XVI. baczył on w sobie najrozleglcjsze wiadomości z największą mocą charakteru, goduość z*łagodnością, prostotę w życiu prywatnera z przeświadczeniem o ważności swego stanowiska. Me szukał korony; ale żył tylko dla jej obowiązków, gdy mu ją na skronie włożono. Nie dopuścił w Rzymie do siebie krewnych, aby nawet podejrzenie nie padało na niego, jakoby sprzyjał nepotysmowi: nie był nieprzyjacielem reform w administracji, owszem przyczynił się znacznie do zniesienia niestosownych urządzeń i niedogodności. Jeżeli wszystkich usunąć nie mógł, nie było to jego winą, lecz winą stosunków. - To też nie zdołał uśmierzyć burzliwego żywiołu, który dotychczas sierdzi się w legacyach a zasila się marzeniami o zjednoczonych Włoszech. Już znowu krążą wieści o zagrażających niepokojach i w rzeczy samej lękać się trze ba, aby i n t e r r e g n u m nie dało do nich pochopu. Spodziewać się można nowej interwencyi Austryi. co i Francyą zapewne pobudzi do wylądowania. - Stosunki Włoch W ostatnim czasie zawikłały się nie pomału. Sardynia i Austrya wydały sobie wojnę cłową, która głębsze ma powody, jak samą. taryfę. Oba mocarstwa wymieniały dotkliwe noty, a każdy ucisk handlowy w jednem państwie wywoływał surowość środków w drugićm. Pomysł państwa związkowego Włoch, uie tylko osoby prywatne zajmuje, lecz przedarł się także aż do rządów; wszakże robak zazdrości wzajemnej, toczy ów pomysł już w korzeniu i nie dozwala mu swobodnego wzrostu. Neapol sprzeciwia się Sardyniii, a obom państwom przeszkadza Austrya. Oba państwa czują brzemię zwierzchnictwa austryackiego i usiłują Stawjć mu czoło, ile mogą: Neapol dążąc ku temu, aby nigdy nadal nie potrzebował pomocy cesarstwa, Sardynia potajemnie jeżeli nie popierając liberalizmu, to przynajmniej patrząc nań przez szpary. Spór, który Austrya z Sardynią rozpoczęła, jeżeli ztąd nie powstał. ztąd jednakże nabrał tyle zawziętości Czy to jest roztropnie, inne jest pytanie. Sardynia zrażona postępowaniem Austrvi nachyla się ku Francyi, i polityce Francyi: jakkolwiek Francya zdaje się przestawać na małćm, albo raczej właśnie dla tego, już dawno się jej udało ukoić dwprów włoskich antypatye, jakie pochodzenie jej rewolucyjne wywołało. Burbonowie Neapolu pogodzili się z Tuileryami, a przyjaźń Sardynii tera więcej Francyi byłaby przydatną i sprowadziłaby do Włoch niebezpiecznego współzawodnika Austryi. Dawny wróg cesarstwa we Włoszech mógłby je znowu nabawić kłopotu. Przezorna mądrość Austryi jest znajoma, ale zdaje się, jjkoby zanadto liczono na wieczny pokój i przeto nie z dostateczną postępowano ostrożnością. »Przyjdzie czas, że ten będzie miał słuszność i weźmie górę. kto nie tylko postęp materyalny, alei umysłowy najchętniej popierał, a dozna skutków szkodliwych ten, co najdalej pozostał w tyle. * Wśród takich okoliczności nowy wybór papieża ma nader wielkie znaczenie i jest izeczą naturalną, że każdy z wytężoną ciekawością oczekuje wypadku, który ma się rozstrzygnąć w conelavc. mmE, B e r l i n, dn, 17- Czerwca. - Dzisiaj rano po godzinie 7 odbył się uroczysty pogrzeb Jego Excellencyi Tajnego Ministra Stanu i Jeneralnego Pocztmistrza, Pana N ag I er. UUItiniO M I /U li\M(,Z\,. Fraucya. P a ryż, dnia 12. Czerwca. - Przy końcu wczorajszego posiedzenia Jzby deputowanych nie było już dostatecznej liczby «złonków, aby do skutku doprowadzić uchwałę względem kredytów algierskich na r. 1846. Musiano ją przeto na dzisiaj odłożyć. Rezultat był następujący: Liczba głosujących . .2 3 2 Za wnioskiem . . . . .2 1 5 Przeciw niemu .1 7 Przyjęto zatem prawo bardzo znaczną głosów większością. Po skończeniu głosowania wezwał prezes izby członków, aby regularnie i wcześnie na posiedzenia przybywali dla przyspieszenia i prędkiego zakończenia prac parlamentowych. Przedewszystkiem zaś przypomniał izbie, że żadnemu członkowi bez uzyskania formalnego urlopu wyjechać nie wolno. Przestrogę tę przyjęto z powszechnem zadowoleniem, gdyż w rzeczy samej w ostatnich tygodniach bardzo wielu deputowanych wyjechało do domów swoich ani słówka o tern nic powiedziawszy. Przytoczyliśmy dawniej krótką treść mowy pana Lamartina, w której tenże zastanawiał się nad położeniem Algieryi i stosunkiem jej do Francyi i. stanowiska francuzko - europejskiego i objawił zdania swoje względem sposobu, w jaki Algeryą, bez narażenia Francyi, krajowi zabezpieczyć można. Dzisiaj podajemy krótką osnowę odpowiedzi p. Guizota: »Gdyby stau rzeczy tak się miał w rzeczy samej, mówi p. Guizot, jak go p. Lamartine wystawił, słusznieby się widział spowodowanym do poruszenia tćj kwestyi i razem z nim musielibyśm stan ten opłakiwać i potępiać; bo moralna zasada wojny polega na tćra, że tylko o tyle złego dopuścić się można * o ile takowe koniecznem i do uniknienia niepodobnćm. Co po za tę miarę wychodzi, jest równie niesprawiedliwe jak szkodliwe. Ależ weźmy do ręki sprawozdania wszystkich wojen naszego czasu; wojen w Indy i i Ameryce, znajdziemy tam podobne łakta równie pożałowania godne. Zachodzi przecież pytanie, czyli takim był ogólny charakter postępowania i polityki Francyi względem Arabów. Rzecz się ma inaczej. Panowanie Francyi w Algeryi nic ma szukać zabezpieczenia w wytępieniu szczepów rodzimych, boby to nierozsądną było, ale też bynajmniej w zlaniu się ras w jedne rasę mieszaną. Panowanie Francyi w Afryce tak się rozumie, że Francya szczep tameczny za pomocą przekonania go o swej potędze pokonać ma, a potem nim rządzić rozsądnie, sprawiedliwie i umiarkowanie. - Panowanie tego rodzaju nie jest nic nowego i są w bistoryi przykłady na to, że rasa ucywilizowana pokonała inną mniej ucywilizowaną. CÓŹ czynią Anglicy w Hindostanie, Holandczycy na Jawie. Panują oni nad mlionami mieszkańców pierwotnych, nie myśląc o ich wytępianiu lub chłonieniu do swej rasy. Rządzą oni szczepami krajowemi, zostawujac im ich instytucye, ich obyczaje, ich prawa, ich religią, ich zwyczaje. Dla czegoźby Francya w Al należy ochraniać, jeśli niepodległość swą w względach moralnych zachować chcą. Z tego to względu uniknęliśmy wojny z kabyłami. Kabylowie nie zaczepili nas, odwiedzają oni nasze targi; prowadzą handel z naszymi osadnikami; byłoby nie politycznie i niesprawiedliwie chcieć ich w ich górach wyszukiwać i podbijać. Podzielam w tym względzie całkiem zdanie tych, co przedemną o tćj sprawie mówili. Marszałek Bugeaud, jakkolwiek czuł ochotę wtargnienia do kraju Kabylów. wszedł jednak w myśl i w politykę rządu. Kiedy niedawno temu Abdel Kader w Kabylii schronienia szukał, marszałek miał powód a przynajmniej dobry pozór do ścigania go tamże i zdobywania rzeczonego kraju; nie uczynił tego, i starał się tylko skłonićjKabylów do opuszczenia Abdel Kadera. Przypominamy wciąż naszym generałom i oficerom, że taka jest wola rządu i że w miarę tego postępować mają. Położenie nasze w Algeryi polepszyło się od roku 1841. nadzwyczajnie. Było wtedy naokół Algeryi tylko 5 pokoleń podbitych; dwa inne pokolenia uległy nam w Oranie: wszystkie inne były w jawnćm powstaniu. Rozważając postępowanie pokoleń w czasie ostatniego wielkiego powstania, przekonałem się, źe wiele pokoleń i wielu naczelników w wierności pozostało. Abdel Kader musiał co chwila z pola ustępować i upadał ode dnia do dnia na siłach. Z tego wszystkiego pokazuje się, że panowanie Francyi w Algeryi pod naczelnictwem Marszałka Bugeaud w ostatnich pięciu latach wielkie zrobiło postępy.« Co do sposobu kolonizacyi, oświadczył p. Guizot, że dotąd żadnego jeszcze nie przedsięwzięto systemu. Król przeznaczył sześć najpiękniejszych koni normandzkich na podarunek dla cesarza marokańskiego. Izba parów przyjęła większością 64 głosów przeciw 57 wniosek do prawa względem kolei żelaznej z Dijon do Miilhausen. Interesia giełdowe stanęły dziś nieco mocniej; listy z Londynu zaręczają, źe Sir R. Peel nie prędzej z urzędu ustąpi, aż sprawę zbożową całkiem załatwi. Pomimo to położenie ministerstwa angielskiego wznieca jeszcze niespokojności. Sam Dziennik sporów roztrząsając stosunek partyi angielskich do siebie, przyjmuje za rzecz pewną, źe Peel przy drugićm odczytaniu irlandzkiego bilu przymusowego większość mieć nie będzie i w tedy bez wątpienia zrezygnuje. Wszyscy reprezentanci rządów europejskich w Washingtonie oświadczyli się podobno przeciw wydaniu wojny Mexykowi przez Stany Zjednoczone. Poseł francuzki w Mexyku napisał do swego rządu, że MexYK życzy sobie przywrócić przyjazne stosunki z b""rarrcyu:. Trzej parowie Francyi, którzy przeciw karze śmierci w processie Lecomta głosowali, są: Victor Hugo, Boissy i Dubouchagc. Czytamy w J o u r n a l de F r a n c f o r t: Najjaśniejszy Cesarz Wszech Rossyi, chcąc objawić swe zadowolenie z powodu przyjęcia, jakiego był przedmiotem w Tulonie i Algierze, J. C. W. W. książę Konstanty, ozdobić raczy wielką wstęgą Orła białego pana wiceadmirała Baudin, a wielką wstęgą św. Anny kontr admirałów Perseval i Rigodin, oprócz tego Jego C. M. oddał trzy krzyże komandorskie ś. Anny królowi Francuzów do rozdania pomiędzy urzędników Tulonu, którzy odbywali służbę w czasie pobytu tamże J. C W. W. księcia Konstantego. Król upoważnił admirałów Baudin, Perseval i Rigodin do noszenia orderów im przeznaczonych. Co zaś do trzech orderów św. Anny jego rozporządzeniu oddanych. J. K. M. wymienił pana Gallinier generał-majora komendanta departamentu Var, pana Fryderyka Duchatel podprefekta Tulonu i pana Ricaudy dyrektora ruchu w porcie tamecznym. Na jednćm z minionych posiedzeń izby deputowanych, rozbierano żądanie teatru Odeon, udzielenia mu zapomogi dodatkowej 40,000 franków. Teatr ten pobierał od rządu dotąd 60,000 fr. zapomogi rocznej, pomimo tego jednakże nie mógł pokryć swoich wydatków. Dyrektor teatru żądał podwyższenia tej zapomogi do 150,000 fr. Minister spraw wewnętrznych zmniejszył summę do 100, O O O fI.; pomiędzy innymi deputowanemi, pan Lamartine tak przemówił na korzyść projektu. »Prosić będę izbę, by raczyła na jednę okoliczność zwrócić uwagę, która raoźe w ciągu rozpraw uszła oka komissyi budżetowej, że według rozmaitego stanowiska, może uważać teatr jako przemysł, i jako pewien rodzaj instytucyi odnoszącej się pod pewnym względem do wychowania ludowego. Jest to i prawdą i fałszem zarazem, źe teatr jest raz zakładem czysto przemysłowym, lub zakładem działającym na wychowanie ludu; zależy to od natury widowisk, od rodzaju teatru. Widoczną jest rzeczą, że te dwadzieścia pięć teatrów miejskich nie należy do tych zakładów, któremi z obowiązku stolica Dpiekować się powinna;, większa część teatrów w istocie ciągnie tylko zyski z przyjemności publicznych i pod żadnym warunkiem nie są one godiiemi uwagi rządowej i podpory kraju. Ale znajdują się inne teatra, teatra czysto sztuce i literaturze poświęcone, których obowiązkiem przedstawić w łonie wielkiej stolicy młodzieży kraju całego piękne przykłady języka i osoby historyczne. Otóż powiem, że w innych epokach naszej historyi, lub historyi dawniejszej jak nasza. gdyby powiedziano Rzymianom naprzykład, u których urzędnicy państwa nie wstydzili się zajmować nadzorem widowisk publicznych, gdyby im powiedziano, źe kiedykolwiek w cywilizacyi, nazywającej się bardziej rozwiniętą, pieczołowitość państwa nie raczyłaby zwrócić uwagi, na wybór, naturę i zachętę widowisk publicznych, nieuwierzyliby, że doszliśmy do tego stopnia materyalizmu administracyjnego, który zapewne nie jest myślą komissyi. »Wracając do przedmiotu wyłącznie mnie zajmującego, zastanówmy się, czy teatr Odeonu jest lub nie wielkim teatrem literaturze poświęconym? Czy jest teatrem poważnym? Czy jest teatrem, który może przedstawiać obrazy, dawać przykłady i udzielać dramatycznych nauk, któreby mogły kształcić umysł i serce wielkiej liczby okręgów Paryża i wielką massę młodzieży francuzkićj. Zgromadzać ludzi, by do wszystkich zmysłów mówić dramatem, kształcić smak, oczyszczać obyczaje, wydoskonalać język, oto missya teatrów takich jak Odeon. Pomiędzy szlachetne mi członkami izby powstającemi przeciw projektowi, żaden nie będzie dowodził zapewne, źe teatr Odeon nie jest teatrem zupełnie poważnym, w którym najznakomitsze imiona naszej tegoczesnćj literatury pierwsze próby talentu swego ukazały. Pan Vivien nie dawno wśród oklasków izby dwa imiona przytoczył, o których można śmiało mówić, albowiem ich pamięci podchlebiamy. »Kazimierz Delavigne, który swój zawód rozpoczynał od teatru Odeon i pan Ponsard. który swe imię przywiązał do najtrudniejszego odnowienia, najtrudniejszego pod względem sztuki dramatycznej, równie jak pod każdym innym, odnowienia teatru przez powrót do wielkich charakterów, do wielkich przykładów starożytności rzymskiej naj surowszej i do stylu naj dawniejszych pisarzy naszego języka, w ten sposób uczynił krok wielki w reformie dramatycznej takiego rodzaju, jakiego żądać powinno zgromadzenie prawodawców. Mógłbym tu inne imiona przytoczyć. Mógłbym przytoczyć imię człowieka, którego niedawno straciliśmy, którego przedwczesną śmierć wszyscy opłakiwaliśmy, imię pana Soumet wszyscy pamiętają, we wszystkich myślach żyje ono, wszędzie je szanują; w tym teatrze pierwsze on kroki uczynił i zebrał największe swe prawa do żywota w potomności. »Mówiono o niestosowności okręgu, w którym teatr ów jest położony. Ale właśnie ta niestosowność ulicy, ta trudność zebrania publiczności, która opłatą dobrowolną mogłaby w tćj okolicy teatr utrzymać, zmusza do małej ofiary ze strony rządu i izby.' Gdyby teatr mógł się sam utrzymać; gdyby leżał w jednym z tych okręgów pełnych wielkiego ruchu, pełnych cudzoziemców, tćj ludności ruchliwej napełniającej co wieczór przedsionki naszych teatrów, nie potrzebowaliśmy mówić o tćm: nie byłby to teatr dla młodzieży, nie byłby to teatr dla obyczajów, nie byłby to teatr niby przywiązany do swej ulicy, zmuszony żyć w bliskości zakładów naukowych publicznych. Ale Odeon właśnie w tćm położeniu się znajduje. »Teatrowi Odeon potrzeba 300,000 fr., by mógł istnieć tylko, by jak naj skromniej zapłacił swoich aktorów, wystarczył na koszta administracyi. Ogół dochodów rocznych, przypuszczając, że teatr w dniach reprezentacyi napełniony będzie w czasie niiesiąców na przedstawienia przeznaczonych, wynosi tylko 208,000 fr., deficit zatem czyni 100,000 fr. Właśnie o zapełnienie tego deficytu bałagamy izby, nie dla prostego interessu teatralnego, nie w interessie egoistycznym stolicy: ale w interessie narodowym, dla zachowania drugiego teatru francuzkiego w okręgu, w którym on jest najstosowniejszym i najpożyteczniejszym. »Ale panowie, nim zejdę z tćj trybuny, pozwólcie mi uczynić bolesną uwagę, która mnie uderzyła. Cóż robicie panowie moi dla literatury kraju tego? Pozwólcc sobie powiedzieć: broniłem dopiero niespodzianie pensyi udzielonej ociemniałemu, który przez pięćdziesiąt lat życia swego w literaturze starał się zyskać sławę i nią powiększyć honor kraju swego. Wielez wynosi ogólna summa tych pensyi i zapomóg udzielanych dowcipowi francuzkierau? Oto ogół zasiłków jakie udzielacie literatom Francyi. wynosi jednę ośmnastotysięczną część waszego budżetu (133,700 fran.). Tak więc mało Francya robi dla tych idei, które jej świat podbiły, a które, wierniejsze jak jej armie, zachowały swe zdobycze i nazawszc je zachowają, dopóki promień gieniuszu nie przestanie jaśnieć nad tym krajem. Panowie, należy wyjść z tćj drogi w którą wchodzimy: nie jest to dążenie czystorejirezentacyjnc, ludowe, narodowe, inaczej w sposób haniebny wyparlibyśmy się wielkości uczucia publicznego, które w swej sztuce dramatycznej czuje część swej własnej natury, część swej sławy, część swego wpływu na świat i chce go utrzymać. Czyż summa, której od was żądamy panowie jest tak wielka, byście w obec tak ważnych uwag cofali się: 40,000 franków. Te 40,000 fr. panowie, raczcie to rozważyć, a tutaj zwracam się do ludzi poważnych i rozbierających rzeczy, nie przedstawiają tego, co młodzież szkół waszych, te 8000 uczniów mieszkających w bliskości teatru owego, który radzą wam zburzyć z ich szkodą, nie przedstawiają powtarzam, jednego wieczora zabaw niebezpiecznych, których ta młodzież, od lat kilku v zdychająca do zabaw poważnych. szukałaby w szynkach, w miej scacli publicznych lub też w niecnej rozwiązłości waszych małych teatrów.« Izba po tej mowie znakomitą większością, kredyt żądany (100,000 fr.) zatwierdziła. W Bar le-Duc ledwo co lew swego pana nic rozszarpał. Właściciel me nazeryi uszedł do klatki lwa. i zapewne nieco zadługo z nim igrał. - Zwierz był głodny i wpadłszy w dzikość, uderzył na swego pana. Przestraszeni widzowie, spostrzegłszy krew wytryskującą, zaczęli krzyczeć; gdyżycie jego da sie jeszcze ocalić. Anglia. htyk, pana Polk W 1p Co zrob.ł prezydent? Wiele ludzi już w polu stoi? Czy Taylor musiał s,ę poddać 1, co tutaj jest bardzo dziwnćm i rządkiem, spotykamy ludzi uzbrojonych szablą i karabinem po ulicach przechodzących się. Wzburzenie jest niezmierne, a kwestya głównie chodzi o. to, czy prezydent każe wtargnąć do Mexyku, czy też bronić tylko granic. Tu jednakże nie możemy zgłębić tajemnic po .-. i!!IIobudzić duch wojeuny swego kraju, a wówczas z stoiczną obojętnością zniesie krzyki prasy i niechęci stanu handlowego, a na końcu osiągnie swój cel, gdy gwiazda Kalifornii zajaśnieje na Hadze amerykańskiej, a przez to Stany Zjednoczone otrzymają, nawet po korzystnym dla W.Brytanii układzie o ziemię Oregon, przewagę na oceanie Spokojnym, do czego dzisiejszy rząd S tanów z taką wytrwałością dąży. Jw