SPIS ZŁOTNIKÓW POZNAŃSKICH W XIX WIEKU - DO POCZ. XX W. OPRACOWAŁ ZYGMUNT DOLCZEWSKI Pamięci p. dr Joanny Eckhardt Z estawienie poniższe stara się uzupełnić spis dra T. N ożyńskiego, dotyczący wieków wcześniejszych. Z pewnością nie jest ono kompletne, wymaga dalszych prac i uzupełnień. Powstawało od dawna i miało charakter bardziej roboczy - służyło doraźnym badaniom muzealnym - aniżeli udokumentowanej pracy naukowej. Może stanowić jednak istotną pomoc dla badaczy poznańskiego złotnictwa XIX-wiecznego. Spis niniejszy oparty jest głównie na nie publikowanej pracy pp. E. Jaśkowskiej i B. Starczewskiej, na notatkach p. Joanny Eckhardt, niegdyś kierowniczki Działu Rzemiosł Artystycznych Muzeum Narodowego w Poznaniu, także na późniejszej literaturze (cytowanej na końcu), księgach adresowych Poznania i własnych badaniach oraz kwerendach autora opracowania. Poza nazwiskami zawiera on także wzmianki o niektórych znanych pracach złotniczych i stosowanych przez złotników cechach mistrzowskich; ich daty pochodzą najczęściej z miejskich cech złotniczych, zmienianychjednak co kilka lat (być może używano jednocześnie cech z różną datą roczną). Nie można chyba wykluczyć, że wśród podanych nazwisk kryją się także złotnicy z okolicznych miejscowości, którzy cechowali swe wyroby u poznańskiego probierza. 1. Ahlgreen Christof Samuel - wym. 1780-1832 (N ożyński 1); cukiernica w Muzeum Sztuk Użytkowych w Poznaniu, sygnatura "CHA"; 2. Ahlgreen Johann - 1 ćw. XIX w. współpracujący, być może w jednym warsztacie, z Christofem Samuelem A.; ramiona świecznika w MSU, sygnatura "AHLG REEN" (profitki noszą sygnaturę" CHA"); 3. Asch Gabriel- 1845, ul. Wielka 19,1848, ul. Szewska 1; Zygmunt Dolczewski Ryc. l. Sygnatura" CHA" Christofa Samuela Ahlgreena i znak miejski na cukiernicy srebrnej, Poznań, ok. 1800 r. Ze zb. MSU. Ryc. 2. Ramka miniatury z orłem i panopliami, R. Baumann i F. W. Below, Poznań, ok. 1865. Ze zb. MSU. 4. Baumann Carl Friedrich - 1845, Rynek 66; 5. Baumann Rudolph Teodor - mistrz 1837-72,1845, Rynek 90, 1862, Wilhelmstr. 8; 1855, probierz okręgowy; w 1872 określany jako fabrykant; salaterka (1838), cukiernica z morelami (1843), solniczki na orzełkach, patera w stylu angielskim, misa czworoboczna z kompletu toaletowego - w zb. MSU; świecznik pięcioświecowy (zb. pryw.), sygnował swe wyroby "RUDOLPH/ BAUMANN", lub "R. BAUMANN". , 6. Baumann Theodor - 1826, do 1840; 7. Baumann Theophil - syn Rudolpha Theodora B., 1882, Wilhelmstr. 6, fabryka złotnicza działa do I wojny światowej; dwa wota z niemowlęciem w powijakach (1886) w Żydowi e (?); 8. Below Fryderyk Wilhelm - 1822-95, nie był złotnikiem, lecz grawerem, wykonawcą pieczęci, działał od 1844; znane sąjednak jego złotnicze prace, sygnowane "BELO W", być może niektóre wykonane z R. Baumannem, z którym był w zażyłych stosunkach; tabakierki, ramka do miniatury (z R. Baumannem), klamra do pasa powstańczego (?) z portretem Kościuszki (1863), srebrna miniatura pomnika pierwszych władców Polski (1879) Ch. Raucha ze Złotej Kaplicy w Katedrze, wydawał żetony i breloki na 200-lecie odsieczy wiedeńskiej (1883), wykonywał prace rzeźbione z kości słoniowej (WSB); 9. Benisch - wym. 1832,1835, ul. Wrocławska 248; Ryc. 3. Sygnatura "RudolphjBaumann" probierza i znak miasta na srebrnej cukiernicy, Poznań, 2 pol. XIX w. Ze zb. MSU. 10. Białas Jan - 1866-1905, uczył się w Śmiglu i Poznaniu, działał od 1885 r., jubiler, rytownik, medalier, zegarmistrz, nakładca medali i oznak patriotycznych np. z okazji 100-lecia Konstytucji 3 maja (1891), medalik na rocznicę insurekcji (1894), srebrne orzełki, odznaki Sokoła (WSB); 11. Bielefeld Carl Wilhelm - 1845, ul. Wrocławska 13/14; 12. Binder - 1868, Św. Marcin 16; 13. Blau Carl J ohann - ur. 1759 (?), zm. 1829; pacyfikał w kościele w Wołkowie; używał cechy "BLAU"(?); 14. Blau Fryderyk August - 1808,1819(7); 15. Blau Johan Christian - czeladnik 1786, być może od 1800 r. prowadził warsztat razem z Carlem Chr.B.(?); pucharek z monetami powstańczymi po 1831 (zaginiony), w zbiorach MSU: kubek z kompletu toaletowego (1823), cukiernica (1834), solniczka (1836), pucharek z monetami powstańczymi (po 1831), (może Carl C. B.(?); cecha "BLAU"(?); 16. Blau Carl Christian - 1800-55(7); 17. Blau Carl Gustav - 1800-53 (1854 7), mistrz od 1826; 1835, Rynek 40; 1844, ul. Wrocławska 37; 1848, ul. Wrocławska 38; nalewka w Katedrze, monstrancja (1850), puchar MSU, używał cechy "C. G. BLAU", prostej lub w łuku; 18. Bodyński Karl Leopold - 1829, relikwiarz (?) klasycystyczny w Zbąszyniu; cecha "LB" w czworoboku; 19. Braun -1819; 20. Brener Adalbert - 1830; 21. Briger J. - 1 ćw. XIX w., wotum (1816) z Kcyni, monstrancja z kościoła w Świedziebni; cecha "BRIGER" i ,JB"; 22. Burghardt Franz Senior - od 1800-32; 23. Burghardt Samuel Fryderyk - syn Krystiana, mistrz przed 1800, działał do 1835(7); 24. Burghardt Traugott - syn Krystiana, przyjęty do cechu 1814, zm. 1833; 25. Czarnecki Walerian - działał 1836-84; w 1831 żołnierz powstańczy 22. Pułku; ukończył naukę w 1836, 1844, ul. Wrocławska 34; 1844, ul. N owa 5 (Bazar), 1855, Breslauerstr. 37; 1855 probierz okręgowy; od 1872 wymieniany jako fabrykant; wotum z Matką Boską (1850) w Kawnicach, wotum (nóżka) w Kcyni, kielichy mszalne w Samoklęskach, Mosinie, neobarokowy w Żegocinie; sygnatury "CZARNECKI" "POZNAŃ" bez kartuszy; Zygmunt Dolczewski Ryc. 4. Solniczki na orłach, 1. Blau, Poznań, ok. 1830 r. Ze zb. MSU. 26. Czarnecki Władysław - 1879, ul. Wrocławska 37; 27. Eigel Adalbert - 1790-pocz. XIX w., z Leszna; relikwiarz z promienistą glorią z kościoła w Miłosławiu, obecnie w Katedrze w Gnieźnie; sukienka Matki Boskiej (1801) w Bninie, sukienka (1805) w kościoła Św. Małgorzaty na Śródce w Poznaniu;A w MSU pudernica do cukru klasycystyczna, lichtarzyki; sygnatura "EIGEL"; 28. Ehlert Julius - 1862-68; 29. Fiedler Eduard, (Edmund ?) - działał 1828-65; przyjęty do cechu 1828 1835 i 1845, Wrocławska 10 (róg Gołębiej, dom i pracownia po zegarmistrzu Leonie Masłowskim), zm. 1865; Mott y II, s. 75: "Niemiec rodem, złotnik i jubiler, skład precjozów i sreber"; MSU tabakierka (1838) z monetami powstańczymi, prymus do kawy (1843), puchar pamiątkowy (1855) dla Stanisława Kolanowskiego, talerz z herbem Grzymała; wotum z koniem z kościoła w Tursku, para lichtarzy ołtarzowych w Jabłkowie; sygnatura "FIEDLER" lub "E. FIEDLER"; 30. Fiegel Benjamin, syn Israela - 1855, ul. Dominikańska 9, działał do 186831. Fiegel Israel - 1835, ul. Żydowska 353,1845-68; 32. Fiegel Tobias - 1844, ul. Wielka 12, działał do 1868 (1872 ?); 33. Filipowicz -1828; 34. Gabler Moritz - 1844, ul. Wrocławska 19,1848, ul. Wodna 5; 35. Graupner - 1830-48, Garbary 8/9; 36. Gruszczyński - jubiler, 1848, ul. Wrocławska 34; 37. Gumpert Adolph - 1862, ul. Wrocławska 15, do 1868; Ryc. 5. Lichtarzyk srebrny, 1. Blau, Poznań, l poło XIX w. Ze zb. MSU. Ryc. 6. Kubek rytowany z monetami z powstania listopadowego, J. Blau, Poznań, po 1831 r. Ze zb. MSU. 38. Hoefer W. Gottfried - 1806-15, kielich z Pakości (?), sygn. monogramem "GH"(?); 39. Hoefer Carl - działał 1842-68; czeladnik 1834, mistrz 1842; 1845, ul. Wrocławska 20, w 1853 przenosi się do lokalu po C. G. Blau przy Wrocławskiej 38; 1855 probierz okręgowy; w zb. MSU podstawa pod nożyczki do świecy (1842), tacka okrągła, para widelców; sygnatura "HOEFER"; 40. Holland I. - 1819; 41. Ignacewicz August - 1819-30; 42. Jarecki - 1830,1835, ul. Kozia 275 do 1848, zm. przed 1855; 43. Jaśkiewicz Feliks - 1829; 44. J osephson Carl Gabriel - 1824; 45. Keyl Wilhelm - po 1850 r. razem z Paulem Robertem Rehfeldem zakłada zakład złotniczy, Wilhelmstr. 13; sygnują swoje wyroby "REHFELD/u. KEYL"; 46. Klug-1827-48(7); 47. Knorr - 1845, Grobla 40; 48. Krause August - członek cechu 1825,1831,1835, ul. Wrocławska 248,1845, Wilhelmstr. 19; zm. ok. 1847; 1836-40 pracował z innymi złotnikami nad antependium w Katedrze; 49. Kruk Władysław - 1870-1935; pracuje w warsztacie swego wuja L. Skrzetuskiego od 1884, a po jego śmierci, od 1893 przejmuje to przedsiębiorstwo; Zygmunt Dolczewski Ryc. 7. Sygnatura "BLAU, (P)OSEN" i znak miasta z pucharu wrocławskiego, na starych cechach przestemplowany przez 1. Blaua. Ze zb. MSUkielich neogotycki (1904) w Wielichowie, kielich w Kłecku, kielich neogotycki w Gołuchowie (1910), po 1888, sygnatura "W. KRUK"; wota w kształcie nóżek(?) w Golinie, sygnatura "WK" w ligaturze(?); 50. Kudliński Ignacy - 1888, ul. Berlińska 18 (w Teatrze Polskim), poleca pierścienie i obrączki; na 200-lecie odsieczy wiedeńskiej w 1883 wybił złote, srebrne i brązowe popiersia Jana III Sobieskiego, w nakładzie 11 tys.; 51. Kulicki - 1835, ul. Szkolna 262, zm. 1837(7); 52. Kurnatowski Adam - mistrz 1821, zm. 1826; 53. Mańczak Stanisław - 1869-1937; uczeń L. Skrzetuskiego, 1891 założył fabrykę wyrobów złotniczych z napędem elektrycznym, ul. Berlińska 7; złotnik i przemysłowiec, później właściciel Fabryki Fajansu w Chodzieży; wotum (1908) w Golinie; sygnatura "S. MAŃCZAK"; 54. Meyer (Maier) Ernest August Henryk - w cechu 1828; 1835, Rynek 76; wyjeżdża 1836, wykonawca cech miejskich; 55. Miarczyński Ignatz - 1826; 56. Opitz Ferdynand - 1815 czeladnik, w cechu 1819; 57. Otto -1828; 58. Petzold Michał - w 1810 ofiarował wotum do kościoła Bożego Ciała w Poznaniu; stopa monstrancji w Brodnicy, pacyfikał w Łobżenicy, wota w Kcyni i Sokolnikach, sygnatura "M. PETZOLD"; 59. Pfeiffer J ohann - 1848, ul. Rycerska 2; 60. Radecki Jan - działał 1815-37; 1835, Rynek 90; w 1836 był jednym z przełożonych kościoła św. Krzyża w Poznaniu, wyroby w MSU: waza do zupy, solniczki; sygnował swe wyroby "RADECKI" lub "Radecki"; 61. Rehfeld Gustaw Adolf, syn Gustawa Leopolda - czeladnik 1831-35,1844; 62. Rehfeld Gustaw Leopold - ur. 1788, mistrz 1814, st. cechu do 1843, zm. ok. 1847; członek loży; 1835, Rynek 73; 1844, Rynek 44; modele insygniów królewskich do trumienki na szczątki króla Bolesława Chrobrego (1815), w zbiorach MSU para świeczników (1834), sygn. "REHFELD"; 63. Rehfeld Paul Robert - działał 1853-84; w 1853 r. z Wilhelmem Keylem zakłada spółkę Rehfeld & Keyl; stojak do przypraw i widelec w zb. MSU; sygnatura "REHFELD/u. KEYL"; 64. Reid Edward - 1830; 65. Rosenfeld E. -1844, Wrocławska 1; 1848, Rynek 71; występuje jako złotnik i zegarmistrz do 1858; 66. Rożnowski Ludwig - 1862, Chwaliszewo 69; 67. SachsJonas -1835, ul. Żydowska 328; 1845, Żydowska 6; 1868, Żydowska 31; 68. Schirmacher - 1845, Gerberstr. 4; 69. Schollmeyer Wilhelm Gottlieb - z Węgier, 1833 uczeń; 1845, Wrocławska 22, 1862, ul. Wodna 7; 70. Skrzetuski Leon - 1833-93; uczeń C. G. Blaua; 1855, ul. Wodna 12; kielich z Popowa Kościelnego po 1888, obcy wyrób wtórnie sygnowany "SKRZETUSKI / POZNAŃ"; firmę w 1893 r. przejął W. Kruk, siostrzeniec Skrzetuskiego; Ryc. 8. Czajnik srebrny, Johann Radecki, Poznań 1823 r. Ze zb. MSU.