GAZETA Wielkiego Xiestwa OZNAHS KlE G O. nakładem Drukarni Nadworney W. Beckera i spółki* - Redaktor: ASsBsstfrRaabski. Nro. g I , W Srodę dnia io. Października igau Bulli Papiezkiey zatwierdzonej przez N. Pana, Ciąg dalszy. Przepisujemy oraz i rozporządzamy, pożytek respective mieszkańców dyecezulnych na celu maiąc, iż wszelkie, do gowyżey odłączonych i na nowo wcielonych kościołów, dyecez-yów, parafii i mieysc, ściągaiące sig dokumenta z dawnych kancellaryi wyigte, i kancellaryorn dyecezyow, do których wcielone będą, wydane i w tychże na-zawsze za-, chowane być maią. Wielebni zaś Bracia, teraźnieysr iprzyśli Arcy-Biskupowie Pragski i Oło-j niuniecki, niemniey Bbkupowie Kraioweradecki i Litomeryeki, swą dotychczasową duchowną w Królestwie Pru sliem jmysdykcyą i nadal zachowuią. Coreczne zaś i parafialne kościoły, ich oraz ułamki wtemN aszem rozporządzeniu nieobiete, i zewnątrz Królestwa Pruskie« go położone, od ich matczynych parali* alnych w tćmże Królestwie położonych odłączamy, i przez naybliźszych Biskupów do umych matczynnych i parafialnych kościołów pod'panowaniem, któ*-! remu w sprawach doczesnych podlegaią, przyłączonemi i to samo nawzaienv wzglądem parafii i córecznych kościołówz ich ułamkami w Królestwie Pru« skiem położonych, a od matczynnych kościołów zagranicznych zależących» zachowanem mieć chcemy,. zastrzegaiąc S o b i e rt e y Stolicy Apostolskiey sczególną-epiekę nad zarządem duchownym innych krain i mieysc, dla opatrzenia ich tymiż, gdyby tego potrzeba było. Zw:aźaiąe>:zaś wielką obitość Dye* cezyi Królestwa Pruskiego, i wielką li zbyt trudnem byłoby Arcy-Biskupom i Biskupom udzielać wiernym ChrystusowymSakramentuEierzmowania i innych dopełniać biskupich powinności bez innych Biskupów pomocy i wsparcia; potwierdzaiac przeto dostojeństwa Suffra ganów wKiólestwa Pruskiego Dyecezyach, w których są ustanowione, takoweź w Dyecezyach Kolońskiey i Trewirskiey przywracamy i na nowo ustanawiamy; stosownie więc do tego każdy Arcy-Biskup i Biskup zaniesie do Nas i Papieźów Rzymskich, Naszych Następców, w sposobie przepisanym, prośbę o przeznaczenie osoby d uchowney, należy terni opatrzoney przymiotami, na dostoyność Suffragana, i po uprzednim procesie kanonicznym, zachowaniu oraz form zwyczaynych, wyniesienie na Biskupstwo tytularne w kraiach Niewiernych, z zapewnieniem mu przyzwoitego opatrzenia. Gdy zaś woleliśmy przywrócić sławną, naystarozytnieyszą Arcy- Biskupią stolicę Kolońską, zamiast zachowania utworzonego przed dwudziestu laty nieiako w iey mieysce Biskupstwa Akwisgrańskiego, a oraz iednozgodnie z N. Króla Pruskiego przychylnąwolą miastu Akwisgran nieiaką przyiemność wyświadczyć chcemy: postanowiliśmy przeto i rozporządzamy, ażeby dotychczasowy kościół katedralny pod tytułem N. Panny Maryi zamienionym został na Kollegiatę, zło zoną z iedney tylkovdostoyności Proboscza i sześciu Kanoników, których rozdawnictwo, co do Probostwa, 'zawsze do stolicy Apostolskiey, a co do Kanonikatów, do teyze stolicy Apostolskiey na przemian z Arcy-Biskupem Kotońskim należeć będzie. Tym zaś ezłonko«i kapituły, z sczególney łaski pozwalamy nosić kappę wielką iedwabną koloni fioletowego sznurkami iedwabnemi pod-; wiązaną, zimą z futremgronostaiowem, latem zaś mucet zwierzch rokietów; daley prawo wydawania ustaw w teyże formie i sposobie, iak się wyźey o katedralnych powiedziało kapitułach, nadaiemy i udzielamy. N a dopełniciela więc tego Naszego Listu wzmiankowanego wyźey Wielebnego Brata Jozefa Biskupa Warmińskiego, w którego świetle, nauce i prawości naywiększe w Panu pokładamy zaufanie, wyraźnie mianuiemy, obiera» my, ustanowiamy i deleguiemy, powierzamy mu oraz przyprowadzenie do zamierzonego skutku wszystkich w ogóle i w sczególności Naszych rozrządzeń; niemniey końcem rychłego zaopatrzenia obecnie wakuiących kościołów w zdatnych Pasterzy, co naypierwszą iest potrzebą, i przywrócenia wszystkich spraw kościelnych do lepszego stanu "i porządku, starać się powinien, aby wszy-; , stkie kościoły Stósownem i stałem opatrzyć uposażeniem. Potrzebne tym końcem fundusze wyznaczy naydobrotliwiey i hoynie wzmiankowany N. Król Pruski, który N am jawnie dał poznad naywiększą wspaniałomyślność i nayźyczliwsZą ku Katolikom berłu Jego podległym chęć bezzwłocznego wszystkich w Jego Państwie dyecezyi urządzenia" ofiarując następuiący sposób, onychźe uposażenia: N a lasach skarbowych, mianOWICIe na to wskazać się maiących, zapisanych być ma tyle czynszów, ile będzie dyecezyów do uposażenia, i wprawdzie w takiey ilościr ażeby roczne z nich dochoi todzaiu ciężarów zupełnie wolne pobie, ranemi być mogły, wystarczając albo na całkowite samychźę dyecezyi uposażenie, ieśliby '.adnego wcale niemiały , lub na uzupełnienie tegoż uposażenia, ieśliby jakąkolwiek część dóbr swoich iescze posiadały, tak ażeby Dyecezye takie w przyszłości miały dochody, któreby dochodom na stół Arcy Biskupi lub Biskupi, na Kapitułę, na Seminarium dyecezalne i Suffragana ustanowionym, co do kazdey sczególney ilo, . -. ,.. SCI ponlzey oznaczyc SIę maIącym, zupełnie odpowiadały, i żeby własność takowych dochodów na gruntach zafundowanych przekazana była każdemu kościołowi przez dokumenta w sposobie prawowaznym według praw tegoż państwa sporządzone i samegoż Króla Jmci {odpisem stwierdzone. A że wzmianowane fasy, iak i wszystkie publiczne dobra Królestwa Pruskiego, dl,a długów z przyczyny woyny zacienionych, hypoieką są obciążone, i dla tego żadnym czynszem obarczone i dochody z nich pobierane być niernogą, dopóki przez .wypłaty z strony Rządu wierzycielom y łiypotecznym, ilość długu skarbowego zmnieyszoną i wystarczaiąca część lasów rządowych z hypoteki oswobodzoną niezoitanie; gdy oraz według prawa, mocą którego N. Król wskazał to bezpieczeństwo wierzycielom publicznym, w roku i833przez Władze ma być rozstrzygnionem, które z hypoteki wyzwolone łub onąż iescze obciążone pozostaną, »tanowiemy przeto, ażeby intabulacya pomienionych czynszów w tymże roku ł833 nastąpiła, lub też cząstkowo rychlej', reśhby wzmiankowane lasy od hypoteki w Części przynaymniey nwolmoaemi zostały. A tak przynaymniey od roku 1833 poiedyncze DyeCezye dochody owe bezpośrednio pobierać będą-j odtąd zaś aż do pomieuionego roku, lub aż do wcześnieyszego wzmiankowanych czynszów ustalenia, takaż summa W srebrze dochodom z czynszów wyrównywaiąca z Kass Prowincyalnych kazdey Dyecezyi ma być wypłacaną. Dla usunienia wszelkiey obawy względem dłuzszey iak do roku 1833. tego rodzaiu wypłaty, gdyby może Władze kraiowe ufundowaniu rzeczonych dochodów przeciwnemi były z powodu niedosyć zmnieyszoney ilości długu publicznego, ofiarował się Król. J mć i przyrzekł, iż w tym nadspodziewanym przypadku starać się będzie o zakupienie groszem publicznym i oddanie kościołom pełnem własności prawem, tyla gruntów, ile potrzeba, ażeby dochody znich owym rocznym summom wyró>wLały. Gdy N. Król przyrzekł, zabezpieczyć i zaręczyć to wszystko' przez dokumenta w formie w państwie Jego prawowaźney, własnym Jego podpisem stwierdzonemi być maiące, ziczćrnpómieniony Biskup Jozef dokumenta te srzególnym kościołom dla zachowania w ich archiwach wydać iest obowiązanym. Takowe zaś dochody, stosownie do przyrzeczenia Królewskiego, od wszeL kich wolne cezarów, wynosić powinny następujące uposażenia: Dla ArcyBiskupa Kotońskiego,- tudzież dla Arcy-Biskupa Gnieźnieńskiego i Poznańskiego dwanaście tysięcy Talarów. Dla Biskupów TrewirskiegOj Monasterskiegó, Padeibornskiego i Chełmińskiego ośm tysięcy Talarów teyże monety. Dla Biskupa Wrocławskiego dwanaście tysięcy Talarów w pomienioney monecie, iego Biskupiego stołu należących, za część dyecezyi w Królestwie Pniskiem, tudzież dochodów, które pobiera z części dyecezyi w doczesnem panowaniu Naymibzego wCluystusie syna Naszego Prancisza Cesjrza Austryacl-jego, i Kxóla Apostolskiego Węgierskiego i Czeskiego zostaiącey. Co Się zśl tyczy uposażenia stofri Biskupiego Warmińskiego, oświadcjam}-, że gdy stolica ta w porę stale dobra i dochody posiada, «adna na teraz nie ma nastąpić odmiana. W swoim iednakże czasie urządzonym będj je z mocy Apostolskiey na wzór innych w Królestwie Pruskiem. W równym sposobie Metropolitalnego kościoła Kołońskiego Kapituła uposażoną będzie w roczney summie dla Proboscza dwa tysiące Talarów Pruskich, dla Dziekana także dwa tysiące Talarów, dla każdego z dwóch pierwszydh rzeczywistych Kanoników tysiąc dwieście talarów, dla każdego z następnych Sześciu Kanoników tysiąc talarów, dla każdego z dwóch naymłodszych Kanoników ośmset Talarów, dla każdego z czterech Kanoników honorowych sto talarów, dla każdego nareszcie z ośmiu Wikaryuszów czyli Prebeudaryuszów dwieście Talarów. W Arcy-Biskupim kościeleGnieznieńskim dla Proboscza i sześciu Kanoników, z których nadal Kapituła składać się będzie, pozostaną się te dochody, które Proboszcz i sześciu najstarszych Kanoników w porę pobieraią. W Kapitule Arcy-Biskupiego kościoła Poznańskiego wyznaczone będ$ dochody przerzeczonym sposobem w roczney summie dla Proboscza tysil c ośmset Tala * .rów, dla Dziekana podobnież tysiąe ośmset Talarów, dla każdego z pierwszych dwóch Kanoni-kćw talarów tysiąc dwieście, dla każdego z czterech następuiących talarów tysiąc, dla każdego z dwóch naymłodbzych talarów ośmset, dla każdego z czterech Kanoników lionorowych talarów sto, a dla każ-Jego z ośmiu Wikaryubzow czyli Prebendaraów talarów dw.eście. ' W Kapitułach kościołóvV Katedralnych tak Trewiiikiego iako też Paderbornskiego dla Proboscza talarów tysiąc czterysta, toż samo dla Dziekana talarów tysiąc czterysta, dla każdego z dwóch pierwszych Kanoników tysiąc talarów, dla drugich następnych talarów dziewięć set, dla każdego z czterech Kanoników honorowych talarów sto, a dla każdego zsześciu Wikaryuszów czyli Prebendarzów talarów dwieście. W kościele Biskupim Monasterskim, dlaProboscza talarów tysiąc ośmset, również dla Dziekana talarów tysiąc ośmset, dla każdego z dwóch pierwszych Kanoników talarów tysiąc dwieście, dla' każdego z następnych czterech talarów tysiąc', dla każdego z dwóch naymłodszych talarów ośmset, dla każdego r. czterech Kanoników honorowych, talarów sto, a dla każdego z ośmiu Wikaryuszów czyli Prebendarzów talarów dwieście. W kościele Katedralnym Chełmińskim dia Proboscza talarów tysiąc dwie* ście, również dla Dziekana talarów tysiąc dwieście, dla pierwszego Kanonika talarów tysiąc, dla drugiego dziewięćset, dla każdego z innych sześciu talarów ośmset, dla każdego z Kanoni» żdego z sześciu Wikaryuszów czyli Prebendarzów talarów dwieście. ,W kościele Katedralnym Wrocławskim, dla Proboscza talarów dwa tysiące, dla Dziekana podobnież dwa tysiące, dla pierwszego Kanonika z Prebendl Scholastyka talarów tysiąc pięćset, dla każdego z dwóch następnych talarów tysiąc sto, dla każdego z innych siedmiu talarów tysiąc, dla każdego,z. «zejściu Kanoników honorowych talarów eto, i dla każdego z ośmiu Wikaryuszów Czyli Prebendarzów talarów dwieście. .WIADOMOŚCI ZAGRANICZNE. A iż s t 2 Y il. Wyprawione do graoicy półki Węgierskie zaięły tam -swe stanowiska. Marny teraz trzy łttptłuie uorgaiiz'wane korpusy.; pierwszy m Gallic yi i Bukowinie pod rozkazami Xi<;cia R e u s s - P l a u e n; drugi w S i e dni.i 0grodzu i Ba nacie pod dowództwem Polnego Marszałka Porucznika S c h a s h e k; trzeci koezuie wKroacyii i Sławonii pod [prawą. Hrabi Giulay. Półki'graniczne rozdzielone sa, między te. trzy korpusy, wyjąwszy niektóre zasłauiaiące krawędzie granic przeciw zdrożnośiiom, iakichby cię Turcy lub Heteryści dopuścić mogli. Z woysk zaś tych tylko woysko składance kordon graniczny od T u r c y i, postawione iest na stopie woieuuoy. Powszechne iest mniemanie, ii w razie woyny między R o s s y ą i P o r t a wzmiankowane irz-y korpusy kształcić będą woysko obserwacyine pod nacztlnem dowództwem Arcy-Xiaz<;cii Ferdynanda. Z j3ruxelli dnia zp. Września. Król Angielski przybył tu onegday o gonitis« o. wie<;zerney; w Calais witany bytprzez Xiecia Chfttre w lm1emu T.udwlke X V I I I . Tarn i przez cały kray Francuzki przyimowany był od ludu z naywiększą raduŚcią. Stanął tu Król w hotelu Poała swego Lorda elan car ty. Jutro puści się w dalszą, podróż pratz Akwisgran, Dlisseldorf i O s n a b r li ck, a d. 5. Października odprawi wśazd swóy w H a n no werze. Markiz ŁondonderryiXiąźę Wellington poprzedzili tu przybycie Króla. Xiężę W e 1lington pokaże iutro Królowi poboiowisko pod Belle - Alliance, i powróci do Ang l i i, dla saiecia raieysca w tymczasowym fządzie. Uważaią za rzecz pewną, ie między Królestwem Niderlandzkiem a Rzymem wkrótce konkordat zawartym zostanie. Z Lizbony dnia 14. Września. Po długiem i źywóm posiedzeniu uchwaliły Stany e o r t e s attrybucye Rady Stanu w t o artykułach. Sczególniey waźnera zdawało się być pytanie: czyli Ministrowie powinni zasiadać w Radzie Stanu i interessa swych wy. działów przedstawiać i mieć Votum, W obudwóch punktach stanęła zaprzeczająca uchwała. Rada składa się s g, członków; zgromadza się co tydzień dwa razy i nadzwyczaybie, ilekreć Król rozkaże; odbywa swe posiedzenia pod pierwszeństwem Króla, lub w iego niebytności, pod pierwszeństwem iednego z członków po kolei, ćzłoukowie xail\ \ tylko głos doradny , który Król przyimuie lub odrzuca. Deputowani z R i o - J a n e i r o zasiedli w Korlezacb. Z Londynu dnia 23. Wrze/ma. Król J mć wyiechał wczoray z e a r l t o n - house, odprawi nocleg wRamsgate, popłynie potem do e a l a i s, (przyimowany tam był z wielką uroczystością) stamtąd poiedzie do B r u x e M i, gdzie zabawi 9 - 3 dni i w towarzystwie Xiecia Wellingtona obejrzy plac boiu pod Wat e r lo o . poczytuie. Według doniesień elo tuteyszych domo» l handlowych" Generał B o li w ar pobił nit głowę pod Cara bo bo Król. Generała Hi-l szpańsłiego La Torre. Generał Paełf miał aczególniey przyłożyć się do pomyślne-l go wypadku bitwy. Hiszpański Generał] M» i r e l e ś; opuścił sczątki woyska i uiisł się do' Puerto Cabello. Oddział woyska Hi« szpańskifgo z 900 ludzi, który się był cofuął d o L a G u y a r a, Z zezwoleniem Generał»; B o i i v a r a, «óeownie do zawartey Łapitu« lacyi, wsiadł na okręt flotty Francuzkiey znayduiącego eię na tych »vodach Admhata i u rie u; zapewne dnia 8. Lipca puścił się do E u r o p y. "Armia Hiszpańska! - pisze Generał B o li var wewem do iesieniu Kongressowi - składała się z przeszło 6,000 ludii naylepszego woyska. Armia ta istuąć przesta. l»; tylko iakie 400 ludzi znalazło dziś pewnie przytułek w P u e r t o C a b e 11 o. Woy· kooswobodzaiąct równe było liczbą Hiszpan« ekiemu, lecz piąta część onegoi rozstrzygnęła los dnia. Strata nasza ledwo wynosi 500 ludzi w zabitych i rannych. Pułkownik R a n g ell, który, iak zawsze cudów dokazywał, ruszył dziś w celu opasania Pue rte Cabello." Z Madrytu dnia if. Września. Zapewniaią powszechnie, iż Któl dnia 19, m. b. powróci do stolicy, co wielką sprawia radość. " Ul Od doi kilku spokoyność paouie, lubo«5. umyślne milczenie i pozorna spokoyność Ja» kobinów zwykle przepowiedi ią nowych zaburzeń bywa« Dziennik uniwersalny zapewnia, iż się znay duje w Hj s 3 o a n i i wielu cudzoziemców, nie narodu w oczach mocarstw Eurupeyekich; i że Rząd ogłosi dowody, które w tey mierze posiada. Potwierdza sie, iż V a u d o n c o u r t aresztowany w Wale ne y i i ie u niego znaleziono listy dowodzące związków z Francuzem Mon tar lot. Potwierdza się i to, fe Monta r lot na granicy z wielu papierami aresztowany został. Aresztowano także z nim pięciu innych i wszystkich odesłano do J a c c a do więzienia. Multany i Wołosczyzna. Z nad granic Multan dnia 23. Września: W d. 13. ł. m. woysko Tureckie zabrane pod F o l t i c z e i i i w liczbie około 5000 ludzi, pod rozkazami Se li h a ra B ej a, postanowiło odkryć Greków, którzy się ku N i a m z cofięli, uderzyć na nich i znieść; przbyli oni w dniu następującym do N i a m z, gdzie zastali około 30 Greków; ci cofnęli się nie bę-' cląc przez Turków śtigani; po złączeniu się małych oddziałów wpysjca Tureckiego, wyruszyło one przeciwko klasztorowi Sek. Klasztor ten położony iest w gęstych lasach prawie dwie mil drogi w stronie południowcy od Ni a m z, Proga wiodąca do niego bardzo wąska, otoczona iest z obu stron gęstym lasem; sarn klasztor stoi tia górze ekalistey otoczony mocnym murem. A Gdy Turcy weszli, w owe lasy, przywitali ich rozstawieni Grecy po iedney i drugie y stronie drogi ogniem, przez co utracili Turcy około 100 ludzi w zabitych lub rannych, lecz liczniejsi co do liczby, wszedłszy w las, wyparli Greków po bardzo mocnym ich oporze aż pod mury khsztoru. f u stanęli znowu Grecy, zaczęli się na uowr« bronić i zadali Turkom dotkliwą bardzo stratę, ponieważ ..każdy wystrzał Greków będących w dobrem (Unowisku nie chybiał swoicgo ct'u. Tymczasem przewyższana «tła Turków,zmusiła trzech dowódców* GrecMcri; f« ć$ znaczną częścią swoich ludzi cofnęli się do owego umocnionego klasztoru Selrj czwarty, dowódca maiący blisko 200 ludzi zoetał 0* swoich oderznięty, a ponieważ nie mógł cgprzeć się Turkom, musiał się przeto oddalić«. Wtedy zaczęli Turcy strzelać do klasztoru zlo dział, które z sobą przyprowadzili; rzu. cali palne materyie, i zapalili klasztor i celej Grecy zaś stanąwszy w małych sklepionych bastyonach będących na murach klasztornych, strzelali bardzo skutecznie do Turków, podczas gdy wystrzały Turków nie mogły nic szkodzić Grekom easłonionym tnocnemi murami. - Ogień trwał od d. 14. do l 5. t. rn, a, Turcy żadnych nie odnieśli korzyścią stratę ich liczą na kilka tysięcy ludzi w zabitych r ruin ych, strata zaś Greków ma bydz: bardza nieznaczna. Do d. ig. t. m. zaymowali ie» scze Grecy ów klasztor, a wszystkie usiłowa. nia Turków zrobienia wyłomu były daremnemusiano ira dostawić zapasu ammunicyi, ponieważ część takowych wpadła Grekom w ręce podczas potyczki w lesie. Wielu bogatych Bojarów schroniło w klasztorze S e k większą część swoich maiątków, dla tego, iż z iedney strony ufali warowniom klasztoru, z drugiey nie spodziewali się, aby kiedy przyiść mogło do formalnego oblężenia* Większa część tych rzeczy, których wartość na kilka milliorów piastrów podsią, znisczała podczaspożaru; sarn Biskup z Rom a nr, złożył tam swore i kuścieloe sprzęty w wartości 300 tysięcy piastrów. W d. i u 17. t. m. postrzeźono nie dalełc* F o l t i c z e u i około 100 Greków, miiących i»k sięzdaie, zamiar napaść na owe miasto t zrabować ie. Tameczny Isprawnik udał się d» N i * m z dla «prowadzenia oddziału wojsk* Tureckiego. Pomimo listu Cesarskiego, «kazuiącego ncjfsurowiey rabowania i gwałtów, nie (>rze<